Khái niệm
Chúng ta đang sống trong một thế giới bận rộn và đầy xáo trộn, nơi mà sự căng thẳng và bất an dễ dàng xâm chiếm tâm hồn. Thiền định — một khái niệm không còn xa lạ — đã được nhắc đến trong rất nhiều trường phái và tôn giáo trên thế giới: từ phép tĩnh tâm cầu nguyện trong Cơ đốc giáo, phép tĩnh tọa của Đạo giáo, Sufism của Hồi giáo, đến Dhyana trong Ấn Độ giáo. Tuy nhiên, thiền định vẫn được biết đến như một sở trường đặc trưng của đạo Phật, với vô số vị Thiền sư chứng ngộ cao siêu, mà đỉnh cao là bậc A La Hán đã chứng đạt Vô ngã hoàn toàn.
Trong Bát Chánh Đạo, thiền thuộc về ba chi phần cuối: Chánh Tinh Tấn, Chánh Niệm và Chánh Định — từ Sơ thiền đến Tứ thiền. Thiền định mà Đức Phật chỉ dạy không phải là con đường dễ dàng, mà là một hành trình vĩ đại, một hệ thống tu tập toàn diện — đòi hỏi phương pháp đúng bao hàm cả kỹ thuật lẫn đạo lý sâu sắc; đòi hỏi ở người thực hành trí tuệ, đạo đức, công đức, cùng ý chí nỗ lực phi thường.
"Thiền định không chỉ là phương pháp vệ sinh thần kinh giúp giải tỏa stress..."
...mà còn là cả cuộc sống đẹp — đặc biệt giúp chúng ta có thể diệt trừ bản ngã, chấm dứt Vô minh và chứng đạt giải thoát giác ngộ.
Trong Bát Chánh Đạo
Lý do tu tập
Con người có trí thông minh nên cứ luôn đi tìm tri thức không bao giờ chịu dừng nghỉ, và họ hy vọng với tri thức vô tận, họ sẽ tìm thấy Hạnh phúc, Đạo đức, và Chân lý cuối cùng.
Có hai cách để tìm kiếm chân lý: một là dùng bộ não suy nghĩ, tìm kiếm thông tin, rồi phân tích, suy luận, chứng minh; hai là dừng suy nghĩ, phát triển trực giác, đạt đến khả năng tâm linh để có thể có trí tuệ biết được sự thật một cách trực tiếp không cần phải suy luận diễn giải dài dòng.
Khoa học đang đi theo cách thứ nhất và đã đạt được những thành công nhất định. Tuy nhiên, như nhà bác học Newton nói: "Những gì tôi biết chỉ là một giọt nước, còn những gì tôi chưa biết là cả một đại dương." Chiến tranh, xung đột, nghèo khó, bệnh tật vẫn tiếp tục đè nặng lên cuộc sống của loài người — điều đó có nghĩa khoa học kỹ thuật chưa phải là Chân lý trọn vẹn.
Không còn phải suy luận, tâm có thể nhìn thấy Chân lý trực tiếp, trọn vẹn, không bị làm giả, không bị mơ hồ. Tâm càng yên tĩnh thì càng nhìn thấy Chân lý rõ ràng hơn. Những bậc giác ngộ như Đức Phật đã đạt được tâm yên tĩnh tuyệt đối thì tất cả Chân lý của vũ trụ đều hiện bày không còn sót.
Chúng ta cần thêm một nền văn minh khác kèm theo cho cân đối — đó là nền văn minh dựa trên trực giác tâm linh, để có thể giúp tạo nên một thế giới sáng suốt và đạo đức viên mãn. Đó là Thiền định.
Con đường tu tập
Bước được vào trạng thái Chánh niệm Tỉnh giác thường xuyên đã là rất khó, cần phước duyên lớn. Nhiều người gọi giai đoạn này là Ngộ đạo Kiến tánh — kiến giải lý lẽ tuôn trào vô tận. Vọng tưởng bị kiểm soát chặt: khởi lên là bị biết, không còn lôi kéo tạo nghiệp.
Tầng 1
Sơ Thiền
Tầng 2
Nhị Thiền
Tầng 3
Tam Thiền
Tầng 4
Tứ Thiền
Vào được Chánh định từ Sơ thiền trở lên gọi là Nhập định. Phải đi hết Tứ thiền mới đủ định lực để thành tựu Thánh quả.
Đắc quả A La Hán: thành tựu Tam minh Lục thông, chứng đạt Vô ngã hoàn toàn, chấm dứt Vô minh, Giác ngộ Giải thoát.
Ba nền tảng tu tập
Đạo Đức
Tu dưỡng tâm hồn thuần thiện: biết tôn kính Phật và các bậc Thánh, hiếu kính cha mẹ thầy cô, thương yêu mọi loài, nghĩ đến lợi ích của mọi người trước, kềm chế nóng giận, diệt trừ tham lam, khắc phục kiêu mạn, có lý tưởng phụng sự đất nước và thế giới.
Công Đức
Dấn thân hy sinh phụng sự giúp đỡ mọi người mọi loài với tất cả khả năng của mình — từ miếng cơm manh áo, tri thức, nghề nghiệp, cơ hội, cho đến dẫn dắt mọi người tu hành theo chánh pháp, để cùng nhau thực hành thiền định thâm sâu.
Nội Công
Nội lực là nền tảng quan trọng trong tu thiền. Khi có nguồn nội khí sung mãn sẽ rất dễ nhiếp tâm thanh tịnh. Hành giả tu thiền đều phải lấy việc luyện tập Khí công làm công phu chính yếu.
Thực hành
5 bước từ chương "Dụng Công Đúng Phương Pháp" — dành cho người bắt đầu
Ngồi đúng tư thế Kiết già, lưng thẳng, vai xuôi tự nhiên, mắt mở nhìn xuống. Lễ Phật ba lễ trước khi ngồi. Khởi ba tâm hạnh: tôn kính Phật, thương yêu chúng sinh, giữ lòng khiêm hạ.
Luôn luôn biết rõ toàn thân từ đầu đến chân, từng ngón tay, từng bắp thịt — một cách nhẹ nhàng nhưng rõ ràng. Không để cái cảm giác rời khỏi da thịt. Đây là nền tảng thiết yếu.
An trú toàn thân, buông lỏng toàn thân, bất động toàn thân. Không chấp nhận vọng tưởng nhưng cũng không dằn ép. Vọng tưởng nổi lên — sực tỉnh quay lại biết khắp thân.
Chủ động suy nghiệm thân biến đổi từ trẻ đến già, từ sống đến chết, đến khi tan hoại chẳng còn gì. Đây là Quán chiếu — phá nền tảng của chấp ngã, giúp tâm bớt loạn động.
Khi tâm đã yên, thêm vào sự biết hơi thở ra hơi thở vào. Biết mà không điều khiển dài ngắn. Vừa biết toàn thân, vừa biết thân vô thường, vừa biết hơi thở — đây là dụng công đầy đủ.


AUDIO
Giải Đáp Thắc Mắc · 29m 12s

Giải đáp
Những câu hỏi thường gặp về thiền định và phương pháp tu tập
THẾ NÀO LÀ NGƯỜI ĐẠO ĐỨC?
Đó là người tin hiểu Nhân quả sâu sắc Đó là người không sống vì mình, cả đời chỉ tìm cách đem lợi ích cho mọi người, lợi ích đó bao gồm từ vật chất, đến tinh thần, đến tâm linh giác ngộ Đó là người luôn cố gắng tìm thấy lỗi mình để sửa chữa Đó là người xuất hiện ở đâu liền tạo ra ảnh hưởng tốt đẹp, gây cảm hứng cho mọi người về một cộng đồng biết yêu thương lẫn nhau Đó là người đóng góp cho văn hóa xã hội nhiều điều đẹp đẽ Người nước ngoài sẽ tìm đến học hỏi nơi đất nước có đạo đức như thế
Nhiều người làm việc vất vả cả đời vẫn không giàu được là do đâu?
Nhiều người làm việc vất vả cả đời vẫn không giàu được, chỉ bởi vì người này không có số giàu sang. Còn người có số giàu sang, sau một thời gian làm việc chăm chỉ sẽ có được tài sản dồi dào, vì họ có số giàu. Người miền trung có câu ca dao thấm thía: "Cây khô có nhúng nước rồi cũng khô Phận nghèo trốn đi đến chỗ mô cũng nghèo" Thế thì ai quy định cái số phận giàu nghèo cho mỗi con người chúng ta? Đó chính là Luật Nhân Quả Nghiệp Báo. Chính ta đã chọn số phận giàu nghèo cho mình từ kiếp trước khi ta chọn lựa sống vị tha hay ích kỷ. Sống vị tha rất vất vả, nặng lòng, tốn thời gian, tốn sức lực, tốn tiền bạc. Nhưng sau đó ta bị đưa vào danh sách những kẻ có số phận giàu sang. Còn sống ích kỷ thì thoải mái, dễ chịu, nhẹ nhàng, vô tư, rồi ta được xếp vào danh sách những người nghèo khổ. Ta quyết định lấy số phận của mình. Bây giờ muốn giàu sang, xin vui lòng dành thời gian làm phước cái đã, giúp người từng chút một, sau vài năm may mắn đến đừng hưởng, lấy nguồn lực ra làm phước tiếp, rồi cơ hội lớn hơn lại đến, cũng đừng hưởng, lấy nguồn lực đó làm phước nữa... Cho đến khi nào đạo đức của ta đã đến giới hạn, không còn muốn làm phước nữa, không còn muốn nâng đẳng cấp mình lên nữa, đủ rồi, thì bắt đầu hưởng thụ ăn chơi hống hách kiêu căng cho hết phước. Hết phước khổ quá thì chịu khó làm phước trở lại...
Sống Khôn Ngoan là sao?
Mỗi ngày ta đều thụ hưởng tài nguyên của trời đất, của xã hội, đều ăn uống, tiêu xài, ở trong nhà, đi trên đường, hít thở không khí... Ta buộc phải suy nghĩ về những gì ta cống hiến trở lại cho xã hội, cho trời đất. Nếu sự cống hiến của ta nhiều hơn phần ta thụ hưởng, ta có phần dư ra gọi là PHƯỚC. Nếu sự cống hiến của ta ít hơn so với phần ta thụ hưởng, ta bị nợ gọi là KÉM PHƯỚC. Còn ta gây tổn hại cho đời thì đương nhiên ta bị TỘI. Chỉ những người có trí tuệ, có đạo đức, mỗi ngày đều cân đo đong đếm tội phước của mình chứ không khờ dại chỉ biết hưởng thụ để rồi cạn phước tan vỡ cả cuộc đời. Ta quan sát cuộc sống sẽ thấy có những người ít cống hiến, sẽ bị thiếu phước; có những người lười nhác không cống hiến gì, chẳng bao lâu cạn sạch phước rồi chết bờ chết bụi đâu đó không ai quan tâm; có những người hay phá hại gây tổn thất cho đời, quả báo đến đau khổ cùng cực; có những người siêng năng tử tế biết cống hiến giúp đỡ, sau này cuộc đời vượt lên phi thường... Cũng có những giai đoạn cuộc đời ta không đủ năng lực để cống hiến như khi còn bé thơ, hoặc đã già yếu, đó là lúc ta vay mượn phước để sống. Hiểu như thế, khi có điều kiện để cống hiến, ta phải hết sức cố gắng cống hiến cho đời, tiếc từng giây phút, đừng phí thời gian công sức vui chơi hưởng thụ mà sau này... "cứ vui chơi cho hết đời trai trẻ, rồi sau này lặng lẽ đạp xích lô". Bây giờ chẳng có xích lô mà đạp nữa, bị cấm hết rồi. Tóm lại, sống khôn ngoan là cống hiến dựng xây đem lợi ích, đem đạo đức, đem đạo lý cho cuộc đời, không để một ngày nào trôi qua mà không làm được điều gì tốt đẹp.
HỎI: Làm sao cân bằng giữa Đạo và Đời?
ĐÁP: Không bao giờ ta bình yên khi chia đôi Đạo và Đời. Ta chỉ có một con đường duy nhất là hiểu đạo lý sâu sắc và áp dụng đạo lý vào mọi khía cạnh của cuộc đời, bởi vì đạo lý chính là cách để sống trong đời. Càng hiểu đạo, ta càng xử lý mọi việc trong đời khéo hơn, hợp lý hơn, khôn ngoan hơn. Đạo cho ta mọi cách lý giải về con người và cuộc đời. Ví dụ, đạo dạy ta thương yêu mọi người, nhưng đạo lý cũng cảnh báo ta rằng chúng sinh chưa đắc đạo thì ai cũng còn tham sân si, nên ta yêu mọi người chứ không phải tin mọi người. Triết lý đó vừa khôn ngoan vừa đạo đức. Hoặc ta tất bật làm lụng kiếm sống, đạo lý dạy ta biết làm phước ngay trong công việc của mình chứ không phải bỏ việc để đi làm phúc. Hoặc ta phải chia thời gian để thăm viếng người thân, đó là vì đạo lý dạy ta phải biết an ủi cho mọi người bớt cảm giác cô đơn, chứ không phải ta gượng gạo thăm viếng để khỏi bị chê trách. Nói chung, ta hiểu đạo lý rất sâu sắc và đem đạo lý áp dụng vào đời sống hoàn toàn, chứ không phải chia đôi nửa đời nửa đạo.