Hollywood có một bộ phim nói về một người giám đốc trại tù. Trước khi tiếp quản vị trí đó, ông đã giả dạng làm tù nhân vào sống mấy ngày trong trại để biết rõ nội tình. Và ông phát hiện ra là tù nhân ở đây bị đối xử như súc vật, các cai tù, giám thị hành hạ bóc lột, ngược đãi tù nhân, coi họ không ra gì nhưng không ai dám đứng lên phản ứng. Vì tù nhân không có tiếng nói, cộng đồng loài người thì ghê sợ xa lánh, quan chức không ai bênh vực, nên họ phải sống vô cùng khổ sở, đúng nghĩa địa ngục trần gian. Sau mấy ngày sống trong tù, ông mới trình ra tờ giấy chứng minh mình chính là giám đốc trại tù mới. Từ đó ông bắt đầu cải cách lại, nâng cao đời sống và thương yêu tù nhân.

Nhưng việc làm của ông đã đụng chạm tới quyền lợi của những người cai tù trước kia vốn đã quen với việc bóc lột tù nhân. Ông đụng chạm tới giới đấu thầu cung cấp thức ăn cho nhà tù và ông cũng đụng chạm tới những quyền lợi khác của các quan chức bên ngoài, thậm chí ảnh hưởng tới thống đốc của bang đó.

Ông tuyên bố là ông sẽ ăn cơm chung với tù nhân, tới bữa ăn, ông cũng đi xuống nhà bếp mà tù nhân ăn và cũng lấy một phần y như vậy để buộc nhà bếp không được cắt xén bớt khẩu phần ăn của tù nhân. Ông đã thực hiện cải cách dữ dội và kết quả cuối cùng là các quan chức trên cao thông đồng đuổi ông đi, không cho làm giám đốc nữa.

Các tù nhân rất thương ông, họ xúc động vì những việc làm của ông. Nhờ những dấu ấn và tư tưởng của ông để lại, hai năm sau, các tù nhân đã mạnh mẽ đấu tranh để đạt được một sự cải cách lớn. Chuyện phim cũng dài dòng nhưng nội dung tổng quát là như vậy.

Trong phim có một cảnh ông tranh cãi với những viên chức cấp cao, những người này cho rằng kẻ phạm tội giết người, trộm cắp, cướp bóc,… không đáng được đối xử tốt, còn ông nói: “Nhưng họ vẫn là con người”. Qua đây, chúng ta nhận ra một tâm lý chung là “chúng ta hay khinh thường những người lầm lỗi”. Chỉ có tâm của Bồ tát mới có thể không ghét người lầm lỗi và tìm cách để cảm hóa, giúp đỡ họ mà thôi.

Cho nên khi tụng bài kinh Bát Nhã, chúng ta phải hiểu ẩn ý thâm sâu của Bồ tát muốn gửi gắm trong bài kinh không đơn giản chỉ là không phân biệt dơ sạch, sang hèn mà cao cả hơn nữa là lòng từ bi của Bồ tát thương yêu cả những chúng sinh lầm lỗi. Đây mới là giá trị vĩ đại, cao quý của bốn chữ “bất cấu bất tịnh”.

Và như vậy chúng ta cũng phải bắt chước Bồ tát, từ đây về sau đối với những người lầm lỗi, hãy khởi lên lòng thương họ và lúc nào cũng mong muốn cho họ đừng lầm lỗi nữa. Chính cái tâm thương yêu, không muốn người khác lầm lỗi nữa là cái tâm của Thánh, sẽ giúp cho chúng ta đạt được công đức vô lượng. Mỗi khi nghe thấy lầm lỗi của ai, hãy cố gắng khởi lên trong lòng mình tâm nguyện: “Con nguyện thương yêu người này và mong cho người này đừng lầm lỗi nữa”.

Trích sách “Bát Nhã tâm kinh” (tập 02, trang 36 – 37 – 38) – TT. Thích Chân Quang

Bát Nhã Tâm Kinh Tập 2

Một, bạn hãy hướng tâm đến bất cứ một chúng sinh nào, không có một chút liên quan gì với mình và tác ý khởi lên lòng yêu mến đối với chúng sinh đó. Trong lòng yêu mến hướng về chúng sinh đó, bạn không nghe lòng mình đòi hỏi nơi họ bất cứ sự đáp ứng nào, cũng không cần họ biết rằng bạn đang thương mến họ. Chỉ có một sự thương yêu trìu mến, ưu ái, chứa chan, thắm thiết của bạn dành cho họ một cách thuần khiết vô nhiễm mà thôi.

Hai, bạn hướng tâm đến những người quen biết trong cuộc đời mà từ lâu bạn vẫn phớt lờ đối xử hời hợt với họ, để trải lòng thương mến với họ.

Ba, bạn hướng tâm đến từng người từ lâu ác cảm với bạn, hoặc đã mưu hại bạn. Phải khởi tâm chân thành bình đẳng đối với họ như những chúng sinh khác. Thoạt đầu bạn sẽ nghe tình thương mới này đụng chạm với niềm thù hận bấy lâu, nhưng sau giây phút tỉnh giác, niềm thù hận cũ sẽ tan để nhường chỗ cho tình thương ngự trị.

Bốn, bạn hướng tâm đến những thú vật lớn, những côn trùng nhỏ, những ngạ quỷ vô hình, những chúng sinh ở địa ngục. Khi khởi tâm thương mến những chúng sinh bất hạnh này, liền đó có niềm xót xa thương hại kèm theo. Từ đã sinh ra bi. Thương yêu đã sinh ra thương xót.

(Từ là thương yêu mọi loài một cách bình đẳng không điều kiện.

Bi là thương xót khi thấy chúng sinh đau khổ.)

Năm, bạn lại tâm nguyện rằng bất cứ nơi nào có sự hiện diện của chúng sinh, nơi đó có tình thương của bạn. Ngày nào đó, một cách không cố ý, khi lòng từ bi của bạn thành tựu thì sẽ trùm phủ vô hạn trong pháp giới.

Nếu mới ban đầu chúng ta quán tưởng Từ tâm trùm khắp vô lượng, Từ tâm này chỉ có chiều rộng mà không có chiều sâu. Phải đi qua năm giai đoạn vừa kể, Từ tâm đó mới có đầy đủ bề sâu và bề rộng.

Trích sách: Luận về nhân quả, trang 157, 158, 159 – TT. Thích Chân Quang

Cố gắng thể hiện tình thương một cách công bằng, không phân biệt.

Có những người thương rất dễ, nhưng cũng có những người rất khó để thương vì người đó kém phước, thậm chí đôi khi nghịch duyên với ta. Lúc này ta lại càng cố gắng tập yêu thương, giúp đỡ chân thành không đòi hỏi và thường xuyên nguyện rằng: “Xin tâm con thương hết những người ghét con, thậm chí đã đưa con vào khốn cùng đau khổ”.

Trích Bộ Quy tắc ứng xử 2 (Điều 12 – trang 80) – TT. Thích Chân Quang

Chưa cần phải là một giảng sư thao thao bất tuyệt trên pháp tòa, chỉ cần làm cho bất cứ người nào gặp chúng ta đều tìm thấy được sự an ổn cũng là công đức tu hành của một người đệ tử Phật. Muốn như vậy, tất cả đệ tử Phật chúng ta phải có lý tưởng vì Phật Pháp, vì chúng sinh, chứ không thể tu hành hời hợt được. Chúng ta phải phát triển lòng từ bi thật vững chắc, mà Phật nói trong kinh Tăng Chi là phải làm cho lòng Từ trở thành căn cứ địa của tâm hồn.

Nếu tâm từ không được thiết lập, củng cố, phát triển, tâm luyến ái sẽ có cơ hội nẩy nở để thế chỗ, và thế là chúng ta sẽ trở lại cách sống tầm thường như cũ, nghĩa là cũng thương ghét rộn ràng, hơn thua phải quấy, bên nặng bên nhẹ. Cuộc đời chúng ta không có gì sáng sủa mà những người chung quanh ta cũng mệt mỏi rã rời. Dĩ nhiên là chúng ta đã không chứng tỏ được sự tuyệt vời của Phật Pháp cho mọi người thấy, cũng có nghĩa là chúng ta làm mất niềm tin nơi họ.

Dù chưa chứng Thánh, chỉ cần chúng ta có lòng từ bi thôi cũng đủ để sống một đời đầy lợi ích cho mọi người, và bản thân ta cũng bớt nhiều phiền toái vì sự thương ghét của thế gian, hay chính những nhược điểm của mình. Vì sao? bởi vì muốn khắc phục khuyết điểm, ngoài sự hiểu biết, chúng ta cũng cần phải có phước. Thiếu phước, chúng ta thường vấp ngã trở lại những thói hư tật xấu như xưa. Ở đây lòng từ bi sẽ cho chúng ta cái phước đó để chúng ta vượt qua những lầm lỗi của mình.

Phước đến với chúng ta bởi công hạnh lễ kính Phật và từ tâm. Phước này giúp chúng ta hóa giải nghiệp duyên xưa để cùng giúp nhau tu hành, và không bị luyến ái cũ lập lại. Phước đó cũng giúp ta nhiếp tâm trong thiền định dễ dàng hơn vì tâm ích kỷ bị tâm từ bi hóa giải, mà ích kỷ bớt nghĩa là phiền não bớt, an vui thêm.

Vì lý tưởng Phật Pháp, vì chúng sinh, vì đạo đức cao đẹp của Phật Pháp, chúng ta không cho phép mình sống đời ích kỷ giải đãi, mà phải hết sức tu hành nhất là lòng thương yêu chúng sinh vạn loài.

Trích: Tâm Lý Đạo Đức Tập 1~ trang: 104-106 ~ Biên soạn: TT.Thích Chân Quang

Giúp ai điều gì ta luôn suy tư làm sao để hướng người đó về đạo lý. Ví dụ như khi phóng sinh, ta nguyện cho những chúng sinh này sẽ tái sinh gặp được đạo lý đúng để tu hành, khi giúp một người bạn trong học tập, việc làm, ta cũng nguyện từ đó có thể dẫn dắt bạn của mình về được với đạo. Bởi giúp người hiểu được nhân quả, thấy được ánh sáng giác ngộ thì có nghĩa là giúp họ cả kiếp này và muôn kiếp sau.

Trích Bộ Quy tắc ứng xử 2 (Điều 7 – trang 79) – TT. Thích Chân Quang

HỎI: CON NGHE NÓI LÒNG TỪ BI SẼ CẢM HÓA ĐƯỢC QUỶ THẦN. VẬY CON PHẢI THỰC HÀNH TỪ BI NHƯ THẾ NÀO ĐỂ CẢM HÓA ĐƯỢC NHỮNG NGƯỜI KHUẤT MẶT TRONG NHÀ TU THEO PHẬT PHÁP, THƯA THẦY?

ĐÁP:

Một lợi ích của việc cúng thí thực là khi các vong linh được cúng cho ăn uống đầy đủ, họ sẽ bí mật ủng hộ chúng ta. Nhiều người bỗng buôn may bán đắt, hoặc tự nhiên phát giác được tên trộm lẻn vào nhà,… mà không ngờ rằng đó là do người cõi âm đã âm thầm trợ giúp.

Tuy nhiên, khi cúng thí thực, ta chỉ cầu nguyện cho họ được ấm no đầy đủ, quy y Tam Bảo, tránh xa điều ác, làm các việc lành, để sớm được sanh về cõi giới an lạc, chứ đừng nhờ họ “trông nhà giùm mình”, hay “dắt khách mua hàng giùm mình”,…

Hiểu điều này, chúng ta nên đối xử tử tế với người âm, đừng bao giờ mời thầy pháp đến trấn ếm dán bùa đuổi ma. Vì sao vậy? Vì các thầy pháp hằng ngày đều cúng cho vong linh ăn, rồi đến khi nhà ai có việc cần nhờ vả trấn ếm thì họ sẽ đem một số vong linh đến để đuổi những vong linh ở nhà kia đi.

Như vậy ai lỗ? Nhà người đó lỗ chứ không phải ai khác. Vì người ta lỡ đuổi mấy vong linh này để rước hàng chục vong linh khác về, mà ngày nào không cho ăn thì quậy phá còn dữ dằn hơn trước, rồi lại còn phải tốn thêm tiền cho thầy pháp.

Nên mỗi người chúng ta hằng ngày cứ nhẹ nhàng cúng thí thực và tụng kinh cho người âm. Nhờ vậy mà từ từ họ biết đạo lý, trở nên dễ thương hơn, rồi họ tự nguyện âm thầm bảo vệ gia đình ta, và đời sống của mình sẽ ngày một an ổn hơn.

Ta nên nhớ: Phật không bao giờ dùng áp lực với chúng sinh dù đó là vong linh vất vưởng trong cõi siêu hình. Người chỉ muốn ta dùng tâm từ bi để thương yêu những người khuất mặt, đó mới là đạo lý.

Cũng như khi có người tới chửi mắng ta, Phật cũng không bao giờ muốn ta đánh họ cả. Nên đừng bao giờ chạy đến bàn thờ quỳ xin: “Lạy Phật xin cho thiên lôi đánh chết tên đó giúp con”. Phật không bao giờ làm thế. Điều Phật muốn là ta hãy nhẫn nhục và tha thứ. Đối với ma cũng vậy, hãy cứ thương yêu, tôn trọng và giúp đỡ họ thì mọi việc sẽ tốt đẹp.

Trích sách: “Những Điều Thú Vị Từ Truyện Tích Pháp Cú 04 ” ~ Trang 49,50 ~ Biên soạn TT.Thích Chân Quang

Tu tập từ tâm trong cuộc sống là biết khởi tâm thương yêu khi mắt vừa chạm đến bất cứ người nào trong cuộc sống này. Ban đầu chúng ta không quen tác ý như thế nên sẽ rất khó khăn, nhưng tập quen rồi sẽ cảm thấy tâm hồn chuyển biến rất lạ.

Những khi bước ra đường trông thấy người này người kia, xa lạ có, quen biết có, chúng ta cũng tự nhủ rằng “con nguyện thương yêu những người này”. Sau này thuần thục rồi, chúng ta không cần khởi lên ý niệm đó nữa, mà mắt vừa nhìn ai là lòng từ bi gửi đến người đó ngay lập tức.

Tập như vậy lâu ngày, đôi mắt ta sẽ rất từ ái. Trong tiểu Kinh Rừng Sừng Bò diễn tả các vị Thánh sống hòa hợp với nhau và luôn nhìn nhau bằng ánh mắt từ ái thiện cảm. Ánh mắt nhìn nhau thiện cảm vì khi nhìn nhau, chúng ta luôn gửi theo đó lòng thương quý. Các vị Thánh như vậy, chúng ta phải cần như vậy, là luôn gửi tình thương yêu theo ánh mắt mỗi khi nhìn nhau.

Rồi khi chúng ta cưỡi xe chạy trên đường phố đông người chen chúc, xe cộ chạy ngược chạy xuôi, mới chợt hay rằng nào giờ chúng ta vẫn hờ hững, lạnh nhạt, khô cằn với biết bao người trong cuộc sống này. Bây giờ chúng ta phải chuộc lại bằng cách âm thầm lặng lẽ tự nhủ “con thương yêu tất cả mọi người như thế này, con thương yêu tất cả mọi người như thế này”.

Khi chưa biết tu, có thể ta đã thương thầm một hai người nào đó, bây giờ biết tu, chúng ta lặng lẽ thương thầm tất cả mọi người, không cần họ biết. Tập được như thế, ta sẽ thấy đạo lực tăng tiến từng ngày.

Trích sách: Tâm Lý Đạo Đức 1, trang 118,119 – TT. Thích Chân Quang

Có hai nguyên nhân để một người giúp đỡ kẻ khác:

• Hoặc do lý trí phân biệt thiện ác, nên người này cố gắng làm điều thiện, tránh điều ác.
• Hoặc do Từ tâm thương yêu chúng sinh, nên người này cố gắng hy sinh, giúp đỡ cho kẻ khác.

Nhưng trong hai trường hợp tác thiện như vậy, một do lý trí, một do Từ tâm, thì hành vi bởi Từ tâm vẫn làm tươi mát lòng người hơn cả.

Chúng ta không phủ nhận vai trò quan trọng của lý trí trong việc phân biệt thiện ác, nhưng cũng cần có Từ tâm như dòng suối mát mùa hè, như tia nắng ấm áp mùa xuân một cách tự nhiên thoải mái.

Người thuần lý trí sẽ đối xử tốt với mọi người, nhưng vẫn có vẻ khô khan cứng cỏi. Người thuần thục Từ tâm sẽ đối xử tốt với tất cả mọi người trong vẻ bao dung, từ ái, và ai ai cũng thích trường hợp thứ hai này.

Trích sách: Luận về nhân quả, trang 160, 161 – TT. Thích Chân Quang

Tu tập từ tâm là tăng trưởng đức bên trong. Đức là cội gốc vững bền cho mọi phước nghiệp bên ngoài, là vốn liếng để tựu thành vô lượng công hạnh khác. Người thuần thục Từ tâm là người đã có sẵn kho tàng vô giá, công đức của Từ tâm đủ sức phá tan dần các kiết sử, trợ duyên lớn lao cho Thiền định giải thoát.

Trong Pháp Cú truyện tích có thuật lại rằng một số Tỳ Kheo ở trong rừng tu tập bị các thần cây phá phách không yên. Phật dạy các vị khởi Từ tâm đối với chúng sinh. Sau đó, chư Thiên đã hộ trì cho các vị yên ổn tiến tu.

Lòng Từ cảm ứng hỗ trợ của chư Thiên, hiệu quả hơn lời cầu nguyện từ một tâm hồn ích kỷ. Kẻ ích kỷ chỉ muốn được sự hỗ trợ của chư Thiên bằng lời cầu nguyện, vẫn không thành tựu bằng một người trải Từ tâm cho tất cả chúng sinh.

Trích sách: Luận về nhân quả, trang 160, 161 – TT. Thích Chân Quang

Tâm từ là tình yêu thương không điều kiện, không đòi hỏi phải được đáp trả trở lại. Người có tâm từ bi dễ tạo thành công đức, có uy đức để dạy bảo mọi người, dung mạo xinh đẹp, được ơn trên gia hộ và dễ nhiếp tâm trong thiền định.

Do đó, khi được gần một người có tâm từ bi, ta rất dễ chịu, cứ muốn ở gần hoài và có xu hướng nghe người đó chỉ bảo, hướng dẫn, chia sẻ.

Khi được tu dưỡng đủ lòng từ bi thì sẽ thể hiện ra bên ngoài thông qua lời nói và việc làm. Người có lòng từ bi hiểu sâu sắc nỗi khổ của tha nhân nên giúp ai là giúp đến cùng, tận tâm, chu đáo và cũng cực kỳ tinh tế.

Trích Bộ Quy Tắc Ứng Xử Tập 2 – Trang 77 – Biên soạn TT.Thích Chân Quang