Do hội chúng quá đông, Tôn giả đã chào sót một vị Tỳ-kheo và túi y của ngài vô tình chạm vào mặt vị đó. Cho rằng Tôn giả cậy quyền thế mà khinh rẻ mình, vị Tỳ-kheo này liền đến trước Đức Phật than phiền rằng ngài Xá Lợi Phất kiêu mạn, va phải ông mà không chào hỏi xin lỗi.
Đức Phật cho gọi Tôn giả quay về tinh xá rồi ân cần hỏi trước đại chúng:
- Này Xá Lợi Phất, có vị trưởng lão ở đây không vui với ông vì nghĩ rằng ông xem thường, vì ông đã xâm phạm đến cơ thể vị ấy, vì ông khi dễ mọi người, ông không trọn vẹn với trách nhiệm của một bậc lãnh đạo Tăng đoàn. Hôm nay, Như Lai muốn ông hãy nói lên quan điểm của mình.
Tôn giả Xá Lợi Phất không hề phân bua đúng sai hay vội vã thanh minh, mà chỉ quỳ xuống cung kính thưa:
- Kính bạch Thế Tôn, xin cho con được phép nói lên ý niệm về quán thân mà con tu tập, giữ gìn bấy lâu. Con cũng xin xem đây như món quà tinh thần để kính tặng cho các huynh đệ của mình khi chia nhau rong ruổi trên mọi nẻo đường để tu tập và giáo hóa.
- Kính bạch Thế Tôn, lúc nào con cũng xem mình như đất. Đất bình an hoan hỷ khi được người giẫm đạp đi lên. Cũng vậy, con xin được bình an hoan hỷ khi có người xem thường, giẫm đạp. Đất sẽ rộng lòng đón nhận những rác rưởi bẩn thỉu mà người vất bỏ lên, con cũng xin được rộng lòng đón nhận những ý nghĩ xấu cho con hay lời nhục mạ nặng nề.
- Bạch Thế Tôn, như đất chịu đựng sự cày xới để mọc lên những vườn cây trái ngọt hay ruộng lúa thơm ngon, con cũng xin chịu đựng sự tổn thương để vững bước mang cho đời niềm vui, hạnh phúc.
- Bạch Thế Tôn, như đất đã nâng niu đỡ đần cho sự sống muôn loài, con cũng xin được tôn trọng, đỡ đần bất cứ ai cần đến con trong cuộc sống này.
- Bạch Thế Tôn, cũng như một thanh niên Chiên đà la làm những việc hèn mọn nhất trong đời là đổ rác hay gánh phân, vui vẻ chịu người sai bảo, con cũng xin vui vẻ làm những việc hèn mọn nhất để được làm vui lòng mọi người.
- Bạch Thế Tôn, như cái giẻ lau xóa đi dơ bẩn của đời rồi nhận lấy sự dơ bẩn đó về mình, con cũng xin nhận lấy mọi điều xấu xa bẩn thỉu để cho đời được thơm sạch mát lành.
- Bạch Thế Tôn, cũng như nước đã rửa sạch cho đời rồi phần mình chảy ra cống rãnh, con cũng xin được phụng sự cho đời còn mình trôi vào quên lãng mà thôi.
- Bạch Thế Tôn, con xem mình như củi lửa thắp lên ánh sáng và đun nấu thức ăn giúp ích cho đời, rồi phần mình trở về tro bụi bay xa.
- Bạch Thế Tôn, con xem mình như gió thổi mát lòng người những buổi trưa hè, đem đến cho đời những cơn mưa phơi phới, rồi phần mình tan vào cõi vắng hư vô.
- Bạch Thế Tôn, con xem thân này là vô thường, ngày nào sẽ thành đất bụi bên đường, từng ngày sống là sự đòi hỏi của ăn uống, thở, và đủ mọi thứ cung phụng vất vả.
- Bạch Thế Tôn, với suy nghĩ như vậy lòng con không hề xem thường hay ác ý với bất cứ ai, với bất cứ một chúng sinh nào. Lòng con chỉ có tình thương tràn ngập đến muôn loài, mong cho mọi loài thương yêu nhau và tu theo Thánh đạo giải thoát.
Lời bộc bạch chân thành từ đáy lòng của bậc Thánh Tăng vô ngã làm chấn động cả đại chúng, khiến nhiều vị Tỳ-kheo rơi nước mắt vì kính phục trước sự khiêm hạ tột cùng ấy. Vị Tỳ-kheo kia hối hận khôn nguôi, quỳ sụp xuống lạy ngài xin sám hối. Tôn giả Xá Lợi Phất nhẹ nhàng chắp tay cúi chào vị ấy và nói:
- Bạch Thế Tôn, con sẵn lòng tha lỗi cho tôn giả này và xin tôn giả cũng hãy bỏ qua cho con vì đã làm phiền lòng ông.
Chứng kiến cảnh tượng xúc động ấy, Đức Phật đã tán thán qua bài kệ trong Kinh Pháp Cú (Kệ số 95):
"Như đất không hiềm hận
Như trụ đá kiên trì
Như hồ trong thanh tịnh
Như bậc Thánh bay cao."
Một bậc A-la-hán tài đức thống lãnh Tăng đoàn lại tự xem mình như đất bụi, như người gánh phân hèn mọn. Lòng khiêm hạ và đức nhẫn nhục của Tôn giả nhắc nhở chúng ta rằng, khi bị người khác hiểu lầm hay chỉ trích, thay vì cố chấp đôi co hoặc bất cần đời, ta hãy nhẹ nhàng nhìn lại chính mình, mở rộng tâm từ ái để bao dung và xem nghịch cảnh như chất liệu quý giá tôi luyện đạo lực vững vàng.
Trích sách Những điều thú vị từ truyện tích Pháp Cú - Chân Quang
