Thế hệ trước sinh năm, bảy con, vì họ quan niệm lúc trẻ nuôi con cực khổ một chút, đến khi về già được đền bù lại, không có đứa này lo cũng có đứa kia lo, nếu được vậy cũng là có phước. Nhưng cũng có những người nghiệp nặng, càng đông con càng bị con phá của, làm khổ cha mẹ lúc về già. Có những người không hề có gia đình, không hề có con, nhưng cả một đời làm phước, về già vẫn sung sướng, chết êm ả.

Xã hội Á Đông rất tôn trọng tình nghĩa. Vì thế, người trẻ phải chuẩn bị tâm tư để năm, mười năm sau phải lo cho cha mẹ, ông bà nhiều hơn. Chuẩn bị ngay từ khi còn trẻ, không sợ cực khổ. Nếu không có sự chuẩn bị, đến lúc cha mẹ về già, thấy lo cho cha mẹ cực khổ rồi né tránh là mang tội. Bổn phận quan trọng của mỗi người chúng ta là hiếu thảo với cha mẹ, lo cho cha mẹ lúc về già. Đến khi chúng ta trở về già cũng được con cái hiếu thảo nuôi nấng lại.

(Trích bộ sách: “Đạo Phật và Xã hội”)

Đạo Phật và xã hội

Trách người thái quá nghĩa là kết tội người khác một cách nặng nề, vượt khỏi cái lỗi của họ. Ví dụ, có người vô tình cài cúc áo bị lệch, cúc ở trên cài nhầm xuống dưới. Chuyện chỉ vậy thôi nhưng người bạn nói: “Anh bê bối thế này, tôi lấy làm buồn cho cha mẹ anh vì đã sinh ra anh…” Câu nói giống như đùa nhưng cũng rất xúc phạm, chỉ vì người kia phạm một sơ suất rất nhỏ. Đó là trách người thái quá.

Ta cường điệu cái lỗi của người khác để hả hê cho cái bản ngã của mình thì quả báo là nhiều đời sau cũng thật là khốn khổ. Có những cái trách móc mà khiến đời sau ta mất hết danh dự, sụp đổ cả uy tín, tiếng tăm.

Còn ghét người kéo dài làm ác tâm trong lòng ta cứ lớn dần lên. Đáng lẽ khi đã phát tâm tu tập, thiện tâm của ta phải nảy nở từng ngày, đưa ta ngày càng gần đến Thánh vị. Nhưng chỉ vì ta đã nuôi dưỡng tâm thù ghét âm ỉ kéo dài mà ác tâm âm thầm trỗi dậy, những phẩm chất Thánh không thể đâm chồi vươn lên. Việc nuôi ác cảm với ai đó tưởng chừng như cái lỗi rất nhỏ, đâu ngờ phá mất thiện tâm trong lòng ta.

Vì thế, trách người quá đáng, ghét người kéo dài – lỗi này tưởng là nhỏ nhặt, nhưng thật là nguy hiểm.

Trích sách: Nói với chính mình – TT. Thích Chân Quang

Nói với chính mình

– Chúc cho ai cũng yêu quý tấm lòng nhân hậu của anh.

– Chúc cho tim anh ngập tràn niềm vui trong Chánh Pháp.

– Chúc cho chị được rất nhiều phúc báo vì đã làm quá nhiều điều thiện.

– Chúc gia quyến của anh chị luôn hòa thuận, êm ấm, đồng lòng, vui vẻ trong ánh hào quang của Đức Phật.

– Chúc cháu thi đỗ vì đã khiêm nhường, giúp đỡ, chia sẻ kiến thức cho bạn bè và siêng lễ Phật.

– Chúc cho anh chị sinh được quý tử và sau này con mình sẽ đem lại đạo đức cho thế giới này.

– Chúc anh chị tiền vô dồi dào, chi ra hợp lý.

– Chúc cho anh chị một năm đều tai qua nạn khỏi vì đầu năm đã phóng sinh rất nhiều.

– Chúc bạn năm mới khỏe mạnh vì tập khí công của Phật Quang Quyền.

– Chúc bạn năm nay xây được nhà mới có chỗ thờ Phật trang nghiêm.

– Chúc bạn năm nay thăng quan tiến chức vì phục vụ nhân dân và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng mạnh mẽ.

– Chúc bạn tinh tấn thiền định, tìm thấy chính mình, hướng về Vô ngã, giáo hóa chúng sinh cùng xây dựng một tinh cầu giác ngộ.

(Mỗi người tự sáng tạo thêm lời chúc gài đạo lý vào.)

Trách nhiệm của chúng ta giữa cuộc đời, cuối cùng là GIÁO DỤC (giáo dục chính mình và giáo dục lẫn nhau).

(Trích bài giảng: “CHÚC VẠN SỰ NHƯ Ý” – Rằm tháng giêng 2022 – TT. Thích Chân Quang)

Sự hờ hững tuy không cấu thành tội theo luật pháp, nhưng lại là một cái tội trong nhân quả.

Ví dụ, trong khu xóm mình thấy một căn nhà cửa nẻo sơ sài, mái tôn dột nát, người chủ nhà ngày ngày đi làm thuê, gia đình khó khăn cũng không có điều kiện sửa lại cho đàng hoàng. Ngày nào ta cũng đi ngang qua và thấy căn nhà dột, thỉnh thoảng người trong nhà phải leo lên sửa mái… Rồi ta đi qua luôn, vẫn sống cuộc đời của mình, như vậy có tội không?

Không ai bắt tội ta cả, nhưng luật nhân quả lại kết tội ta, bởi ta đã hờ hững trước nỗi khổ, sự chật vật của người khác. Và dĩ nhiên ta không tránh khỏi quả báo:

+ Đầu tiên, vì đã nhìn thấy những chuyện phải tính toán suy nghĩ mà ta không tính, không nghĩ gì, nên kiếp sau trí tuệ mình sẽ hạn chế một chút, tự nhiên mình là con người ngu ngơ, không sáng suốt nhanh nhạy.

+ Thứ hai, cũng vì trời đã cho ta đôi mắt để nhìn thấy cảnh khổ trên đời mà ta vờ như không thấy, nên kiếp sau đôi mắt ta sẽ nhòa nhòa, mờ kém một chút. Lẽ ra khi mắt lướt qua căn nhà dột nát, lòng ta phải bận tâm suy nghĩ xem mình có thể giúp được gì không chứ không đành lòng bỏ qua.

Cho nên, một người đệ tử Phật có trí tuệ, có từ bi thì đừng để cho điều gì qua mắt mình mà bị bỏ sót cả. Trên đời còn biết bao nhiêu thân phận, bao nhiêu chuyện ngang trái nữa mà ta đã thấy qua đôi mắt mình. Tất cả đều khiến ta phải trăn trở, tư duy tìm cách giúp đỡ, hay ít nhất là một lời cầu nguyện tốt đẹp đến cho người.

HỜ HỮNG DÙ KHÔNG PHẢI LÀ MỘT CÁI TỘI TRONG LUẬT PHÁP, NHƯNG LÀ MỘT CÁI TỘI LỚN TRONG PHẬT PHÁP.

Trích sách: “Nói với chính mình” – TT. Thích Chân Quang

Nói với chính mình

Một người sống khoan dung, độ lượng sẽ không ghét ai, ai họ cũng thương, họ không gạt bỏ bất cứ người nào ra khỏi tâm mình. Dù biết người đó là người xấu, người đó còn hẹp hòi, ích kỷ, tham lam, tính tình kỳ cục, khó ưa… nhưng không bao giờ họ có ý “nghỉ chơi” với người đó, không bao giờ có ý gạt bỏ người đó ra khỏi cuộc đời mình.

Người khoan dung ghét điều xấu chứ không ghét người xấu. Lúc nào trong tâm họ cũng mong muốn tìm cách giúp người xấu vượt qua lỗi lầm, sửa đổi tâm hồn, hoàn thiện nhân cách. Có thể lúc này chưa giúp người ta sửa được thì để lúc khác, kiếp này không giúp được thì nguyện kiếp khác, tùy duyên ứng xử, không thờ ơ nhưng cũng không nóng vội, và không có ý nghĩ sẽ bỏ mặc người. Đó là tính cách của người biết sống khoan dung độ lượng.

Khi gặp chuyện trái ý nghịch lòng hay gặp phải những người khó chịu, khó ưa… thì những người dữ thường dễ giận, dễ nổi nóng, dễ xung đột. Còn người hiền lành thì họ không giận mà chỉ mong từ từ tìm cách độ người. Tính chất khoan dung độ lượng đó chỉ có nơi người hiền lành khiêm hạ.

Có thể nói, nếu ai mình cũng thương được, một tình thương đại đồng tràn đầy đạo lý thì đó là dấu hiệu của việc tu hành chín chắn. Tu lên mức độ cao hơn nữa, tức là sự hiền lành, độ lượng biến thành lòng từ bi, yêu thương khắp tất cả: dù là chúng sinh nơi cõi vô hình hay hữu hình, dù là động vật hay thực vật, dù là người có phước hay thiếu phước, dù là kẻ sang người hèn, dù là kẻ dở người hay, dù là người quen hay người lạ, dù là đồng bào mình hay người dân tộc khác… mình đều thương không phân biệt, thì đây là kết quả của việc tu tập đã sâu dày, lớn lao.

Trích sách: “Đất” – TT. Thích Chân Quang

Đất

QUẢ: HỌC GIỎI

(Cause: Being respectful and grateful to the Teachers

Effect: Brings good ability to study)

Hùng chậm rãi dạo bước trong sân trường cũ. Mọi thứ không thay đổi nhiều, sân trường vẫn rợp bóng cây, và những chiếc ghế đá vẫn ở đó trầm mặc. Hùng vừa được Hội đồng chức danh Giáo sư Việt Nam phong là phó giáo sư trẻ nhất Việt Nam và nằm trong danh sách 100.000 nhà khoa học hàng đầu thế giới. Sống ở Hà Nội xa xôi, công việc nghiên cứu bận rộn nên lâu nay anh chẳng thể về thăm thầy cô.

Hùng tìm đến văn phòng hiệu trưởng. Vị hiệu trưởng già nheo mắt nhìn người thanh niên lịch lãm trước mặt.

– Em chào thầy ạ. Em là Hùng. Hùng Lém của 15 năm trước mà thầy từng quất 3 roi vì nghịch ngợm đây ạ. Thầy còn nhớ em không ạ?

– Thầy nghe nói em đang công tác ở Đại học Y Hà Nội mà. Em về khi nào? Em ngồi uống nước với thầy.

Thầy Hiếu chậm rãi pha trà, rót nước mời cậu học trò yêu quý năm xưa nay đã thành đạt.

– Còn nhớ năm đó, em là đứa trẻ ương bướng khó dạy, thế nhưng thấy chẳng nề hà khó khăn mà vẫn tận tâm dìu dắt một học trò như em. Thầy là người truyền trao tri thức và đặt những viên gạch đầu tiên xây dựng đạo đức cho em. Ơn thầy dạy dỗ em sẽ không bao giờ quên.

Thầy Hiếu mỉm cười đáp:

– Hồi nhỏ, thầy cũng nghịch lắm, lại còn trốn học nữa. Thầy hay qua ngôi chùa gần đó đùa giỡn, phá phách. Thấy vậy, vị sư trụ trì bên ấy liền gọi thầy đến hỏi thăm rồi kể cho thầy nghe những câu chuyện Nhân quả trên đời. Vị ấy nói rằng: “Kính Thầy mới được làm Thầy. Nếu ta biết kính trọng những người đáng kính thì Nhân quả sẽ nhận được sự yêu kính từ người khác.” Lúc đó, không hiểu sao câu nói ấy đã in sâu vào tâm thức của thầy. Từ đó, thầy đã chăm chỉ học hành hơn, biết yêu kính thầy cô hơn. Có lẽ Nhân quả từ sự yêu kính thầy cô đã giúp thầy đạt được ước mơ trở thành thầy giáo.

Nhấp chén trà, thầy Hiếu tiếp tục:

– Người thầy nào cũng mong học trò của mình tiếp thu thật tốt những điều mình truyền dạy. Em cũng hãy lấy đạo đức làm nền tảng dạy dỗ cho các thế hệ học trò của mình. Dù xã hội có phát triển như thế nào đi nữa, người thầy vẫn luôn là biểu tượng cho chuẩn mực đạo đức và là người gieo mầm thiện để nhân lên những điều thiện trong tâm căn mỗi học trò. Chính sự đạo đức, tấm lòng yêu kính thầy cô giáo sẽ tạo thành nhân đem đến những quả báo tốt lành.

Hùng lễ phép đáp lời:

– Thưa thầy, em xin ghi nhớ những lời thầy dạy bảo ạ.

Khi ta trưởng thành, rời xa ngôi trường và thầy cô nhưng vẫn biết ơn thầy cô, điều đó không chỉ làm thầy cô hạnh phúc mà còn xây dựng nhân cách, đạo đức cho ta, thấu hiểu được đạo lí “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, “Tôn sư trọng đạo”. Chỉ những người biết yêu kính thầy cô thì mới được quả báo học giỏi, thành công, được nhiều người kính trọng và nhiều kiếp thường gặp những người thầy tốt. Ngược lại, dù có thành công như thế nào nhưng nếu quên đi người thầy của mình hay gieo nhân bắt kính sẽ gặt lại quả bảo bị xem thường, dễ bị quay lưng phụ bạc.

Trích lịch Tranh Nhân Quả năm 2021 – Công ty TNHH Văn Hóa Pháp Quang

LỊCH NHÂN QUẢ SONG NGỮ VIỆT-ANH năm 2022 (Lịch treo tường)

Một cặp tâm ổn định thường đi đôi với nhau là KỸ LƯỠNG và ĐỘ LƯỢNG. Hai tâm này đi đôi với nhau mới tạo thành đạo đức, chứ tách riêng ra thì chưa tạo thành đạo đức.

Kỹ lưỡng, sâu sắc mà độ lượng – nghĩa là, người nào có cặp tâm lý này đi chung, thì họ là người rất sắc bén, nhìn vấn đề từng ly, từng tí: nhúc nhích một ngón tay, ngón chân sai cũng biết; một ánh mắt nhìn hay một tâm niệm gì mới khởi lên là họ cũng biết và đánh giá được là đúng hay sai, tội hay phước. Họ kiểm soát chính họ rất kỹ lưỡng và đánh giá con người bên ngoài cũng rất sâu sắc, nhưng họ lại rất độ lượng. Nghĩa là họ biết người hay, kẻ dở, nhưng vẫn thương yêu, chứ không cố chấp.

Còn người sâu sắc, nhưng hay chấp thì lại là người hay gây rối cho cuộc đời. Bởi vì, trong cuộc sống, không phải ai cũng hoàn toàn tốt, ai cũng còn lỗi lầm, sơ suất cả. Nên người nào sâu sắc quá mà không độ lượng, thì nhìn đâu cũng thấy cái dở của người khác, trong tâm tối ngày cứ hay chê thiên hạ. Mà chê trong tâm còn đỡ, nếu chê ra miệng là bắt đầu gây rối, làm cho người này buồn, người kia phiền, và chính mình cũng tổn phước.

Ở đây có một điều rất lạ là nhiều khi mình không cần nói thành lời, chỉ cần trong tâm mình hay nghĩ xấu về người khác, là phước mình đã dần dần mất hết. Mà quả báo gần nhất là mình sẽ bị một căn bệnh nào đó, xa hơn là chính những điều xấu mà mình nghĩ cho người khác rơi vào tâm mình. Vì vậy, chúng ta rất cần trí tuệ để biết cuộc đời, nhưng chúng ta cũng rất cần một trái tim độ lượng để thương yêu cuộc đời.

Trích sách: “Sự dao động của tâm” – TT. Thích Chân Quang

Sự dao động của tâm

Trong cuộc sống hằng ngày, nếu không tỉnh táo, chúng ta cũng rất dễ gây ra sự chia rẽ giữa mọi người với nhau. Đôi khi chúng ta nói xấu một kẻ vắng mặt trước nhiều người chỉ vì vui miệng. Nhưng điều đó khiến cho kẻ vắng mặt bị ác cảm. Thế là mầm mống của sự chia rẽ đã xuất hiện.

Đôi khi vì bênh vực tôn giáo mình, chúng ta đã công kích tôn giáo khác và làm cho xã hội bị phân hóa nặng nề hơn. Hãy làm đẹp tôn giáo mình bằng cách tự hoàn chỉnh sự tu hành nơi đồ chúng của mình hơn là tìm cách hạ thấp tôn giáo khác. Muốn nhà mình đẹp thì cứ tự xây cất lên, không việc gì phải đi đập nhà của người khác. Muốn mình được trọng vọng, hãy tu trì giới hạnh thay vì lo hạ uy tín kẻ khác.

Có một vài người mắc loại bệnh tâm lý kỳ lạ là thích ly gián. Thấy những kẻ khác thân ái với nhau, họ bèn tìm cách châm ra chọc vào để gây sự nghi kỵ, chia rẽ. Dường như bệnh tâm lý này phát sinh từ một uẩn khúc sâu kín trong vô thức là mặc cảm cô độc. Họ bị cô độc, bị bỏ quên và không muốn ai hợp đoàn vui vẻ. Nhưng càng gây nhân như thế, họ sẽ càng bị đơn độc, lẻ loi, đau khổ nhiều hơn nữa.

Thế giới đã trở nên nhỏ bé. Sự tương quan giữa cộng đồng nhân loại càng lúc càng chặt chẽ. Con người cần đoàn kết, cần chấm dứt sự chia rẽ. Quả báo lành lớn lao sẽ chờ đợi cho những ai đóng góp được cho tình đoàn kết của mọi người. Và công việc gây tình đoàn kết cho mọi người phải được hiểu là giữa từng người trong đời sống, giữa các chủng tộc, các tôn giáo, các tổ chức, cuối cùng là giữa loài người với loài thú. Tất cả đều cần đoàn kết thương yêu nhau.

Trích sách: “Nghiệp và kết quả” – TT. Thích Chân Quang

Nghiệp và kết quả

Trong chúng ta, không ai vừa hối hận lại vừa kiêu mạn. Vì hối hận chỉ phát sinh khi chúng ta đã phạm lỗi lầm. Bởi vậy, tâm hối hận sẽ giúp chúng ta phát khởi tâm khiêm hạ. Ngoài việc xóa lỗi, hối hận còn tạo nền tảng đạo đức cho tâm khiêm hạ. Đây là một lợi ích lớn của tâm hối hận.

Ví dụ, một người tài giỏi dễ phát sinh tâm kiêu mạn. Hệ quả tất yếu của tâm kiêu mạn là ô nhiễm. Do tâm bị ô nhiễm nên chúng ta tạo ra lỗi lầm. Khi đã phạm lỗi lầm và thấy được lỗi lầm, chúng ta sẽ hối hận. Khi đã biết hối hận, trong chúng ta sẽ xuất hiện tâm khiêm hạ. Đó là quá trình tất yếu.

Nhưng từ tâm kiêu mạn, một người tài giỏi học được tâm khiêm hạ phải trải qua quá trình gần cả một đời người. Trong suốt quá trình đó, đôi khi chúng ta phải trả bằng sự đau khổ, tan vỡ, phải trả bằng những giả rất đắt mới học được sự khiêm hạ.

Đôi khi thấy người tài giỏi mà kiêu mạn, chư Phật, chư Bồ tát đẩy họ vào lầm lỗi để họ học được đức khiêm hạ. Đây là điều rất đáng sợ. Bởi vậy, ngay từ đầu chúng ta phải cẩn thận kiểm soát tâm mình, đừng để kiêu mạn phát sinh.

Trích Tâm Lý Đạo Đức tập 2 – TT. Thích Chân Quang – trang 325

Tâm lý đạo đức (bộ 3 cuốn)

Trong cuộc sống, những người hay đố kỵ phải chịu nhiều quả báo. Nếu không có tài năng, luôn ganh tỵ với người, đời sau chúng ta sẽ không có tài năng.

Thấy ai thành công, chúng ta chỉ trích, bực bội thì đời sau thành công sẽ không đến, làm gì cũng thất bại. Những người làm việc hay thất bại thường do nhiều nguyên nhân nhưng trong đó có nguyên nhân do đời trước có tâm đố kỵ nặng quá.

Ngoài ra, người có tâm đố kỵ còn chịu một quả báo nữa là bị thân quyến bỏ rơi. Vì chỉ trích cho người ta bỏ nhau, ghét nhau thì chúng ta sẽ chịu quả báo sống cô đơn, bị người thân ghét bỏ.

Và quả báo nặng hơn nữa là bị đọa ba đường ác: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh.

Trích: Tâm Lý Đạo Đức 2, trang 105,106 – TT. Thích Chân Quang

Tâm lý đạo đức (bộ 3 cuốn)