Một lần cùng Tăng đoàn du hành qua xứ Bạt Kỳ (Vajji), Tôn giả Anuruddha xin phép Đức Phật được dừng chân tĩnh tu. Tại đây, trong căn chòi lá nhỏ bên bìa rừng, phía sau khu vườn của một gia đình nông phu, Ngài tọa thiền lặng im bất động. Tôn giả an trú sâu dần trong các tầng mức thiền định, hào quang nơi thân thể tỏa ra lấp lánh. Vào một đêm tĩnh lặng, từ nơi gương mặt Ngài bỗng xuất hiện vầng ánh sáng chói lòa chiếu rọi đến mười phương thế giới. Cả đất trời hiện diện đủ đầy trong một tia nhìn cùng khắp tường tận đến từng hạt bụi nhỏ. Ngay giây phút đó, Thiên nhãn thanh tịnh siêu nhiên bừng khởi.
Đầu tiên, vầng ánh sáng từ mắt Ngài xuyên qua lòng đất sâu thăm thẳm, chạm tới cảnh địa ngục tối tăm, nơi chúng sinh đang ngụp lặn trong khổ đau cùng cực. Gương mặt các chúng sinh này u ám, hốc hác, nhăn nhúm lại trước những cực hình thảm khốc. Ánh mắt họ vẫn nóng bỏng ngọn lửa căm hờn, họ chiến đấu với những tra tấn ghê rợn bằng tiếng gào khóc, la hét thất thanh kinh dị. Họ chết đi rồi lại hồi tỉnh, họ điên cuồng trốn chạy nhưng đâu cũng là đường cùng, đâu cũng là thảm cảnh. Những chiếc vạc dầu sôi trào hơi khói, những máy chém, những lưỡi dao, dòng dung nham đỏ rực, cái giá lạnh đến toác thịt da. Mùi hôi thối, mùi máu tanh, mùi khét lẹt kinh khiếp quyện lẫn vào nhau, tràn khắp cả bầu không khí. Sự đau khổ là triền miên, không cùng tận, không một phút giây ngưng nghỉ. Ngài thấy những chúng sinh này đã phạm những trọng tội không thể dung thứ, bên trong thì nung nấu điều ác độc, bề ngoài lại lạnh lùng tàn nhẫn trước những nỗi khổ của người khác, làm điều ác mà trong lòng sướng vui khoái trá. Họ sẽ phải chịu đày đọa trong địa ngục đến khi nào biết nhận tội mới có cơ hội thoát ra, làm lại cuộc đời.
Ánh sáng chiếu soi vào cõi âm ở nhân gian, nơi những vong linh xấu xí, gớm ghiếc đang vật vờ khắp nơi. Họ là những chiếc bóng lờ mờ cô đơn, tủi nhục. Những vong linh ấy có khi lang bạt núp ở gốc cây, bụi bờ, gầm cầu. Cũng có khi tụ tập thành từng đám ngồi ủ rũ đưa mắt dòm ngó đợi chờ. Họ đói cồn cào, họ khát cháy họng, họ khát khao được yêu thương, được sống lại kiếp người nhưng chẳng ai đoái hoài tới họ. Họ thiếu phước đến nỗi tranh giành nhau từng mẩu phân bò, từng con chuột chết, thậm chí chấp nhận làm súc sinh để có được miếng ăn. Những vong linh như thế ngập tràn trần thế, bởi khi được làm người đã không biết đạo lý để tu nhân tích đức, chỉ phung phí hưởng thụ, đốt sạch phước báu, phá tan những thiện nghiệp từ quá khứ. Họ sẽ cứ phải vật vờ, khóc lóc như thế hàng chục, hàng trăm, thậm chí hàng ngàn năm cho đến khi nào đủ duyên tái sinh lại mới thôi.
Thế giới của những loài súc sinh cũng được khám phá tường tận. Những con thú chỉ biết sống theo bản năng mà gần như chẳng có lý trí. Kiếp súc sinh là hình phạt dành cho người đã gieo những ác nghiệp không xứng với phẩm cách của một con người. Họ sống bầy đàn lang chạ, ham miếng ngon mà giết mổ bừa bãi, hay mắng chửi người khác thậm tệ, coi đồng loại chỉ là súc sinh, rồi vô số những trò tệ hại ăn nhậu, nói tục, đánh lộn… Tất cả chỉ bởi không kiềm chế được bản năng, để bản năng dẫn dắt mà phải đọa vào thân phận thấp hèn.
Gương mặt Tôn giả tiếp tục trầm mặc tỏa sáng, ánh sáng chiếu vào cõi người, cõi A Tu La, những cõi trời huy hoàng vi diệu. Nơi cõi người phước tội đan xen, sướng khổ lẫn lộn, và cực kỳ vất vả. Thế giới của các vị thần A Tu La thì hạnh nghiệp và đức hạnh chưa tương xứng, phước rất lớn nhưng vẫn còn nóng tính, ham thích dục lạc. Những cõi trời cực kỳ vinh quang thù thắng, chỉ dành cho những người biết đạo lý, cung kính Tam Bảo và gây được nhiều việc thiện lành. Chư Thiên tử cao lớn đẹp đẽ ngự trong các lâu đài hào quang tỏ rạng, tâm hồn được an vui như ý. Thế nhưng cũng tùy theo phước và công đức tu hành của các vị mà hình thành nên các tầng trời khác nhau, vô cùng đa dạng. Tôn giả thấu rõ cả những thế giới cao siêu vượt ngoài suy tưởng, tầng trời Sắc giới đã hoàn toàn trong sạch không còn vẩn chút tính dục, cõi Phạm Thiên thanh tịnh thuần khiết và ngập tràn ánh sáng, nơi Tha Hóa Tự Tại phước lực sung mãn, đến cõi trời Vô Sắc thì chư Thiên không còn hình hài mà chỉ là một cõi tâm bao la, phủ trùm tất cả.
Tôn giả A Nậu Lâu Đà vẫn ngồi bất động, hào quang nơi Ngài tỏa vào vô tận trong vũ trụ. Ngài thấy hàng triệu triệu ngôi sao lấp lánh khắp không gian, mỗi ngôi sao lại là một tinh cầu hay một mặt trời cháy sáng. Chúng vận động tạo thành những thiên hà, những tinh vân khổng lồ mà mỗi hạt bụi trong đó lại là cả một hành tinh… Nơi đó cũng có những thế giới có sự sống, những giống loài thông minh và các Đức Phật hiện thân giáo hóa. Thế nhưng, dù cho số thế giới có rộng lớn vĩ đại như thế nào, có nhiều như số cát của con sông Hằng thì cũng không vượt khỏi một cái chớp mắt của Ngài, đến từng chiếc lá khô rơi vô tình làm lăn tăn sóng trên mặt hồ cũng đều nằm trong Thiên nhãn thanh tịnh.
Tôn giả mô tả Thiên nhãn của mình giống như một người đứng trên lầu cao, ở giữa ngã tư quan sát hết mọi người đi lại. Khắp cả ba nghìn thế giới, sáu cõi luân hồi vô cùng phong phú, vô cùng đa dạng nhưng tất cả đều được tạo nên bởi nghiệp quả. Chính những suy nghĩ, lời nói, hành động của chúng sinh đã vẽ ra đời sống tương lai cho chính mình. Ngài nhìn thấu vào từng suy nghĩ, từng ý niệm vi tế trong tâm chúng sinh. Có khi, cùng một hành động nhưng chỉ sai khác nhau trong đường tơ kẽ tóc, trong những ý niệm thầm kín cũng dẫn tới những quả báo cách nhau một trời một vực. Vô số những nghiệp duyên, phúc báo, tốt xấu, thô thiển hay tinh tế đan xen nhau chằng chịt, tác động lẫn nhau, lôi cuốn lẫn nhau tạo thành dòng chảy mãnh liệt của sinh tử luân hồi. Chúng sinh ngụp lặn trong ấy, trầm luân trong ấy đều chìm vào một nỗi khổ dai dẳng, không thoát ra được. Chỉ đến khi có đạo lý của một Đấng Giác Ngộ soi chiếu, cuộc đời họ mới có ánh sáng ...
Hôm đó, khi Tôn giả A Nậu Lâu Đà bừng khởi Thiên nhãn để quán sát khắp pháp giới thì tất cả các vị A La Hán tại tinh xá cũng đều cảm nhận đạo lực phi thường của Ngài. Tôn Giả Tân Đầu Lô Phả La Đọa (Pindola Bharadvaja) tán thán: “Tôn Giả A Nậu Lâu Đà nhìn thấy cả tam giới rõ ràng tường tận như xem trái xoài trong lòng bàn tay”. Tại tinh xá Kỳ Viên (Jetavana), Đức Thế Tôn ấn chứng rằng: “Trong các đệ tử của Như Lai có Thiên nhãn, A Nậu Lâu Đà là tối thắng".
Vào mỗi rạng đông, Tôn giả thường dùng Thiên nhãn quan sát khắp ba cõi Dục giới, Sắc giới và Vô sắc giới xem chúng sinh nào hữu duyên với chánh Pháp để tùy cơ hóa độ. Những bài Pháp của Ngài bao giờ cũng vô cùng hấp dẫn bởi những ví dụ sinh động trong khắp pháp giới. Với năng lực phi thường như thế, Ngài đã tạo thành không biết bao nhiêu công đức trên cuộc đời. Thiên nhãn chiếu đến đâu thì lòng từ bi cũng ngập tràn tới đó, cả ba ngàn thế giới cũng đều được Tôn giả quan sát và yêu thương.
Thiên nhãn đệ nhất tất nhiên cũng là hoa trái của một nhân lành đã gieo trong quá khứ. Đó là lời phát nguyện chí thành của Ngài trong thời Đức Phật Thắng Liên Hoa (Padumuttara) cách đây rất lâu xa. Rồi trong nhiều kiếp, cứ mỗi khi nhân duyên bắt gặp nơi có thờ Xá lợi Đức Phật, Ngài lại bừng lên niềm kính ngưỡng và thắp sáng chánh điện với hàng ngàn ngọn đèn nến lung linh. Tôn giả cũng hình thành nên một đức tính luôn theo Ngài qua vô lượng thời gian, đó là: Ngài lúc nào cũng chú tâm quan sát đến những nỗi khổ xung quanh mình để từ đó giúp đỡ, sẻ chia cùng họ. Không bao giờ một người nghèo hiện ra trước mắt Ngài mà không nhận được bất kỳ điều gì, một nỗi buồn thoáng qua nơi vầng trán của người nông phu cũng sẽ nhận được sự quan tâm tử tế… Bởi thế mà khi được thành tựu, Thiên nhãn của Ngài có thế thấu suốt hàng nghìn thế giới, thấy rõ dòng lưu chuyển của sinh tử luân hồi, soi tỏ đến từng tâm tư vi tế trong lòng của chúng sinh.
















