Vào lúc 19h30, ngày 21/01/2023, chương trình đặc biệt chào đón năm mới 2023 tại Thiền Tôn Phật Quang đã diễn ra với sự tham dự của quý Thầy Cô tại Bổn tự và đông đảo Phật tử ở khắp mọi miền cùng trở về chùa đón Tết.

Những ca khúc với giai điệu vui tươi được cất lên làm không khí xuân thật rộn ràng nơi mái chùa thân thương. Và giây phút thật xúc động khi cầu truyền hình trực tiếp được kết nối với quý Thầy Cô ở các tự viện. Vì trọng trách cao cả, vì sự nghiệp hoằng pháp độ sinh, những Thầy Cô phải xa Tổ đình, xa Sư Phụ kính yêu, xa đại chúng mến thương trong những ngày Tết sum vầy. Tình thương yêu, nỗi nhớ mong đó đã được gửi gắm qua những lời chúc Tết thật cảm động.

Và đặc biệt, trước thời khắc linh thiêng, Thượng tọa Thích Chân Quang – Giảng sư Phật học, Tiến sĩ Luật học, Viện chủ Thiền Tôn Phật Quang đã thuyết giảng bài pháp đặc biệt với chủ đề “Tứ Niệm Xứ 06 – Lộ Trình Giác Ngộ”. Đây là món quà vô giá mà mọi người nhận được trong giờ phút chuẩn bị chào đón năm cũ và bước sang một năm mới thật nhiều ý nghĩa.

Nguyện cầu cho quý Phật tử bước sang năm mới được mạnh khỏe an vui, vạn sự kiết tường, đạo tâm tăng trưởng, công đức sâu dày, cùng chung tay xây dựng một tinh cầu giác ngộ.  

Con đường Tứ Niệm Xứ là

Chính mình an trú đi qua bốn phần

Là Thân, là Thọ, là Tâm

Cuối cùng là Pháp xuất trần siêu phương

Cái Ta đến tận cuối đường

Trở thành chân lý phi thường bao la

Khi không còn có cái

Ta Sẽ là giác ngộ chan hòa vô biên.

Tổ truyền thông

Trong không khí trang nghiêm, tất cả mọi người đều lắng lòng đón nhận từng lời Pháp nhũ quý báu. Mở đầu bài Pháp, Thượng tọa nhấn mạnh về ý nghĩa của “Tứ Niệm Xứ”. Căn bản của “Tứ Niệm Xứ” là khi biết được sự thật thì ta giải thoát. Đầu tiên cái biết được sự thật là sự giác ngộ, mà giác ngộ là biết được chân lý. Mà sự thật đó là về chính mình, về cuộc đời và thế giới, vì vậy chúng ta cần phải biết cho đúng. Chính vì chúng ta không biết đúng về chính mình, không biết đúng về mọi thứ nên chúng ta bị si mê, ràng buộc và trầm luân sinh tử.

Với pháp Tứ Niệm Xứ, Phật dạy chúng ta cố gắng nhìn cho đúng sự thật. Và khi biết đúng sự thật thì ta sẽ cư xử, suy nghĩ, cân nhắc, đối tiếp cho phù hợp. Có một nguyên tắc căn bản nhưng quan trọng vô cùng của Tứ Niệm Xứ là khi ta thực hiện đúng hoặc thấp hơn căn cơ của mình thì dễ nhiếp tâm. Còn ta ảo tưởng thực hiện cao hơn căn cơ của mình thì khó nhiếp tâm. 

Bằng những ví dụ minh họa rất dễ hiểu, Thượng tọa đã phân tích rất kỹ lưỡng, cặn kẽ từng chút một để tất cả mọi người hiểu được đâu là nơi an trú tâm phù hợp với từng căn cơ và mối tương quan giữa hơi thở và nội tâm. Qua đó, mọi người sẽ tìm cho mình được con đường đúng để đi.

Đặc biệt, chúng ta phải luôn giữ tâm tôn kính Phật thật nhiều, tác ý tâm khiêm hạ thật chắc, tâm từ bi thật kỹ để khi tâm vào chỗ thanh tịnh rỗng không, sáng suốt nhẹ nhàng, hạnh phúc an vui và đôi khi có ảo giác, thần thông hiện ra thì sẽ giữ chặt cái nhìn trí tuệ của một bậc Thánh là “không thấy mình là gì cả”.

Cả hội chúng chăm chú lắng nghe từng lời pháp thoại vô cùng quý giá. Bởi đây chính là cánh cửa dẫn chúng ta đến đúng con đường phù hợp với từng căn cơ của chính mình.

Và trong lòng ai cũng có một cảm giác thật may mắn, hạnh phúc vô cùng vì trên con đường tu hành gian nan đã có ánh sáng của Phật soi lối dẫn đường, có đích đến rõ ràng, mầu nhiệm.

Nguyện cầu cho khắp chúng sinh ai cũng đủ duyên lành nghe được loạt bài “Tứ Niệm Xứ” thật kỹ lưỡng, hiểu và thực hành được đúng với lời dạy của Thượng tọa. Và chúng ta hãy cùng hứa với nhau là sẽ tích cực đem đạo lý quý giá này lan truyền khắp muôn nơi để gây dựng lại chánh Pháp huy hoàng như thời Đức Phật còn tại thế.

Tổ truyền thông

Đặc biệt năm nay, những bài Pháp thoại của Thượng tọa trụ trì đều diễn ra dưới hình thức trực tuyến (online) để quý Phật tử không thể về chùa vẫn có thể được thính Pháp.

Mở đầu bài Pháp, Thượng tọa khẳng định Tứ Niệm Xứ 04 chỉ dành cho những người đã đi qua một thời gian dụng công tu tập có kết quả, có thiện chí thành kính, phải hết sức tập trung, vừa nghe vừa cầu nguyện Chư Phật gia hộ cho mình thì mới lĩnh hội được hết ý nghĩa của đạo lý. Ý chính của bài Pháp đã được Thượng tọa gián tiếp đề cập rất nhiều lần từ các buổi thuyết Pháp trước đó (Tứ Niệm Xứ 02,03) và hôm nay Người nói thẳng vào vấn đề để Phật tử thấy việc “tìm thấy chính mình” không phải dễ.

Ngày xưa, Phật dùng chữ Sơ Thiền, Nhị Thiền, Tam Thiền, Tứ Thiền, các vị Thiền sư Trung Hoa dùng chữ Kiến tánh thành Phật, còn ngày nay ta dùng chữ “chính mình”. Dùng đúng thời Đức Phật là chữ Thiền.

Trong Tứ Diệu Đế, Phật đã xác định giải thoát giác ngộ như mục tiêu tối thượng của đạo Phật. Và để đến được mục tiêu cuối cùng này, ta buộc phải đi qua Bát Chánh Đạo. Những chánh trước (Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng) là để tạo nên công đức lớn lao vững chắc, nhờ công đức này mà ta bước vào thiền định được Chánh tinh tấn, Chánh niệm, cuối cùng là Chánh định.

Người nhấn mạnh, Chánh định ở đây chính là phần nhập định, nó là cái bí mật của những bậc Thượng căn, bậc Thánh. Tu thiền, nhiều lúc ta thấy tâm yên ổn, tỉnh giác, nhẹ nhàng thì đó cũng chỉ là Chánh niệm. Có khi, cảnh giới mà ta tưởng là Chánh niệm đó vẫn chỉ luẩn quẩn ở Chánh tinh tấn thôi. Còn Chánh định hiếm ai trên đời đạt được đến cảnh giới này. Tuy nhiên, ai tu gì thì tu, nếu đi đúng hướng, cuối cùng đều phải tu tập Thiền định, đó là điều bắt buộc. Thiếu thiền định, ta chưa thể vào được cốt lõi của đạo Phật.  

Nhưng để tu Thiền được, Thượng tọa nhắc nhở Phật tử phải nhớ rõ 2 điều: Một là tu dưỡng đạo đức, hai là làm nhiều công đức. Được 2 điều này, ta sẽ biết làm phước mà không chấp công. Phải người rất đạo đức, rất trí tuệ mới thực hiện nổi. Rất nhiều người cứ làm đâu chấp đó, rồi bản ngã tăng lên, sân si, kiêu mạn, hơn thua nhau từng chút một. Làm phước mà chấp công ta sẽ lạc qua một hướng khác, không bao giờ lọt được vào chính mình. Mà không làm phước, ta không có phước để vào được Thiền định.

Có người một năm hay hai năm, có người mấy mươi năm, có người qua nhiều kiếp làm phước và tinh tấn thiền định mới đến được cái ngày mà tâm họ được rỗng rang thanh thản an vui, như khu rừng gai góc biến thành vườn hoa đẹp xinh. Tuy nhiên, vườn hoa đó thường làm cho người ta dừng lại say sưa chiêm ngưỡng, không biết rằng trong nhiều khóm hoa lạ đó chỉ có một chỗ duy nhất là cánh cửa để đi vào chính mình. Vì đã dừng lại chiêm ngưỡng nên không bao giờ tìm được chính mình để nhập được định, thế là họ cứ loay hoay luân hồi tái sinh mãi, chẳng chứng được quả vị nào, chẳng sinh về cõi trời, thậm chí còn mang theo một số tà kiến nguy hiểm qua kiếp sau.

Nơi ngôi vườn xinh đẹp đó chỉ có một cánh cửa để đi vào chính mình, ngoài ra là rất nhiều lối dẫn đến ngõ cụt vô ích và nguy hiểm, dù những ngõ cụt đó ban đầu mang lại cảm giác an lạc.

“Chính mình” giống như là cái ta, nhưng cái ta trung tâm này sẽ dẫn lối đi vào vô ngã (nơi chính mình mang tính chất vô ngã dù ta chưa đạt được vô ngã), ngoài ra không có con đường nào khác để nhập định nên ta buộc phải tìm được chính mình.

Cái chính mình ở ngay nơi tâm mình, không xa. Chỉ cần một chút phước duyên, một chút khéo léo, thông minh, ta sẽ tìm được chính mình nơi tâm thanh tịnh. Không đủ phước duyên, không đủ thông minh thì dù ngồi thiền được thanh tịnh cũng không tìm thấy.

Cái thông minh này bắt đầu từ việc biết lỗi chính mình. Đây cũng là lí do mà bao nhiêu năm trời tu tập, Thượng tọa luôn dặn mọi người phải biết lỗi mình. Biết nhìn lỗi của mình phải là người rất thông minh, can đảm. Nhân quả đổi lại là sẽ có lúc họ tìm được chính mình.

Dịp này, Thượng tọa còn liệt kê rất nhiều yếu tố để mọi người có thể tìm được chính mình:

– Đầu tiên là mỗi ngày phải biết sám hối, lễ Phật với cái tâm tôn kính tuyệt đối và giữ giới, đừng làm gì sai để vơi dần những nghiệp quá khứ. Khi nghiệp đã nhẹ thì những dông bão mờ mịt trong nội tâm cũng tan đi, cảnh giới của một nội tâm quang đãng thanh tịnh rỗng rang dần hiện ra. Vọng tưởng là nghiệp, là dấu vết của tội lỗi, không có một kỹ thuật nào có thể chặn đứng được nó. Đừng ai nghĩ mình làm chủ được vọng tưởng, chỉ có sám hối mỗi ngày, không làm gì sai thì vọng tưởng mới tự tan.

– Thứ hai, phước lành tăng trưởng rất nhiều, nhờ ba tâm hạnh căn bản (tôn kính Phật – Từ bi – Khiêm hạ) và nhờ siêng năng vất vả bồi tạo công đức. Không bao giờ có chuyện một bậc Thánh chứng đạo mà đạo đức cạn cợt. Bậc Thánh là bậc đạo đức tột cùng, cực kì trí tuệ. Và tất cả cái trí tuệ đó không phải để tìm cái lợi cho mình mà biến nó thành đạo đức, yêu thương, đối xử tốt đẹp với muôn loài. Nên ta thấy, bậc Thánh rất sâu sắc trong từng lời ăn tiếng nói, từng ánh mắt, cử chỉ. Họ kiểm soát được chính mình, là bậc thầy cho chúng ta học tập mãi mãi.

Ngẫm lại mình, nếu phước lành, đạo đức chưa sâu dày, ta phải tiếp tục bồi đắp tu dưỡng chứ đừng mong bất ngờ đắc đạo. Và trong vô số công đức cần làm, cuối cùng có một công đức đỉnh cao là giúp nhau tu hành hướng về giác ngộ vô ngã. Chưa làm được công đức này, ta chưa đủ phước để tiến tu.

Bình thường không ai tự nhiên đứng lại nghe chúng ta giảng giải về đạo lí vô ngã, giác ngộ. Chỉ người rất tin tưởng mình thì khi ta nói là chú ý nghe liền. Nên chỉ ai sống một đời đạo đức, làm cho mọi người xung quanh tin tưởng mình mới có thể thực hành được công đức đỉnh cao, giúp mọi người cùng tu, hướng về vô ngã. Chưa đủ uy tín để giúp người khác cùng tu hành giác ngộ thì cái phước để ta có thể ngộ đạo, tiến tu là chưa đủ. Do đó, ta phải sống và tu làm sao để ai cũng tin tưởng, yên tâm vào đạo đức, công đức của mình.

– Thứ 3, ta phải ngồi thiền đúng phương pháp, đúng tư thế, ngồi đàng hoàng, giữ tâm thanh tịnh, không được dễ dãi. Phải tập căn bản cho đúng, đúng từ tư thế cho đến hơi thở. Tu được điều này, có người mất mấy tháng, mấy năm, cũng có người phải sám hối, lễ Phật vất vả cả đời mới đạt được.

Tiếp đến, phải cảm giác toàn thân để hỗ trợ cho sự tỉnh giác và hơi thở. Có một cái hay là khi biết rõ toàn thân thì tâm ta yên. Ngược lại, khi tâm yên tự nhiên ta biết rõ toàn thân. Khi tâm chúng ta bắt đầu yên, thanh tịnh thì cái biết toàn thân gom lại ở mảnh xương cùng và hơi thở

Ngoài ra, khi ngồi thiền ta còn phải biết hơi thở vào ra rõ ràng mà không điều khiển. Ta cũng hỗ trợ hơi thở thiền định bằng Chánh tư duy, tức là những tác ý đúng đắn kèm theo hơi thở, để chặn tà tư duy tấn công vào hơi thở. Có năm loại chánh tư duy: Tôn kính Phật, từ bi, khiêm hạ, vô thường, thân tâm là một khối tội lỗi.

Xin lưu ý rằng “biết hơi thở” cũng là bản ngã vì còn cái “biết”, hễ còn giữ cái “biết” thì ta không buông tay để vào sâu nữa được. Vì vậy dù ban đầu ta phải biết hơi thở rõ ràng nhưng đến lúc nào đó cũng phải thông minh tinh tế bỏ luôn cái biết, chỉ còn lại hơi thở rõ ràng – hơi thở vào ra ta không điều khiển, không dẫn lên dẫn xuống và không biết luôn. Đây là chỗ mà các Thiền sư hay diễn tả rằng nơi vực thẳm buông tay.  Nghĩa là, ta đang cố gắng níu vào cành cây, bờ đá để không bị rớt xuống vực thẳm. Cái ta bám vào là chỗ cuối cùng, đó chính là cái biết. Thì ở đây, ta buông bỏ cái biết luôn, chỉ còn hơi thở vào ra rõ ràng.

Để dễ hiểu hơn, ta hãy nhìn vào cái phễu, trên miệng rất to, chỉ có một cái lỗ nhỏ phía dưới. Khi tâm ta thanh tịnh, ta cũng ở trong cảnh giới rộng rãi như miệng phễu. Trong cảnh giới biết hơi thở đó, có người an trú vào cái rỗng rang của tâm mình, có người an trú trong hơi thở vào, hơi thở ra… tất cả những điều đó là chúng ta đang chạy vòng vòng. Chỉ ai gan dạ, buông luôn, không an trú, không điều khiển, không biết thì rớt vào lỗ phễu, lỗ này là chính mình. Tức là cảnh giới tâm thanh tịnh, ban đầu biết hơi thở, sau buôn bỏ cái biết, chỉ còn hơi thở thì hơi thở đó dẫn ta đến sát với chính mình, chứ không phải chính mình.

Tự nhiên cảm giác của hơi thở sẽ nằm đâu chỗ bụng, chỗ ngực, không có vị trí cụ thể mà chỉ là một cảm giác rất trừu tượng. Nơi cảm giác trừu tượng (nơi bụng nơi ngực) đó nó cách chính mình một đường tơ mà thôi, rất gần nơi chính mình. Có những vị Thiền sư bất ngờ ngộ đạo họ lọt vào chính mình không cần hơi thở, nhưng chúng ta không phải là căn cơ của Thiền sư đó nên mình phải nhờ hơi thở và hơi thở rất là quan trọng. Phật dạy chúng ta cả đời về hơi thở vì chỗ này. Nhưng thở thì cả thế giới này đều thở, người tu hành cũng thở, tập khí công cũng thở, tập gym cũng thở, rất nhiều phái thiền tập thở nhưng thở làm sao cuối cùng để nó dắt mình về với chính mình thì mới quan trọng.

Tuy nhiên cái chính mình cũng nhiều lớp, ban đầu hơi thở dắt chúng ta vào chỗ chính mình nơi bụng nơi ngực, vùng đó còn to nhưng nếu chúng ta đủ phước và đủ công phu lâu dài thì chiếc phễu nhỏ dần nhỏ dần, đến khi chỉ còn có một điểm như hạt bụi chứ không phải to như miệng phễu. Lúc đó chúng ta mới thấy ích lợi mà mấy mươi năm qua ngày nào chúng ta cũng nhắc mình chỉ là cỏ rác, cát bụi. Chúng ta an trú dần dần vào chỗ chính mình chỉ như một hạt bụi, hơi thở chỉ còn là một sợi tơ.

Nhưng khi chúng ta tìm được chính mình bằng con đường hơi thở, nhờ hơi thở mà chúng ta không biết luôn, chỉ còn hơi thở rõ ràng thì sẽ dắt chúng ta đi vào chính mình. Lúc này cảnh giới hiện ra, tâm điểm chính mình hiện ra làm tâm chúng ta tự yên, lúc đó không chiến đấu vọng tưởng mà vọng tưởng khởi thì biết và cũng dẹp luôn cái biết, không canh chừng vọng tưởng nữa. Trước đây chúng ta hay lầm, khi thấy mình có tỉnh giác, vọng tưởng khởi lên là biết, nhờ biết nên vọng tưởng không dắt mình đi, nó tan liền. Và chúng ta lấy cái canh chừng vọng tưởng đó là công phu nhưng tới ngày hôm nay cái canh chừng đó cũng bỏ luôn, không cần canh chừng nữa. Khi tìm được chính mình, hơi thở mà chúng ta buông cái biết sẽ dắt chúng ta vào vị trí chính mình trong nội tâm thì tự tâm chúng ta thanh tịnh, tâm yên.

Khi tâm yên rồi vô số cảnh giới thù thắng hiện ra, dụ chúng ta ra lại. Ví dụ, cái đơn giản nhất nó dụ ta là trạng thái an lạc, hạnh phúc, từ sợi lông, ngón tay, ngón chân, toàn thân, chỗ nào cũng hỉ lạc, cũng biết rõ. Mặc dù cảnh giới này đúng nhưng ta phải quyết tâm an trú, giữ chặt chính mình, không được chạy theo nó. Và còn vô số cảnh giới thù thắng, vô số những kiến giải hiện ra, thơ văn tuôn trào, thiền ngữ nói chớp nhoáng bắt đầu hiện ra… tất cả những điều đó đều dụ chúng ta ra khỏi chính mình.

Cái chính mình chỉ có một điểm nhỏ như hạt bụi, lọt vào đó thì khó, bỏ ra khỏi đó rất dễ. Bỏ chính mình để tận hưởng những trạng thái của Thiền sẽ khiến ta mất phước, trở lại thành một người bình thường. Nên khi an trú được nơi chính mình, ta đừng khờ dại chạy theo những cảnh giới của nó, phải giữ chặt chính mình. Nên nhớ cái “Ta giữ chặt” là vọng tưởng trên đầu, còn cái “chính mình” tự nó ở phía dưới bụng, dưới ngực. Nó không phải một vị trí cụ thể mà là một cảm giác rất tinh tế, trừu tượng, chỉ người thông minh mới cảm nhận được.

Khi tâm rỗng rang, nói tâm không có gì là sai bởi trong cái thanh tịnh ấy còn một cái giữ, một cái chấp nhưng ta không thấy. Tâm thanh tịnh mà bỏ luôn được cái ta bí mật để giữ cái thanh tịnh thì ngay lập tức có một điểm trung tâm xuất hiện là chính mình chứ không phải hư vô. Vì giữ cái thanh tịnh đó nên ta thấy rỗng rang thôi. Giống như một khoảng trống, coi vậy cũng có khoảng trung tâm, bỏ khoảng trống đi, điểm trung tâm, hay cái chính mình hiện ra liền.

Giống như ngọn nến trong phòng tối. Nó soi rõ mọi vật cho ta thấy. Nhưng nếu nó nhấp nháy, cảnh vật cũng loạn lên, những cảnh vật ta thấy vậy chứ không phải vậy, bởi đó là thấy trong điên đảo. Ta nghĩ nó hạnh phúc, không ngờ nó là đau khổ, nghĩ nó thường, hóa ra lại là vô thường. Chỉ khi ngọn lửa đứng yên thì nhìn cái gì mới đúng là cái đó nhưng nó chưa phải chính mình. Khi nào không an trú nơi ngọn lửa, tìm thấy cái tim của đèn, hiểu được chính mình thì cái chính mình là như vậy.

Tức là tâm rất thanh tịnh, rất tỉnh giác nhưng không đi ra ngoài, không chạy theo trần gian tạp nham, chỉ ở lại nơi chính mình. Với hàng thượng căn, nơi cái tâm thanh tịnh mà không níu giữ thì trung tâm chính mình hiện ra, họ cảm nhận thấy liền. Nhưng hàng sơ căn, phải nương vào hơi thở cho đến lúc bỏ được cái biết, chỉ còn hơi thở rõ ràng.

Đến đây, ta thấy Thiền của Phật và Thiền tông Trung Hoa có một chỗ khác nhau. Thiền sư bên Thiền tông Trung Hoa sau khi tìm được chính mình, họ có thể đứng lại đó, nhiếp tâm, hưởng thụ, an trú nơi chính mình hoặc tiến sâu hơn vào định. Còn thiền của Phật, khi ngộ được chính mình rồi vẫn không bỏ hơi thở, bởi nó có công năng đưa ta đến chính mình và giữ ta không rời khỏi chính mình. Nhiều người tu tập hơi thở của phái này, phái kia, nhờ cái phước họ cũng đến được chỗ chính mình nhưng lại bỏ qua luôn, đi tìm chỗ an trú khác bởi họ không được Thầy mình dạy cho điều này. Vậy nên, cái khó nhất của người tu Thiền là khi dụng công trong tâm, không ai biết để chỉ đường cho, cứ sai đúng tự mình. Rồi dụng công sai lại đi vào ngõ cụt, thiếu phước bắt đầu sinh thiền bệnh.

Nên khi chúng ta có duyên tìm được chính mình, chúng ta lọt vào đáy phễu rồi nhưng mà nếu không có Thầy hướng dẫn thì vô số cảnh giới dụ chúng ta ra khỏi chính mình mà chúng ta tưởng là cao siêu. Do đó, nhân bài Pháp thoại này Thượng tọa cứ răn nhắc: người nào buông luôn cái biết của hơi thở, chỉ có hơi thở rõ ràng thì hơi thở dắt mình vô chính mình liền; mình có cảm giác nó chỉ là hơi thở nơi bụng nơi ngực (vị trí rất trừu tượng). Một cảm giác không có vị trí cụ thể nào thì tâm mình yên dần, lúc này mọi thù thắng hiện ra thì đừng khờ dại chạy theo những cảnh giới đó mà phải “giữ chặt chính mình, an trú chính mình”.

Thượng tọa khẳng định, thời Đức Phật không có chuyện người tu Thiền tu mãi không chứng (cứ vào nơi chính mình rồi lại bị những cảnh giới thù thắng dụ ra) bởi có các vị A La Hán nhắc nhở, giữ lại. Nhờ đó, người tu cứ yên ổn, đi sâu mãi vào trong chính mình, đi qua các lớp thiền từ Sơ Thiền đến Tứ Thiền. Qua thời Đức Phật, không có người nhắc nhở, cảnh giác nữa nên tìm được chính mình rồi, ta mải tận hưởng vô số cảnh giới đẹp, bày tỏ thiền ngữ, sự tự tại với nhau, rồi gieo cái nhân ra ngoài mà không biết. Đến đây, ta mới thấy hơi thở rất hay và quan trọng. Nên Phật luôn dạy về hơi thở là vì vậy.

Nhờ hơi thở ta thấy mình nhỏ dần nhỏ dần, nơi chính mình nhỏ dần lại như một hạt bụi. Và hơi thở cũng níu ta lại trong cái chính mình để không khờ dại tận hưởng bao nhiêu cảnh giới thù thắng xuất hiện. Nói về những cảnh giới thù thắng do tâm thanh tịnh hiện ra, dụ người tu ra khỏi chính mình, có lẽ Thượng tọa là người đầu tiên đưa ra sự cảnh báo này, vì những cảnh giới thù thắng do tâm thanh tịnh hiện ra, ai cũng tưởng đó là đúng.

Người chỉ rõ 2 loại dụ cụ thể: Một là vọng tưởng kéo ta đi về với trần gian; hai là những cảnh giới của tâm thanh tịnh dụ ta ra khỏi chính mình. Để an trú, giữ chặt được chính mình, ta phải nhờ 2 điều: hơi thở (đừng bỏ hơi thở dù đã tìm được chính mình) và công đức tôn kính Phật tuyệt đối (phải là tuyệt đối chứ tôn kính hơi hơi cũng mất). Có như vậy, ta mới đủ sức kiên cường cưỡng lại sự hấp dẫn của vô số cảnh giới thù thắng trong Thiền định.

* Có những ngõ cụt (nhiều cảnh giới, tà kiến) làm ta ra khỏi chính mình, đưa đến thiền bệnh, mọi người cần chú ý để tránh:

– An trú tâm một cách sai lầm, chẳng hạn an trú nơi lòng bàn tay.

– Ngắm nhìn trạng thái rỗng rang trong tâm, tự cho mình đã kiến tánh.

– Hưởng thụ cảm giác hỷ lạc.

– Theo dõi các luồng khí chạy trong thân. Khi tâm thanh tịnh, những luồng khí chạy lên chạy xuống trong thân là nội lực thật sự, làm cho cơ thể ta rất khỏe. Nhưng bám vào nó cũng làm ta mất chính mình.

– Hào quang: nhắm mắt lại thấy hào quang rực sáng cả tam thiên đại thiên thế giới.

– Thần thông: biết tâm chúng sinh, biết quá khứ vị lai… Ngay chỗ này, ta phải cưỡng lại những cái mầu nhiệm lạ lùng, an trú chính mình để tiến xa trên con đường giải thoát. Vướng vào những điều đó, rồi ra khỏi chính mình, không kiếp này thì kiếp khác, ta lại trở về người bình thường không biết gì cả.

– Kiến giải tuôn trào: ta thích làm thơ, nói Thiền ngữ, diễn tả trạng thái khai ngộ, trạng thái tâm chứng của mình. Nói Thiền ngữ tức là nói bóng gió, chỉ người ngộ đạo mới hiểu, người không ngộ đạo không hiểu. Đây là một ngõ cụt rất nguy hiểm, là thiền bệnh. Nhiều người giáo hóa bằng lối Thiền ngữ khiến đạo Phật tiêu luôn. Vì trên đời mấy ai chứng ngộ mà hiểu Thiền ngữ. Mà nếu chứng ngộ rồi, họ không cần ai khai ngộ nữa. Nên ta nói bậc Bồ tát từ bi, đem Chánh pháp đến với từng người bằng cách gieo duyên lành, bằng những bài kinh với ngôn ngữ mà ai cũng hiểu, chứ không phải cứ đọc răm rắp rồi không ai hiểu gì là sai. Chấp trong ngôn ngữ cũng là một loại giới cấm thủ. Nên việc mà dùng Thiền ngữ bí hiểm để giáo hóa là một sự thất bại.

– Tự tin thái quá thành ra kiêu mạn: tìm thấy chính mình rồi, thấy chân lí rồi là không còn sợ luân hồi lục đạo gì nữa hết. Mới tìm được chính mình, có khi mới mấp mé con đường để vào Sơ thiền chứ chưa phải là Sơ thiền mà tự tin thái quá, thấy mình cũng như ai, thấy Phật cũng vậy thôi, không hiểu được trí tuệ của bậc Chánh đẳng giác vĩ đại đến mức độ nào. Ta bắt đầu khởi tâm kiêu mạn, quả báo là nhiều kiếp sau đọa trở lại thành người rất tầm thường. Nhiều người tự tin đến mức mắng Phật mạ Tổ cho rằng mình mới là bình đẳng, đã ngộ được chân lý tự tại bình đẳng giữa muôn loài, muôn vật, đó cũng là một loại thiền bệnh.

– Sức mạnh của lòng tôn kính Phật tuyệt đối: Có những trường hợp tâm yên mà không tìm thấy chính mình. Trường hợp này rất nhiều kể cả trong đạo Phật hay ngoại đạo. Nguyên nhân là không đủ công đức, đặc biệt công đức từ lòng tôn kính Phật tuyệt đối, hoặc làm phước nhiều mà chấp công. Vì vậy họ không đủ sức “vực thẳm buông tay”.

Ngoài ra, khi tìm được chính mình, ta có thể khởi lên một số tà kiến như sau:

– Nghĩ chỗ chính mình này là tất cả, còn lại không có gì quan trọng nữa, không cần trách nhiệm với cuộc đời, không cần hóa độ chúng sinh. Nhiều người ngộ rồi vào rừng sâu núi thẳm ở luôn là vì vậy. Để tránh tà kiến này, Thượng tọa chỉ dạy rằng ngay từ khi bắt đầu tu hành, ta phải phát nguyện độ hết chúng sinh, xây dựng tinh cầu này thành thế giới tràn đầy lý tưởng giác ngộ. Khi tìm được chính mình, tâm càng lúc càng thanh tịnh, lời nguyện đó vẫn bí mật nuôi dưỡng ta phía sau cho đến khi vào được chính mình, đạt được vô ngã. Nơi vô ngã ấy, cái hạnh nguyện độ sinh hiện ra, thôi thúc ta trèo đèo lội suối, chịu đựng được mọi vất vả, đem Chánh pháp đến cho mọi người, xây dựng thế giới thành một tinh cầu giác ngộ.

– Đứng ở vị trí ngộ đạo của mình mà phê bình tất cả, thấy mọi người si mê không thấy được tự tánh như mình. Ai nói gì ta cũng bài bác vì cho rằng ngôn ngữ là động loạn. Thế là vô tình chê luôn cả Phật pháp, kinh điển, Thánh ngôn, bác cả lời nói của bao nhiêu bậc hiền triết khắp thế giới. Dù ngộ đạo nhưng lại quên mất Bát Chánh Đạo của Phật là đi từ Chánh kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ…

Những tà kiến này đều làm ta tổn phước và thoái đọa không lâu sau đó. Vì vậy suốt bao nhiêm năm tháng tu tập, hãy luôn nhớ tác ý khiêm hạ tột cùng, thấy mình chỉ như đất bụi vô nghĩa mà thôi.

Đây là một bài Pháp thoại rất trừu tượng, khó hiểu nhưng lại cực kì quan trọng cho cuộc đời tu hành của mỗi người. Nếu chỉ nghe một lần, ta chưa thể nắm bắt hết các đạo lí có trong bài. Vậy nên, Thượng tọa yêu cầu mọi người phải nghe đi nghe lại nhiều lần, phải viết bài thu hoạch kĩ lưỡng. Đồng thời, ngày nào cũng phải lễ Phật cầu xin, bởi không có sự gia hộ của Tam Bảo, chúng ta khó lĩnh hội trọn vẹn ý nghĩa của bài Pháp.

Trước khi kết thúc bài Pháp, Thượng tọa yêu cầu tất cả Hội chúng cùng tụng hồi hướng bằng bài kệ:

Nguyện cho khắp Pháp giới chúng sinh

Ai cũng tìm ra được chính mình

Để rồi an trú qua nhiều kiếp

Cuối cùng ta vỡ, hết vô minh.

Bằng cách liệt kê, phân tích chi tiết, rồi so sánh, đi kèm nhiều ví dụ, Thượng tọa đã làm rõ nội dung chính đi sâu vào cái lõi CHÍNH MÌNH. Đồng thời qua đó chỉ ra những điểm cốt yếu, cách nhận biết cánh cửa vào được chính mình. Từ đó giúp người tu Thiền hiểu rõ tầm quan trọng, con đường đi vào chính mình sao cho đi qua được suốt từ Sơ thiền, Nhị thiền, Tam thiền đến Tứ thiền. Đồng thời, Người cũng đưa ra cảnh bảo, hướng dẫn người tu tránh được các ngõ cụt, các tà kiến, mong giữ được thành quả tu hành để chung tay bảo vệ Phật pháp, xây dựng thế giới thành một tinh cầu giác ngộ.

Tóm lại, thông qua những luận giải của Thượng tọa, mọi người nhìn rõ hơn được con đường phía trước mà mình cần phải đi. Dù bài Pháp thoại rất dài nhưng lại rất dung dị, chỉ cần lắng tâm chúng ta sẽ nắm rõ nội dung và có thể thực hành được ngay.

Có thể nói, không một món quà nào có thể ý nghĩa bằng các đạo lí này trong ngày đầu xuân. Bằng lòng từ bi, trí tuệ, sự khéo léo của mình, Thượng tọa đã gieo những mục tiêu, hy vọng tốt đẹp cho mọi người trong năm mới, tạo động lực để mọi người vui xuân mà không quên nhiệm vụ tu hành. Từ đây, chúng ta yên tâm nương tựa vào Người, để tiếp tục bước tới, tu học, cống hiến, phụng sự, và làm lợi cho cuộc đời. Chỉ cần thực hành tốt những đạo lí hôm nay, hoàn thành mục tiêu xây dựng thế giới thành tinh cầu giác ngộ, chắc chắn ngày nào cũng là mùa xuân, là Tết của nhân loại./.

Tổ truyền thông

Mở đầu là những ca khúc xuân do Sư Phụ trụ trì sáng tác đã sưởi ấm lòng người, xóa đi cái lạnh giá của núi rừng đêm đông. Và thật cảm động khi những Quý Thầy đang phụ trách trông coi các tự viện ở xa Tổ đình cùng quý Phật tử đã gửi những lời chúc Tết đầy ý nghĩa đến Sư Phụ, Quý Thầy Cô tại Tổ đình cũng như quý Phật tử trên khắp cả nước qua cầu truyền hình trực tiếp. Dù không thể về chùa vào thời khắc thiêng liêng này, nhưng ai cũng chân thành hướng về chùa, về Sư Phụ, về quý Thầy Cô.

Và đặc biệt, thời Pháp thoại của Sư Phụ trụ trì TT. Thích Chân Quang với bài Pháp vô cùng quan trọng “Tứ Niệm Xứ 04”. Nội dung là đi sâu vào cái lõi CHÍNH MÌNH, rất trừu tượng khó hiểu, nhưng cực kỳ quan trọng cho cuộc đời tu hành của người con Phật. Vì vậy, trước khi bắt đầu buổi giảng, Sư Phụ đã nhắc nhở tất cả mọi người phải hết sức thành kính và xin Phật gia hộ cho mình và mọi người đều có thể lĩnh hội  được ý nghĩa đặc biệt này.

Bài Pháp đã chỉ ra đường đi rất rõ để tìm được chính mình. Nhưng để đến được giai đoạn này, thì trước đó phải có một cái nền vững chắc là làm được vô số công đức mà không chấp công và phải tinh tấn nhiếp tâm thiền định mới có thể lĩnh hội được yếu chỉ của bài Pháp này. Tuy nhiên, Sư Phụ cũng cảnh báo những ngõ cụt và những tà kiến có thể xuất hiện khi ta tìm được chính mình để những ai đi đến giai đoạn này đều có thể biết trước mà tiến tu chứ không đi lạc sang hướng khác.

Nguyện trên mười phương Chư Phật, Chư Đại Bồ Tát, Chư Hiền Thánh Tăng gia hộ cho tất cả những người đệ tử Phật đều sẽ đi đến tận cùng con đường tu hành, đạt được mục tiêu vô ngã, cùng nhau dựng lại thời Chánh Pháp đúng như lời Phật dạy từ nghìn xưa.

Tổ truyền thông

Trong tất cả các bài giảng về Thiền học, “Tứ Niệm Xứ 3” là một bài Pháp rất quan trọng. Những kiến thức quý giá từ bài giảng đã mở ra cánh cửa cho hàng đệ tử chúng con có sự nhìn nhận, đánh giá đúng căn cơ của bản thân, qua đó có cách dụng công tu tập cho phù hợp. Đồng thời là một hành trang quý báu cho chúng con trong việc thực hiện lời dạy của Sư Phụ về trách nhiệm Hoằng Pháp sau này.

Đặc biệt, trong buổi tu tập ngày 11/11/2021 vừa qua, huynh đệ chúng con còn có buổi tập hát đầu tiên về ca khúc “Đại Việt Oai Hùng” trước khi vào thời khóa sinh hoạt. Bài hát không chỉ khơi gợi cho chúng con niềm tự hào về một trang sử hào hùng của dân tộc mà còn hun đúc tinh thần yêu nước trong lòng mỗi huynh đệ. Qua đó, chúng con càng thấm thía hơn những lời dạy của Sư Phụ về trách nhiệm của một người Phật tử phải luôn trọn vẹn song hành giữa việc tu tập và phụng sự để mang lại nhiều lợi ích cho mọi người.

Tuy chỉ gặp mặt nhau qua màn ảnh nhỏ, nhưng chính nhờ tinh thần huynh đệ luôn cùng hướng về một nơi, các buổi sinh hoạt đã diễn ra rất gần gũi và ấm áp. Xin nguyện trên Hồng Ân Tam Bảo gia hộ cho huynh đệ chúng con hiểu đúng và thực hành đúng những đạo lý Phật dạy, Sư Phụ dạy để mỗi người là một người chiến sĩ kiên cường cùng nhau bảo vệ và phát triển Chánh Pháp đến khắp muôn nơi.

Tổ truyền thông

Chương trình mở đầu rất đặc biệt với sự hướng dẫn cặn kẽ của Đại Đức Thích Khải Tạng – Chúng trưởng bên Tăng cùng Quý Thầy tại Thiền Tôn Phật Quang về kỹ thuật điều thân trong khi ngồi thiền. Đây là bước đầu tiên cũng là cái gốc quan trọng nhất mà hành giả sẽ thực hành mãi trong quá trình tu tập thiền định.

Thời Pháp thoại của Thượng Tọa nằm trong chuỗi bài giảng về Tứ Niệm Xứ. Cùng một kỹ thuật thiền định như nhau, nhưng khi thực hành, người đạt kết quả rõ ràng, người thì tu mãi vẫn đứng yên tại chỗ, thậm chí có người tu sai rồi thoái lui. Với những phân tích rất sâu sắc, cụ thể, Thượng Tọa đã chỉ ra nguyên do bởi những cấp độ căn cơ khác nhau của người tu Thiền cùng trở ngại đi kèm. Bài Pháp đã mở ra cánh cửa quan trọng giúp mỗi Thiền sinh biết nhìn nhận, đánh giá đúng căn cơ của bản thân nhằm dụng công tu tập cho đúng.

Lợi ích từ bài Pháp là vô cùng to lớn, là hành trang quý báu trên con đường tu hành lâu xa của mỗi người đệ tử Phật. Nguyện cầu trên mười phương Chư Phật gia hộ cho tất cả chúng sinh đều biết đến Chánh Pháp, biết nương tựa nơi Thiền là chốn cội nguồn tâm linh đồng tiến tu giải thoát.

Link bài pháp Tứ Niệm Xứ 03: 

Tổ truyền thông

Trách nhiệm của mỗi người con Phật trong mùa Phật Đản giữa bối cảnh đại dịch Covid-19 là cùng chung tay đẩy lùi dịch bệnh, cho nên Thượng tọa Trụ trì khuyến khích các Phật tử dù không đến được chùa dự Lễ như mọi năm, nhưng ở nhà vẫn nghe thuyết giảng online và xem phim 3D sống động, chân thực về Cuộc đời vĩ đại của Đức Phật cùng những bậc Thánh A La Hán, cùng chia sẻ các bài viết, hình ảnh, tặng nhau những tấm thiệp chúc mừng, ca ngợi sự kiện Phật Đản sinh để dâng lên lòng tôn kính Phật, nhằm tinh tấn tu tập theo lời dạy của Ngài. Đó là việc làm thiết thực để chúng ta tri ân công đức của Đức Phật – vị Giáo chủ đã mở đường giác ngộ cho chúng sinh.

Đặc biệt, mùa Phật Đản này, Thiền Tôn Phật Quang trân trọng giới thiệu phim 3D về cuộc đời Đức Phật – tập 6: TRỞ VỀ CA TỲ LA VỆ để các Phật tử ở nhà cùng theo dõi và cùng thực hiện nghi thức tâm linh, hồi hướng cầu nguyện cho thế giới luôn hòa bình, đại dịch sớm kết thúc để mọi người được an lạc, xã hội ổn định, đất nước phồn vinh.

Vào sáng ngày 15/4/ Tân Sửu, TT. Thích Chân Quang – Phó ban Kinh tế Tài chánh TƯ GHPGVN, Viện chủ Thiền Tôn Phật Quang đã thuyết Pháp trực tuyến về chủ đề “THIÊN NHƠN SƯ” và những vấn đề cốt lõi nhất trong TỨ NIỆM XỨ – phần III, để đáp lại tấm lòng mong mỏi của các Phật tử do dịch bệnh không thể về Chùa dự Lễ.

Thượng tọa Trụ trì nhận thấy đã đến thời điểm phải chia sẻ với mọi người nội dung chính yếu trong TỨ NIỆM XỨ – phần III để mọi người có hành trang tu tập, tháo gỡ những vướng mắc, tà kiến nguy hiểm trong tâm, dù đây là nội dung mà Thượng tọa dự định sẽ giảng vào đêm giao thừa 2022.

TỨ NIỆM XỨ III đề cập đến hành trình tu tập của một người tu thiền có tiến bộ, có kết quả. Thượng tọa nhận định: “Trên đường tu hành, có một sự thật là ta vừa đạt được kết quả nào đó thì một cái sai cũng kèm theo, có thể khiến ta phải trả giá trong nhiều năm hoặc thậm chí nhiều kiếp”.

Đức Phật đắc đạo nhờ thiền định, cả đời Ngài dạy thiền định nên những người đệ tử của Phật đều phải tu tập thiền định. Thiền làm cho tâm chúng sinh từ động loạn trở thành yên tĩnh sâu dần… sâu dần… bỏ từng lớp chấp ngã cho đến khi đạt được vô ngã hoàn toàn.

Để nội tâm động loạn trở thành yên tĩnh, thì đừng dằn ép diệt trừ vọng tưởng. Giống như muốn một thân cây ra quả thì đừng thô bạo dùng dao khoét cành để lôi trái ra, mà chỉ cần tưới nước bón phân đúng cách thì đủ tháng đủ ngày, trái sẽ tự mọc ra từ trong thân. Cũng vậy, tâm thanh tịnh là một kết quả của thiền, và chúng ta đừng khờ dại cứ chăm chăm diệt vọng tưởng. Cứ lo dụng công đúng phương pháp, rồi sẽ đến lúc vọng tưởng tự biến mất.

Trước tiên, hãy đắp xây nền công đức cho vững vàng bằng cách lễ kính Phật, sám hối lỗi lầm, giúp người giúp đời… cộng với kỹ thuật thiền định đúng (ngồi đúng tư thế kiết già, giữ thân bất động mềm mại, biết rõ toàn thân, quán thân vô thường). Quán thân vô thường là cánh cửa đầu tiên. Quán được thân vô thường, cộng với những công đức từ trước tích lũy, tâm sẽ bắt đầu yên. Khi tâm yên rồi, hơi thở hiện ra, ta theo dõi hơi thở vào, hơi thở ra, đừng điều khiển, lúc đó tự nhiên hơi thở ra dài hơn hơi thở vào, và mình biết rất rõ.

Khi ta thực hiện được đúng những điều đó, có cái nền công đức ở phía sau thì một ngày tâm bỗng nhiên sẽ được thanh tịnh. Tuy nhiên cái thanh tịnh này không duy trì mãi cho tới khi chứng Thánh quả, mà cứ thanh tịnh được vài ngày rồi động loạn lại. Vì sao như vậy?

Vì có ba điều mà ta khó buông bỏ trong tâm ý mình:

• Thứ nhất là TÀI SẢN. Hầu hết chúng ta làm ra tài sản đều rất vất vả nên ai cũng nghĩ tài sản là của mình.

Khó ai biết tác ý rằng từ khi Quy y Phật, mọi tài sản của mình đều là của Phật, không có gì là của mình nữa. Ai dám tác ý như thế sẽ làm chư Thiên cảm động. Tác ý được như vậy là một bước thành công đầu tiên trong đạo lý, đạo đức, và trong triết học. Ai biết tác ý tài sản này không phải của ta mà là của Phật thì người đó sẽ biết dùng đồng tiền rất hợp lý, không dùng bừa bãi, không bao giờ dám hưởng thụ cho mình. Cho nên gương mặt họ thường nhẹ nhàng, hiền lành, tâm hồn thanh thản.

• Thứ hai là TÂM CHẤP CÔNG. Khi ta hiểu đạo và năng nổ làm bao nhiêu công đức thì tâm chấp công cũng xuất hiện theo, rất đáng sợ. Cho nên phải tự nhắc mình rằng những công đức mình làm được đều bí mật có sự gia hộ của chư Phật.
• Thứ ba, trở ngại khó vượt qua nhất là TRẠNG THÁI ĐẶC BIỆT TRONG THIỀN ĐỊNH là “tâm được thanh tịnh rỗng rang”.

Khi vọng tưởng lắng xuống, tâm thức bỗng được thanh tịnh kỳ lạ, ngang đây rất nhiều người đã nghĩ “Ta đã chứng rồi”. Ý niệm này rất sâu kín, có khi ta không thấy, chỗ chết người là ta không thấy mà nó vẫn tồn tại. Vậy nên vẫn phải biết rằng cái tâm đó là của Phật, không phải của mình.

Điều này không bao giờ Phật dạy trong kinh điển mà Phật chỉ nói trong Kinh Tứ Niệm Xứ một câu khiêm tốn thế này: “Tâm thế nào biết tâm như thế đó, tâm rỗng rang biết tâm rỗng rang, tâm thanh tịnh biết tâm thanh tịnh”, tức đừng nghĩ tâm đó là của mình, đừng nghĩ tâm đó là mình chứng. Ngày hôm nay ta phải hiểu thêm một nấc nữa: “TÂM ĐÓ LÀ CỦA PHẬT, KHÔNG PHẢI CỦA TA”. Khi tác ý như thế, ta buông cái ý là mình chứng ngay, nhờ vậy tránh được lỗi lầm, công phu không bị lui sụt.

Rất nhiều người tu thiền có kết quả đã bị lui lại vì chỗ này, hễ tâm thanh tịnh là thấy mình có chứng, dẫn đến đường tu bị trở ngại. Từ đây hãy nhớ rằng tài sản này là của Phật, mọi công đức làm được là của Phật, kể cả một cảnh giới thiền định đặc biệt hiện ra cũng là của Phật mà thôi.

Tóm lại, TT. Thích Chân Quang đã dùng ngôn ngữ thời đại ngày nay đào sâu phân tích những điều sâu sắc, tinh tế trong lời Phật dạy và giảng giải chi tiết, dễ hiểu, giúp mọi người thấy được thiền Tứ Niệm Xứ một cách rõ ràng. Đặc biệt hơn, đạo lý này dành cho những người nào tu có tiến bộ sẽ biết để điều chỉnh, tránh được những sai lầm nhờ vậy công phu tu hành không bị lui sụt.

Ngược lại, nếu không xử lý được cái sai đó ta sẽ mang họa, mà một cái sai có khi trả giá mất nhiều kiếp mới gỡ lại được. Cái mốc này cực kì quan trọng nên Thượng tọa giảng giải kỹ để người tu thiền có đủ chánh kiến, không bị lạc lối khi mới bắt đầu bước vào con đường tu.

Trong Tứ Niệm Xứ – phần III có rất nhiều lý luận, nhiều đạo lý quan trọng, Thượng tọa hứa sẽ phân tích trở lại một lần nữa vào đêm giao thừa bước sang năm mới 2022.

Quan điểm tu hành, giáo hóa của Thượng tọa là tìm lại đạo lý gốc từ thời Đức Phật, dựng lại thời Chánh Pháp khi Phật còn tại thế. Dưới sự dìu dắt của Thượng tọa và trên có Đức Phật, có các vị Thánh A La Hán, có các vị Bồ tát âm thầm gia hộ, chở che là điều may mắn lớn nhất trong đời khi ta phát tâm tu hành theo Phật.

Phải thực hành Tứ Niệm Xứ ta mới có thể chứng ngộ vô ngã, mới chấm dứt được vô minh. Không có một sự giác ngộ nào có thể có nếu chính ta không chịu thực hành chân chính. Thượng tọa đã tiếp thêm sức mạnh trí tuệ vào sự tu tập giác ngộ của mỗi người. Mong rằng sự chia sẻ này sẽ đem đến lợi ích cho nhiều Phật tử. Phải hiểu rằng Phật pháp có hưng thịnh hay không là nhờ vào những người tu thiền có chứng ngộ, có kết quả tâm linh thật sự. Cầu mong tất cả những người con Phật đều tu hành đến chỗ thành tựu  được tâm vô ngã như lời Phật dạy./.

Nguồn: Bài giảng THIÊN NHƠN SƯ – Thượng tọa Thích Chân Quang.

Link: https://www.youtube.com/watch?v=04w3RlWGJts&t=3035s

Con đã từng nghe như thế này

Ku-ru quốc độ có một ngày

Thế Tôn nói bốn phần TRÚ NIỆM

Con đường giác ngộ được hiển bày

Tỳ kheo phải có căn bản thiền

Kiết già tĩnh tọa ngồi cho yên

Toàn thân biết rõ không còn sót

Hơi thở ra vào biết tự nhiên

Giữ thân bất động rất vững vàng

Nhưng là mềm mại chẳng gồng căng

Tay chân tụ lại về trước bụng

Lưng thẳng, chân đan, mắt rõ ràng

An trú toàn thân, biết toàn thân

Cảm giác toàn thân, một khối thân

Mình mẩy tay chân đều biết rõ

Rõ nhất xương cùng dưới thắt lưng

Hơi thở đi vào, biết đi vào

Thở ra, biết rõ như thế nào

Cơ thể tự nhiên là phải thở

Chẳng cần điều khiển chậm hay mau

Phật dạy rất nhiều lợi ích hay

Khi nhìn hơi thở như thế này

Nội lực âm thầm nuôi thân mạng

Tinh thần tỉnh sáng thêm từng ngày

Chính thức đi vào bốn NIỆM PHẦN

Bắt đầu hiểu rõ hết về Thân

Rồi hiểu rõ về từng cảm Thọ

Hiểu Tâm, hiểu Pháp rất cân phân

Hiểu rõ rằng THÂN được hợp thành

Bởi nhiều bộ phận khá hôi tanh

Thịt xương máu mủ da lông tóc

Đờm dãi ngày đêm vẫn thải nhanh

Hiểu rõ rằng thân rất mong manh

Nóng lạnh tai ương chực chờ quanh

Già bệnh cuối cùng không tránh khỏi

Xương tàn vùi đất kiếp tử sinh

Hiểu rồi an trú ngay nơi thân

Đối diện kiếp người rất phù vân

Ngay tại niềm đau mà ôm lấy

Sự thật thế nào, thấy rất gần

CẢM THỌ khổ vui nối tiếp nhau

Sợ Lo Mừng Tủi… những u sầu

Chúng sinh tìm kiếm niềm hạnh phúc

Chỉ là lọt bẫy dưới hầm sâu

An trú nơi từng cảm giác qua

Hiểu rõ buồn vui cũng chỉ là

Một thoáng vô thường nhưng đắt giá

Tạo nghiệp vì mê những bóng tà

Những lúc khổ đau đến tột cùng

Tưởng như đã cạn sức vẫy vùng

Can đảm niềm đau mà ôm lấy

Chẳng cần tránh né chỗ mông lung

Những lúc niềm vui đến ngập tràn

Nhìn xem cảm giác đó rõ ràng

Như xem người khách từ đâu đến

Như nhìn sương khói lúc chiều tan

Hiểu rõ về TÂM có ba điều

Một là Đạo đức được bao nhiêu

Hai là Động loạn hay Thanh tịnh

Trí tuệ – Ngu si cái nào nhiều

Chưa chứng cao siêu thánh vị nào

Chắc rằng Bất thiện vẫn sôi trào

Ích kỷ, tham lam, và ác độc

Còn trong sâu kín biết làm sao

Chánh định chưa từng nhập bao giờ

Thì tâm loạn động vẫn mịt mờ

Mà dẫu có yên vài khoảnh khắc

Vẫn là rất cạn, rất đơn sơ

Trí tuệ thì thôi, đã rõ rồi

Lỗi lầm ít thấy, cứ buông trôi

Nghiệp duyên nhân quả càng xa lạ

Đạo lý chỉ là nhai lại thôi

Niệm PHÁP nghĩa là hiểu bản thân

Dựa trên tội phúc đã bao lần

Tính ra tội hẳn nhiều hơn phúc

Nên lòng luôn sám hối ăn năn

Niệm Pháp nghĩa là biết Vô minh

Chấp ngã trầm luân kiếp tử sinh

Tứ Diệu Đế là vầng ánh sáng

Mục tiêu Vô ngã đón bình minh

QUÁN NIỆM và AN TRÚ bốn phần

Không rời một chỗ của bản thân

Mà nghiệm ra mọi điều đạo lý

Cúi đầu đảnh lễ trước Hồng Ân

Công đức phải huân tập vô ngần

Con đường giác ngộ mới đến gần

Tôn kính Phật và chư Hiền Thánh

Chan rải từ bi khắp chúng dân

An trú ngay nơi có lỗi lầm

Biết rằng đây chính là lỗi lầm

Nhẹ nhàng đối diện không tránh né

Can đảm niềm đau cứ thế ôm

Có một lỗi lầm rất lớn lao

Đó là chấp ngã rất thẳm sâu

Tạo nên sinh tử trầm luân mãi

Nên cần phải an trú dài lâu

Nhưng chẳng dễ tìm chấp ngã đâu

Vô hình trừu tượng ở tầng sâu

Nếu không có định và có phước

Làm sao vào được cửa nhiệm mầu

Tìm thấy chính mình, bước đầu tiên

Đặt chân lên đạo lộ tịnh thiền

Lặng lẽ nghìn năm không rời bước

Bản ngã tầng sâu rất diệu huyền

Nếu muốn tìm ra được chính mình

Phải nhờ ba cái biết phân minh

Một là cảm giác toàn thân thể

Hiểu lẽ vô thường biến dịch nhanh

Kế nữa là hơi thở vào ra

Chỉ biết mà thôi chẳng bôn ba

Không can thiệp nhưng không bỏ mất

Rất rõ từng hơi vào hơi ra

Đặc biệt không quên chỗ Xương Cùng

Gốc của toàn thân, dưới thắt lưng

Giúp cho sinh lực dồi dào mãi

Bình thản trú tâm biết không ngừng

Lúc này tâm có thể lắng yên

Trạng thái rỗng không rõ một miền

Nhưng chớ dại khờ nhìn nơi đó

Vì chẳng khác chi hướng ngoài hiên

Giữ ba cái biết không rời xa

Thêm chút ưu tư chưa tìm ra

Chính mình ẩn núp nơi nào đó

Vì duyên chưa đủ nên lầm qua

Chẳng hẹn thời gian sẽ bao lâu

Tìm được chính mình ở tầng sâu

Biết bao kỳ diệu chờ trong đó

Ta sẽ ngỡ như đắc đạo mầu

Ngoại đạo cũng từng tìm thấy rồi

Tự xưng chân tánh mãi không thôi

Chỉ có Như Lai siêu chánh giác

Vượt qua bản ngã rất tuyệt vời

Ta cũng sẽ đi hết con đường

Mà bao Hiền Thánh khắp mười phương

Đã từng đặt bước chân trên đó

Tìm thấy chính mình để đảm đương

An trú chính mình đến xa xăm

Mấy trăm hoặc cả mấy nghìn năm

Dù rằng trong đó là mầu nhiệm

Mục tiêu Vô ngã vẫn âm thầm

Nếu chỉ dừng ngang chỗ “chính mình”

Sẽ không thể hết sạch vô minh

Nhưng bỏ “chính mình” thì lạc hướng

Mục tiêu Vô ngã cũng không thành

Đây là Trung đạo khéo đi qua

An trú chính mình không rời xa

Nhưng biết “chính mình” còn bản ngã

Mục tiêu vô ngã vẫn thiết tha

Đỉnh cao TỨ NIỆM XỨ là đây

Lỗi lầm tự nó sẽ đổi thay

Nếu ta thấy rõ và an trú

Nơi chính lỗi lầm đã từng gây

Cả lúc tâm thiền rất lắng yên

Vẫn hiểu là chưa hết não phiền

Nên không vội vã xưng thần thánh

Còn phước mà đi đến vô biên

Nguyện cho pháp giới khắp chúng sinh

Ai cũng tìm ra được chính mình

Để rồi an trú qua nhiều kiếp

Cuối cùng tan vỡ, hết vô minh.

NAM MÔ ĐẤNG CHÁNH GIÁC ĐẠI TỪ BI ĐẠI TRÍ TUỆ THÍCH CA MÂU NI PHẬT (3 lần).  

DOWNLOAD – TẢI VỀ: KINH TỨ NIỆM XỨ

Trăm ngàn muôn kiếp khó tìm cầu

Con nay nghe được xin trì tụng

Nguyện hiểu Như Lai nghĩa nhiệm mầu.”

Những lời khai kinh của Tăng Ni cùng hơn 7.000 Phật tử vang lên trầm hùng giữa thung lũng núi Dinh mãi đọng lại trong tâm hồn mọi người về một Đạo Phật thật thiêng liêng, cao cả. Vào ngày Tết Nguyên Tiêu năm Tân Sửu (26/02/2021) vừa qua, tại Thiền Tôn Phật Quang đã có buổi lễ khai Kinh Tứ Niệm Xứ trong không khí trang nghiêm dưới sự dẫn dắt của Thượng tọa trụ trì Thượng Chân Hạ Quang. Trước từ dung Đức Thế Tôn, dưới ánh nắng xuân vàng dịu mát, lòng người hân hoan cùng nhau đọc tụng từng lời Kinh thiêng.

Hoa xuân tươi thắm khoe sắc nơi cõi thiêng cũng đẹp như những cảm nhận của những người may mắn được tham gia buổi khai Kinh linh thiêng ấy. Đây là lần đầu tiên bài Kinh Tứ Niệm Xứ được biên soạn lại bằng ngôn ngữ thuần Việt. Bài Kinh Tứ Niệm Xứ nằm trong Trường Bộ Kinh, Trung Bộ Kinh dưới dạng văn xuôi nay được Thượng tọa chuyển thành văn vần thất ngôn tứ tuyệt với vần luật bằng trắc chặt chẽ.

Bài Kinh vừa tóm tắt ý từ tạng Kinh Nikaya vừa giải thích có chiều sâu và cũng lý giải rõ ràng cả hệ thống Thiền tông trong đó. Hòa quyện trong từng câu, từng chữ là mục tiêu Vô Ngã của Phật hiện lên thật kiên định. Những câu Kinh dễ tụng, dễ đọc, dễ nhớ như đưa từng người trở về thời Chánh Pháp huy hoàng của nghìn năm xưa:

“Con đã từng nghe như thế này

Ku-ru quốc độ có một ngày

Thế Tôn nói bốn phần TRÚ NIỆM

Con đường giác ngộ được hiển bày…”

Rất nhiều người chia sẻ lại rằng, ngay khi đọc câu Kinh đầu tiên đã rúng động trong tâm, một cảm xúc thiêng liêng, khó diễn tả thành lời. Có lẽ hai từ “hạnh phúc” không nói lên hết được tâm trạng của mọi người lúc đó.

Kinh Tứ Niệm Xứ đi từ căn bản của công phu tu tập Thiền định, đi qua từng giai đoạn quan trọng như ngồi đúng tư thế kiết già, biết rõ toàn thân, cảm giác toàn thân, giữ thân mềm mại, bất động, biết rõ hơi thở vào, hơi thở ra đặc biệt là trú tâm đến gốc của toàn thân là vị trí mảnh Xương Cùng. Huân tập nền tảng này vững chắc, thuần thục, người tu tập mới bắt đầu đi vào 4 niệm phần: hiểu rõ về Thân, về từng cảm Thọ, về Tâm và Pháp. Thân, Thọ, Tâm, Pháp như thế nào thì biết như thế đó, được đúc kết trong 4 chữ: “QUÁN NIỆM” và “AN TRÚ”.

Tụng tới đây, nhiều người đã không khỏi ngỡ ngàng và cảm kích khi lần đầu tiên thấy được những sự thật một cách rõ ràng, như một với một là hai. Đặc biệt là những người đã từng thực hành tu tập càng tăng thêm niềm tin mạnh mẽ về con đường Vô ngã mà mình đã và đang bước đi.

Từng phép quán được Thượng tọa dựng lại thật cụ thể, sâu sắc bằng ngôn ngữ hiện đại mà gần gũi với đời sống, cùng với đó là những phân tích chi tiết về những thử thách mà hành giả phải đối diện trong quá trình thực hành tu tập. Sau đó, việc huân tập công đức, tôn kính Phật và chư Hiền Thánh, lòng từ bi vô hạn rồi can đảm an trú nơi có lỗi lầm,… được Thượng tọa đưa ra như một điều tự nhiên để hành giả tu tập để có đủ phước lành tiến bước đi lên.

Bài Kinh là một sự kết hợp hài hòa giữa lời Phật dạy từ nguyên thủy với tinh thần và tư tưởng của Phật giáo Bắc Tông đại thừa. Nhờ đó, những lời Phật dạy cùng con đường Thiền định Phật đã thực hành sẽ mãi “sống” với thời gian.

Trên con đường hướng về Vô ngã thì tìm thấy chính mình là bước đầu tiên nhờ vào ba cái biết phân minh là cảm giác toàn thân, biết hơi thở vào ra và không quên chỗ Xương Cùng. An trú chính mình và biết chính mình còn bản ngã, đồng thời vẫn thiết tha với mục tiêu Vô ngã, đó là Trung đạo và chính là đỉnh cao của Tứ Niệm Xứ.

Vậy là, “tấm bản đồ” vàng được “vẽ” ra rõ ràng trên con đường tu tập Thiền định. Niềm hân hoan trên mỗi gương mặt, trong từng ánh mắt kính thương khi nghĩ về Phật – đấng Chánh Giác Đại Từ Bi Đại Trí Tuệ đắc đạo nhờ Thiền định, một đời Ngài tu hành Thiền định và giáo hóa chúng sinh tu tập Thiền định. Trí tuệ, lòng từ bi từ lời dạy của Ngài được vang mãi nghìn năm sau cho chúng sinh được lợi ích.

Kết thúc buổi lễ khai Kinh Tứ Niệm Xứ, rất nhiều người đã không giấu được những giọt nước mắt xúc động, nghẹn ngào khi được tham dự giây phút thiêng liêng đó.

Có Phật tử chia sẻ lại rằng: “Ngay giây phút Thượng tọa trụ trì đọc lời lời khai Kinh, con cảm thấy có niềm hân hoan trong tâm hồn, con cảm nhận rõ từng sự rung động xuất hiện trên da rồi chạy khắp người. Một điều kỳ diệu mà con chưa từng có được”.

Một Phật tử khác nói: “Niềm hạnh phúc vô bờ dâng lên trong tâm hồn con khi con được tụng đọc từng lời trong bài Kinh. Bình thường trời nắng to, nhưng lúc đó ánh nắng dịu nhẹ, trắng sáng làm lòng con cảm thấy dễ chịu, nhẹ nhàng. Ngay giây phút đó một cảm giác rất thật khởi lên trong con là dường như Chư Thiên trên cao đang dõi theo từng lời Kinh thiêng của Hội chúng, dường như Chư Thiên đang hân hoan, hạnh phúc trước con đường thật cao cả được hiện bày. Chư Thiên có cảm nhận sâu sắc hơn chúng con, thực hành tu tập sâu xa hơn chúng con rất nhiều lần nên chắc hẳn rằng niềm vui của Chư Thiên lớn vạn lần niềm hạnh phúc mà chúng con đã và đang có”.

Cũng có những Phật tử kể lại rằng: “Tụng bài Kinh Tứ Niệm Xứ trước khi tọa Thiền Phật tử cảm thấy tâm yên ơn, khác hẳn trước đây. Phải chăng Chư vị Hộ Pháp cũng dõi theo hộ trì cho những ai có lòng thành tu tập”.

Các Phật tử thuộc Đạo tràng và Chúng Thanh Niên Phật tử Phật Quang khắp nơi cũng đều bày tỏ cảm xúc lâng lâng và dư âm của bài Kinh cứ kéo dài nhẹ nhàng trong cuộc sống khi được cùng nhau tụng Kinh Tứ Niệm Xứ trong buổi sinh hoạt.

Có một Phật tử vừa lau giọt nước mắt vừa chia sẻ rằng: “Bao lâu nay con cứ mông lung, lòng con day dứt khi trí tuệ non kém không hiểu hết lời Sư Phụ dạy để thực hành. Nhưng nay, lần đầu tiên con được dạy về công phu an trú nơi mảnh Xương Cùng (gốc của toàn thân) và mọi công phu thật rõ ràng. Con chỉ nói được hai từ “biết ơn” mà thôi”.

Một Phật tử khác nói: “Con cảm nhận toàn bài Kinh là sự nhẹ nhàng sâu lắng trong từng lời, từng ý. Con giật mình và hối hận về những tội lỗi mình đã làm khi biết rằng tâm con còn vô số ích kỷ, tham lam, ác độc, loạn động và hay đổ lỗi cho người khác. Trước đây con rất kiêu mạn, hay tự khen mình, chê bai nghĩ xấu về người, nhưng nay nhờ bài Kinh, con hiểu rằng con thật nhỏ bé và tầm thường. Tạ ơn Phật, tạ ơn Sư Phụ đã cho chúng con một đạo lý chân chính để chúng con được sống một cuộc đời ý nghĩa.”

Buổi khai Kinh Tứ Niệm Xứ đã mang đến cho mọi người một ngày Tết Nguyên Tiêu thật ý nghĩa nơi Thiền Tôn Phật Quang. Mong rằng, những cảm xúc thiêng liêng ấy sẽ là nguồn động lực lớn lao tiếp thêm sức mạnh để tất cả cùng đoàn kết với nhau dựng lại thời Chánh Pháp thiêng liêng của Thế Tôn.

Trước ngày khai Kinh Tứ Niệm Xứ, vào đêm Thành Đạo (07/12/Canh Tý) và đêm giao thừa Tết Tân Sửu, Thượng tọa đã giảng dạy kỹ lưỡng, cảm động về “ĐIỀU KỲ DIỆU CỦA TỨ NIỆM XỨ”. Từ những điều nhỏ nhiệm tới mục tiêu vô ngã cao đẹp được Thượng tọa mang đến cho mọi người bằng ngôn từ gần gũi, dễ hiểu.  

Từ thời Đức Phật tới nay đã mấy nghìn năm trôi qua, có những lời Phật dạy được ghi chép lại, được nghe lại thực sự chúng ta không hiểu hết thâm ý của Phật để thực hành cho đúng. Có những điều chất chứa trong Tứ Niệm Xứ là cực kỳ sâu xa. Nhưng nay những lời giảng dạy từ hai bài “Điều kỳ diệu của Tứ Niệm Xứ” đã có một sức mạnh to lớn làm lay chuyển tâm hồn người nghe trước một bài Kinh quan trọng nhất về phương pháp Thiền Phật giáo.

“…Còn đó giữa thế giới tiếng Kinh rất nhiệm màu

Cuộc sống vẫn lấp lánh biết bao điều thiêng liêng…”

Bài Kinh Tứ Niệm Xứ đã mở ra những hy vọng mới cho Phật Pháp hôm nay và mai sau để tất cả chúng ta ai ai cũng thực sự được đặt chân trên con đường Thiền định chân chính của Phật.

Kính lạy Thế Tôn, lần đầu tiên những lời Kinh đã làm lay động tâm hồn của biết bao người mạnh mẽ đến như thế. Những lời Kinh đã vẽ ra sơ đồ đầy đủ về con đường giác ngộ tột cùng cho tất cả chúng sinh. Cúi xin Phật cùng các vị Thánh A La Hán trên cao gia hộ, soi sáng tâm hồn chúng sinh để ai ai cũng tinh tấn tu hành Thiền định và lây lan tình yêu Thiền định đến muôn nơi. Và hành tinh này sẽ được thắp sáng lên nhờ con đường Thiền định thiêng liêng mà Đức Phật đã dạy dỗ.

“Nguyện cho pháp giới khắp chúng sinh

Ai cũng tìm ra được chính mình

Để rồi an trú qua nhiều kiếp

Cuối cùng tan vỡ, hết vô minh.”

Tổ truyền thông

 Trong thiền môn, tình nghĩa Thầy trò thiêng và cao đẹp vì Thầy là người cho trò pháp thân huệ mạng, Thầy là người khai sáng con đường trí tuệ giải thoát cho một kiếp nhân sinh. Cho nên đối với các Phật tử, việc được nhận món quà đạo lý đầu xuân từ Sư Phụ Thượng Chân Hạ Quang chính là điều rất ý nghĩa và hơn hết chính là sự may mắn khi tìm về Chánh Pháp.

Ngày 30 Tết, một số Phật tử và các bạn trẻ cùng về Chùa đón giao thừa. Và cũng có rất nhiều người sau khi đón giao thừa ở nhà đã về chùa lạy Phật, chúc Tết Thầy, đồng thời gửi gắm những lời cầu nguyện cho một năm mới nhiều điều may mắn, an lành.

 Để đảm bảo việc phòng, chống dịch bệnh, nhưng cũng được vui đón xuân mới, nhà chùa đề nghị người muốn vào viếng chùa phải khai báo y tế theo quy định, đo thân nhiệt, rửa tay sát khuẩn, giữ khoảng cách nhất định, đeo khẩu trang trước khi đi vào khuôn viên chùa.

Trong giây phút giao thừa đang đến gần, để đáp lại tấm lòng mong mỏi của rất nhiều Phật tử ở xa và do dịch bệnh không thể về Chùa, tối ngày 11/02/2021 (nhằm ngày 30/12 AL), TT. Thích Chân Quang – Phó ban Kinh tế Tài chánh TƯ GHPGVN, Viện chủ Thiền Tôn Phật Quang đã thuyết Pháp trực tuyến về chủ đề TỨ NIỆM XỨ – phần II. Bài pháp thoại đã giúp cho quý Phật tử có thể theo dõi tại nhà mà tu học. Riêng số Phật tử về chùa đón giao thừa, nghe giảng thì ai cũng phải thực hiện nghiêm các biện pháp phòng chống dịch bệnh như ngồi giữ khoảng cách nhất định, đeo khẩu trang trong suốt thời Pháp thoại,…

Trong đêm đại lễ Phật Thành Đạo PL.2564 – DL.2021 tại Thiền Tôn Phật Quang, Thượng tọa đã thuyết giảng bài Pháp thoại với tựa đề TỨ NIỆM XỨ – phần I với một nội dung vô cùng sâu sắc và phong phú. Đây là những lời giảng dạy được nói ra từ kinh nghiệm tu hành vất vả của Thượng tọa, nên có một sức mạnh làm lay chuyển người nghe trước một bài kinh quan trọng nhất về phương pháp thực hành thiền Phật giáo.

Thượng tọa khẳng định Đức Phật đắc đạo nhờ thiền định, suốt cuộc đời Ngài cũng tọa thiền. Cho nên thiền thật sự là cốt lõi của đạo Phật. Ngày nào còn có người tu tập thiền định thì ngày đó đạo Phật còn tồn tại. 

Điều khó khăn nhất trong thiền là tiêu diệt vọng tưởng, và Phật đã nói về Tứ Niệm Xứ là bốn chỗ ta luôn phải ghi nhớ trong tu tập thiền định, như bốn cánh quân giúp tiêu diệt thành trì vọng tưởng.

Tứ Niệm Xứ gồm quán thân trên thân, quán thọ trên thọ, quán tâm trên tâm, quán pháp trên pháp.

Nhưng trước khi muốn dùng bốn cánh quân vào thành để đánh giặc thì phải cho quân ăn no đã. Nên trước khi tu tập Tứ Niệm Xứ, trước khi quán thân trên thân, quán thọ trên thọ, quán tâm trên tâm, quán pháp trên pháp… thì hãy thực hành hơi thở. Chưa tu tập hơi thở thuần thục thì tu tập Tứ Niệm Xứ không hiệu quả. 

Ta ngồi kiết già, giữ thân mềm mại bất động và cảm giác toàn thân, biết rõ toàn thân. Biết cả trên và dưới, trước và sau, trong và ngoài… Phải biết đến tận những nơi rất thấp của cơ thể, những chỗ phía sau, phía dưới của cơ thể. Khi biết toàn thân đúng rồi thì lập tức ta biết luôn hơi thở, đó là trình tự không thể khác được. Hơi thở vào biết vào, hơi thở ra biết ra, hơi thở dài biết dài, hơi thở ngắn biết ngắn. Biết mà không điều khiển. Căn bản là vậy.

Hơi thở phản ánh nội tâm. Người tâm tư điềm tĩnh thì hơi thở sẽ êm dịu, người tâm tư vụt chạc xao động thì hơi thở sẽ dồn dập, gấp rút. Ta nắm hơi thở cũng thật sự là đang nắm vào nội tâm của mình. Ban đầu do tâm ta còn xao động nên hơi thở không đều, không êm ái, không ổn định. Sau khi tâm ta trầm hòa lại thì hơi thở bắt đầu êm ái và chậm dần lại.

Quán thân, nghĩa là biết rõ sự thật về thân tứ đại của mình: trong thân gồm có da, thịt, gân, xương, bao tử, dạ dày, máu, mủ, tóc, não, mắt, tai… Thân là mong manh tạm bợ, rồi sẽ già, bệnh, chết, tan hoại. 

Quán thọ. Thọ là cảm xúc. Cảm xúc được chia làm ba loại: cảm thọ khổ, cảm thọ vui và cảm thọ trơ. Nhưng rồi cảm thọ nào cũng chóng qua, niềm vui nào rồi cũng hết. Để tìm cảm giác vui ta phải trả giá quá lớn. Cho đến khi không còn đủ sức trả giá cho những cuộc vui đó nữa thì cảm thọ khổ lấp đầy ngay, ta cảm thấy buồn khổ tuyệt vọng. Người biết quán thọ là biết tâm mình đang có những cảm thọ nào nhưng không xao động chạy theo.

Quán tâm. Tâm thế nào ta biết rõ như thế đó, không can thiệp. Thông thường chúng ta hoặc là chạy theo tâm, hoặc là can thiệp thô bạo, dằn ép tâm mình. Cả hai đều sai. Người quán tâm chỉ nhẹ nhàng biết tâm đang tĩnh hay đang động, đang thiện hay bất thiện, sáng suốt hay ngu si mà thôi.

– Giữa hai tính chất động và tĩnh, ta biết tâm mình còn đang rất động.

– Giữa thiện và bất thiện, ta biết mình còn bất thiện.

– Giữa trí và ngu, ta biết tâm mình còn ngu si.

Thượng tọa cho biết, đây đều là những chìa khóa cực kỳ quan trọng của Tứ Niệm Xứ. Dù cho tâm có thanh tịnh trong thiền định thì ta vẫn phải nhắc mình chút thanh tịnh này chưa là gì, thật ra tâm còn rất động loạn. Hay dù ta có làm được việc tốt thì vẫn biết tâm mình chưa phải là thiện, còn rất nhiều điều bất thiện ẩn tàng trong đó.

Quán pháp.  chân lý như thế nào, sự thật như thế nào thì biết như thế đó, đây gọi là quán pháp trên pháp. Sự thật đầu tiên là Luật nhân quả. Tiếp đến là Tứ diệu đế, Mười Hai Nhân Duyên, Bát chánh đạo, Vô ngã… Đặc biệt, khi hiểu sự thật về nhân quả tội phước thì ta cũng hiểu luôn mình còn rất tội lỗi. Đây cũng là chìa khóa của Tứ Niệm Xứ.

Ai trong cuộc sống thường ngày vẫn luôn nhớ quán thân trên thân, quán thọ trên thọ, quán tâm trên tâm, quán pháp trên pháp thì người ấy đã thực hành Tứ Niệm Xứ, sẽ có ngày đắc đạo.

Tiếp đến phần II của Tứ Niệm Xứ, Thượng tọa nhấn mạnh: trong việc tu tập, quan trọng nhất là thấy được lỗi mình. Thường tất cả chúng sinh đều bị khuynh hướng tự nhiên là chối bỏ, phủ nhận lỗi lầm. Nhưng khi ta học Tứ Niệm Xứ của Phật dạy thì buộc phải thấy mình sai, vì không thấy mình sai, không thấy mình dở thì không thể tiến tu được, đó là nguyên tắc.

Tuy nhiên cái sai của chúng ta có nhiều góc độ khác nhau. Người phạm tội nặng mà chân thành nhận lỗi thì luôn xuất hiện tâm lý đau khổ, còn nếu không nhận lỗi thì không có tâm lý đó diễn ra. Mỗi một tội mà ta chân thành nhận lỗi thì lập tức trả giá bởi tâm lý đau khổ của mình (quả báo vẫn có nhưng họ biết nhận tội nên nó gột rửa đi rất nhiều quả báo). Còn người không nhận tội, không phải trả giá bằng tâm lý đau khổ thì khi quả báo tới nó làm cho ta đau khổ gấp ngàn lần, sự đau khổ là tột cùng không thể tưởng tượng, giống như rớt xuống địa ngục bị lửa đốt dao đâm là có thật. Quả báo khác nhau là tùy ta thấy lỗi mình tới đâu. Khi ta biết nhận lỗi mà lỗi nhẹ hơn chút thì tâm lý đau khổ ít hơn một chút, nó sẽ giảm dần theo mức độ tội lỗi, đó là công thức của tâm lý tự nhiên như vậy.

Trong Tứ Niệm Xứ, Phật đã dạy để đạt được sự giác ngộ thì tâm như thế nào ta phải biết như thế đó. Và sự thật là tâm của tất cả chúng sinh đều đầy lầm lỗi. Như vậy ta phải biết lỗi mình rất rõ. Đây là chìa khóa, là nguyên tắc tu hành.

Người tu tốt là người biết đau khổ, hổ thẹn, ngượng ngùng, hối hận, dằn vặt, ray rứt, tự trách mình khi phạm lỗi. Những tâm lý đó tuy xao động nhưng cần thiết để tu hành. Người nào chưa bao giờ thấy lỗi thì đó là người không trí tuệ, không tiến bộ, có nói đạo lý hay thế nào cũng chỉ là giả dối mà thôi.

Thuở xưa, vì hội chúng của Phật rất thanh tịnh, bao gồm cả những bậc Thánh đã trong sạch tuyệt đối nên trong lời dạy về Tứ Niệm Xứ ở giai đoạn đó, Ngài không nói điều gì căng thẳng. Ngài chỉ bảo rằng: “Thân thế nào biết như thế đó; Thọ thế nào biết như thế đó; Tâm thế nào biết thế đó; Pháp thế nào biết thế đó”. Nhưng lời dạy đó nếu được mang vào thời đại ngày hôm nay thì phải thành những lời quở trách nặng nề hơn, vì sao vậy, vì chúng sinh đều lầm lỗi quá nặng. Thời nay, chúng ta phải hiểu cụ thể rằng tâm ta còn nhiều lầm lỗi nên ta phải biết lỗi rất rõ.

Đừng tránh né mà hãy ôm lấy lỗi lầm, đối diện lỗi lầm mà sống. Như thế lỗi sẽ tan. Đây là nguyên tắc mà nghìn lượng vàng cũng không mua được. Phải rất thông minh, có ý chí và có phước thì mới dám an trú ngay lỗi lầm của mình. Ví dụ một người hay sân hận thì cứ lặng lẽ an trú nơi cái sân đó, đối diện với nó và biết nó là sai. Nhờ vậy mà tâm sân dần dần tan biến, không bị tái lại. Với cái thân mình cũng vậy, ta không bao giờ bỏ trốn khỏi cái thân này, an trú nơi thân mà biết nó là vô thường tạm bợ. Hoặc ta an trú nơi tâm mình, biết rõ nó là loạn động, kém đạo đức. Với cảm thọ khổ vui của mình ta cũng biết nó, đối diện với nó chứ không lẩn trốn.

Từ thời Đức Phật cho đến bây giờ đã mấy nghìn năm, hôm nay nghe lại qua những bản dịch, ta không hiểu được hết thâm ý của Phật. Có những điều chất chứa trong Tứ Niệm Xứ là cực kỳ sâu xa. “Niệm” nghĩa là nhớ, ở đây là nhớ thường xuyên, an trú thường xuyên, không rời. Nơi đau khổ ta biết trú ngay đó, không khuếch đại, không tô vẽ. Với lỗi lầm cũng vậy, ta an trú ngay nó, không rời nó, vậy mà từ từ nó tan vỡ luôn.

Trên con đường tu hành, nhìn lại mình ta phải thấy được nhiều điều bất toàn:

– Thứ nhất là dung mạo, thân thể của mình. Nếu so sánh với dung mạo cực đẹp của các tiên nữ hay thiên tử cõi trời thì ta chỉ là hạt bụi mà thôi.

– Thứ hai là sức khỏe.

– Thứ ba là trí tuệ. Nếu so sánh với trí tuệ của các bậc Thánh thì ta chỉ là giun dế, chẳng đáng gì cả.

– Thứ tư là phước lành.

– Thứ năm là thiền định.

– Thứ sáu là đạo đức. Ta không phá được các kiết sử như những bậc Thánh.

– Thứ bảy, về mức độ chấp ngã, chúng ta đều chưa đạt được vô ngã.

Xét qua một loạt tiêu chuẩn đó chúng ta đều còn rất kém dở.

 Và chữ “niệm” nghĩa là đối diện với cái kém dở đó, an trú trong cái kém dở đó. Đây chính là tu. Cho nên người hiểu “Tứ Niệm Xứ” không bao giờ là người kiêu mạn cả, họ rất khiêm hạ vì luôn biết mình còn kém dở. Và chính nhờ cái tâm khiêm hạ này mà dần dần tạo được rất nhiều phước, đường tu không bị gãy đổ.

Vậy những bậc Bồ tát có còn tu Tứ Niệm Xứ không? Chính Bồ tát là người thực hành cực kỳ thuần thục Tứ Niệm Xứ. Các Ngài luôn thấy mình còn hai điều: một là chưa đủ công đức, hai là chưa hết vô minh. Cho nên các Ngài tu hành rất bình an thanh thản, và hóa độ chúng sinh cũng trong cái khiêm hạ đó.

An trú nơi cái lỗi của mình thì lỗi sẽ tan, vậy muốn tan chấp ngã thì phải làm sao? Phải an trú nơi bản ngã, đối diện với bản ngã. Nhưng bản ngã là gì? Là chính mình. Ta không biết cái chính mình đó ở đâu mà an trú vì nó quá trừu tượng, không dùng ngôn ngữ để diễn tả được. Sau đây là vài gợi ý để an trú nơi chính mình:

– Một là biết hơi thở, biết hơi thở vào, biết hơi thở ra mà không điều khiển.

– Hai là biết toàn thân.

– Ba là biết tới mảnh xương cùng.

Mảnh xương cùng cũng thuộc cái thân này nhưng là một điểm đặc biệt trên thân. Dùng ba yếu tố trên để hy vọng tìm thấy chính mình (chứ ba yếu tố đó cũng không phải là chính mình).

Ai biết hơi thở ra vào rõ ràng, biết toàn thân rõ ràng, biết mảnh xương cùng rõ ràng thì người đó gần tới cái chính mình, chứ chưa phải “biết chính mình”. Nhưng nếu người nào “biết được chính mình” thì người đó sẽ chắc chắn phải biết ba điều trên: biết hơi thở ra vào rõ ràng, biết toàn thân, biết mảnh xương cùng. Và đương nhiên tâm cũng đã thanh tịnh.

Chính mình là gì? Là bản ngã. Bản ngã có rất nhiều lớp, mà cứ càng vào sâu bản ngã, càng vào sâu cái “chính mình” đó thì càng có vô số điều màu nhiệm mở ra. Và nhiều người ngừng ngang đây, tự cho đây là Phật tánh, là tự tánh thanh tịnh, tưởng nó là cứu cánh của đạo Phật. Vì vậy trong nhà Thiền nhiều người dám tuyên bố là “kiến tánh thành Phật”, vì thấy nó quá vi diệu, tin chắc rằng cứu cánh nằm ngay đây, Phật pháp nằm ngay đây.

Ngày xưa khi học đạo với hai vị đạo sư Alara Kalama và Udaka Ramaputta, Đức Phật cũng đạt được những mức định rất sâu, đều vào trong cái tự tánh rất thanh tịnh. Hai vị đạo sư xem đây đã là xong rồi. Riêng Đức Phật bằng trí tuệ siêu đẳng từ nghìn kiếp của mình đã cảm thấy vẫn còn cái gì là chính mình, vì vậy Ngài đã hỏi hai vị thầy rằng chỗ này còn bản ngã hay hết bản ngã? Họ đều không trả lời được, thế là Ngài đành từ giã ra đi.

Sau này Ngài nhập Tứ thiền, đi hết con đường của bản ngã và đến được chỗ cuối cùng của bản ngã là vô ngã – hết chấp ngã vô minh, thành tựu được tam minh lục thông, thấy rõ được Tứ Diệu Đế và Ngài thành một bậc Chánh Đẳng Chánh Giác. 

Phật thấy rằng kể cả những người chứng Tu Đà Hoàn, Tư Đà Hàm, A Na Hàm đều bị còn bị mắc lại nơi chính mình. Chính vì vậy nên Phật mới nói là các vị A Na Hàm vẫn còn kiêu mạn, còn giải đãi, còn sắc ái, vô sắc ái, vô minh.

– Sắc ái là vẫn thích cõi trời, từ Phạm thiên trở lên.

– Vô sắc ái là vẫn còn thích cõi trời Vô sắc giới.

– Giải đãi vì tự nhiên nó có sự tự mãn.

– Kiêu mạn vì cái chính mình chưa hết được.

– Cuối cùng, dĩ nhiên là chưa hết vô minh.

Khi tìm được cái “chính mình” rồi người ta cảm nhận được sự yên tâm giống như có con đường rồi, không còn sợ bị lạc lối. Mà chính vì cái yên tâm đó nên sinh tự mãn, phải đi qua mất cả mấy trăm nghìn năm tu hành nữa. Nếu may mắn gặp được những bậc Thánh cao siêu giáo hóa thì mới vượt qua được 5 thượng phần kiết sử, cố gắng đi cho hết con đường để đạt được vô ngã.

Vậy nên từ đây, hàng ngày hàng giờ ta đều phát nguyện hướng về mục tiêu vô ngã Phật dạy để dù cho sau này ta có ngộ ra được chính mình, có đối diện với trạng thái vi diệu kỳ lạ nào thì vẫn không đứng lại giữa đường, vẫn tiếp tục đi tìm mục tiêu vô ngã. 

“Xin cho con đi mãi

Không đứng lại giữa đường

Đến tuyệt đối vô biên

Tâm đồng tâm Chư Phật”.

Trong thời Chánh Pháp, mọi người đều tu thiền hướng về vô ngã. Thời tượng pháp, người ta nhờ thiền mà an trú được chính mình rồi mừng quá xem đó là tự tánh thanh tịnh. Đến thời mạt pháp thì bỏ thiền luôn. Vì vậy, để dựng lại thời Chánh Pháp, tất cả chúng ta phải quyết tâm hướng về vô ngã.

Trong tâm chúng ta phải có sự ray rứt tìm lại chính mình, thông qua 3 điều:

• Một là, hơi thở ra vào biết rõ.
• Hai là, biết toàn thân.
• Ba là, biết mảnh xương cùng.

Khi ta biết được ba điều này, tâm ta có trạng thái thanh tịnh. Tuy nhiên xin đừng đắm chấp nơi cái thanh tịnh đó, đừng tự xưng mình đã có tự tánh thanh tịnh, đã kiến tánh, đã ngộ được Phật tánh… Hãy tiếp tục khiêm tốn đi tiếp. Từ nay chúng ta phải phát nguyện đi đến tận cùng, tìm cho ra vô ngã để sau này ta đặt chân được lên con đường thiền, an trú nơi chính mình, đi sâu dần, bao nhiêu điều màu nhiệm mở ra dần thì ta cũng không dừng lại giữa đường.

Tóm lại, căn bản ban đầu của Tứ Niệm Xứ là thấy được lỗi, nhớ lỗi mình. Ta sống với lầm lỗi, đối diện với nó… vậy mà lỗi sẽ tan. Trong đó ta có một cái lỗi lớn nhất là chấp ngã vô minh. Và ta cũng phải nhớ đến cái chấp ngã này, đối diện với nó, an trú nơi nó cho đến ngày nó tan. Nguyên tắc của Tứ Niệm Xứ, tột cùng của Tứ Niệm Xứ chính là chỗ này.

Mỗi ngày hãy lễ Phật với lòng tôn kính tuyệt đối để được cái phước theo Phật cho tới tận cùng con đường vô ngã, như vậy buộc lòng ngày nào đó ta tìm thấy chính mình, và an trú chính mình để đi đến vô ngã.

Còn làm sao để tìm thấy chính mình thì phải có phương pháp, có kỹ thuật, có sự siêng năng, có lý luận và cũng phải có công đức.

– Công đức của chúng ta là gì? Là làm mọi điều gì lợi ích cho chúng sinh mà không chấp công, từ việc nhỏ đến việc lớn đều làm và mong cho chúng sinh điều được giác ngộ.

–  Lý luận là gì? Là về Tứ Diệu Đế, Bát Chánh Đạo, về lý tưởng vô ngã.

– Và kỹ thuật là gì? Là thiền gồm ba điều, ba điểm để cố gắng tìm được chính mình.

– Chính mình là một điều trừu tượng, không dùng ngôn ngữ để nói được, không chỉ là một vị trí nào trên thân hay một ý niệm nào của tâm cả. Dù vậy nó vẫn liên quan đến thân và tâm ở ba điều: biết hơi thở, biết toàn thân, biết được mảnh xương cùng. Khi biết ba điều đó ta đã đến gần với cái chính mình.

Còn khi ta thật tìm được chính mình rồi thì đương nhiên:

• Tâm được thanh tịnh
• Biết được toàn thân
• Biết được hơi thở
• Biết được mảnh xương cùng.

Mỗi người chúng ta cố gắng thực hành để tìm được chính mình, và phải đi suốt con đường an trú chính mình đó trong không biết mấy trăm năm, mấy ngàn năm mới vượt khỏi chính mình, tìm thấy vô ngã, dựng lại chánh pháp huy hoàng.

Chúng ta thấy phương pháp Thiền Tứ Niệm Xứ này do chính Ðức Phật xưa kia đã trực tiếp chỉ dạy cho các đệ tử. Nhờ hành theo đó, các đệ tử của Ngài đã giải thoát, đã đắc quả A La Hán. Do vậy, ngày nay những ai đang đi tìm giải thoát, và nhất là thích tu thiền thì hãy nghe thật kỹ bài Pháp thoại Tứ Niệm Xứ này, sẽ giúp định hướng được con đường đi của mình.

Thượng tọa Thích Chân Quang đã trẻ hóa được ngôn ngữ Phật giáo, đào sâu phân tích ra những khía cạnh mở, giảng giải thật chi tiết, dễ hiểu, giúp ta thấy ra được vấn đề thiền Tứ Niệm Xứ một cách rõ ràng, tiếp thêm sức mạnh trí tuệ vào sự tu tập giác ngộ của mỗi người. Từ đây quý Phật tử có đủ chánh kiến, không bị lạc lối khi mới bắt đầu bước vào con đường tu.

Quan điểm tu hành, giáo hóa của Thượng tọa là tìm lại đạo lý gốc từ thời Đức Phật. Chúng ta còn có cơ may để tu lại từ đầu hay đi tiếp dưới sự dìu dắt của Thượng tọa và trên có Đức Phật, có các vị Thánh A La Hán, có các vị Bồ tát âm thầm gia hộ, chở che. Vì vậy hãy xem Thiền như là thức ăn mà mỗi ngày chúng ta không thể không ăn và hãy nên chia sẻ với nhiều người hơn.  

Không có một sự giác ngộ nào có thể có nếu chính ta không chịu thực hành. Dù chúng ta tu đang còn kém cỏi, nhưng hãy phát nguyện tinh tấn thực hành pháp thiền Tứ Niệm Xứ để chánh pháp của Đức Phật được lan tỏa ngàn phương. Hơn nữa, ngày nào còn có người tu thiền thì ngày đó Phật Pháp còn tồn tại; ngày nào còn nhiều người tu thiền thì ngày đó Phật Pháp còn hưng thịnh. Cầu mong tất cả những người con Phật đều tu hành đi tới được cái đích vô ngã.

Tổ truyền thông