Trong thiền môn, tình nghĩa Thầy trò thiêng và cao đẹp vì Thầy là người cho trò pháp thân huệ mạng, Thầy là người khai sáng con đường trí tuệ giải thoát cho một kiếp nhân sinh. Cho nên đối với các Phật tử, việc được nhận món quà đạo lý đầu xuân từ Sư Phụ Thượng Chân Hạ Quang chính là điều rất ý nghĩa và hơn hết chính là sự may mắn khi tìm về Chánh Pháp.

Ngày 30 Tết, một số Phật tử và các bạn trẻ cùng về Chùa đón giao thừa. Và cũng có rất nhiều người sau khi đón giao thừa ở nhà đã về chùa lạy Phật, chúc Tết Thầy, đồng thời gửi gắm những lời cầu nguyện cho một năm mới nhiều điều may mắn, an lành.

 Để đảm bảo việc phòng, chống dịch bệnh, nhưng cũng được vui đón xuân mới, nhà chùa đề nghị người muốn vào viếng chùa phải khai báo y tế theo quy định, đo thân nhiệt, rửa tay sát khuẩn, giữ khoảng cách nhất định, đeo khẩu trang trước khi đi vào khuôn viên chùa.

Trong giây phút giao thừa đang đến gần, để đáp lại tấm lòng mong mỏi của rất nhiều Phật tử ở xa và do dịch bệnh không thể về Chùa, tối ngày 11/02/2021 (nhằm ngày 30/12 AL), TT. Thích Chân Quang – Phó ban Kinh tế Tài chánh TƯ GHPGVN, Viện chủ Thiền Tôn Phật Quang đã thuyết Pháp trực tuyến về chủ đề TỨ NIỆM XỨ – phần II. Bài pháp thoại đã giúp cho quý Phật tử có thể theo dõi tại nhà mà tu học. Riêng số Phật tử về chùa đón giao thừa, nghe giảng thì ai cũng phải thực hiện nghiêm các biện pháp phòng chống dịch bệnh như ngồi giữ khoảng cách nhất định, đeo khẩu trang trong suốt thời Pháp thoại,…

Trong đêm đại lễ Phật Thành Đạo PL.2564 – DL.2021 tại Thiền Tôn Phật Quang, Thượng tọa đã thuyết giảng bài Pháp thoại với tựa đề TỨ NIỆM XỨ – phần I với một nội dung vô cùng sâu sắc và phong phú. Đây là những lời giảng dạy được nói ra từ kinh nghiệm tu hành vất vả của Thượng tọa, nên có một sức mạnh làm lay chuyển người nghe trước một bài kinh quan trọng nhất về phương pháp thực hành thiền Phật giáo.

Thượng tọa khẳng định Đức Phật đắc đạo nhờ thiền định, suốt cuộc đời Ngài cũng tọa thiền. Cho nên thiền thật sự là cốt lõi của đạo Phật. Ngày nào còn có người tu tập thiền định thì ngày đó đạo Phật còn tồn tại. 

Điều khó khăn nhất trong thiền là tiêu diệt vọng tưởng, và Phật đã nói về Tứ Niệm Xứ là bốn chỗ ta luôn phải ghi nhớ trong tu tập thiền định, như bốn cánh quân giúp tiêu diệt thành trì vọng tưởng.

Tứ Niệm Xứ gồm quán thân trên thân, quán thọ trên thọ, quán tâm trên tâm, quán pháp trên pháp.

Nhưng trước khi muốn dùng bốn cánh quân vào thành để đánh giặc thì phải cho quân ăn no đã. Nên trước khi tu tập Tứ Niệm Xứ, trước khi quán thân trên thân, quán thọ trên thọ, quán tâm trên tâm, quán pháp trên pháp… thì hãy thực hành hơi thở. Chưa tu tập hơi thở thuần thục thì tu tập Tứ Niệm Xứ không hiệu quả. 

Ta ngồi kiết già, giữ thân mềm mại bất động và cảm giác toàn thân, biết rõ toàn thân. Biết cả trên và dưới, trước và sau, trong và ngoài… Phải biết đến tận những nơi rất thấp của cơ thể, những chỗ phía sau, phía dưới của cơ thể. Khi biết toàn thân đúng rồi thì lập tức ta biết luôn hơi thở, đó là trình tự không thể khác được. Hơi thở vào biết vào, hơi thở ra biết ra, hơi thở dài biết dài, hơi thở ngắn biết ngắn. Biết mà không điều khiển. Căn bản là vậy.

Hơi thở phản ánh nội tâm. Người tâm tư điềm tĩnh thì hơi thở sẽ êm dịu, người tâm tư vụt chạc xao động thì hơi thở sẽ dồn dập, gấp rút. Ta nắm hơi thở cũng thật sự là đang nắm vào nội tâm của mình. Ban đầu do tâm ta còn xao động nên hơi thở không đều, không êm ái, không ổn định. Sau khi tâm ta trầm hòa lại thì hơi thở bắt đầu êm ái và chậm dần lại.

Quán thân, nghĩa là biết rõ sự thật về thân tứ đại của mình: trong thân gồm có da, thịt, gân, xương, bao tử, dạ dày, máu, mủ, tóc, não, mắt, tai… Thân là mong manh tạm bợ, rồi sẽ già, bệnh, chết, tan hoại. 

Quán thọ. Thọ là cảm xúc. Cảm xúc được chia làm ba loại: cảm thọ khổ, cảm thọ vui và cảm thọ trơ. Nhưng rồi cảm thọ nào cũng chóng qua, niềm vui nào rồi cũng hết. Để tìm cảm giác vui ta phải trả giá quá lớn. Cho đến khi không còn đủ sức trả giá cho những cuộc vui đó nữa thì cảm thọ khổ lấp đầy ngay, ta cảm thấy buồn khổ tuyệt vọng. Người biết quán thọ là biết tâm mình đang có những cảm thọ nào nhưng không xao động chạy theo.

Quán tâm. Tâm thế nào ta biết rõ như thế đó, không can thiệp. Thông thường chúng ta hoặc là chạy theo tâm, hoặc là can thiệp thô bạo, dằn ép tâm mình. Cả hai đều sai. Người quán tâm chỉ nhẹ nhàng biết tâm đang tĩnh hay đang động, đang thiện hay bất thiện, sáng suốt hay ngu si mà thôi.

– Giữa hai tính chất động và tĩnh, ta biết tâm mình còn đang rất động.

– Giữa thiện và bất thiện, ta biết mình còn bất thiện.

– Giữa trí và ngu, ta biết tâm mình còn ngu si.

Thượng tọa cho biết, đây đều là những chìa khóa cực kỳ quan trọng của Tứ Niệm Xứ. Dù cho tâm có thanh tịnh trong thiền định thì ta vẫn phải nhắc mình chút thanh tịnh này chưa là gì, thật ra tâm còn rất động loạn. Hay dù ta có làm được việc tốt thì vẫn biết tâm mình chưa phải là thiện, còn rất nhiều điều bất thiện ẩn tàng trong đó.

Quán pháp.  chân lý như thế nào, sự thật như thế nào thì biết như thế đó, đây gọi là quán pháp trên pháp. Sự thật đầu tiên là Luật nhân quả. Tiếp đến là Tứ diệu đế, Mười Hai Nhân Duyên, Bát chánh đạo, Vô ngã… Đặc biệt, khi hiểu sự thật về nhân quả tội phước thì ta cũng hiểu luôn mình còn rất tội lỗi. Đây cũng là chìa khóa của Tứ Niệm Xứ.

Ai trong cuộc sống thường ngày vẫn luôn nhớ quán thân trên thân, quán thọ trên thọ, quán tâm trên tâm, quán pháp trên pháp thì người ấy đã thực hành Tứ Niệm Xứ, sẽ có ngày đắc đạo.

Tiếp đến phần II của Tứ Niệm Xứ, Thượng tọa nhấn mạnh: trong việc tu tập, quan trọng nhất là thấy được lỗi mình. Thường tất cả chúng sinh đều bị khuynh hướng tự nhiên là chối bỏ, phủ nhận lỗi lầm. Nhưng khi ta học Tứ Niệm Xứ của Phật dạy thì buộc phải thấy mình sai, vì không thấy mình sai, không thấy mình dở thì không thể tiến tu được, đó là nguyên tắc.

Tuy nhiên cái sai của chúng ta có nhiều góc độ khác nhau. Người phạm tội nặng mà chân thành nhận lỗi thì luôn xuất hiện tâm lý đau khổ, còn nếu không nhận lỗi thì không có tâm lý đó diễn ra. Mỗi một tội mà ta chân thành nhận lỗi thì lập tức trả giá bởi tâm lý đau khổ của mình (quả báo vẫn có nhưng họ biết nhận tội nên nó gột rửa đi rất nhiều quả báo). Còn người không nhận tội, không phải trả giá bằng tâm lý đau khổ thì khi quả báo tới nó làm cho ta đau khổ gấp ngàn lần, sự đau khổ là tột cùng không thể tưởng tượng, giống như rớt xuống địa ngục bị lửa đốt dao đâm là có thật. Quả báo khác nhau là tùy ta thấy lỗi mình tới đâu. Khi ta biết nhận lỗi mà lỗi nhẹ hơn chút thì tâm lý đau khổ ít hơn một chút, nó sẽ giảm dần theo mức độ tội lỗi, đó là công thức của tâm lý tự nhiên như vậy.

Trong Tứ Niệm Xứ, Phật đã dạy để đạt được sự giác ngộ thì tâm như thế nào ta phải biết như thế đó. Và sự thật là tâm của tất cả chúng sinh đều đầy lầm lỗi. Như vậy ta phải biết lỗi mình rất rõ. Đây là chìa khóa, là nguyên tắc tu hành.

Người tu tốt là người biết đau khổ, hổ thẹn, ngượng ngùng, hối hận, dằn vặt, ray rứt, tự trách mình khi phạm lỗi. Những tâm lý đó tuy xao động nhưng cần thiết để tu hành. Người nào chưa bao giờ thấy lỗi thì đó là người không trí tuệ, không tiến bộ, có nói đạo lý hay thế nào cũng chỉ là giả dối mà thôi.

Thuở xưa, vì hội chúng của Phật rất thanh tịnh, bao gồm cả những bậc Thánh đã trong sạch tuyệt đối nên trong lời dạy về Tứ Niệm Xứ ở giai đoạn đó, Ngài không nói điều gì căng thẳng. Ngài chỉ bảo rằng: “Thân thế nào biết như thế đó; Thọ thế nào biết như thế đó; Tâm thế nào biết thế đó; Pháp thế nào biết thế đó”. Nhưng lời dạy đó nếu được mang vào thời đại ngày hôm nay thì phải thành những lời quở trách nặng nề hơn, vì sao vậy, vì chúng sinh đều lầm lỗi quá nặng. Thời nay, chúng ta phải hiểu cụ thể rằng tâm ta còn nhiều lầm lỗi nên ta phải biết lỗi rất rõ.

Đừng tránh né mà hãy ôm lấy lỗi lầm, đối diện lỗi lầm mà sống. Như thế lỗi sẽ tan. Đây là nguyên tắc mà nghìn lượng vàng cũng không mua được. Phải rất thông minh, có ý chí và có phước thì mới dám an trú ngay lỗi lầm của mình. Ví dụ một người hay sân hận thì cứ lặng lẽ an trú nơi cái sân đó, đối diện với nó và biết nó là sai. Nhờ vậy mà tâm sân dần dần tan biến, không bị tái lại. Với cái thân mình cũng vậy, ta không bao giờ bỏ trốn khỏi cái thân này, an trú nơi thân mà biết nó là vô thường tạm bợ. Hoặc ta an trú nơi tâm mình, biết rõ nó là loạn động, kém đạo đức. Với cảm thọ khổ vui của mình ta cũng biết nó, đối diện với nó chứ không lẩn trốn.

Từ thời Đức Phật cho đến bây giờ đã mấy nghìn năm, hôm nay nghe lại qua những bản dịch, ta không hiểu được hết thâm ý của Phật. Có những điều chất chứa trong Tứ Niệm Xứ là cực kỳ sâu xa. “Niệm” nghĩa là nhớ, ở đây là nhớ thường xuyên, an trú thường xuyên, không rời. Nơi đau khổ ta biết trú ngay đó, không khuếch đại, không tô vẽ. Với lỗi lầm cũng vậy, ta an trú ngay nó, không rời nó, vậy mà từ từ nó tan vỡ luôn.

Trên con đường tu hành, nhìn lại mình ta phải thấy được nhiều điều bất toàn:

– Thứ nhất là dung mạo, thân thể của mình. Nếu so sánh với dung mạo cực đẹp của các tiên nữ hay thiên tử cõi trời thì ta chỉ là hạt bụi mà thôi.

– Thứ hai là sức khỏe.

– Thứ ba là trí tuệ. Nếu so sánh với trí tuệ của các bậc Thánh thì ta chỉ là giun dế, chẳng đáng gì cả.

– Thứ tư là phước lành.

– Thứ năm là thiền định.

– Thứ sáu là đạo đức. Ta không phá được các kiết sử như những bậc Thánh.

– Thứ bảy, về mức độ chấp ngã, chúng ta đều chưa đạt được vô ngã.

Xét qua một loạt tiêu chuẩn đó chúng ta đều còn rất kém dở.

 Và chữ “niệm” nghĩa là đối diện với cái kém dở đó, an trú trong cái kém dở đó. Đây chính là tu. Cho nên người hiểu “Tứ Niệm Xứ” không bao giờ là người kiêu mạn cả, họ rất khiêm hạ vì luôn biết mình còn kém dở. Và chính nhờ cái tâm khiêm hạ này mà dần dần tạo được rất nhiều phước, đường tu không bị gãy đổ.

Vậy những bậc Bồ tát có còn tu Tứ Niệm Xứ không? Chính Bồ tát là người thực hành cực kỳ thuần thục Tứ Niệm Xứ. Các Ngài luôn thấy mình còn hai điều: một là chưa đủ công đức, hai là chưa hết vô minh. Cho nên các Ngài tu hành rất bình an thanh thản, và hóa độ chúng sinh cũng trong cái khiêm hạ đó.

An trú nơi cái lỗi của mình thì lỗi sẽ tan, vậy muốn tan chấp ngã thì phải làm sao? Phải an trú nơi bản ngã, đối diện với bản ngã. Nhưng bản ngã là gì? Là chính mình. Ta không biết cái chính mình đó ở đâu mà an trú vì nó quá trừu tượng, không dùng ngôn ngữ để diễn tả được. Sau đây là vài gợi ý để an trú nơi chính mình:

– Một là biết hơi thở, biết hơi thở vào, biết hơi thở ra mà không điều khiển.

– Hai là biết toàn thân.

– Ba là biết tới mảnh xương cùng.

Mảnh xương cùng cũng thuộc cái thân này nhưng là một điểm đặc biệt trên thân. Dùng ba yếu tố trên để hy vọng tìm thấy chính mình (chứ ba yếu tố đó cũng không phải là chính mình).

Ai biết hơi thở ra vào rõ ràng, biết toàn thân rõ ràng, biết mảnh xương cùng rõ ràng thì người đó gần tới cái chính mình, chứ chưa phải “biết chính mình”. Nhưng nếu người nào “biết được chính mình” thì người đó sẽ chắc chắn phải biết ba điều trên: biết hơi thở ra vào rõ ràng, biết toàn thân, biết mảnh xương cùng. Và đương nhiên tâm cũng đã thanh tịnh.

Chính mình là gì? Là bản ngã. Bản ngã có rất nhiều lớp, mà cứ càng vào sâu bản ngã, càng vào sâu cái “chính mình” đó thì càng có vô số điều màu nhiệm mở ra. Và nhiều người ngừng ngang đây, tự cho đây là Phật tánh, là tự tánh thanh tịnh, tưởng nó là cứu cánh của đạo Phật. Vì vậy trong nhà Thiền nhiều người dám tuyên bố là “kiến tánh thành Phật”, vì thấy nó quá vi diệu, tin chắc rằng cứu cánh nằm ngay đây, Phật pháp nằm ngay đây.

Ngày xưa khi học đạo với hai vị đạo sư Alara Kalama và Udaka Ramaputta, Đức Phật cũng đạt được những mức định rất sâu, đều vào trong cái tự tánh rất thanh tịnh. Hai vị đạo sư xem đây đã là xong rồi. Riêng Đức Phật bằng trí tuệ siêu đẳng từ nghìn kiếp của mình đã cảm thấy vẫn còn cái gì là chính mình, vì vậy Ngài đã hỏi hai vị thầy rằng chỗ này còn bản ngã hay hết bản ngã? Họ đều không trả lời được, thế là Ngài đành từ giã ra đi.

Sau này Ngài nhập Tứ thiền, đi hết con đường của bản ngã và đến được chỗ cuối cùng của bản ngã là vô ngã – hết chấp ngã vô minh, thành tựu được tam minh lục thông, thấy rõ được Tứ Diệu Đế và Ngài thành một bậc Chánh Đẳng Chánh Giác. 

Phật thấy rằng kể cả những người chứng Tu Đà Hoàn, Tư Đà Hàm, A Na Hàm đều bị còn bị mắc lại nơi chính mình. Chính vì vậy nên Phật mới nói là các vị A Na Hàm vẫn còn kiêu mạn, còn giải đãi, còn sắc ái, vô sắc ái, vô minh.

– Sắc ái là vẫn thích cõi trời, từ Phạm thiên trở lên.

– Vô sắc ái là vẫn còn thích cõi trời Vô sắc giới.

– Giải đãi vì tự nhiên nó có sự tự mãn.

– Kiêu mạn vì cái chính mình chưa hết được.

– Cuối cùng, dĩ nhiên là chưa hết vô minh.

Khi tìm được cái “chính mình” rồi người ta cảm nhận được sự yên tâm giống như có con đường rồi, không còn sợ bị lạc lối. Mà chính vì cái yên tâm đó nên sinh tự mãn, phải đi qua mất cả mấy trăm nghìn năm tu hành nữa. Nếu may mắn gặp được những bậc Thánh cao siêu giáo hóa thì mới vượt qua được 5 thượng phần kiết sử, cố gắng đi cho hết con đường để đạt được vô ngã.

Vậy nên từ đây, hàng ngày hàng giờ ta đều phát nguyện hướng về mục tiêu vô ngã Phật dạy để dù cho sau này ta có ngộ ra được chính mình, có đối diện với trạng thái vi diệu kỳ lạ nào thì vẫn không đứng lại giữa đường, vẫn tiếp tục đi tìm mục tiêu vô ngã. 

“Xin cho con đi mãi

Không đứng lại giữa đường

Đến tuyệt đối vô biên

Tâm đồng tâm Chư Phật”.

Trong thời Chánh Pháp, mọi người đều tu thiền hướng về vô ngã. Thời tượng pháp, người ta nhờ thiền mà an trú được chính mình rồi mừng quá xem đó là tự tánh thanh tịnh. Đến thời mạt pháp thì bỏ thiền luôn. Vì vậy, để dựng lại thời Chánh Pháp, tất cả chúng ta phải quyết tâm hướng về vô ngã.

Trong tâm chúng ta phải có sự ray rứt tìm lại chính mình, thông qua 3 điều:

• Một là, hơi thở ra vào biết rõ.
• Hai là, biết toàn thân.
• Ba là, biết mảnh xương cùng.

Khi ta biết được ba điều này, tâm ta có trạng thái thanh tịnh. Tuy nhiên xin đừng đắm chấp nơi cái thanh tịnh đó, đừng tự xưng mình đã có tự tánh thanh tịnh, đã kiến tánh, đã ngộ được Phật tánh… Hãy tiếp tục khiêm tốn đi tiếp. Từ nay chúng ta phải phát nguyện đi đến tận cùng, tìm cho ra vô ngã để sau này ta đặt chân được lên con đường thiền, an trú nơi chính mình, đi sâu dần, bao nhiêu điều màu nhiệm mở ra dần thì ta cũng không dừng lại giữa đường.

Tóm lại, căn bản ban đầu của Tứ Niệm Xứ là thấy được lỗi, nhớ lỗi mình. Ta sống với lầm lỗi, đối diện với nó… vậy mà lỗi sẽ tan. Trong đó ta có một cái lỗi lớn nhất là chấp ngã vô minh. Và ta cũng phải nhớ đến cái chấp ngã này, đối diện với nó, an trú nơi nó cho đến ngày nó tan. Nguyên tắc của Tứ Niệm Xứ, tột cùng của Tứ Niệm Xứ chính là chỗ này.

Mỗi ngày hãy lễ Phật với lòng tôn kính tuyệt đối để được cái phước theo Phật cho tới tận cùng con đường vô ngã, như vậy buộc lòng ngày nào đó ta tìm thấy chính mình, và an trú chính mình để đi đến vô ngã.

Còn làm sao để tìm thấy chính mình thì phải có phương pháp, có kỹ thuật, có sự siêng năng, có lý luận và cũng phải có công đức.

– Công đức của chúng ta là gì? Là làm mọi điều gì lợi ích cho chúng sinh mà không chấp công, từ việc nhỏ đến việc lớn đều làm và mong cho chúng sinh điều được giác ngộ.

–  Lý luận là gì? Là về Tứ Diệu Đế, Bát Chánh Đạo, về lý tưởng vô ngã.

– Và kỹ thuật là gì? Là thiền gồm ba điều, ba điểm để cố gắng tìm được chính mình.

– Chính mình là một điều trừu tượng, không dùng ngôn ngữ để nói được, không chỉ là một vị trí nào trên thân hay một ý niệm nào của tâm cả. Dù vậy nó vẫn liên quan đến thân và tâm ở ba điều: biết hơi thở, biết toàn thân, biết được mảnh xương cùng. Khi biết ba điều đó ta đã đến gần với cái chính mình.

Còn khi ta thật tìm được chính mình rồi thì đương nhiên:

• Tâm được thanh tịnh
• Biết được toàn thân
• Biết được hơi thở
• Biết được mảnh xương cùng.

Mỗi người chúng ta cố gắng thực hành để tìm được chính mình, và phải đi suốt con đường an trú chính mình đó trong không biết mấy trăm năm, mấy ngàn năm mới vượt khỏi chính mình, tìm thấy vô ngã, dựng lại chánh pháp huy hoàng.

Chúng ta thấy phương pháp Thiền Tứ Niệm Xứ này do chính Ðức Phật xưa kia đã trực tiếp chỉ dạy cho các đệ tử. Nhờ hành theo đó, các đệ tử của Ngài đã giải thoát, đã đắc quả A La Hán. Do vậy, ngày nay những ai đang đi tìm giải thoát, và nhất là thích tu thiền thì hãy nghe thật kỹ bài Pháp thoại Tứ Niệm Xứ này, sẽ giúp định hướng được con đường đi của mình.

Thượng tọa Thích Chân Quang đã trẻ hóa được ngôn ngữ Phật giáo, đào sâu phân tích ra những khía cạnh mở, giảng giải thật chi tiết, dễ hiểu, giúp ta thấy ra được vấn đề thiền Tứ Niệm Xứ một cách rõ ràng, tiếp thêm sức mạnh trí tuệ vào sự tu tập giác ngộ của mỗi người. Từ đây quý Phật tử có đủ chánh kiến, không bị lạc lối khi mới bắt đầu bước vào con đường tu.

Quan điểm tu hành, giáo hóa của Thượng tọa là tìm lại đạo lý gốc từ thời Đức Phật. Chúng ta còn có cơ may để tu lại từ đầu hay đi tiếp dưới sự dìu dắt của Thượng tọa và trên có Đức Phật, có các vị Thánh A La Hán, có các vị Bồ tát âm thầm gia hộ, chở che. Vì vậy hãy xem Thiền như là thức ăn mà mỗi ngày chúng ta không thể không ăn và hãy nên chia sẻ với nhiều người hơn.  

Không có một sự giác ngộ nào có thể có nếu chính ta không chịu thực hành. Dù chúng ta tu đang còn kém cỏi, nhưng hãy phát nguyện tinh tấn thực hành pháp thiền Tứ Niệm Xứ để chánh pháp của Đức Phật được lan tỏa ngàn phương. Hơn nữa, ngày nào còn có người tu thiền thì ngày đó Phật Pháp còn tồn tại; ngày nào còn nhiều người tu thiền thì ngày đó Phật Pháp còn hưng thịnh. Cầu mong tất cả những người con Phật đều tu hành đi tới được cái đích vô ngã.

Tổ truyền thông

CAO THƯỢNG NHẤT CHO TẤT CẢ CHÚNG TA

“CHÚNG TA NGUYỆN TRONG TỪNG GIÂY PHÚT CỦA CUỘC SỐNG, TRONG TỪNG NGÀY THÁNG TRÔI QUA, LÒNG MÌNH KHÔNG BAO GIỜ THIẾU VẮNG NIỀM KÍNH YÊU ĐỨC PHẬT”.

Thêm một mùa Phật Đản đang sắp đến. Cứ mỗi một lần đến dịp Lễ Phật Đản và Lễ Phật Thành Đạo, chúng ta được cơ hội nhắc nhở chính mình về lòng tôn kính tuyệt đối vô biên đối với Đức Bổn Sư Từ Phụ Thích Ca. Chính niềm kính yêu tột cùng vô biên đối với Đức Phật làm thành chất liệu sống, trở thành động lực sống cao thượng cho tất cả chúng ta.

Chúng ta phải nguyện với mình rằng, trong từng giây phút của cuộc sống, từng ngày tháng trôi qua trong lòng mình không bao giờ thiếu vắng niềm kính yêu Đức Phật. Chính niềm kính yêu Đức Phật này trở thành động lực sống cao thượng cho tất cả chúng ta.

Trong cuộc sống, chúng ta còn nhiều điều phải yêu thương, phải quý trọng, như yêu thương cha mẹ, gia đình, chúng ta phải yêu thương Tổ quốc, tổ tiên, chúng ta phải yêu thương cả thế giới này, cả loài người này. Trong trái tim mỗi người chúng ta có rất nhiều điều phải yêu, phải kính, nhưng trên tất cả đó thì niềm kính yêu Đức Phật là một điều tuyệt đối. Chính nhờ niềm kính yêu Đức Phật này mà chúng ta có ánh sáng, có đường đi, có hy vọng, có sức mạnh để sống qua từng ngày giữa lúc mà Thế giới dường như bị rất nhiều điều đe dọa này.

Cứ mỗi ngày chúng ta lạy Phật, rồi cứ mỗi năm nhìn thấy hàng cờ Phật giáo bay phấp phới trên các nẻo đường, trên các cổng chùa, để nhắc cho chúng ta mùa Phật Đản lại về, mọi người có dịp để gặp nhau, để sống với nhau trong tình đạo, trong không khí thiêng liêng, xúc động. Và mang theo tình đạo này, mang theo đạo lý này, chúng ta sẽ sống tiếp trong một năm. Nhờ niềm kính yêu Đức Phật, nhờ đạo lý Phật dạy mà nuôi dưỡng, chúng ta tiếp tục đi suốt trong cuộc sống này.

Trích bài giảng “Lịch sử Đức Phật phải nói thêm”

– Thượng Tọa Thích Chân Quang

Link bài giảng: https://www.youtube.com/watch?v=ja2a8Llo0Uw

“Bạch Thế Tôn! Ở đây anh em chúng con đang nói đùa với nhau là trên đời chuyện gì được gọi là vui thích?”

Chúng con mỗi người mỗi ý không ai giống ai. Có người nói rằng được làm Vua là vui thích. Có người nói rằng ăn ngon là vui thích. Có người nói được tình yêu nam nữ là vui thích. Có người nói tiền nhiều là vui thích.

Phật nói rằng những niềm vui mà các vị đã nói đều là những việc tầm thường của thế gian sinh tử phiền trược, cái niềm vui lớn chính là gì? Là có Phật ra đời để giáo hóa. Niềm vui lớn là gì? Là giáo pháp được hoằng truyền rộng rãi, mọi người khắp nơi nơi đều có được đạo lý để mà sống, để mà tu. Rồi một niềm vui lớn nữa là Chư Tăng – những người xuất gia sống với nhau trong tình yêu thương hòa hợp, để làm chỗ nương tựa cho chúng sinh. Niềm vui lớn nữa là mỗi một con người tinh tấn, cố gắng tu hành và tìm được cái niềm vui trong cái sự tu hành của mình. Khi đó, Phật nói bài kệ rằng:

“Vui thay Phật xuất thế
Vui thay Pháp hoằng tuyên
Vui thay Tăng hòa hợp
Vui thay người gắng tu.”

Trích bài giảng “Vui thay Phật xuất thế – Pháp Cú 56” – Thượng Tọa Thích Chân Quang

Link bài giảng:

Chẳng hạn, khi có một món tiền lớn, chúng ta có thể sẵn sàng bớt ra giúp đỡ người khác một trăm ngàn mà không cần băn khoăn, tính toán. Vì số tiền nhỏ đó không ảnh hưởng đến cuộc sống của mình. Nhưng nếu chỉ có trong tay năm chục ngàn, người khác lại rơi vào hoàn cảnh cấp bách cần cả số tiền đó, liệu chúng ta dám nhịn ăn để cho họ hay không? Đây chính là lúc đòi hỏi chúng ta phải có đức hy sinh, lòng can đảm. Tất nhiên, điều này cũng không khó bằng việc phải nhảy vào đám lửa để cứu người, vì khi nhảy vào đám lửa có thể chúng ta phải đánh đổi cả sinh mạng của mình. Phải có một quyết tâm rất cao, phải có lòng can đảm, chúng ta mới làm được điều đó.

Chúng ta biết rằng, cái phước có được ở kiếp sau của con người được tính bằng một công thức. CÔNG THỨC PHƯỚC ĐƯỢC TÍNH BẰNG TÍCH SỐ GIỮA VIỆC LÀM LỢI ÍCH CHO NGƯỜI KHÁC VỚI SỰ CỐ GẮNG CỦA CHÍNH BẢN THÂN.

Ví dụ, khi có trong túi một triệu đồng, chúng ta cho người khác một trăm ngàn thì sự cố gắng không có bao nhiêu. Và phước chúng ta có được sẽ không lớn. Nhưng nếu chỉ có năm chục ngàn đồng, người ta cần, chúng ta cho sẵn sàng tất cả thì lúc này sự cố gắng rất cao. Như vậy, số tiền tuy ít nhưng nhân với hệ số cố gắng lớn, phước của chúng ta sẽ lớn hơn. Từ ví dụ đơn giản ấy, chúng ta thấy hành động nhảy vào lửa để cứu người đòi hỏi một sự cố gắng vượt bậc. Vì lúc đó, người nhảy vào lửa biết mình có thể bị phỏng, bị nguy hiểm đến tính mạng mà vẫn cố gắng làm. Vì vậy, phước có được sẽ rất lớn.

Chúng ta nhớ lại câu chuyện kể về tiền thân Đức Phật. Trong một kiếp, Đức Phật là một vị Sa Môn tu hành. Một lần, Ngài thấy một con chim Cắt, loài chim ăn thịt các con vật khác, đang rượt đuổi một con chim Bồ Câu. Chim Bồ Câu sợ quá bay núp vào người Ngài. Chim Cắt nói rằng, đây là bữa ăn của nó. Nếu Ngài cứu con chim Bồ Câu thì nó sẽ đói. Đây là sự công bằng của cuộc sống. Nó đi săn được mồi để sống, Ngài giành con mồi của nó chắc chắn nó không chịu. Nghe vậy, Ngài đành phải cắt một miếng thịt của mình cho chim Cắt ăn, thay cho mạng sống của chim Bồ Câu. Như vậy, Ngài sẵn sàng chịu thương tật đau đớn để cứu mạng chú chim Bồ Câu tội nghiệp. Đó là một thái độ, một hành động rất dũng cảm, người thường không làm được.
Câu chuyện thực ra mang tính ngụ ngôn hơn là có thật, nhưng cũng giúp chúng ta hiểu được tấm gương sáng về lòng can đảm, đức hy sinh cứu người của Đức Phật. Sau này, nhiều chùa đã vẽ biểu tượng ấy lên tường với ý nghĩa Đức Phật đã từng cắt thịt cho chim Cắt ăn để cứu mạng chim Bồ Câu”.

Trích bài “Can đảm”, bộ sách “Tâm lý Đạo Đức” – Thượng tọa Thích Chân Quang.

Nguồn ảnh: internet

Năm xưa, có một vị Vua tên Hoàng Đế ở phương Bắc là người phi phàm siêu việt với nhiều khả năng rất đặc biệt. Năm đời Vua sau, đến thời vị Vua Thần Nông (Viêm Đế) với khả năng tuyệt diệu là trồng cây và chữa bệnh bằng những loại cây cỏ rất hiệu quả – những đời Vua này đều có thần thông và được nối nhau như vậy.

Cháu ba đời của Vua Viêm Đế là Vua Đế Minh sinh ra người con trưởng là Đế Nghi và Kinh Dương Vương cực kỳ thông minh, sáng láng và đạo đức, có bẩm sinh siêu việt thừa hưởng những phép thuật của Vua Cha. Lúc đó, Vua Đế Minh thấy Kinh Dương Vương có tài năng và lản lĩnh hơn anh trai mình nên định giao ngôi Vua cho Ngài, nhưng Ngài là người đức độ hiền lành nên xin phép Vua Cha không nhận ngôi Vua và xin Vua Cha hãy để cho anh trai (tức Vua Đế Nghi) được truyền thừa ngôi báu. Đây là một đạo đức lớn, một mốc son mà chúng ta sẽ thấy lác đác đạo đức này ở lại trong đất nước ta rất nhiều. Thấy con trai là người đạo đức nên Vua Đế Minh đành cắt đất nước ra làm đôi để cả Đế Nghi và Kinh Dương Vương đều lên làm Vua.

Sau này, Vua Kinh Dương Vương đi tuần đến khu vực Hồ Động Đình và lấy con gái vị Thần Long tại đây rồi sinh ra Lạc Long Quân. Lạc Long Quân được học phép thuật của cha là Kinh Dương Vương, học tiếp phép thuật của ông ngoại là Thần Long, của mẹ là cô công chúa Hồ Động Đình nên có thần thông phép thuật quảng đại, không phải người thường.

Lạc Long Quân đi tuần về phía Nam – nơi có những dòng sông, những cánh đồng và ngọn núi giao hòa rất đẹp. Lạc Long Quân đã gặp nàng tiên Âu Cơ cực kỳ xinh đẹp, bản lĩnh, đầy phép thuật và xin cầu hôn rồi sinh được 100 người con. Thời gian trôi qua, 50 người con theo Cha Lạc Long Quân xuống vùng đồng bằng, thành lập quốc gia với những phố phường, nhà cửa, có nền hành chính rõ ràng và 50 người con theo Mẹ Âu Cơ lên núi thành lập một quốc gia là nước của Vua Thục Phán phía Tây Bắc. Lúc đó, hai quốc gia cũng coi như một bởi vì cùng máu mủ.

Những người con theo Cha Lạc Long Quân, có con trai đầu tiên là Vua Hùng Lân Vương cứ nối tiếp nhau làm Vua tới 18 đời trong suốt 2.622 năm. Đến đời Vua Hùng thứ 18 – Vua Hùng Duệ Vương chỉ có cô công chúa Mị Nương rất xinh đẹp. Sau này Vua định nhường ngôi cho con rể là Sơn Tinh. Nhưng Sơn Tinh không có tham vọng làm Vua, đúng lúc đó Vua Thục Phán nhiều lần đánh chiếm nước Văn Lang nhưng không thành, do đó, Sơn Tinh đã thưa với Vua Cha giao đất nước cho Thục Phán để thống nhất thành một quốc gia chung, vì suy cho cùng thì 2 nước cũng chung một nguồn gốc. Lúc đó, nước Văn Lang chúng ta có vùng lãnh thổ rộng lớn từ phía Tây Bắc cho tới Đồng bằng Bắc Bộ, về tới Quảng Trị.

Sau đó, Triệu Đà đem quân xuống đánh nước Văn Lang, Vua Thục Phán An Dương Vương cùng tướng tài Cao Lỗ đã nhiều lần chiến thắng. Triệu Đà đành dùng kế làm hòa khi cho Trọng Thủy sang cầu hôn công chúa Mỵ Châu và xin ở rể. Do Vua An Dương Vương hết lòng thương con gái nên đã trúng kế của Triệu Đà và đất nước ta bị phương Bắc đô hộ nghìn năm.

Trải qua nhiều cuộc đấu tranh, hôm nay đất nước ta thanh bình là biết bao máu xương của cha ông ta đã đổ xuống trong suốt mấy nghìn năm lịch sử. Chúng ta may mắn có Phật Pháp đồng hành với dân tộc nên chúng ta vừa yêu nước vừa mở lòng thương yêu chúng sinh. Chúng ta vừa làm tròn bổn phận đối với đất nước, đối với nhân loại mà chúng ta cũng biết tu hành để giải thoát khỏi luân hồi sinh tử. Những lý tưởng đó trong tâm hồn chúng ta trở thành một sự hòa quyện vô cùng đẹp đẽ.

Chúng ta nhớ lại lịch sử lập quốc, chúng ta biết ơn các vị Quốc Tổ đã vất vả dựng nước, giữ gìn đất nước nên chúng ta cũng nguyện với nhau sẽ làm tất cả để xây dựng quê hương này mãi mãi yên vui, giàu đẹp và chung tay góp với năm châu bốn biển thành một nền đạo lý, đạo đức hòa bình cho thế giới.

Trích bài giảng “Truyền thuyết cội nguồn”

– Thượng Tọa Thích Chân Quang.

Link: https://www.youtube.com/watch?v=I_lJvwFBrZw&t=61s

Có khi ta hơn người, có khi người hơn ta. Khi ta hơn, ta biết là ta hơn; khi người hơn, người vẫn biết là người hơn. Điều nguy hiểm chính là tình cảm khoái trá đi kèm theo đó. Sự khoái trá đó gây cho người ta cảm giác hạnh phúc. Nhiều người còn bị ảo tưởng là mình vượt hơn người khác trong khi thật sự thì thua kém rất nhiều. Nhưng khi tự cho mình hơn người, một sự khoái chí, sung sướng cũng có mặt. Mỗi khi hưởng thụ niềm vui sướng hạnh phúc, chúng ta luôn luôn bị hao tổn bớt phước mà mình đã gây tạo trong quá khứ, đó là quy luật tất nhiên của Nhân quả.

Nhưng có những niềm vui không làm hao tổn phước bao nhiêu, ví dụ như cảm giác hạnh phúc khi làm được việc từ thiện. Hoặc thậm chí có loại niềm vui còn làm tăng thêm công đức như ta vui mừng khi thấy người khác thành công hạnh phúc, theo đúng “Hỷ tâm” trong Tứ vô lượng tâm. Còn lại, hầu hết sự thụ hưởng niềm vui đều làm tiêu hao bớt phước trong quá khứ. Tuy nhiên, có một khoái cảm, mà khi hưởng thụ nó, làm chúng ta thiệt hại không lường được, đó là sự sung sướng khi cho rằng mình vượt hơn người khác. Khoái cảm đó, ý nghĩ đó gọi là tâm kiêu mạn.

Ví dụ như trong học tập, đôi khi chúng ta vượt trội hơn các bạn cùng lớp; trong kinh doanh, đôi khi chúng ta thành công hơn đồng nghiệp; trong nghệ thuật, đôi khi chúng ta được ái mộ hơn nghệ sĩ khác; trong diễn giảng, đôi khi chúng ta thu hút hơn các đồng đạo khác,… Đó đều là những chuyện bình thường trên thế gian này, vì cuộc đời vốn đầy những cái chênh lệch hơn kém như thế. Nhưng đến khi nào chúng ta xuất hiện một tình cảm của sự khoái trá thích thú vì được hơn người khác, đó là lúc tai họa bắt đầu.

Tâm kiêu mạn đó trước hết sẽ phá vỡ những đức tính tốt đẹp có sẵn trong lòng mình. Ví dụ, trước đây ta là người trầm tĩnh, nhưng sau một thời gian kiêu mạn, sự trầm tĩnh đó sẽ biến mất, thay vào đó là sự hấp tấp, vụt chạc, dễ nổi nóng. Ví dụ, trước đây ta là người hiền lành, nhưng sau một thời gian kiêu mạn, ta sẽ trở thành người ác độc. Ví dụ, như trước đây ta sống đời thanh bai trong sạch, nhưng sau một thời gian kiêu mạn, ta sẽ trở thành người ô nhiễm,…

Sau khi những đức tính tốt đẹp trong tâm biến mất, điều chắc chắn là chúng ta sẽ bắt đầu làm nhiều điều bậy bạ sai lầm để tổn phước trầm trọng. Ví dụ, chúng sẽ bắt đầu có thái độ hống hách khinh dễ người khác, hoặc nạt nộ mắng chửi, hoặc mưu mô thủ đoạn, hoặc sa đọa đồi trụy,… Tiếp theo, việc hết phước là tài năng biến mất dần dần. Theo luật Nhân quả, phước đức sinh ra tài năng. Phước hết, tài năng sẽ mất theo…”

Trích bài “Khiêm hạ”, bộ sách “Tâm lý Đạo Đức” – Thượng tọa Thích Chân Quang.

“… Có bao giờ em ước mơ vơ vẩn 

Về quê hương ngập ánh sáng tình thương

Cõi nhân gian đã hiện bóng Thiên Đường 

Vì thiện pháp giăng đầy trên mọi lối

Đời nhân thế sẽ không còn u tối

Nếu đường đi của Nhân Quả nghiệp duyên

Được tuyên dương thắp sáng khắp mọi miền

Trong em bé, cụ già trong tất cả.”

Khi hiểu luật Nhân Quả, chúng ta luôn luôn ước mơ mọi người đều được biết về Nhân Quả. Như vậy, cả thế gian này tự nhiên sẽ tràn ngập đạo đức. Chúng ta ước mơ rằng, trong nhà trường, những em bé đều được học luật Nhân Quả. Nhưng điều đó chỉ có thể thực hiện được trên một đất nước mà Phật Giáo là Quốc Giáo. Nếu được như vậy, Đạo đức sẽ tăng lên rất mạnh. 

Chúng ta sống đều có ước mơ. Chúng ta mong cho tất cả mọi người đều thương yêu nhau, đều nhìn nhau bằng ánh mắt trìu mến, tay nắm tay chung một nụ cười, một niềm vui; thế gian này đầy chim ca hoa nở, đầy ánh nắng hồng, đầy hương hoa ngào ngạt như một cõi Thiên Đường và tất cả mọi người đều có đạo đức, mà nhất là biết thương yêu nhau. Có thể đôi tay chúng ta bé nhỏ, việc làm chúng ta ít ỏi, khả năng của chúng ta không nhiều, nhưng ước mơ của chúng ta không được quyền nhỏ bé. Người tu phải sống như vậy, phải có ước mơ và ước mơ không được quyền bé nhỏ. Chúng ta phải ước mơ, phải hướng đến một lý tưởng tuyệt đối hoàn hảo dù mình không làm được như vậy. 

Chúng ta mong cả thế gian này biết thương yêu nhau, mong cho Phật pháp giăng phủ khắp cả mọi nẻo đường. Nghĩa là, từ những làng quê xa xôi, trên những đồi núi cao, đến những chốn phồn hoa đô hội, ai cũng dựa vào tinh thần Nhân Quả, từ bi, bác ái của đạo Phật để đối xử với nhau. Nghĩa là chúng ta, ai cũng là một sứ giả đem tình thương yêu, đem đạo đức, đem hòa bình đến cho con người, cho nhân loại. 

Mơ ước như vậy, nhưng chúng ta sẽ làm được điều gì? Trước hết, bây giờ mỗi người chúng ta phải gạn lọc tâm mình, phải luôn giúp đỡ huynh đệ mình. Sau này lớn lên, chúng ta có thể vân du thuyết pháp, mở những pháp hội lớn lao đông đảo. Mơ ước thường lớn lao như vậy, nhưng chúng ta chỉ sẽ làm được rất nhỏ; nếu mơ ước nhỏ thì việc làm của chúng ta còn ít ỏi hơn nữa. Vì vậy, chúng ta phải biết ước mơ, phải biết khát khao sự hoàn hảo, sự tuyệt đối, để rồi dù cho không làm được như mơ ước, chúng ta cũng đã đóng góp được một số điều tốt đẹp cho nhân loại.

Nhưng muốn cho mọi điều tốt đẹp, trước hết, chính người tu chúng ta phải tự hoàn thiện bản thân mình. Như vậy, trước lầm lỗi của mình và của người, chúng ta đều phải có trách nhiệm. Mỗi người phải tự sửa lỗi của mình, đồng thời phải giúp nhau sửa lỗi, không được bỏ mặc khi nhìn thấy lỗi của người khác.”

Trích bài “Chỉ trích và chỉ lỗi”, bộ sách “Tâm lý đạo đức” – Thượng tọa Thích Chân Quang.

Vô thường là giáo lý căn bản của Đạo Phật, tuy nhiên, không phải ai học về vô thường cũng biết suy ngẫm cho thấu đáo. Người nào bắt đầu chiêm nghiệm sâu xa lý vô thường, đó là người đã có chiều sâu trong tư duy, trong triết lý và đã bước sang trình độ tu tập tương đối cao.

Lẽ thường, mọi thứ trên đời có xuất hiện thì sẽ có phát triển, suy tàn rồi diệt vong. Đất trời trải qua bốn mùa xuân hạ thu đông, con người cũng sinh ra rồi chết đi. Tài sản hay quyền uy vời vợi trên cao đều không phải vững bền mãi mãi. Quy luật muôn đời là vậy. Đối diện với bao đổi thay, đã không ít lần ta lo âu, u sầu.

Chỉ người biết tu mới biết chấp nhận, bình thản trước sự thay đổi, dù sự thay đổi đó khiến cho ta than khóc. Ví dụ, người từng thương yêu ta tha thiết nay đã quay lưng chạy theo tình cảm mới. Ban đầu, ta thấy “cái chấp nhận” sự thay đổi chẳng giải quyết được vấn đề gì, chỉ giúp ta bớt khổ một chút mà thôi. Tuy nhiên, hiệu quả của “cái chấp nhận” này lớn hơn nhiều. Nhờ biết bình thản chấp nhận mà ta không làm bậy, không tạo nghiệp, ta biết xử lý mọi việc cho êm thấm, khéo léo, nhẹ nhàng. Còn nếu ta quay quắt oán trách thế nhân thì ta sẽ muốn trả đũa, ta hành xử thô lỗ, hận thù,… khiến mọi người cũng bất an theo.

Cho nên, đối diện, suy nghiệm và chấp nhận sự vô thường giúp ta đi qua cuộc sống một cách bình yên và giữ cho cuộc đời bình yên theo mình. Phước sẽ được sinh ra từ đây.
Trong đạo Phật, “quán thân vô thường” là công phu tu tập cốt lõi, căn bản: ta suy nghiệm thân này (gồm thịt, máu, gân, xương, tim, thận, phổi, khớp, xương, móng,…) rồi sẽ già yếu, bệnh tật, chết đi. Sau khi chết thì sình trương, mục rữa, giòi bọ ăn dần cho đến khi chỉ còn xương. Cuối cùng ngay cả xương cũng rã thành tro bụi chìm vào lòng đất sâu, không còn gì cả. Mỗi ngày Đức Phật buộc các đệ tử của mình phải ngẫm về lý vô thường cho đến thấu đáo như thế.

Chúng ta thắc mắc rằng tại sao Đức Phật buộc phải quán kỹ lưỡng đến mức đó? Bởi đây là trí tuệ của Phật. Ngài biết phải quán chi li kỹ lưỡng chúng sinh mới thấm thía sự vô thường của thân xác, thấm cho đến đường tơ kẽ tóc. Điều này giúp bứng dần “chấp thân”. Mà “chấp thân” là gốc rễ của chấp ngã, khi chấp thân mỏng nhạt thì chấp ngã cũng nhỏ đi. Nhờ vậy, mà khi gặp vô số chuyện bất như ý ta sẽ bình thản hơn, không ray rứt, tiếc nuối, than trách, hận thù,… do đã nhổ bớt cái gốc chấp ngã rồi.

Thượng tọa cũng nhấn mạnh rằng, ngay lúc có được, ta phải thấy trước lúc mất, không bao giờ nghĩ rằng mình sẽ nắm giữ thứ gì mãi. Có căn nhà ta cũng dự trù trước lúc ta không còn ở trong nhà đó nữa, có tài sản cũng nghĩ đến lúc phải buông tay,… vì biết rằng không gì ở mãi với mình. Nhờ vậy, mà có cách sống rất vị tha, tử tế. Ví dụ, do không chấp căn nhà là của mình nên ta rất khiêm tốn, không cao ngạo, biết san sẻ, biết tiếp đãi mọi người ân cần, biết làm cho ngôi nhà đó thành nơi có ích cho mọi người. Không ngờ chính vì vậy mà nhân quả sẽ cho ta sống nơi căn nhà đó bền lâu.

Ngược lại, ai khăng khăng chấp giữ: nhà tôi, tài sản tôi, chức vụ tôi,… rồi hách dịch, xem thường mọi người, không biết san sẻ với ai cả thì nhân quả sẽ bước vào can thiệp, ngày nào đó sẽ mất tất cả, vô thường đến rất nhanh.

Cuối cùng, Thượng tọa nhắc nhở thính chúng dù thế gian là vô thường thì vẫn có những điều tuyệt đối không được thay đổi đó là lòng từ bi thương yêu chúng sinh, lòng kính Phật đậm sâu, con đường Thiền định cao siêu,… Dù thế giới này có đi về đâu thì những đạo lý này vẫn muôn đời bất biến.

Có thể thấy “vô thường” đã được nói đến rất nhiều trong triết lý Á Đông chứ không riêng đạo Phật. Tuy nhiên, chỉ Đức Phật mới phân tích sâu xa tận cùng về lý vô thường, cũng như giúp chúng sinh nương vào phép quán vô thường để khai mở tâm linh. Vậy mỗi ngày chúng ta hãy chiêm nghiệm sự vô thường thay đổi nơi thân xác mình và nơi cuộc sống. Nhờ vậy ta sẽ đi trong luân hồi thanh thản hơn, hạnh phúc hơn, giúp mọi người chung quanh cũng bình an hơn. Nhờ vậy, ta cũng mau tiến bước trên con đường tu tập Thiền định lâu xa.

Tổ truyền thông

Mở đầu bài Pháp thoại, Thượng tọa đã tản mạn về những nơi khác nhau mà con người phải đi qua vì nghiệp quả, vì ý muốn, vì hoàn cảnh… Nếu chúng ta đến nhầm địa điểm thì ta sẽ bất lợi và đau khổ, còn nếu đến được một nơi đúng đắn thì thật là hạnh phúc, an lạc. Ví dụ, có người đời trước đã đến cúng dường một vị chân sư với lòng thành kính, chính cái phước này làm thành sức mạnh nội tại khiến đời sau người đó luôn được thúc đẩy âm thầm phải gắng nhiếp tâm thanh tịnh, khó khăn mấy cũng không nản lòng.

Còn có những người đời trước đã đến những nơi để vui chơi, đến đền miếu cầu nguyện mê tín thì đời sau họ không có ý chí sâu thẳm để nhiếp tâm, não bộ hoạt động liên tục thúc đẩy họ suy nghĩ không dừng lại được. Đây là những người thiện căn kém vì kiếp trước họ đã chọn nhầm nơi mà họ đến. Qua đó cho chúng ta thấy nơi mà chúng ta đến rất quan trọng. Nhân đây, Thượng tọa cũng phân tích thêm sự khác nhau giữa người tu có thiện căn và người tu không có thiện căn.

Theo Thượng tọa, cuộc đời con người có những nơi quý giá, đó là nơi có cha mẹ thương yêu đợi chờ, nơi ta được học hỏi rèn luyện, nơi ta làm việc kiếm sống, nơi ta lui về an dưỡng tĩnh tâm tu tập sau những tháng ngày vất vả, nơi ta được truyền dạy kinh nghiệm của bản thân cho mọi người,…

Và một ngôi chùa tốt là ngôi chùa có đủ 5 “công năng”: là mái nhà đầm ấm cho mọi người quay về, là một nơi cho mọi người được học hỏi rèn luyện, là nơi mọi người được cống hiến phụng sự, là nơi mọi người được hạnh phúc trong tu tập, là nơi được truyền dạy lại kinh nghiệm cho thế hệ sau.

Ví dụ như ta tới một ngôi chùa chỉ để được công quả, cống hiến; còn lại ta không được thương yêu, không được học hỏi, cũng không tìm thấy sự tĩnh tâm thanh thản thì ngôi chùa đó chưa thực sự hoàn thiện.

Về khía cạnh chùa là nơi để học hỏi, Thượng tọa phân tích rằng: hiện nay rất nhiều chùa không còn là nơi cho mọi người đến để học nữa vì mạng internet đã quá phát triển. Đi đôi với sự phát triển của khoa học kỹ thuật là sự phát triển của các mạng xã hội, nếu thắc mắc điều gì người ta chỉ cần tra cứu trên Google là được giải đáp ngay. Thế là dần dần người ta không còn tìm đến chùa để học hỏi đạo lý.

Vậy để Phật tử thích đến chùa thì trong trái tim của Tăng Ni phải có điều gì đó mà trên mạng xã hội không có, trên website không có. Phải chăng, khi nhìn thấy nụ cười, ánh mắt và nhận được những lời đạo từ trái tim chân thành của vị Thầy, người Phật tử cũng học được điều mới mẻ, hạnh phúc, an vui. Cảm giác an lạc và tin cậy này mạng Internet không có, chỉ có trong trái tim, trong đời sống, trong trí tuệ của người xuất gia. Mà muốn vậy thì người xuất gia phải là một bậc chân tu rất tinh tấn, cả đời cống hiến cho đạo chứ không phải tu hành lay lắt qua ngày.

Chùa phải là nơi phụng sự, cống hiến, hy sinh quên mình. Trong thời đại ngày nay, chúng ta không chỉ phụng sự trong chùa mà phải bước ra xã hội mang lợi ích thiết thực cho cuộc đời. Ví dụ như: chúng ta tổ chức nhặt rác vào mỗi cuối tuần, trồng cây tạo thêm màu xanh, sự sống cho Trái đất, giáo dục đạo đức cho thanh thiếu niên… là rất cần thiết.

Hoặc chùa cũng là nơi mà các Phật tử giới thiệu, tìm kiếm công việc mưu sinh cho nhau, giúp nhau có sinh kế ổn định, bền vững.

Quan trọng chùa phải là nơi tĩnh tâm tu tập, đặc biệt là tu tập Thiền định. Thiền là tài sản vô cùng quý giá của Thế giới này. Có thể thấy, Thế giới văn minh ngày nay đã tìm đến với Thiền rất nhiều. Nhiều công ty, bệnh viện, trường học, nhà tù đã đưa Thiền vào dạy cho nhân viên, bệnh nhân, học sinh, phạm nhân… vì những lợi ích của Thiền mang lại trong việc giảm căng thẳng, nâng cao sức khỏe, thanh tịnh tâm hồn và vực dậy đạo đức. Vậy mà bao nhiêu năm qua trong đạo Phật chúng ta đã có phần giải đãi làm cho Thiền bị mai một – đây là điều rất đáng tiếc và đáng lo. Nếu trong chùa không có Thiền, chúng ta đã lãng phí di sản thiêng liêng mà Thế Tôn đã để lại cho Trái đất. Và đạo Phật sẽ suy yếu dần do thiếu người tu tập Thiền định.

Do vậy, có một nơi quý giá nhất trong cuộc đời mỗi người đó là: “Thiền đường” bởi nơi đó giúp ta chuyển hóa những tâm xấu để đi về cõi Thánh và nâng loài người thành một loài mới cao siêu thánh thiện hơn.

Tóm lại, dưới góc nhìn của Nhân quả, bằng cách so sánh, phân tích, liệt kê, cùng nhiều ví dụ thực tế, Thượng tọa cho thấy có những nơi đến không đem lại kết quả tốt, nhưng vì vô minh con người vẫn duy trì thực hiện. Và cũng có những nơi đến thuận với đạo lý, với cuộc sống thì ta cũng được một kết quả phước đức nào đó. Quả thực, trên nền tảng Luật Nhân quả, chúng ta có chìa khoá để giải đáp tất cả. Và mái chùa là nơi duy nhất để chúng ta sống đời an lành, làm cho phước đức tâm linh giác ngộ ngày một tăng trưởng, nghiệp chướng dần dần tiêu trừ. Vì vậy, chỉ có đạo Pháp mới giúp ta đi hết được cuộc đời đầy vô minh này.

Trong thời đại nào cũng vậy, chùa luôn luôn là nơi cho chúng sinh đến để được thương yêu, được chuyển hóa tâm hồn, được an trú trong chánh pháp, được phụng sự, có đời sống phù hợp với việc tu tập của mình, có kết quả tâm linh, trải đường đi lên đất Thánh v.v… Những điều này lệ thuộc rất nhiều vào tầm nhìn sâu rộng, trí tuệ và sự tu tập của các vị xuất gia, đôi khi là sự dũng cảm dám cải cách để theo kịp thời đại.

Trong nhiều qua, với tất cả nỗ lực của mình, TT. Thích Chân Quang đã vượt qua bao khó khăn để giảng dạy về Thiền và tổ chức những khóa tu Thiền khắp nơi trên cả nước. Việc làm mang lại lợi ích thiết thực ấy của Người thể hiện ước muốn giúp cho mọi người được thực hành con đường Thiền đúng như lời Đức Phật dạy một cách sâu sắc nhất. Đó chính là việc làm đền ơn Phật ý nghĩa nhất. Từ đó, mọi người có thêm động lực, kiên trì trước mọi khó khăn để tiếp tục duy trì việc tu tập Thiền định để hoàn thiện nội tâm, đồng thời đóng góp năng lượng cho Phật giáo được hưng thịnh, trường tồn.

Mong sao những ngôi chùa trên khắp đất nước Việt Nam luôn là tổ ấm tâm linh thiêng liêng, là nguồn đạo lý không bao giờ vơi cạn và mang lại niềm hạnh phúc chân thật trên thế gian này.

Qua bài Pháp thoại, Thượng tọa cũng gửi một thông điệp: Sự hiểu biết của con người vô cùng hạn hẹp, chỉ có khiêm tốn học hỏi không ngừng thì mới bắt kịp thời đại, không bị tụt lại phía sau. Trong cuộc sống, có những việc chúng ta không đoán trước được, nhưng nếu biết cố gắng phấn đấu, cố gắng yêu thương tử tế với mọi người, lúc nào cũng tận tụy cống hiến, làm thật nhiều điều phúc, cố gắng tu học thì may ra chúng ta còn là người có giá trị, đứng vững được giữa cuộc đời hiện tại và những kiếp sau./.

Tổ truyền thông

Dưới đây là hình ảnh của buổi giảng:
Tải file bài giảng: NHỮNG VỊ TRÍ Ý NGHĨA CỦA ĐỜI NGƯỜI – tóm lược 

Về phía Ban lãnh đạo Công viên Văn hóa Tâm linh Phúc An Viên có: ông Nguyễn Minh Tâm – Tổng giám đốc Công ty Điền Phúc Thành; cùng toàn thể Cán bộ – CNV Phúc An Viên và đông đảo khách hàng có thân nhân đang lưu giữ tro cốt hay an táng tại đây.

Một quy luật tất yếu của kiếp người là sinh – lão – bệnh – tử và sự chết không có nghĩa là mất hẳn, vì vậy hàng tháng PHÚC AN VIÊN đều có tổ chức lễ cầu siêu cho các hương linh tại đây. Riêng trong mùa Vu Lan Báo Hiếu thì tổ chức lễ Cầu an – Cầu siêu lớn nhất, có thỉnh Ban Kinh Sư thiết lễ Trai đàn Kỳ siêu và cung thỉnh Chư tăng thuyết Pháp.

Thể theo chương trình, đúng 14h00”, Chư tôn đức Ban Kinh Sư thực hiện khóa lễ Kỳ siêu Chẩn tế thật long trọng, nguyện giúp các hương linh còn bám víu, chấp trước sớm tỏ ngộ được lý vô thường, vô ngã mà mau chóng ra đi, thác sanh về thế giới an lành; đồng thời nguyện cầu quốc thái dân an.

Được biết, nghĩa trang Phúc An Viên đi vào hoạt động đến nay đã được hơn 3 năm, với đội ngũ Cán bộ nhân viên nhiệt tình, chu đáo đã luôn mang đến cho khách hàng sự hài lòng, và hơn hết là tạo cho họ được sự an tâm, tin tưởng khi chọn đây là nơi an nghỉ cho người thân của mình.

Dịp này, ông Thiện Tâm đại diện cho khách hàng phát biểu. Ông chia sẻ: Như thường lệ hàng năm Phúc An Viên đều tổ chức Đại lễ Vu lan, cầu siêu cho những người đã khuất. Việc làm đầy ý nghĩa nhân văn thiết thực, trong đó có 2 ý nghĩa chính:

1/ Nhắc đến những ân nghĩa mà chúng ta đã mang ơn trong cuộc đời này.

2/ Cầu siêu cho thân nhân quá cố, cửu huyền thất tổ.

Đây là một hoạt động thường niên mang ý nghĩa nhân văn và tâm linh có ý nghĩa của Phúc An Viên. Là một khách hàng trong những ngày này, chúng tôi cảm nhận được sự tận tâm, chu đáo của Phúc An Viên. Và ông gửi lời cảm ơn đến tất cả…

Đi vào nội dung bài Pháp thoại, với chủ đề “AI GIÚP AI”, Thượng tọa đã chỉ rõ mối quan hệ của hai cõi âm – dương. Mối quan hệ này chính là tiền đề để xây dựng nên một thế giới ngày càng hưng thịnh, phát triển. Lại nữa, bài Pháp cũng chỉ rõ vai trò, ý nghĩa của ngày lễ Vu Lan trong đời sống cũng như trong sự nghiệp tu hành của con người. Từ đây, lòng hiếu kính được làm mới và nhắc đến nhiều hơn. Đạo đức con người nhờ thế cũng được tăng tiến.

Mở đầu bài Pháp, Thượng tọa khẳng định lễ Vu Lan là một trong những ngày lễ quan trọng và có ý nghĩa lớn trong đạo Phật cũng như trong đời sống của con người. Nói đến lễ Vu Lan là nói đến sự hiếu nghĩa của người con đối với ông bà, cha mẹ. Đây là một bản sắc đạo đức của những người trong đạo Phật cũng như của những người Á đông.

Thật vậy, theo quy luật tâm lí tự nhiên của con người, nếu để mặc, không có nhắc nhở, giáo dục thì chúng ta chỉ biết thương yêu, hy sinh tất cả vì những đứa con do mình sinh ra mà quên đi việc quan tâm, chăm sóc đến cha mẹ. Nói là quy luật tự nhiên nhưng thực sự nó rất bạc bẽo, cay đắng. Do đó, bằng sự minh triết của mình, các bậc Thánh mới lật ngược lại vấn đề để dạy cho chúng ta đạo lí rằng: Mình biết thương con mình thì cũng phải biết ơn và hiếu kính với cha mẹ.

Để lật ngược lại vấn đề quả thực không dễ dàng gì, vì nó đi ngược với quy luật tự nhiên. Vậy nên, chỉ những người có đạo lí, có đạo đức mới nghĩ tới lòng hiếu kính. Và lễ Vu Lan được tổ chức đều đặn hàng năm là cơ hội để ta đi ngược lại với bản năng bạc bẽo, vô ơn của mình; nhắc ta biết nhớ đến những đấng sinh thành đã yêu thương, bao bọc ta mà ta đã quên. Mỗi người cha, người mẹ lại có một cách khác nhau để thể hiện tình yêu với con cái, một thứ tình cảm thực sự rất thiêng liêng, vĩ đại, bao la mà những người con nhiều khi không hiểu, không biết hoặc không cảm nhận hết được. Do đó, ta dễ quên đi cha mẹ mình là như vậy.

Ngoài ý nghĩa trên, lễ Vu Lan còn có thêm một ý nghĩa khác nữa, đó là ngày ta hướng tới những người đã mất. Chúng ta không nhìn thấy những người âm nhưng sự tồn tại của họ được nhiều nơi trên thế giới phải thừa nhận thông qua lời kể của nhiều người cũng như sự ghi hình lại của các camera.

Theo Thượng tọa, cõi âm thực sự tồn tại và có mối quan hệ tương tác, liên quan với con người. Thế nên, ông bà ta ngày xưa có câu nói rất hay: “Âm siêu thì dương thới”, nghĩa là những người trong cõi âm mà được hạnh phúc, an lành, no đủ thì tự nhiên, cõi dương cũng được phát triển, hưng thịnh và bình an. Nói là vậy, nhưng thực sự giữa người âm và người dương thì ai mới là người giúp ai?

Để lí giải cho câu hỏi trên, Người lấy rất nhiều ví dụ. Mỗi ví dụ lại cho người nghe có một cái nhìn và cảm nhận mới. Người nói rằng chúng ta thắp hương, cầu nguyện các vị thần linh và những người đã khuất là người âm đang giúp chúng ta. Nhưng, khi ta cầu siêu, tụng kinh, cúng thực lại là người dương giúp người âm. Do vậy, câu trả lời thực sự ở đây là không biết âm hay dương, quy luật là ai thiếu phước thì cần người nhiều phước giúp đỡ. Đây cũng là một trong những lí do mà ta hay thấy nhiều Hội đoàn đi làm từ thiện ở chỗ này, chỗ kia trong mùa Vu Lan. Như vậy, chúng ta hiểu rằng người nhiều phước là người giúp đỡ người khác.

Đây vừa là quy luật trong sự giao thoa giữa 2 cõi âm dương, vừa là quy luật tự nhiên của cuộc sống. Quy luật này giúp cho xã hội ngày càng phát triển, rút ngắn khoảng cách giàu nghèo giữa con người với con người, góp phần xây dựng thế giới ngày càng tiến bộ. Theo những tiêu chí đánh giá của thế giới, Việt Nam được xếp vào nhóm nước đang phát triển. Để có được thành tựu này, ngoài sự lãnh đạo tài tình, sáng suốt của Đảng và Nhà nước; ngoài trí tuệ, bản lĩnh, sự cần cù, sáng tạo của con người Việt Nam, còn có những yếu tố khác như tâm linh, nhân quả, phước báo. Nghĩa là bên cạnh những yếu tố về hiện thực xã hội, cuộc sống, còn có một yếu tố thuộc về tâm linh là tình yêu thương, sự san sẻ, giúp đỡ nhau giữa người với người. Những sự giúp đỡ âm thầm đó tạo nên sự tương tác, xây dựng mối quan hệ giữa người với người ngày càng tốt đẹp, đóng góp vào sự phát triển của đất nước.

Ngoài ra, chúng ta được sống trong đất nước hòa bình, ổn định, phát triển như thế này còn nhờ phước của những người đã khuất. Họ là những người Cán bộ hết lòng vì nước vì dân, ngay cả khi họ không còn tồn tại trên cuộc đời nữa thì họ vẫn âm thầm bảo vệ, che chở cho đất nước. Họ mất rồi nhưng cái phước báo lớn giúp họ có uy lực trong cõi âm để tiếp tục thực hiện trách nhiệm, nghĩa vụ của bản thân đối với quốc gia, dân tộc.

Không chỉ người âm giúp đỡ cho người dương mà người dương thực sự cũng giúp đỡ những người âm rất nhiều. Trường hợp mà người chết quá ít phước, linh hồn họ không được siêu thoát, không được ai chăm lo cho nên phải vất vưởng, lang thang thì Lễ Vu Lan là ngày mà ta bày tỏ ân nghĩa, tình thương của mình với những vong hồn bất hạnh đó. Đồ ta cúng thí thực, người âm họ đều nhận được và họ biết ơn ta rất nhiều. Những hành động này không chỉ giúp cho những người âm có một cuộc sống đỡ vất vả hơn mà nó còn mang lại cho ta cái đức lớn mà ông bà hay gọi là âm đức để bảo vệ, giữ gìn ta. Người mà luôn có thái độ coi thường, không biết giúp đỡ những người đã khuất thì ngày càng mất phước, khi gần chết sẽ bị tai họa.

Do vậy, phước chính là điều kiện và phương tiện để ta giúp đỡ người khác. Phước càng lớn thì chúng ta càng giúp đỡ được nhiều người. Để có được phước lớn đó, ngoài việc tích cực làm việc thiện, giúp đỡ nhiều người xung quanh,… chúng ta còn phải biết chọn lựa cách sống và niềm vui sống cho bản thân. Việc lựa chọn này thực sự quan trọng và cần thiết vì nó có thể mang lại cho ta cái phước báo lớn, nhưng cũng có thể phá sạch phước của ta nếu ta chọn lựa sai.

Để giúp các Phật tử có những lựa chọn đúng đắn cho bản thân, Thượng tọa đặt ra rất nhiều câu hỏi trước những sự chọn lựa. Cuối cùng, sau những câu hỏi đó, Người đưa ra kết luận rằng: Nếu ta chọn cách vui khi được ra lệnh, sai khiến người khác; vui khi ta chiến thắng và hơn người khác; vui trước sự thất bại, khốn khổ của người khác; vui khi được sống hưởng thụ trong sự an nhàn, giàu sang thì ta dễ mất hết phước. Bởi vì, những niềm vui này khiến ta khởi lên cái “Ta” quá lớn, cái bản ngã quá dày, cái vô tâm tột độ và cái thiếu trách nhiệm quá cao. Tuy nhiên, vẫn nhiều người vướng và chọn các cách vui này vì con người là phàm phu, lúc nào cũng mong muốn mình ở trên và hơn tất cả người khác.

Ngược lại, nếu ta biết chọn cách vui khi được vâng lời, phục vụ người khác; vui khi người khác chiến thắng và giỏi hơn mình; vui khi người khác thành công, không bị bủa vây bởi những nghịch cảnh; vui khi được cống hiến, phụng sự thì dù có sống vất vả, khổ cực thì ta vẫn có nhiều phước. Để chọn được cách vui này rất khó nếu đó không phải là người vô ngã; không phải là người biết nép mình xuống để đặt người khác lên trên; không phải là người biết đau xót trước nỗi khổ của người khác; không phải là người có trách nhiệm, v.v… Chỉ những người có cái tâm vô ngã thì họ mới đủ phước để có thể dang tay ra giúp đỡ người khác bất cứ lúc nào.

Tuy nhiên, Thượng tọa cho rằng chúng ta có thể chọn cho mình một niềm vui đúng đắn, nhưng chưa chắc đã thực hiện được theo những gì mình chọn lựa, vì cái ý chí và cái tâm của ta luôn có sự mâu thuẫn. Cái bản năng cũng như bản ngã trong con người ta sẽ khiến cho việc thực hiện những lựa chọn của ta trở nên khó khăn. Vì vậy, chúng ta phải thường xuyên lễ Phật, sám hối để Phật gia hộ cho ta có sức mạnh mà chiến thắng bản thân của mình. Chỉ như vậy, phước báo mới đến với chúng ta, giúp ta có cơ hội được giúp lại người khác.

Trước khi kết thúc bài giảng, Thượng tọa đã gửi những lời chúc tốt đẹp đến tất cả mọi người nhân mùa lễ Vu Lan đang về. Người hy vọng tất cả chúng sinh có thể xây dựng và vun đắp lại lòng hiếu kính với cha mẹ cũng như cái phước báo để giúp đỡ người khác. Đây chính là nền móng để xây dựng một thế giới tốt đẹp, bền vững, mục tiêu mà tất cả chúng sinh đang hướng tới.

Bằng những lời lẽ ngắn gọn, dễ hiểu và những ví dụ gần gũi với cuộc sống, Người đã chỉ rõ ý nghĩa của ngày lễ Vu Lan. Từ đây, mọi người thêm hiểu hơn về công lao nuôi dưỡng của cha mẹ mình mà hết lòng hiếu kính. Đồng thời, không quên giúp đỡ những người xung quanh cũng như những người đã khuất để xây dựng mối quan hệ giữa con người ngày càng tốt đẹp hơn.

Bên cạnh đó, bài Pháp cũng dạy cho mọi người biết đặt cái tôi của mình xuống dưới, đề cao cái tập thể lên trên. Chỉ như vậy, chúng ta mới có thể yêu thương những người bên cạnh, mới thấy được trách nhiệm to lớn của bản thân với cộng đồng, với quốc gia dân tộc. Nghĩ đến tập thể cũng là cách để thế giới bớt đi sự hơn thua, sự cạnh tranh, đấu đá, con người vì thế mà sống với nhau trong hòa bình, hạnh phúc.

Sau cùng, chúng ta ước nguyện, mọi hoạt động tại Phúc An Viên sẽ đáp ứng được nguyện vọng của người sống và người đã khuất, sao cho xứng đáng với danh hiệu được tôn vinh “Phúc An Viên là nơi hội tụ những điều thiêng liêng”./.

Tuệ Đăng

Một số hình ảnh của buổi lễ tại Phúc An Viên: