Khi không làm gì cả, kể cả không làm điều ác, ta vẫn bị tổn phước từ từ, bởi vì mỗi ngày ta đều âm thầm thọ nhận nhiều nguồn lực của đất trời xã hội, sự bình an từ các chiến sĩ, sự tiện lợi từ hạ tầng của nhà nước, cơm áo từ gia đình mưu sinh, mưa nắng gió mây của trời đất… Thọ nhận mà không làm gì để đền đáp thì ai cũng phải hết phước. Đại lễ Vu lan chính là dịp để mọi người con Phật được nhắc nhở về trách nhiệm của mình trong cuộc đời, và chuẩn bị một tinh thần phụng sự không mệt mỏi
Vu Lan về giữa đất trời
Nhắc người con Phật suốt đời dấn thân
Sống là phải biết ân cần
Hy sinh phụng sự vạn lần cho đi
∞ Khi có mặt giữa cuộc đời, ta bị đặt vào sự lựa chọn quyết liệt giữa ba tình huống: một là sống đúng với những trách nhiệm trong cuộc đời, hai là sống vô trách nhiệm không cần lo cho ai, ba là sống thực hiện nhiều hơn trách nhiệm của bản thân. Thế nào là sống đúng với trách nhiệm bản thân, đó là ta thực hiện đầy đủ bổn phận làm con đối với gia đình bố mẹ, bổn phận làm học trò đối với thầy cô giáo, bổn phận đối với xóm làng, bổn phận đối với cơ quan, bổn phận đối với tổ quốc, bổn phận đối với thế giới, bổn phận đối với đạo pháp.
Mỗi một bổn phận lại có nhiều quy định tinh tế, ví dụ như con cái phải hiếu kính vâng lời bố mẹ, trẻ em phải lễ phép với người lớn, học trò phải kính trọng thầy cô giáo, phải siêng năng làm việc nhà đỡ đần bố mẹ, phải cứu người gặp nạn, phải học đủ kiến thức để làm việc giúp đời, phải nộp thuế đầy đủ giúp quốc gia có ngân sách phát triển, phải bảo vệ tổ quốc bằng tất cả mạng sống của mình, phải tu dưỡng nội tâm sao cho có đạo đức sâu sắc, phải bảo vệ tình đoàn kết xóm làng và dân tộc… Nếu đếm ra cho hết, mỗi người phải gánh cả triệu điều bổn phận giữa cuộc đời này.
Vô vàn bổn phận trong đời
Nghìn điều không hết, triệu lời không xong
Nhưng xin giữ một tấm lòng
Vui cùng trách nhiệm, đi cùng thế nhân
∞ Người có thể thực hiện đầy đủ trách nhiệm của mình với cuộc đời, với gia đình, với xã hội, đã là người rất tốt, đáng được biểu dương khen thưởng yêu quý, vì rất là vất vả ta mới có thể làm tròn bổn phận mọi thứ. Ta hãy nhìn một người đang tuổi trung niên vừa phải lo cho gia đình vợ chồng con cái, vừa phải lo cho bố mẹ đang vào tuổi già, vừa phải lo cho sở làm, vừa phải lo cho các cộng đồng mà ta là thành viên, vừa phải lo xã hội, đất nước. Rồi khi gia đình có người ốm bệnh, cha mẹ già yếu cần chăm sóc, sở làm có biến động, xã hội bị xáo trộn, trách nhiệm đó còn bị đẩy lên gấp nhiều lần bình thường.
Đa phần ít ai hiểu hết những bổn phận của mình đối với mọi người chung quanh, chưa cần nói đến thực thi bổn phận, chỉ cần biết mình có những bổn phận gì thôi là đã giỏi lắm rồi. Ta cứ nhìn vào một gia đình hay một sở làm, người có thể phân công giao việc cho người khác phải là người đảm đương giỏi giắn vì họ biết bổn phận của mọi người. Còn đôi khi chính ta lại không biết việc của ta là cần phải làm gì nữa. Sáng dậy quên quét nhà, cuối tuần chưa thăm ông bà, chưa gửi tiền mua sữa cho em bé, bảng tổng kết cuối tuần chưa nộp cho trưởng phòng…
Biết mình có bổn phận gì
Đã là một kẻ rất chi tuyệt vời
Thiện hiền trí tuệ sáng ngời
Dọn lòng để sống giữa đất trời an vui
∞ Cái tệ của con người là không biết mình có bổn phận gì, hoặc giả vờ cố tình không biết mình có bổn phận gì, rồi tránh né việc phụng sự cống hiến để chỉ ích kỷ lo cho mình. Con người tự nhiên thích hướng về cái vui chứ không hướng về bổn phận, chẳng hạn như khi nói về hôn nhân, người ta cứ nghĩ đến cuộc sống hạnh phúc lứa đôi chứ không nghĩ đến bổn phận làm việc vất vả kiếm tiền nuôi sống gia đình, bổn phận nuôi dạy con cái, bổn phận đối với gia đình hai bên… Hoặc khi nói đến buổi tiệc vui, người ta chỉ nghĩ đến ăn uống cười đùa ca hát tưng bừng chứ không nghĩ đến khâu nấu nướng trưng bày rồi sau đó dọn dẹp trả đồ rất nhọc.
Mùa Vu lan, ta học cách tìm ra mình còn có bao nhiêu bổn phận giữa cuộc đời để cố gắng thực hiện cho lòng an vui nhẹ nhõm. Kẻ lười nhác trốn tránh bổn phận tưởng là được khỏe thân, nhưng không ngờ lòng lại dằn vặt bất an mãi. Còn ai chịu khó hoàn thành bổn phận, lòng tự nhiên thanh thản an vui. Cũng giống như người xách túi chạy vụt ra khỏi nhà để không bị cha mẹ kêu nấu cháo cho bà, tưởng là mình khôn, đâu ngờ cả cuộc đời còn lại sẽ sống trong ray rứt. Còn ai ở lại nấu cho bà miếng cháo, lau cho bà chiếc giường nằm, lại sẽ sống một đời an vui thanh thản. Sợ bổn phận rồi trốn, hoặc tìm bổn phận để làm, đó là ranh giới chia đôi nhân loại.
Nguyện lòng bổn phận hoàn thành
Để làm người sống yên lành thảnh thơi
Sá gì giọt nước biển khơi
Xin dâng tất cả lời mời yêu thương
∞ Nếu ta trách những ai tránh né trách nhiệm, thì ta phải ca ngợi những ai tình nguyện gánh vác nhiều hơn trách nhiệm của mình. Có những phần việc không nằm trong bổn phận của ta, không ai bắt ta làm, nhưng ta tự nguyện làm, đó là ta làm nhiếu hơn bổn phận. Thấy đoạn đường hư, rủ nhau cùng sửa sau khi đã trao đổi với địa phương; thấy em bé lẩn thẩn một mình, nhìn quanh không có người lớn trông coi, ta tự nguyện đứng lại trông giữ đợi cha mẹ đến; thấy nhà hàng xóm xuống cấp mưa dột mà gia đình nghèo, ta đến hỏi han rồi rủ vài người góp sức sửa giùm; thấy anh bộ đội lên xe khách chắc là về phép thăm gia đình, ta tự nguyện trả tiền vé giùm để bày tỏ tình quân dân; thấy bà cụ trong xóm đã lâu ở một mình ít ai về thăm, ta chủ động mua quà đến thăm hỏi…
Ta hay gọi những người làm ngoài bổn phận của mình là làm phước, làm phước nghĩa là phụng sự cho mọi người ngoài bổn phận, không bị ép buộc. Bổn phận thì có khi giống như một ân nghĩa quá khứ nào đó mà ta phải trả, còn làm phước thì hoàn toàn là sự tự nguyện bởi lòng tử tế. Chẳng ai ép ta phải đóng giùm tiền học cho đứa trẻ nghèo trong xóm, chẳng ai ép ta phải xây hàng rào lùi vào trong để cho đường rộng thêm một chút, chẳng ai ép ta phải gom hàng chở đi về vùng bão lũ cứu trợ… Chỉ có lòng tử tế đã thúc ẩy mọi chuyện, chỉ có lòng tử tế đã vẽ nên bức tranh đẹp cho cuộc đời này. Sự tử tế đã khiến ta làm nhiều hơn bổn phận, và cuộc sống này đẹp hơn nhờ vào lòng tử tế đó. Tổng bí thư chủ tịch nước Tô Lâm đã phát biểu và vinh danh 100 tấm gương tử tế ở thủ đô Hà Nội chính là sự đề cao, mà cũng là mệnh lệnh của lương tâm cho mọi công dân Việt Nam như thế.
Trên đời có đẹp gì hơn thế
Người yêu người, sống để yêu nhau
Nghìn xưa sẽ nối nghìn sau
Bởi lòng tử tế nhịp cầu bao la
∞ Ta hãy bắt đầu từ bé, khi bắt đầu có ý thức. Khi còn bé, ta lệ thuộc vào sự nuôi dưỡng dạy dỗ của bố mẹ, có khi còn được nuông chiều hơi nhiều nữa là khác. Nếu ai xui xẻo được cha mẹ nuông chiều nhiều quá thì tâm lý sẽ xuất hiện sự ỷ lại rất tiêu cực, cứ mặc định cha mẹ là phải chiều mình vô điều kiện, từ đó tha hồ hư hỏng. Nếu ai may mắn được cha mẹ nghiêm khắc dạy răn kỹ lưỡng thì sẽ không bị ỷ lại, sớm có nhận thức về trách nhiệm bổn phận của mình đối với bản thân và gia đình, và đây là lợi thế, người như thế lớn lên sẽ trở thành người có ích cho đời. Ngay từ bé, ta phải tập cho mình có ý thức về bổn phận đối với gia đình, nghĩa là có bổn phận phải vâng lời bố mẹ, có bổn phận phải phụ giúp việc nhà, có bổn phận phải siêng năng học hành, có bổn phận phải lễ kính Phật mỗi ngày để cầu phúc cho bố mẹ.
Trẻ đến trường có bổn phận phải vâng lời kính sợ thầy cô giáo, gặp khách đến nhà phải có bổn phận chào hỏi lễ phép, đối với ông bà, họ hàng, có bổn phận yêu kính tương trợ, đồng thời có bổn phận đề phòng kẻ xấu làm hại gia đình. Trẻ có bổn phận tu dưỡng đạo đức căn bản như không ăn cắp, không nói dối, không lười biếng, không hỗn xược, không hung dữ, không tham ăn… Phải lễ Phật xin gia hộ cho mình được hiền thiện đạo đức, biết thương người thương vật, biết ham học, biết giúp đỡ… Theo luật nhân quả thì trẻ mà hiểu được bổn phận để siêng năng thực hiện thì chắc chắn sẽ là người rất thông minh ở tương lai
Mời còn thơ ấu đã là
Nhận ra bổn phận để mà làm theo
Chẳng phân biệt giữa giàu nghèo
Chỉ quan trọng biết chống chèo thông minh
∞ Rồi lớn thêm một chút, vào độ tuổi dậy thì, có sức khỏe hơn, có nhận thức hơn, chúng ta phải nhanh chóng gánh vác thêm bổn phận để vừa tạo phúc, vừa rèn luyện bản thân nhiều hơn nữa. Ở lứa tuổi teen này, mức độ hội nhập với xã hội bên ngoài cũng rộng hơn, giao du bạn bè nhiều hơn, và thử thách về đạo đức cũng dữ dội hơn. Nhiều bạn bè sẽ rủ rê ta làm những điều nghịch ngợm và tai hại, ta phải đủ sức tránh né, và đủ sức khuyên bảo bạn bè cùng tránh xa những điều tai hại đó. Bổn phận quan trọng của lứa tuổi teen là dẫn dắt bạn bè đi đúng con đường đạo đức, cùng nhau trau dồi lòng yêu nước, tình yêu nhân loại, và tâm hồn hiền thiện hướng Phật.
Tuổi teen cũng là lúc giới tính thức dậy, sức hút của tình cảm nam nữ sẽ gây ra nhiều tâm lý bồng bột tai hại, nên đây là lúc phải được dạy dỗ kèm cặp rất kỹ để tránh những điều đáng tiếc xảy ra. Người nữ phải biết từ chối, người nam phải biết kìm hãm. Những suy nghĩ tình cảm lúc này hầu hết đều nông cạn và sai lầm, đi qua rồi sẽ hối hận. Ta phải dành tâm trí và sức khỏe để học hành, rèn luyện cơ thể, làm phước, hoạt động thiện nguyện, tu dưỡng đạo đức và thiền định, xây dựng lý tưởng yêu nước phụng sự, quan sát chung quanh để ngăn ngừa tội phạm. Ta có bổn phận chống lại sự xâm nhập lén lút của tệ nạn ma túy, cờ bạc, giúp cho xã hội yên bình.
Bớt đi một bản nhạc tình
Thêm vào một cuộc đời mình cho đi
Dấn thân phụng sự nề chi
Nguyện lòng chỉ biết sống vì tha nhân
∞ Rồi khi bước vào tuổi trưởng thành, vừa theo quy định của pháp luật, vừa theo sự phát triển của sinh lý cơ thể, đây chính là lúc ta thực sự gánh vác tất cả trách nhiệm của một con người, rất nặng nề, và rất xứng đáng. Đây chính là lúc ta phải hiểu một triệu điều trách nhiệm của đời người, không sợ hãi, không tránh né, rất mạnh mẽ đón nhận, rất hạnh phúc để gánh vác. Giai đoạn trưởng thành này chính là lúc ta gánh trách nhiệm cho cả quá khứ và tương lai, gánh trách nhiệm từ hồi còn bé thơ nhiều điều chưa làm được, gánh trách nhiệm tới lúc tuổi già nhiều việc không làm nổi. Nếu nhìn theo con mắt của đạo Phật, ta gánh trách nhiệm bù đắp cho những thiếu sót từ nhiều kiếp quá khứ, và gánh trách nhiệm cho những phúc lành trong nhiều kiếp ở tương lai.
Rất là đáng tiếc cho những ai bước vào giai đoạn trưởng thành này mà chỉ lo hưởng thụ, phước thì cạn mà cơ hội để cống hiến thì vụt qua mất. May mắn ta là con của Phật, ta hiểu nhân quả tội phúc, nên nguyện lòng hết sức cố gắng, cầu Tam Bảo gia hộ, để đủ sức hoàn thành mọi trách nhiệm của cuộc đời, thậm chí còn làm được nhiều hơn trách nhiệm để tạo phúc cho muôn đời sau.
Đôi vai gánh cả đất trời
Hiểu điều tội phúc chẳng rời đâu xa
Tài hèn sức mọn dẫu là
Nhưng lòng này quyết chan hòa yêu thương
∞ Ta có một trách nhiệm rất lớn đối với xã hội đất nước. Quốc gia là một cộng đồng vô cùng thiêng liêng vì nơi đó mọi người sống chung trong cùng một hệ thống pháp luật chính trị, chia sẻ cùng một nền văn hóa truyền thống lâu đời, kế thừa một dòng lịch sử oai hùng của tổ tiên, nói hầu như cùng một ngôn ngữ, thụ hưởng cùng một hệ thống phúc lợi công cộng… Thế nên, ai cũng phải có tinh thần trách nhiệm đối với đất nước mình dù có thể khả năng của mình nhỏ bé.
Đầu tiên là phải yêu đất nước, rồi vì yêu đất nước nên phải yêu đồng bào, yêu đồng bào nên phải giúp đỡ tương trợ lẫn nhau trong từng những việc nhỏ nhặt trong cuộc sống, không nề hà, không tiếc công, không so bì, không đợi nhờ vả. Giữ giùm nhà cho hàng xóm khi người ta bị cái gì khẩn cấp phải chạy đi vội, rủ bạn bè đến thăm những người già sống một mình, có gì ngon cũng đem biếu nhà nghèo trong xóm cho mấy đứa trẻ ăn cho vui, nghe tin có thiên tai xảy ra là hưởng ứng chiến dịch cứu trợ của nhà nước, bày tỏ tình yêu mến đối với những bạn thanh niên thực thi nghĩa vụ quân sự, thường kể cho trẻ nghe về thành tích của các anh hùng các lãnh tụ tài giỏi…
Quê hương là buộc phải yêu
Mà yêu hơn cả những điều riêng tư
Đồng bào tình nghĩa cũng như
Ruột mềm máu đỏ đến từ nghìn xưa
∞ Lớn hơn tổ quốc, nhưng xa xôi hơn tổ quốc chính là cả thế giới hành tinh nhân loại này. Dù xa xôi, dù chưa làm gì được, nhưng ta cứ phải có bổn phận phải yêu tất cả, yêu để đó, yêu để dành, yêu rồi tính sau. Thế giới với nhiều quốc gia khác biệt, nhiều nền văn hóa khác biệt, nhiều hệ thống chính trị khác biệt, ẩn giấu nhiều điều xấu xa nguy hiểm, nhưng ta cứ nguyện lòng phải yêu thương hết. Bổn phận ta là cứ lan truyền tình yêu nhân loại như thế, rồi biết đâu nhờ tình yêu thế giới đại đồng bao la đó mà hận thù giết chóc sẽ vơi.
Trước mắt ta cứ làm những việc nhỏ như bảo vệ môi trường sinh thái, ủng hộ Nhà nước Việt Nam cứu trợ các nước bị khó khăn, chào đón thân thiện khách nước ngoài để giới thiệu cho họ về văn hóa tốt đẹp của Việt Nam, hướng dẫn khách nước ngoài về Thiền học của Phật giáo Việt Nam, tạo điều kiện cho người nước ngoài về Việt Nam khám chữa bệnh với chi phí thấp mà hiệu quả cao, mỗi ngày lễ Phật cầu nguyện cho thế giới hòa bình, không còn chiến tranh thù hận, xin cho cả thế giới này ai cũng biết tin sâu nhân quả, ai cũng hướng về giác ngộ vô ngã…
Nguyện lòng yêu hết hành tinh
Chiến tranh lửa tắt, hòa bình mưa rơi
Máu hồng lệ mặn người ơi
Trái tim xin gửi về nơi cuối trời
∞ Có một điều vô cùng quý giá mà ta có bổn phận giữ gìn cho thế giới này, đó là chánh pháp của Phật. Sự đau khổ của chúng sinh là vô cùng vô tận, những niềm vui nếu có cũng chỉ thoáng qua tạm bợ, còn lại vẫn chỉ là khổ đau. Chánh pháp của Phật mở ra con đường giác ngộ giải thoát giúp chúng sinh chấm dứt mọi đau khổ, thoát khỏi thân phận phàm phu, vượt lên quả vị thánh hiền cao thượng. Căn bản chánh pháp của Phật là đạo lý về luật Nhân quả nghiệp báo khiến chúng sinh lý giải mọi số phận may rủi diễn biến của đời mình, đồng thời biết tự thiết kế cho mình một cuộc sống tốt đẹp về sau. Hiểu luật nhân quả nghiệp báo rồi, chúng ta biết cố gắng làm phước từng chút một, giúp đỡ nhau từng chút một, biết mơ ước lớn lao là đem lại yên vui hạnh phúc đạo đức giác ngộ cho cả thế giới. Ta luôn gửi đến mọi người thái độ thân thiện tôn trọng chứ không dám hờ hững lạnh nhạt, ta luôn động viên kêu gọi mọi người thương yêu nhau để đừng ai bị cô độc về sau.
Đỉnh cao của đạo lý Phật dạy là Thiền định hướng về Vô ngã. Sau khi hoàn thiện tâm hồn trong đạo đức, sau khi tích lũy được nhiều công đức lành, rồi ai cũng phải tu tập thiền định để đi đến giác ngộ một cách cụ thể. Ta có bổn phận phải tu tập thiền định để lấy sức mạnh từ sự tinh tấn của mình mà thuyết phục cả thế giới cùng tu tập thiền định để đạt đến giác ngộ vô ngã. Ta phải thực hành phép Chỉ là kỹ thuật, và phép Quán là suy gẫm đạo lý, một cách thành thạo để vọng tưởng tự nó yên lắng. Ta phải giữ gìn chánh pháp của Phật từ Chánh kiến cho tới Chánh định, từ cuộc sống bên ngoài cho đến thiền định thẳm sâu
Tinh cầu giác ngộ hay không
Bởi vì chánh pháp gieo trồng bao la
Gắng công thiền định sâu xa
Để làm nên cõi chan hòa yêu thương
∞ Giữ gìn nét đẹp văn hóa truyền thống của tổ tiên cũng là một bổn phận cao cả. Ngoài kia thế giới chạy theo lối sống tự do ích kỷ vô trách nhiệm, lối sống đó gây nên nhiều hệ lụy tiêu cực, gia đình tan vỡ, người già cô độc, người trẻ thì hoang phí tuổi xuân, riết rồi thế giới 8 tỷ người này chẳng mấy ai biết thương nhau. Văn hóa Việt Nam ta trọng nghĩa tình, dạy hiếu kính, giữ yêu thương, buộc chung thủy, quý trung thành, nên tạo nên sự gắn kết xã hội đẹp đẽ. Làng xóm gần gũi xởi lởi, họ hàng thân thiết ân cần, chỉ cần ta sống theo văn hóa đó là cả đời không bị cô đơn. Ta có trách nhiệm với mọi người, và tự nhiên mọi người có trách nhiệm với ta. Ở nước ngoài, người ta không dám cứu giúp nhau vì sợ bị dây dưa pháp luật, ở Việt Nam, cứ cứu giúp người bị nạn cái đã, dẫu có bị gán tội cũng chấp nhận, cứu được người cho lương tâm yên ổn.
Người Việt Nam mỗi khi đứng trước bàn thờ tổ tiên là lòng dạt dào xúc động dù chả mấy ai biết mặt cao tằng cố tổ, không giống người nước ngoài đi ngang bố mẹ nhiều khi không thèm nhìn. Từ lòng yêu kính tổ tiên, ta yêu đến tận quốc tổ Hùng Vương, Cha Lạc Long Quân, Mẹ Âu Cơ, và yêu cả giang san gấm vóc này. Ngôi đình làng, ngôi chùa làng, từ lâu giữ gìn hồn quê cốt xứ, gói trong đó bao nhiêu huyền thoại về sự linh thiêng của thần thánh trên cao, là nơi giữ gìn trái tim của những người con xa xứ. Mâm cỗ, tiếng chào, câu ru, sự hào phóng, tình thân ái, là chất liệu văn hóa Việt Nam mà ta có bổn phận giữ gìn không cho mất dù ngoài kia công nghệ phát triển đến mức độ nào.
Mặc cho tên lửa bay xa
Lòng này vẫn giữ tình nhà nếp quê
Rồi mai thế giới sẽ về
Để tìm cuộc sống vẹn thề thủy chung
∞ Ta xác định lại với lòng mình là không sống để hưởng thụ, mà sống để làm tròn trách nhiệm, cả triệu trách nhiệm, sống để cống hiến, cống hiến cả cuộc đời, sống để tu dưỡng, tu dưỡng đến tận cùng giác ngộ. Ai dám khẳng định lời thề này là sẽ đủ sức vượt qua mọi nghịch cảnh và cám dỗ để đi đến sự bình an xứng đáng, sự bình an thanh thản khi hoàn thành mọi trách nhiệm của mình, chứ không phải sự bình an do mình tự ám thị gán cho mình.
Ngày Vu lan lại về, ta cầu nguyện cho thế giới dừng binh đao máu lửa, con người thôi hận thù chia rẽ ghét ganh, ai cũng biết thương nhau để cùng hướng về giác ngộ, các vong linh cõi địa ngục khởi được tâm hối hận để thoát lên, các chúng sinh cõi âm đói khổ biết khởi tâm từ bi để có nơi nương náu, các anh hùng liệt sĩ vẫn tiếp tục hiên ngang giữ nước và siêu thoát, các vong linh lạc lõng bơ vơ bây giờ biết yêu nước và tu hành. Và Chánh Pháp Phật Đà sẽ sáng rực huy hoàng muôn đời về sau.
Vu Lan trời đất nở hoa
Nhắc ta trách nhiệm sống qua cuộc đời
Sống là phụng sự không ngơi
Là cho đi với nụ cười yêu thương
Phật là một ánh thái dương
Pháp mầu dẫn lối đưa đường muôn sinh
Chung nhau xây đắp hành tinh
Đạo lành giác ngộ thanh bình an vui
Chắp tay nguyện mãi không thôi
Một ngày thế giới sẽ ngồi bên nhau
Tìm về thiền định thẳm sâu
Mục tiêu vô ngã nhiệm mầu siêu nhiên.
CẢM NIỆM VU LAN 2026 - TINH THẦN TRÁCH NHIỆM
Link Facebook: https://www.facebook.com/share/p/1BmeAsoh79/
Những khoảnh khắc đáng nhớ tại lễ chính đại lễ Vu Lan 2026 tại chùa Phật Quang
