1. Bậc Đệ Nhất Hộ Trì Các Căn
Chúng sinh sống trong thế giới của tình cảm ưa ghét. Ai cũng thích được nhìn thấy hình ảnh đẹp, nghe âm thanh êm tai, được ngửi hương thơm, nếm vị ngon của thức ăn, được cảm thấy dễ chịu và đón nhận những điều hợp ý. Khi chưa có được thì mong mỏi tìm cầu, có được rồi lại lưu luyến, ôm giữ mãi không buông. Ngược lại, nếu gặp phải những điều chán ghét thì xua đuổi, trốn tránh. Tâm thức của chúng sinh vì thế không ngừng loạn động, lúc nào cũng rong ruổi giữa hai cực đoan bám chấp trốn tránh, vô cùng mệt mỏi và căng thẳng.
Một hành giả trên bước đường tu hành muốn làm chủ nội tâm của mình thì phải biết hộ trì các căn. Tức là, đừng để các giác quan (các căn) chạy theo niềm ưa hay ghét của ngoại cảnh. Trong Tăng chúng, Đức Thế Tôn đã tán thán Tôn giả Nan Đà là vị có phẩm hạnh “Đệ Nhất Hộ Trì Các Căn".
Từ nhỏ, Ngài đã sống trong khung cảnh diễm lệ của hoàng cung, là hoàng tử và sau đó kế vị ngôi vua. Sự vinh quang, phú quý và uy quyền là tột đỉnh. Ngài được vây quanh bởi châu báu, gấm vóc, cao lương mỹ vị… Thế rồi, chỉ trong một ngày, khi Ngài chưa có bất kỳ sự chuẩn bị nào, tất cả đã thay đổi. Ngay trong lễ thành hôn, Ngài bất ngờ được Thế Tôn cho xuất gia và thọ giới. Từ đó, Ngài bước vào cuộc sống thanh đạm, giản dị của một vị Tỳ kheo với ba y và một bát, khước từ mọi trò vui thế tục, tinh chuyên trong thiền định.
Sự thay đổi đột ngột ấy là một thử thách vô cùng khó khăn, bởi các giác quan đã quá quen với những điều ưa thích. Ngài Nan Đà phải đối mặt với sự hụt hẫng, biết bao nỗi niềm lưu luyến bứt rứt trong lòng. Những ký ức huy hoàng, những hình ảnh lộng lẫy, thanh âm, cảm giác… lúc xưa không ngừng kéo đến quấy rầy tâm tư. Thế nhưng, Tôn giả Nan Đà đã vượt qua tất cả. Ngài hộ trì các căn nghiêm mật từng giây từng phút. Mỗi suy nghĩ khởi lên đều được quán xét kỹ càng trong chánh niệm. Ngài chiến thắng sự ưa ghét của chính mình bằng hạnh tinh tấn phi thường.
Sau khi đã chứng đắc Thánh quả A La Hán, nội tâm hoàn toàn thanh tịnh nhưng Tôn giả vẫn giữ sự hộ trì một cách hoàn hảo, bởi đó là một bài học vô cùng quý giá cho cả cõi nhân thiên.
2. Đức Hạnh Lặng Thầm
“Tôn giả Nan Đà là bậc A La Hán siêu phàm, Ngài lặng lẽ ít nói nhưng luôn làm những điều cao quý ít ai hay biết.” – Đó là lời tán dương chân thành mà Tôn giả Xá Lợi Phất đã dành tặng khi nhắc đến Ngài Nan Đà.
Sau khi xuất gia, Tôn giả Nan Đà thường xuyên phụ giúp Đức Thế Tôn xây dựng Tăng đoàn. Ngài thường tới thưa hỏi Tôn giả Xá Lợi Phất về những điều luật cần có, để hướng dẫn các vị Tỳ kheo sống trang nghiêm trong mọi sinh hoạt của Tăng chúng. Qua đó, giúp các vị thúc liễm thân tâm, tinh chuyên tu hành và giữ gìn hình ảnh của Tăng đoàn đối với tất cả mọi người.
Không những thế, ngay khi còn là vua của đất nước Sakya, Ngài Nan Đà đã âm thầm hỗ trợ Thế Tôn hoằng Pháp. Lúc đó, Thế Tôn và Tăng đoàn phải đối mặt với sự chống phá gay gắt từ các thế lực ngoại đạo. Chúng giăng ra đầy rẫy những mưu mô, thủ đoạn thâm hiểm. Vì thế, Ngài đã hỗ trợ điều khiển một hệ thống thám tử thâm nhập khắp địa bàn các nước. Hệ thống thám tử này do Thái tử Tất Đạt Đa lập ra trước đây và giao cho Công nương Yashodara tiếp quản khi Người xuất gia. Sau này Ngài Nan Đà đã hướng dẫn, chỉ bảo ngài La Hầu La tiếp nhận lực lượng thám tử này. Vì Ngài biết nhân duyên của Ngài La Hầu La tương lai sẽ trở thành vị Hộ Pháp thầm lặng, đứng sau bảo vệ Thế Tôn và Tăng đoàn. Nhờ có lực lượng này mà mọi dã tâm đã được chặn đứng, góp phần vô cùng quan trọng trong sự nghiệp hoằng dương chánh Pháp của Thế Tôn.



















