Có nhân duyên của nhiều đời, nhiều kiếp. Có không biết bao nhiêu ảnh hưởng của người nào đó đi qua cuộc đời ta, để lại dấu ấn trong lòng ta, bao nhiêu công lao dạy dỗ của thầy cô giáo, sự nhắc nhở của cha mẹ và ông bà. Nó đi vào thành từng giọt máu, từng hơi thở của ta. Cho nên, hôm nay ta viết một bài thơ, đó là công lao của biết bao nhiêu con người. Còn trong Đạo thì vi diệu hơn nữa, mỗi khi ta đặt bút viết một lời đạo lý thì ngay lúc đó có sự gia hộ của Chư Phật mười phương, chứ không phải là tự một mình ta.

Ví dụ như chúng ta ngồi nghe Pháp. Chúng tôi là người thuyết Pháp, Quý Phật tử là người nghe Pháp, nhưng đừng tưởng rằng: Thầy giảng hay là do Thầy có tài. Mà bởi vì nếu ông Thầy là người có lòng thành, biết khiêm hạ thì ông được chư Phật gia hộ. Quý Phật tử cũng vậy, khi đang lắng lòng ngồi nghe Pháp thì không phải tâm trí của mình nghe mà mình đang chìm trong, đang được tắm trong, đang được tràn ngập trong thần uy của chư Phật. Nhờ sự gia hộ của Phật mà mọi người mới có một Pháp hội trang nghiêm có người nghe, có người nói. Rất là vi diệu, rất là linh thiêng.

Bởi vậy, nếu ai giữ gìn buổi thuyết pháp được thành công thì được phước lành rất lớn, được chư Phật ấn chứng, gia hộ cho trong cuộc sống sắp tới. Ngược lại, ai tìm cách phá hoại thì đời đời như câm, như ngọng, như điếc vì mang tội phá hoại Pháp Bảo. Nên những giây phút được nghe thuyết Pháp không phải là những lúc ngồi chơi, mà chung quanh ta, trên đầu ta, khắp mọi nơi đều có thần lực của chư Phật, chư Thiên, chư Hộ Pháp. Thật sự, ta như một hạt bụi trong một sa mạc, như một giọt nước trong biển khơi, ta như là một đứa con của chư Phật. Tuy ta không thấy nhưng có một sự thật là ta đang tắm mình trong hào quang của chư Phật trong những phút giây mà ta chí tâm tu hành.

Người giảng Pháp cũng vậy, được nương nơi thần lực của Phật để đem đến giáo Pháp cho chúng sinh. Người giảng cứ thả tâm vô ngã cho thần lực của Phật ngự trị, gia hộ mà thành những lời Pháp thoại đến với chúng sinh, còn không phải là do tài trí của riêng mình. Ý nghĩa này rất thật là lớn lao, cao cả. Nếu ta hiểu nhầm thì ta sẽ thất bại. Nếu ta cứ tưởng mình làm được cái gì hay là do mình nghĩ ra, mình tạo nên thì lập tức ta cắt duyên với chư Phật. Mình nghĩ tất cả là do mình mà có, tức là mình đã gieo nhân không lành nên mình cứ phải cô độc mà bước đi, không ai gia hộ nữa. Sự kiêu mạn tràn ngập rồi thì ta cứ đi vào thất bại.”

Trích bài giảng “Nương thần lực Chư Phật”– Thượng tọa Thích Chân Quang.

Có khi ta hơn người, có khi người hơn ta. Khi ta hơn, ta biết là ta hơn; khi người hơn, người vẫn biết là người hơn. Điều nguy hiểm chính là tình cảm khoái trá đi kèm theo đó. Sự khoái trá đó gây cho người ta cảm giác hạnh phúc. Nhiều người còn bị ảo tưởng là mình vượt hơn người khác trong khi thật sự thì thua kém rất nhiều. Nhưng khi tự cho mình hơn người, một sự khoái chí, sung sướng cũng có mặt. Mỗi khi hưởng thụ niềm vui sướng hạnh phúc, chúng ta luôn luôn bị hao tổn bớt phước mà mình đã gây tạo trong quá khứ, đó là quy luật tất nhiên của Nhân quả.

Nhưng có những niềm vui không làm hao tổn phước bao nhiêu, ví dụ như cảm giác hạnh phúc khi làm được việc từ thiện. Hoặc thậm chí có loại niềm vui còn làm tăng thêm công đức như ta vui mừng khi thấy người khác thành công hạnh phúc, theo đúng “Hỷ tâm” trong Tứ vô lượng tâm. Còn lại, hầu hết sự thụ hưởng niềm vui đều làm tiêu hao bớt phước trong quá khứ. Tuy nhiên, có một khoái cảm, mà khi hưởng thụ nó, làm chúng ta thiệt hại không lường được, đó là sự sung sướng khi cho rằng mình vượt hơn người khác. Khoái cảm đó, ý nghĩ đó gọi là tâm kiêu mạn.

Ví dụ như trong học tập, đôi khi chúng ta vượt trội hơn các bạn cùng lớp; trong kinh doanh, đôi khi chúng ta thành công hơn đồng nghiệp; trong nghệ thuật, đôi khi chúng ta được ái mộ hơn nghệ sĩ khác; trong diễn giảng, đôi khi chúng ta thu hút hơn các đồng đạo khác,… Đó đều là những chuyện bình thường trên thế gian này, vì cuộc đời vốn đầy những cái chênh lệch hơn kém như thế. Nhưng đến khi nào chúng ta xuất hiện một tình cảm của sự khoái trá thích thú vì được hơn người khác, đó là lúc tai họa bắt đầu.

Tâm kiêu mạn đó trước hết sẽ phá vỡ những đức tính tốt đẹp có sẵn trong lòng mình. Ví dụ, trước đây ta là người trầm tĩnh, nhưng sau một thời gian kiêu mạn, sự trầm tĩnh đó sẽ biến mất, thay vào đó là sự hấp tấp, vụt chạc, dễ nổi nóng. Ví dụ, trước đây ta là người hiền lành, nhưng sau một thời gian kiêu mạn, ta sẽ trở thành người ác độc. Ví dụ, như trước đây ta sống đời thanh bai trong sạch, nhưng sau một thời gian kiêu mạn, ta sẽ trở thành người ô nhiễm,…

Sau khi những đức tính tốt đẹp trong tâm biến mất, điều chắc chắn là chúng ta sẽ bắt đầu làm nhiều điều bậy bạ sai lầm để tổn phước trầm trọng. Ví dụ, chúng sẽ bắt đầu có thái độ hống hách khinh dễ người khác, hoặc nạt nộ mắng chửi, hoặc mưu mô thủ đoạn, hoặc sa đọa đồi trụy,… Tiếp theo, việc hết phước là tài năng biến mất dần dần. Theo luật Nhân quả, phước đức sinh ra tài năng. Phước hết, tài năng sẽ mất theo…”

Trích bài “Khiêm hạ”, bộ sách “Tâm lý Đạo Đức” – Thượng tọa Thích Chân Quang.

“… Có bao giờ em ước mơ vơ vẩn 

Về quê hương ngập ánh sáng tình thương

Cõi nhân gian đã hiện bóng Thiên Đường 

Vì thiện pháp giăng đầy trên mọi lối

Đời nhân thế sẽ không còn u tối

Nếu đường đi của Nhân Quả nghiệp duyên

Được tuyên dương thắp sáng khắp mọi miền

Trong em bé, cụ già trong tất cả.”

Khi hiểu luật Nhân Quả, chúng ta luôn luôn ước mơ mọi người đều được biết về Nhân Quả. Như vậy, cả thế gian này tự nhiên sẽ tràn ngập đạo đức. Chúng ta ước mơ rằng, trong nhà trường, những em bé đều được học luật Nhân Quả. Nhưng điều đó chỉ có thể thực hiện được trên một đất nước mà Phật Giáo là Quốc Giáo. Nếu được như vậy, Đạo đức sẽ tăng lên rất mạnh. 

Chúng ta sống đều có ước mơ. Chúng ta mong cho tất cả mọi người đều thương yêu nhau, đều nhìn nhau bằng ánh mắt trìu mến, tay nắm tay chung một nụ cười, một niềm vui; thế gian này đầy chim ca hoa nở, đầy ánh nắng hồng, đầy hương hoa ngào ngạt như một cõi Thiên Đường và tất cả mọi người đều có đạo đức, mà nhất là biết thương yêu nhau. Có thể đôi tay chúng ta bé nhỏ, việc làm chúng ta ít ỏi, khả năng của chúng ta không nhiều, nhưng ước mơ của chúng ta không được quyền nhỏ bé. Người tu phải sống như vậy, phải có ước mơ và ước mơ không được quyền bé nhỏ. Chúng ta phải ước mơ, phải hướng đến một lý tưởng tuyệt đối hoàn hảo dù mình không làm được như vậy. 

Chúng ta mong cả thế gian này biết thương yêu nhau, mong cho Phật pháp giăng phủ khắp cả mọi nẻo đường. Nghĩa là, từ những làng quê xa xôi, trên những đồi núi cao, đến những chốn phồn hoa đô hội, ai cũng dựa vào tinh thần Nhân Quả, từ bi, bác ái của đạo Phật để đối xử với nhau. Nghĩa là chúng ta, ai cũng là một sứ giả đem tình thương yêu, đem đạo đức, đem hòa bình đến cho con người, cho nhân loại. 

Mơ ước như vậy, nhưng chúng ta sẽ làm được điều gì? Trước hết, bây giờ mỗi người chúng ta phải gạn lọc tâm mình, phải luôn giúp đỡ huynh đệ mình. Sau này lớn lên, chúng ta có thể vân du thuyết pháp, mở những pháp hội lớn lao đông đảo. Mơ ước thường lớn lao như vậy, nhưng chúng ta chỉ sẽ làm được rất nhỏ; nếu mơ ước nhỏ thì việc làm của chúng ta còn ít ỏi hơn nữa. Vì vậy, chúng ta phải biết ước mơ, phải biết khát khao sự hoàn hảo, sự tuyệt đối, để rồi dù cho không làm được như mơ ước, chúng ta cũng đã đóng góp được một số điều tốt đẹp cho nhân loại.

Nhưng muốn cho mọi điều tốt đẹp, trước hết, chính người tu chúng ta phải tự hoàn thiện bản thân mình. Như vậy, trước lầm lỗi của mình và của người, chúng ta đều phải có trách nhiệm. Mỗi người phải tự sửa lỗi của mình, đồng thời phải giúp nhau sửa lỗi, không được bỏ mặc khi nhìn thấy lỗi của người khác.”

Trích bài “Chỉ trích và chỉ lỗi”, bộ sách “Tâm lý đạo đức” – Thượng tọa Thích Chân Quang.

“Chúng ta nhớ thế này:

Chúng ta bảo vệ Đạo tâm của mình bằng lòng tôn kính Phật vô biên.

Chúng ta bảo vệ Đạo tâm của huynh đệ cũng bằng lòng tôn kính Phật vô biên.

Chúng ta bảo vệ Phật Pháp cho muôn đời sau cũng bằng lòng tôn kính Phật vô biên. 

Mà bảo vệ bằng lòng tôn kính Phật vô biên nghĩa là gì?

Nghĩa là trong tâm ta cẩn thận từng ý niệm, cẩn thận từng hành vi đối với Đức Phật. Ví dụ như nơi có ảnh tượng Phật thì mình hết sức cẩn thận. Nơi đó không được nô đùa, nói bậy, giỡn chơi. Vì chỉ một chút đó thôi chúng ta cũng tổn phước nặng nề. Còn nếu nơi có ảnh tượng Phật, chúng ta giữ gìn được sự trang nghiêm thì phước chúng ta rất lớn …”

Trích bài giảng “Ý nghĩa lòng Tôn kính Phật” – Thượng Tọa Thích Chân Quang