Name: 03. Tôn giả Đại Ca Diếp
Author: Thượng tọa Thích Chân Quang

Đệ nhất thiền định Thiền là sự tĩnh lặng của tâm hồn, nhưng giấu đằng sau sự tĩnh lặng đó là những điều lớn lao, ý nghĩa. Nội tâm thiền định hiển lộ một trí tuệ sâu sắc mẫn tiệp, một nhân cách kiện toàn vững chắc với đỉnh cao tột cùng là Vô ngã. Người thăng tiến trên con đường thiền sẽ dần lan tỏa uy đức, tám muôn tế hạnh, sự siêng năng phụng sự... vào trong cuộc đời để tạo nên vô số lợi ích cho chúng sinh. Bởi vậy, thiền đem đến giá trị và sức mạnh thực sự cho đạo Phật. Người đệ tử Phật tinh tấn tọa thiền không lơi lỏng, kiên tâm vượt mọi chướng ngại, củng cố sâu dày công phu thiền định chính là đang duy trì mạng mạch Phật Pháp trường tồn. Với định lực thâm sâu, Tôn giả Đại Ca Diếp hành trì miên mật trong hạnh đầu đà nghiêm khắc, sống cuộc đời thiểu dục tri túc, viễn ly khỏi những giao tiếp không cần thiết, cốt yếu để làm tấm gương cho các Tỳ kheo về giới đức và sự tinh chuyên trong thiền định. Ngài thường khuyên dạy các vị Tỳ kheo rằng khi đi du hành đừng nên dẫn đầu để quần chúng tôn xưng, nội tâm dễ loạn động. Lúc khất thực chớ quan tâm nhiều đến vật thực, kẻo ham miếng ngon mà quên mất vị an lạc, giải thoát. Một cái đảnh lễ cung kính của tín chủ cũng nặng trĩu trên vai, hãy cẩn thận với sự kiêu mạn ngấm ngầm len lỏi, như mũi tên độc khó rút ra, cản trở con đường thiền định. Ngược lại, chỉ tấm y đơn sơ được may vá từ những mảnh vải vụn thôi cũng đủ bao bọc trong đêm sương giá, bóng cây trong rừng sâu chở che nắng mưa những phút giây thiền tọa, một túp lều tranh vách lá, một hang động bên triền núi, một bầu trời đầy sao giữa làng quê hẻo lánh sẽ đều có thể trở thành mái ấm thân quen. Vì thế, một thầy Tỳ kheo cần sống cuộc đời thanh lương, không dính mắc, tung bay như cánh hạc, giữ gìn giới đức và dành trọn thời gian nhiếp tâm trong thiền định. Nhờ có giới đức sạch trong mà thiền định được sung mãn, nhờ có thiền định mà giới đức luôn vẹn toàn. 2. Hương thơm đức hạnh Lần đó, ở vương quốc Ma Kiệt Đà, trong tinh xá Trúc Lâm, Tôn giả Đại Ca Diếp nhập Diệt Tận Định bảy ngày. Tất cả những vị Thiên tử đều biết, Diệt Tận Định là mức định cao nhất của một vị A La Hán và ai cúng dường thức ăn đầu tiên cho Ngài sau khi xuất định sẽ được phước lành vô lượng. Ngay khi Tôn giả vừa bước ra khỏi tinh xá thì 500 vị Thiên nữ đã hiện ra quỳ hai bên đường với thức ăn có hương thơm ngào ngạt trên tay. Ngài Đại Ca Diếp nghiêm mặt lại nói: - Chư vị đã có được phước báo quá thù thắng trên cõi trời do đó không nên giành phần phước này của người nghèo, xin chư vị hãy đi cho. Các Thiên nữ cúi xin Tôn giả hãy tiếp nhận dù chỉ là một muỗng vật thực cúng dường. Vì tâm ý đã quyết nên Ngài im lặng và búng ngón tay lần thứ nhất. Thấy vậy các vị Thiên nữ vội vàng biến mất quay trở về cõi trời, vì các vị hiểu rằng nếu để Ngài nhắc nhở búng ngón tay đến lần thứ ba thì thần thông của Ngài sẽ thổi bay các vị về một phương khác. Thiên chủ Đế Thích biết được sự việc nên cùng người vợ là Thiện Sanh hóa hiện xuống cõi người, cũng với mong muốn được cúng dường cho Ngài Đại Ca Diếp dù chỉ là một muỗng cơm. Bằng thần thông của mình, Thiên chủ đã hóa hiện ra một xóm nghèo với nhà lá chòi tranh, đường gập ghềnh lầy lội, còn bản thân Ngài và vợ mình biến thành hai ông bà già nghèo khổ, quần áo rách rưới chờ cơ hội cúng dường Tôn giả. Khi Tôn giả đi đến xóm nghèo, thấy hai ông bà lão cực khổ thì chầm chậm bước đến để khất thực. Khi Thiên chủ định sớt phần ăn vào bát Tôn giả thì Ngài vội ngăn lại. Ngài đã biết rằng đây không phải là thức ăn của cõi người vì hương thơm của thức ăn bay ngào ngạt khắp kinh thành Vương Xá. Tôn giả nghiêm giọng nói: - Này Thiên chủ! Phước của Ngài đã vô cùng lớn, Ngài đã làm vua của cõi trời sao lại còn muốn được phần phước này? Hôm nay ta chỉ dành phước cúng dường cho người nghèo thôi. Ngài Đế Thích vội cung kính nói: - Thưa Tôn giả! Vì con làm vua cõi trời nên có rất nhiều việc phải sắp xếp tính toán thật chu toàn để Thiên giới và nhân giới được yên ổn. Con hiểu rằng nếu một ngày không gây tạo công đức thì sau này con không đủ phước để cai quản nhân thiên. Hơn nữa, vẫn còn có nhiều vị uy đức và phước báo lớn hơn con rất nhiều ở các cõi trời khác. Xin cho con được cúng dường Tôn giả. Tôn giả Đại Ca Diếp im lặng chấp thuận sự cúng dường của Ngài Đế Thích. Đức Phật khi ấy đang ở Trúc Lâm tinh xá nhưng Người biết rõ mọi việc. Đức Phật đã thuật lại câu chuyện cho chư vị Tỳ kheo nghe và ca ngợi Tôn giả Đại Ca Diếp bằng bài kệ: Tỳ kheo sống bằng khất thực Tự mình nương tựa chính mình Tịch lặng, chú tâm, hằng giác Chư Thiên tôn kính hoan nghênh. VI. Ý NGHĨA ĐỘ MỆNH Tôn giả Đại Ca Diếp là người có đức từ bi bao la, nhất là với những người nghèo khổ. Ngài là ruộng phước điền vô tận cho những ai thành tâm tôn kính và cúng dường lên Ngài. Tôn giả cũng là bậc mô phạm của đời sống phạm hạnh, thiểu dục tri túc. Những ai biết tôn kính và học theo những đức hạnh của Ngài sẽ được nâng cao phẩm hạnh đạo đức ở đời. Người có tư cách đạo đức bao giờ cũng được kính nể, ngược lại không tư cách đạo đức thì dù giàu mạnh đến đâu, cuối cùng cũng sẽ bị cuộc đời đào thải. Khi thành tâm thờ kính Ngài quý Phật tử sẽ: Kinh điển không ghi được nhiều những bài Pháp của Tôn giả, nhưng trong số ít đó, Ngài đã để lại một bài Kinh giáo giới về thiền định quý giá. Khi đó, Tôn giả nghiêm khắc nhắc nhở các vị Tỳ kheo trẻ về tâm khiêm hạ trong công phu tu tập để tránh sinh kiêu mạn và cho rằng mình đã chứng đắc cao siêu. Vì chỉ một ý nghĩ như vậy sẽ phá tan mọi công đức, đổ vỡ phạm hạnh, tạo thành vực thẳm cắt ngang con đường đi đến giác ngộ thực sự. Dù có đạt được những điều thù thắng vi diệu trong tâm, hãy cứ xem như giọt sương trên đầu ngọn cỏ, vì phía trước còn là cả bầu trời cao xanh vời vợi. Với nội tâm thiền định, lòng từ bi của Tôn giả lan tỏa khắp không gian, đến từng chúng sinh, dù là chim thú, những loài côn trùng bé nhỏ hay cỏ cây hoa lá. Ngài chính là người đã xin Thế Tôn chế định giới luật cấm sát sinh, hại vật, luôn bảo vệ, yêu thương sự sống của muôn loài và cả thiên nhiên. Trong những lần tĩnh tọa nơi hoang vắng, đôi khi Ngài an trú Diệt Tận Định, thị hiện Niết Bàn ngay giữa thế gian, đôi khi Ngài thực hiện hạnh nguyện Bồ Tát, vân du tới khắp các cõi giới xa xôi để hóa độ cho các chúng sinh như Dạ xoa, Long vương, chư Thiên tử hay cả chúng sinh nơi địa ngục khổ đau, tăm tối. Để tán thán công đức và phạm hạnh của Tôn giả Đại Ca Diếp, Đức Thế Tôn đã dành tặng cho Ngài lời khen tặng cao quý nhất: - Này các Tỳ kheo! Trưởng lão Đại Ca Diếp có thể chứng đạt viên mãn, thuần thục các tầng bậc thiền với các mức định, đạt được thần thông quảng đại và an trú với tâm, tuệ giải thoát cũng tương tự như với Như Lai vậy. - Vượt qua những nghịch cảnh khó khăn trong cuộc sống vì Ngài luôn hướng tâm đến những hoàn cảnh nghèo khó. - Thành tựu được tâm từ bi, được chư Thiên thủ hộ, mọi người quý kính. Cuộc sống gặp nhiều may mắn, hạnh phúc. - Thành tựu được ý chí kiên định trên con đường tu tập. 10

III. CÔNG HẠNH - ĐỨC HẠNH

III. CÔNG HẠNH - ĐỨC HẠNH