I. THỜI THƠ ẤU

Tôn giả Mục Kiền Liên chào đời tại một ngôi làng nhỏ gần kinh đô Patna của vương quốc Ma Kiệt Đà (Magadha), nay thuộc tiểu bang Bihar, Ấn Độ. Ngài có một người bạn rất thân thiết là Ngài Xá Lợi Phất (Sariputta). Từ nhỏ hai Ngài đã gắn bó với nhau như hình với bóng, tuy tính cách có đôi chút khác biệt nhưng giữa đôi bạn tuyệt nhiên không có sự bất đồng ý kiến hay hiềm khích nào. Cả hai đều sinh trưởng trong những gia đình quý tộc giàu có và được tiếp thu trọn vẹn nền giáo dục truyền thống theo đạo Bà la môn. Đến năm khoảng 20 tuổi, Ngài Mục Kiền Liên và Ngài Xá Lợi Phất đã vang danh khắp vùng về tài năng và đức hạnh. Mặc dù vậy, khi mọi điều tốt đẹp vây quanh thì cả hai lại nhận ra có một niềm khát khao nào đó cứ âm thầm trỗi dậy trong lòng mình, càng ngày càng tách rời họ khỏi những ước vọng bình thường của thế tục, thôi thúc họ phải đi tìm một đời sống tâm linh vĩnh cửu. Một ngày đầu xuân ấm áp, hai vị cùng nhau tham dự một lễ hội truyền thống của vùng. Lễ hội thật rực rỡ và nhộn nhịp với vô số trò chơi, âm nhạc. Những sắc màu lấp lánh khắp nơi, những vở kịch được công diễn lôi cuốn quần chúng. Hai vị cũng được mời trở thành khán giả danh dự. Những vở kịch được diễn nối tiếp nhau, từ những cuộc chiến tranh khốc liệt đến những II. HÀNH TRÌNH TÌM CHÂN LÝ Ban đầu, hai vị tu sĩ trẻ tuổi tìm đến đạo sư Bà la môn nổi tiếng thời bấy giờ là San Xà Dạ (Sanjaya). Vị thầy này có tu tập thiền, có đạt được một số năng lực nhất định nên đệ tử của ông cũng rất đông. Tuy nhiên, ông chủ trương lý thuyết mọi điều đều tương đối, không thứ gì chắc chắn. Mọi sự việc đều đúng lúc này nhưng lại sai lúc khác, vì vậy mà hãy sống đừng quan tâm tới bất kỳ điều gì, không tiếc nuối quá khứ chẳng mơ ước tương lai, không cần tìm cầu giải thoát cũng chẳng bận lòng bởi sinh tử. Hai vị tu sĩ trẻ tuổi nhu thuận tu theo dù trong lòng còn ngổn ngang vô số khúc mắc. Chỉ một thời câu chuyện thường nhật nhỏ nhen, con người bị áp bức rồi vươn lên, có những kẻ thắng cuộc, có kẻ bại trận, sự vinh quang và đổ máu, sự mưu hại, những anh hùng chiến đấu chống lại kẻ ác... Sân khấu kia trở nên sinh động với muôn vàn mảnh ghép cuộc đời, còn các diễn viên cứ say sưa hết cười rồi khóc với nhân vật của họ. Chứng kiến những cảnh đó, Ngài Mục Kiền Liên và Ngài Xá Lợi Phất lại chợt như bị cuốn vào trong vô số ưu tư về sự giả tạo, trống rỗng, ngắn ngủi của kiếp người. Vậy là hai Ngài đưa ra quyết định từ bỏ thế tục, xuất gia làm khất sĩ du phương tìm cầu chân lý. Thấy được ý chí và quyết tâm mạnh mẽ của hai vị, rất nhiều thanh niên trong làng cùng cất bước đi theo. gian ngắn, họ đã vượt qua thầy mình. Đó là lúc họ biết sẽ không còn ở đây lâu nữa. Thế rồi hai vị bắt đầu hành trình du hành trên khắp các nẻo đường khô nóng cháy da cháy thịt của xứ Ấn Độ để tiếp tục tầm sư học đạo. Dẫu cho ước mơ về một ngày được giải thoát, giác ngộ còn mờ mịt, xa xăm nhưng Ngài Mục Kiền Liên và Ngài Xá Lợi Phất vẫn cứ đi đi mãi với đôi chân không biết mỏi mệt. Lần này quay trở về Ma Kiệt Đà, hai vị chia tay nhau với lời nguyện ước: "Ai tìm thấy con đường bất tử trước sẽ lập tức thông báo cho người kia". Tại thời điểm ấy, Đức Phật đã chuyển Pháp luân và cho phép những sứ giả đầu tiên của Như Lai đi truyền bá chánh Pháp. Một hôm Ngài Mục Kiền Liên đang ngồi trầm ngâm thì thấy Ngài Xá Lợi Phất tìm đến với một niềm hân hoan chưa từng có, gương mặt của Ngài Xá Lợi Phất đẹp đẽ lạ kỳ. Ngài cảm nhận được bạn mình đã có một sự thay đổi lớn lao trong tâm hồn. Rồi Ngài Xá Lợi Phất kể về vị Sa môn đã gặp trên phố, về phong thái bình an và tự tại của Ngài. Tôn giả ấy là Assaji, một trong những đệ tử của Đức Thế Tôn Gotama đến từ Sakya. Ngài Mục Kiền Liên như thu hết tâm hồn vào từng lời mà người bạn Xá Lợi Phất đang kể. Khi bài kệ sau đây vừa được đọc dứt lời: Các Pháp do duyên sinh Rồi cũng do duyên diệt Thầy ta Đại Sa Môn Đã tuyên thuyết như thế! Ngài Mục Kiền Liên hốt nhiên cũng thấy tâm trí bừng sáng. Ngài không còn một chút nghi ngờ rằng đây chính là con đường chân lý, là cánh cửa của bầu trời giác ngộ đã mở toang trước mắt. Đó là khoảnh khắc Ngài Mục Kiền Liên chứng đạt quả vị Dự Lưu giống như người bạn của mình, trở thành vị Thánh Tu Đà Hoàn. Niềm hạnh phúc bất ngờ đó thôi thúc hai người bước thật nhanh đến tinh xá Trúc Lâm (Veluvana) để gặp Thế Tôn Gotama, nhưng hai vị biết rằng mình nên đến gặp Đạo sư Sanjaya trước, vì dù sao hai vị cũng từng là đệ tử của ông. Ngài Mục Kiền Liên và Ngài Xá Lợi Phất thiết tha thuyết phục thầy cùng mình tới gặp Đức Thế Tôn. Hai Ngài mong rằng thầy cũng tìm được ánh sáng chân lý. Nhưng thầy Sanjaya lại ham thích danh vọng và lợi dưỡng. Ông từ chối đi cùng hai vị với lý do lớn tuổi hơn Thế Tôn Gotama, hơn nữa ông đang là vị Đạo sư không thể trở xuống làm đệ tử được. Các Ngài vô cùng thất vọng, cả hai quỳ lạy thầy rồi quay lưng bước đi, theo sau là rất đông các môn đệ. Đoàn người chỉ trong thoáng chốc đã đến nơi. Tinh xá Trúc Lâm hiện ra trong vẻ đẹp đơn sơ của khu rừng tre xanh mát. Giữa hội chúng đông đảo nhưng rất trang nghiêm, Đức Phật đang thuyết Pháp. Thấy hai người từ xa Người dừng lại và nói: "Đó là Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên, thật là đôi bạn phước duyên hoàn hảo. Hãy đến đây với Như Lai". Rồi Phật cho phép hai vị cùng các môn đệ được xuất gia. Tôn giả Mục Kiền Liên chọn một hang động nhỏ trên rặng núi gần làng Kalavala chuyên tu thiền định. Nhưng khi Ngài dụng công, những cơn hôn trầm liên tục tìm đến làm trở ngại công phu. Đức Phật quan sát thấy liền dùng thần lực hiện ra trước mặt Ngài, đọc lên bài kệ: Ai diệt được si ám Của nhiều kiếp trầm luân Thoát khỏi lưới Ác ma Ta gọi là chiến thắng. Ngài chợt bừng tỉnh và hốt nhiên chứng đạo. Kể từ đây, có thêm một vị Thánh giác ngộ giữa thế gian này. Ngài sẽ dùng thần thông quảng đại của mình để mang lại những lợi ích lớn lao cho chúng sinh. 4