Chúng ta đọc hai bài kệ:
(15) Hiện đời khổ đã đến
Đời sau khổ nhiều hơn
Kẻ ác đầy nước mắt
Hái quả đắng đã gieo.
(16) Hiện đời vui đã đến
Đời sau vui nhiều hơn
Kẻ thiện đầy hạnh phúc
Thu quả ngọt đã gieo.
Hai bài đối ngược như vậy. Ở phần cuối chúng ta sẽ nói thêm một chút về đoạn Pháp Cú tương tự, liên quan đến câu chuyện của Đề Bà Đạt Đa (Devadatta).
Ác nghiệp của đồ tể Cunda
Phật nói bài kệ Pháp Cú trên vì duyên sự như sau: uở ấy, gần Trúc Lâm tinh xá nơi chư tăng trú ngụ có người đồ tể chuyên nuôi và giết thịt heo tên là Cunda (uần Đà), trùng tên với người cúng dường bữa ăn cuối cùng cho Đức Phật.
Ông Cunda này có một công nghệ làm thịt heo đặc biệt dã man mà đến bây giờ thế giới vẫn chưa có. Trong kinh không kể rằng ông đã nuôi heo bằng loại thức ăn gì, mà chỉ tả chi tiết về cách ông giết mổ heo mà thôi. Gần đến giờ, ông sẽ trói chặt con vật lại không cho nhúc nhích rồi dùng cây gậy đánh vào cơ thể nó từ đầu đến chân, đánh bầm mình cho thịt mềm ra. Nhưng ông không để cho chết vì nếu chết thịt sẽ cứng lại. Kế đến ông banh hàm con heo rồi cố định lại bằng một cái nêm nhỏ bằng sắt do ông tự chế, để nó không ngậm miệng lại được. Rồi ông mới từ từ rót nước nóng vào. Nhưng độ nóng của nước được canh vừa phải, chỉ đủ làm cho con heo nóng rát đau đớn thôi chứ không đủ làm nó chết. Với ruột gan bỏng rát, con vật chỉ biết kêu eng éc trong đau đớn chứ không thể nhúc nhích giãy giụa. eo nguyên tắc, khi nước nóng đi vào ruột thì phân sẽ được tháo ra ngoài nên ông vừa rót vừa nhìn phân ở dưới tuôn ra. Đến khi nước trôi ra từ hậu môn đã trong, ông mới thôi. Rồi ông tiếp tục đun nước cho sôi lên và tưới nước đã sôi lên người con vật cho da lột ra, vì khi con vật còn sống thì da sẽ tróc ra dễ hơn. Ông cứ làm vậy cho đến khi từng lớp lông trôi đi và da bong tróc ra dần. Nếu còn những phần lông cứng thì ông sẽ dùng đuốc để thui sạch đi. Đến khi da đã bong hết, ông mới dùng con dao bén cắm đúng vào đầu con heo, hứng lấy máu và dùng máu ấy tưới lên cơ thể nó cho da ửng màu đỏ. Cuối cùng ông đem quay, sau khi để dành phần ngon cho gia đình, còn lại đều mang đi bán. Vì được chế biến theo công nghệ đặc biệt như vậy nên thịt heo của ông rất ngon, rất nổi tiếng, bán rất chạy và tất nhiên là ông rất giàu.
Và ông cảm thấy đời như thế là được rồi, không cần phải cúng dường hay bố thí cho ai hết. Ông cũng chẳng một ngày đi đến tinh xá nghe pháp dù ở ngay gần đó. Ai đến xin bất cứ thứ gì đều bị ông nạt nộ, đuổi đi; hoặc các vị sa môn ôm bình bát đi khất thực ngang qua đều bị ông quay mặt khinh bỉ. Cả đời ông không màng đến việc tạo phước, chỉ kiếm tiền bằng việc giết heo theo cái công nghệ khiến cho con vật cực kỳ đau đớn như thế.
Với ác nghiệp thuần thục như vậy, cuối cùng cũng đến ngày đồ tể Cunda không còn lại chút phước nào. Rồi ông bỗng mắc một căn bệnh kỳ lạ khiến ông vật vã, la lối liên tục. Tiếng ông thét ra giống hệt tiếng heo kêu và cũng chỉ bò lết không khác gì heo. Ông bò từ trước ra sau nhà, va đầu vào vách tường, chui xuống gầm giường rồi hất tung chiếc giường và chui ra... Với thân hình mập mạp cộng thêm chứng bệnh kỳ lạ, trông Cunda giờ đây không khác gì một con heo thật sự.
Những người thân không tài nào ngăn cản nổi ông, mỗi khi họ chạy đến ôm lại đều bị ông vung mạnh cho ngã nhào. Và ông cứ vừa chạy vừa rống lên đau đớn giống như đang bị ai đánh, bị ai đổ nước sôi lên người, bị ai dùng dao bén cắt cổ. Ông vừa la vừa kêu nghẹt nghẹt, eng éc, vừa bò lết dưới đất không còn đứng lên được nữa. Người nhà lúc đó vừa sợ hãi vừa thương xót muốn đến trói ngăn lại nhưng không làm sao lại gần được cả.
Thế là họ phải chặn hết mọi cánh cửa để ông chỉ chạy tới chạy lui trong một khu vực mà thôi. Người nhà ở khu vực bên ngoài còn ông cứ tiếp tục vừa chạy vừa la hét như thế. Tiếng kêu la của ông vang khắp xóm làng khiến ai cũng kinh hãi, tiếng rống vang đi rất xa, đôi khi trong đêm khuya thanh vắng tận tinh xá cũng nghe. Đến ngày thứ bảy, cả thân mình Cunda nám đen như đang bốc cháy, ông thét lên một tiếng cuối cùng rồi gục chết.
Khi ấy vài vị tỳ kheo có việc đi ngang qua đó đã tưởng Cunda mổ heo suốt bảy ngày bảy đêm. Họ thắc mắc không biết có phải vì bán chạy quá hay gia đình sắp có đám gì chăng mà ông giết heo liên tục, vì từ sáng đến tối nhà ông không lúc nào ngớt tiếng heo kêu. Các vị đâu biết rằng thật ra đó là tiếng của Cunda. Rồi các vị đến thưa với Phật: “Bạch ế Tôn, không biết nguyên nhân gì mà đồ tể Cunda đã mổ heo liên tục suốt bảy ngày bảy đêm”. Đức Phật nói rằng: “Cunda không mổ heo. Tiếng la hét suốt bảy ngày qua chính là tiếng của Cunda. Nay Cunda đã vừa chết và đã đọa xuống địa ngục A Tỳ.”
Phật nói rằng suốt kiếp sống của mình Cunda đã tạo nghiệp rất nặng, nhất là nghiệp sát sinh nhưng không hề biết làm chút phước nào bù lại. Nên ngay trong hiện đời khổ báo đã hiện ra một phần - tức là phải làm heo trong suốt bảy ngày. Mà trong bảy ngày đó lúc nào cũng có cảm giác như mình đang bị đánh đập, đâm chém, thiêu đốt. Sau cái chết Cunda sẽ phải xuống địa ngục A Tỳ để tiếp tục chịu nỗi khổ cực kỳ khủng khiếp, gấp triệu lần như thế. Phật nói tiếp bài kệ:
Hiện đời khổ đã đến
(tức là ông đã hiện tướng heo)
Đời sau khổ nhiều hơn
(sau khi chết phải đọa xuống địa ngục chịu khổ báo thê thảm vạn lần.)
Kẻ ác đầy nước mắt
Hái quả đắng đã gieo.
Đó là câu chuyện về đồ tể Cunda. Bài kệ tiếp theo liên quan đến một thiện tín ở Xá Vệ (Sāvatthī), bạn thân của ông Cấp Cô Độc.
Vị thiện tín ở thành Xá Vệ
Cấp Cô Độc là một trưởng giả giàu có bậc nhất trong vương quốc Kosala, chúng ta không biết trong quá khứ ông đã gieo nhân gì mà hiện đời được quả báo sang quý đến vậy. Chỉ biết là tài sản của ông rất lớn, có khi còn vượt hơn cả ngân khố quốc gia. Không những thế, ông còn có một người em làm cố vấn cho vua Ba Tư Nặc, nên ở đất nước Kosala ông vừa giàu có vừa đầy quyền lực, muốn gì được nấy, không ai dám trái ý cả.
Với tài sản và quyền lực như thế, nếu ông là kẻ ác thì có lẽ chẳng còn ai sống nổi. Nhưng may mắn thay, ông lại là người rất tốt. Trong một chuyến đi buôn tại thành Vương Xá và có duyên được gặp Phật, ông đã phát tâm kính ngưỡng tột cùng. Rồi khi thấy vua Bình Sa cúng Phật khu vườn trúc và xây dựng Trúc Lâm tinh xá, ông cũng thỉnh Phật về thành Xá Vệ và cúng dường một khu vườn rộng lớn gấp nhiều lần để dựng tinh xá cho chư Tăng.
Ở thành Xá Vệ, ngoài ông Cấp Cô Độc cũng có nhiều vị thiện tín rất tốt, trong đó có một vị thiện tín là nhân duyên để Phật nói bài kệ thứ hai. Trong kinh không ghi lại tên của ông mà chỉ gọi là “vị thiện tín” mà thôi. Và vị thiện tín này có một cái hạnh rất lạ là chuyên giúp đỡ, cưu mang những người vãng lai nghèo khổ.
Chúng ta biết là vào thuở ấy kinh đô Xá Vệ của Kosala rất sầm uất, thu hút nhiều người tứ xứ về sinh sống, làm ăn, giống như thành phố Hồ Chí Minh của ta ngày nay vậy. Có những người chỉ ở đó buôn bán một thời gian rồi lại trở về quê nhà. Và ông thiện tín này nổi tiếng là người có lòng tốt, luôn chăm sóc chu đáo cho những khách vãng lai đến với kinh đô Xá Vệ. Biết ai nghèo khổ mà có duyên sự phải ở lại nơi này là ông chủ động gửi người tìm đến giúp đỡ cho đến khi họ xong việc và trở về quê. Cái hạnh của ông rất lạ như vậy.
Dĩ nhiên ông cũng thường xuyên cúng dường chư Tăng. Mà từ nghìn xưa mãi đến nghìn sau, trên thế giới này không bao giờ có một Tăng đoàn nào thánh thiện hơn Tăng đoàn thời Đức Phật. Vì vậy phước báo của những người hữu duyên được cúng dường cho Tăng đoàn đó thật là thù thắng, không thể tính kể. Và ông thiện tín ở thành Xá Vệ này cũng là người được duyên may như thế. Cả đời ông vừa chăm sóc cho khách vãng lai nghèo, vừa phụ với ông Cấp Cô Độc tận tụy cúng dường, chăm sóc chư Tăng.
Đặc biệt hơn nữa là ông còn dạy cho cả mười bốn người con của mình cùng biết làm phước theo. Đây là con người mà bây giờ chúng ta gọi là biết Phật hóa gia đình, cũng là người biết cách duy trì cái đức của dòng họ.
Nhiều bậc cha mẹ thương con nhưng quá nuông chiều, chỉ thỏa mãn mong muốn của con mà không uốn nắn đạo đức cho chúng, cũng chẳng quan tâm dạy con biết tạo phước. May mắn là ông thiện tín này đã không phạm sai lầm đó. Dù với gia sản đồ sộ của mình, ông đã cung cấp cho các con đủ gia tài và công việc làm ăn. Nhưng không dừng lại ở đó, ông còn dạy răn rất kỹ lưỡng về đạo đức, buộc con phải làm phước, đặc biệt phải thay phiên nhau cúng dường chư Tăng, để khi ông già yếu qua đời thì còn có người tiếp nối công đức này.
Đến khi tuổi đã lớn, sức khỏe kém dần thì ông bắt đầu nhuốm bệnh và biết rằng mình sắp phải ra đi. Những người cả đời làm nhiều việc thiện thường sẽ đoán trước được ngày mất của mình. Nhớ như vậy! Tức là không biết người đó tu theo đạo nào, theo tông phái nào hay hành trì theo pháp môn nào, nhưng chỉ cần người đó biết trước ngày mất của mình thì chúng ta có thể khẳng định họ đã sống một đời rất đức hạnh, vị tha, tận tụy hy sinh.
Ông thiện tín này cũng vậy, sau khi ngã bệnh ông cũng biết chính xác là ba ngày nữa mình sẽ chết. ế là ông cho gọi con cái lại dặn dò: “Vào ngày đó cha sẽ chia xa các con mãi mãi nhưng trước khi chết, cha muốn nghe chư Tăng tụng một bài kinh để được ra đi trong tiếng kinh tụng của các vị.”
Các con ông liền chạy đến bạch với Phật và Người đã gửi các vị tỳ kheo đến theo ý nguyện của ông. Lúc các vị bước vào ông đang nằm trên giường bệnh chắp tay chứ không ngồi dậy nổi. Rồi các vị hỏi ông muốn được nghe bài kinh nào. Ông trả lời rằng ông vẫn thường nghe ế Tôn ca ngợi bài kinh Tứ Niệm Xứ và khẳng định đó là con đường chân chính giúp nhiếp được tâm trong thiền định, đạt được giác ngộ giải thoát, ông xin được nghe bài kinh đó.
Rồi ông nhắm mắt lại định thần. Chư Tăng bắt đầu tụng bài Tứ Niệm Xứ: “Có một đạo lộ dẫn đến sự giải thoát cao thượng, đó là...”. Từng tiếng từng tiếng hòa vào nhau, ông yên lặng thanh thản lắng nghe. Lúc này bất chợt linh ảnh xuất hiện, không ai ngoại trừ ông thiện tín nhìn thấy những linh ảnh ấy. Ông thấy trần nhà bỗng nhiên biến mất, phía trên là cả bầu trời sáng rực mở toang và chư thiên đang đánh từng cỗ xe đến đậu giữa không trung mời ông đi về cõi trời. Điều lạ là cả đời ông ĀŚLVDXFzQQKLľXKĔQ
chưa bao giờ thấy những việc như thế, chỉ đến lúc sắp mạng chung qua đời mới thấy linh ảnh hiện ra. Trong suốt cuộc đời mình ông đã làm biết bao công đức, hết lòng giúp người, chu đáo cúng dường chư Tăng và cứ tưởng là không ai biết. Đâu ngờ rằng chư thiên trên cõi trời đều nhìn thấy và rất yêu mến ông. Vì thế chư thiên ở cõi trời nào cũng ân cần mời ông về với mình: “Mời ông lên xe chúng tôi đi về cõi trời Dạ Ma”, “Mời ông lên xe chúng tôi đi về cõi trời Tứ iên Vương”, “Mời ông lên xe về cõi trời Đế ích”, “Mời ông về cõi trời Đẩu Suất”...
Tiếng chư thiên tử lao xao làm ông không thể nghe rõ tiếng kinh tụng từ chư Tăng và ông buột miệng kêu lên: “Xin các vị hãy yên lặng, xin hãy yên lặng giúp...” Nhưng tiếng ông nói ra thì mọi người chung quanh lại nghe cả, thế là các tỳ kheo đang tụng niệm đã phải dừng lại. Các vị nghĩ rằng: “Chắc ông chưa muốn chết. Bây giờ chưa phải lúc. ôi ta hãy đợi khi nào ông thật sự muốn thanh thản ra đi đã, còn bây giờ cứ tạm ngưng một chút”. Rồi các vị xá chào ra về.
Những người con buồn bã lay ông tỉnh dậy, nói:
- Cha thân yêu, cha đã bảo rằng hôm nay cha sẽ mất và mong chư Tăng đến tụng kinh nhưng tại sao khi các vị đang tụng nửa chừng thì cha yêu cầu dừng lại?
- Cha đâu có xin chư Tăng ngừng, cha xin chư thiên ngừng lại.
Các người con rất đỗi ngạc nhiên vì không ai thấy chư thiên nào cả, thế nên ông thều thào kể về linh ảnh hiện ra. Rồi ông hỏi các con:
- Trong các cõi trời, cõi nào có Đức Phật thuyết pháp?
- Thưa cha, Thế Tôn đã dạy rằng nơi cõi trời Đẩu Suất có Bồ tát Di Lặc vẫn thuyết pháp trên đó.
- Vậy cha muốn về cõi trời Đẩu Suất. Con hãy lấy một vòng hoa tung lên không trung giúp cha với tâm nguyện rằng xin vòng hoa này hãy gắn lên cỗ xe đi về cõi trời Đẩu Suất.
Người con dù không biết thực hư ra sao nhưng không dám cãi lời cha, cũng cầm vòng hoa ném lên nóc nhà thử. Quả nhiên vòng hoa không rơi xuống đất nữa, đúng là nó đã máng vào cỗ xe ngựa của cõi trời Đẩu Suất. Chẳng ai thấy có xe ngựa hay chư thiên, chỉ thấy vòng hoa treo lơ lửng giữa hư không. Nhưng đến lúc này mọi người mới tin rằng thật sự có chuyện kỳ lạ đang diễn ra. Rồi ông mỉm cười qua đời. Ngay lúc đó hương thơm ngào ngạt lan tỏa và ánh sáng rực rỡ chiếu soi, dần dần mùi hương mới thoang thoảng mất dần, ánh sáng cũng tắt dần đi.
Các tỳ kheo khi về lại tinh xá đã bạch với Phật: “Bạch ế Tôn, chúng con đã đến nhà của vị thiện tín như lời ế Tôn dạy nhưng đang tụng kinh thì ông yêu cầu dừng lại. Có lẽ ông chưa sẵn sàng ra đi”. Đức Phật nói rằng: “iện tín ấy không xin các ông đừng tụng kinh, ông ta chỉ xin chư thiên đừng lao xao nữa.” Rồi Phật kể lại chuyện chư thiên đã xuất hiện thế nào, với khung cảnh huy hoàng tráng lệ ra sao... và cho biết vị thiện tín kia cũng đã về cõi trời Đẩu Suất.
Một câu chuyện đẹp và một cái kết viên mãn dành cho người thiện tín tốt bụng. Nghe xong câu chuyện này chúng ta cũng thấy ấm lòng, có thêm được niềm tin để tiếp tục sống đời thiện lương, siêng năng tạo phước, tu tập. Dù đôi khi đời mình cũng còn lắm vất vả gian nan.
Trong thành công vinh quang người ta khó tin vào đạo đức, nhân quả
Chúng ta thấy, suốt quãng đời sinh sống bằng nghề mổ heo và tạo nghiệp ác, đồ tể Cunda chỉ thấy được hai điều: thứ nhất là ông ngày càng to béo khỏe mạnh, thứ hai là ông ngày càng giàu hơn do thịt heo ông làm ngon nổi tiếng, người ta nườm nượp đến mua. Như vậy ông có tin vào đạo đức, vào nhân quả không? Không! Hầu hết những người thành công đều vướng phải tâm lý như ông.
Nếu giàu và rất thành công, người ta thường không tin luật Nhân Quả mà họ chỉ tin vào sức mạnh và sự khôn ngoan của mình. Vì trước đây họ khôn ngoan nên mới phất lên, dĩ nhiên là còn yếu tố may mắn nữa nhưng họ vẫn chủ quan tin vào sự khôn ngoan, khéo léo của bản thân hay thế lực của gia đình mình. Với họ, chân lý đơn giản là: sống trên đời, người khôn, người mạnh, người có thế lực chắc chắn sẽ thành công.
Nếu ai ca ngợi về hạnh phúc lớn lao của việc tu hành, họ sẽ cười, không tin, bởi họ thấy bản thân mình không tu mà vẫn hạnh phúc, muốn gì được nấy. Hoặc họ có thể dắt đứa con vào tiệm xe hơi, hỏi nó thích chiếc nào, đứa bé ngô nghê mới vài tuổi thì biết gì đâu, mà chỉ cần chọn bừa một chiếc là họ mua về ngay, không cần thắc mắc. Trên đời này họ muốn gì được nấy, con cái họ cũng muốn gì được nấy dù chưa từng tụng kinh, lễ Phật, ngồi thiền. Hạnh phúc của họ là muốn gì được nấy và họ đang được như vậy rồi nên không cần phải tu tập thêm nữa.
Nếu chúng ta có mang nhân quả đến phân tích thì cũng sẽ không có tác dụng gì. Họ không tin rằng ai sống thiện sẽ được quả báo lành, bởi họ thấy chính mình chưa làm bao nhiêu điều thiện nhưng vẫn được quả báo lành, vẫn được thành công lớn đấy thôi. Rõ ràng họ sinh ra trong gia đình giàu sang, cả tuổi thơ muốn điều gì cha mẹ đều đáp ứng, lớn lên một chút cũng nhờ vào thế lực và quyền chức của cha mẹ cộng thêm một chút khôn ngoan mánh khóe mà được địa vị như ý. Kiểm lại đời mình, họ thấy dù chưa hề làm thiện mà giàu cứ giàu, thành công cứ thành công, vì vậy đừng ai nghĩ rằng có thể thuyết phục được họ bằng nhân quả.
Đáng thương những kẻ tưởng mình hay
Cứ nghĩ thành công do bàn tay
Do mình giỏi giắn và khôn khéo
Quên mất kiếp xưa tạo phúc dày...
Nếu ta nói rằng: “Hãy khước từ những trò vui trác táng, đừng hưởng thụ sa đọa để nội tâm được niềm hạnh phúc thanh tịnh”, họ cũng sẽ lắc đầu từ chối, tại sao? Bởi họ vẫn rượu chè, ăn chơi, bài bạc đều đều mà cứ thành công phây phây, nên ta có mang bao nhiêu tiêu chuẩn về đạo đức, giới hạnh ra thuyết phục họ dừng tạo tội lỗi thì cũng chỉ vô ích mà thôi. Người thành công và có phước lớn thì dễ kiêu mạn, không tin vào đạo đức, vào nhân quả. Ngày xưa ông đồ tể Cunda đã thế mà thời nay cũng không khác. Còn những người giàu có, thành công mà vẫn tin hiểu nhân quả là vô cùng quý hiếm trên đời này.
Trường hợp người có tu hành, thường làm điều thiện mà vẫn gặp xui
Có những người từ khi tu hành theo Phật bỗng nhiên hay xui xẻo: bị đụng xe, nhà suýt cháy, con đổ bệnh... Thậm chí, chúng tôi từng nghe một Phật tử kể lại rằng bà vừa khai kinh Pháp Hoa là mấy đứa con đã vác dao đuổi nhau, suýt nữa có đổ máu, còn trong nhà cứ lục đục bất an hoài. Vì những chuyện như vậy mà người ta cũng lung lay niềm tin với đạo. Vài người vững tâm hơn thì tự an ủi: “Chắc do mình đổ nghiệp, thôi ráng trả cho hết nghiệp chứ đừng bỏ đạo”. Trong khi ở bài kinh Pháp Cú này Phật đã khẳng định: Hiện đời vui đã đến/Đời sau vui nhiều hơn/Kẻ thiện đầy hạnh phúc/Thu quả ngọt đã gieo. Tức là nếu ta làm thiện thì ngay kiếp này niềm vui đã hiện ra và sang đời sau còn vui gấp bội lần, nhưng tại sao nhiều người làm thiện mà vẫn xui? Sự thật là mọi chuyện đều có nguyên nhân, có quy luật của nó chứ không đơn giản là hễ có tu hành, có làm việc thiện là quả báo phải hiện ra ngay lập tức.
Nếu để ý, ta sẽ thấy trong kinh nói “vui đã đến” là đến lúc nào? Cuối đời, bởi lúc đó nghiệp thiện của ta đã thuần thục. Còn lúc mới bắt đầu làm thiện thì đúng là chúng ta thường hay gặp xui. Vậy chuyện xui từ đâu mà có? Từ hai nguyên nhân:
- Trường hợp thứ nhất là do chúng ta đã phát nguyện quá lớn. Có những người đến chùa chỉ cầu nguyện những chuyện cho bản thân như: cầu cho gia đạo bình an, đứa con được thi đậu, kiếp sau mình được sung sướng... Người phát tâm nhỏ như vậy sẽ ít gặp xui, vì nếu có bất thiện nghiệp thì họ có thể trả dần dần trong nhiều kiếp luân hồi sau. Nhưng có những người vừa gặp đạo đã phát những lời đại nguyện mà ‘thiếu điều Bồ tát theo không kịp’, chẳng hạn: “Xin cho thân mạng này của con hiến dâng hết cho đạo. Nếu còn chúng sinh nào chưa thành Phật thì con nguyện sẽ không thành Phật. Nguyện ba nghìn thế giới này không nơi nào không có bước chân con đến giáo hóa độ sinh...”. Mới vào đạo mà họ đã phát nguyện khủng khiếp đến nỗi Bồ tát trên trời nghe phải rung rinh, ngai của vua trời Đế ích cũng phải lung lay bởi những đại nguyện đó. Khi phát nguyện lớn như vậy thì cũng có nghĩa là trần gian này không còn dính mắc gì với họ nữa. Và vì người này đã gieo cái nhân định hướng thoát khỏi thế gian nên họ sẽ phải trả hết những nghiệp mình đã gieo trong nhiều kiếp quá khứ, trả rất nhiều và rất nhanh.
Giống như một người muốn định cư nước ngoài thì trước đó, họ buộc phải trả cho xong tất cả nợ nần trong nước. Chừng nào ngân hàng xác nhận là họ không còn nợ gì nữa thì Nhà nước mới cấp visa cho đi định cư. Cũng vậy, muốn ra khỏi luân hồi thì bao nhiêu nghiệp từ những kiếp xưa ta phải trả cho hết, và muốn thoát ra nhanh bao nhiêu thì phải trả dồn dập bấy nhiêu.
Nếu kiếp nào đó đã hứa yêu ai nhưng nuốt lời, kiếp nào đã lỡ mượn nợ ai rồi quên mất, rồi kiếp nào từng rong ruổi trên chiến trường đã lỡ đánh giết bao nhiêu sinh mạng... thì giờ đây, vì lời đại nguyện kia mà những món nợ ấy sẽ nhao nhao đến đòi. Và người đó sẽ là người khổ nhất trần gian này. Vì biết bao nhiêu nghiệp trong vô số kiếp xưa được dồn lại và trổ ra cùng một lúc thì cái khổ là cực kỳ khủng khiếp. Nên người phát nguyện càng lớn, tu càng tinh tấn thì nghịch cảnh càng ập đến dồn dập, có những lúc bế tắc như không còn đường đi nữa. Đây là trường hợp của người lỡ phát nguyện quá lớn nên phải trả nghiệp rất nhiều, trường hợp này tốt, cứ gồng mình mà chịu rồi mọi chuyện sẽ qua, không sao cả.
- Trường hợp thứ hai, có những người đến với đạo cũng gặp chuyện xui nhưng không phải do ‘nguyện đại’ hay đại nguyện gì cả, mà chỉ vì tu sai. Nghĩa là người này cũng có căn lành nhưng đời này lại gặp một giáo pháp có lẫn tà kiến mà không hay. Ví dụ gặp ông thầy nào nói quá hay, hứa hẹn tu theo ông sẽ thành Phật ngay trong kiếp này. Người này mừng vội quá nên vừa mới tu là chuyện xui đổ ra ngay. Và cái xui của họ không phải do trả nghiệp mà là do trên chư thiên, chư Bồ tát tạo ra để cảnh báo họ phải dừng lại. Nếu cứ dấn thân vào con đường đó thì sẽ còn tiếp tục gặp chuyện xui rủi.
Vì vậy khi tìm về với đạo mà vận xui kéo đến, chúng ta hãy kiểm tra lại hai điều: thứ nhất, mình có lỡ phát ‘nguyện đại’ hay đại nguyện nào hay không? Nếu có đại nguyện mà gặp xui thì không sao, cứ kiên nhẫn bước tới. Còn nếu ta chỉ phát nguyện không lớn, cứ xin được giàu, đẹp, may mắn... mà vẫn gặp xui thì biết ngay vị thầy mình tôn thờ coi chừng có vấn đề, đường đi của vị đó có gì đó lệch lạc, lẫn tà kiến rồi. Với trường hợp thứ hai này, chúng ta nên kiểm tra, so sánh, đối chiếu với nhiều giáo lý khác, cộng thêm cầu nguyện chư Phật gia hộ để tìm thấy đường đi cho chuẩn xác.
Nếu con đường tu hành nào khiến ta cảm thấy phấn khởi, hào hứng, tin tưởng nhưng cũng bắt đầu khiến ta kiêu mạn thì phải coi chừng. Có những tông phái như vậy, tức là ở buổi đầu người tu theo cảm thấy rất phấn khởi, thiếu điều sắp sửa giải thoát thành Phật đến nơi, nhưng rồi sau đó chuyện xui liên tiếp ập đến gia đình thì biết ngay là giáo lý ấy đã có gì đó sai.
Còn con đường nào giúp ta càng tu càng thấy mình tầm thường coi vậy mà ‘chắc ăn’. Tầm thường đến mức nào? Đến mức thấy mình như cát như bụi mà thôi. Mới tu, bản ngã còn lớn nên thấy mình hay mình giỏi nhưng tu thấm rồi thì thấy mình tầm thường dần tầm thường dần... Cho đến ngày nhìn một hạt bụi dưới chân, với mình cũng thấy không khác, là thành công. Còn ai càng tu càng thấy mình cao siêu thì nên nhìn lại con đường mình đi, coi chừng mình đã lạc lối, đã sai lầm mà không hay.
Như vậy, để kiểm tra xem con đường mình đang đi theo là đúng đắn hay không thì cách thứ nhất là nếu ta càng tu càng khiêm hạ, thấy mình tầm thường như cát bụi thì biết là con đường ấy đúng. Cách thứ hai là khi đến với đạo mình gặp nhiều trở ngại, nhiều chuyện xui mà tâm không hề dao động và tự nhiên có niềm tin vững chắc kỳ lạ... thì biết là mình đang đi đúng hướng, chỉ đang phải trả nghiệp quá khứ mà thôi. Còn nếu vừa gặp xui một chút mà tâm mình đã dao động, bất an, nghi ngờ thì hãy xem xét lại - có thể pháp môn ta hành trì, vị thầy ta tôn thờ, triết thuyết ta ca ngợi đã sai lầm, bị lẫn tà kiến.
Tại sao có người tạo ác nghiệp mà không thấy nhận quả báo?
Có người sống sai một chút là chuyện xui đến ngay, nhưng cũng có người làm nhiều điều ác mà cứ gặp may. Lý do là gì?
Ví dụ một người vừa bỏ đi chùa một tháng là trong nhà bắt đầu bất an, người nhà đổ bệnh, hao tài tốn của; hoặc mình vừa nổi sân, đi gây gổ nạt nộ người khác thì việc làm ăn lập tức trục trặc. Đây là trường hợp vừa phạm lỗi là chuyện xui ập đến ngay, vì sao như vậy? Bởi họ có thiện căn, đời trước có tu hành nên đời này được chư thiên, chư Bồ tát giữ gìn. Hễ họ làm bậy là các ngài lập tức đưa hoàn cảnh xấu đến để cảnh báo họ hãy dừng lại. Vì thế, nếu thấy mỗi khi mình vừa ‘quậy’ một cái là gặp xui thì chúng ta biết ngay rằng đời trước mình cũng là đệ tử Phật, cũng từng phát nguyện tu hành nên đời này không làm bậy được.
Vậy còn những kẻ làm ác mà cứ phơi phới thì phải hiểu thế nào? Gặp trường hợp này, chúng ta hiểu rằng: cái cách tạo ác của họ đã không còn đường để đi lên nữa. Nghĩa là, điều ác mà họ gây ra đã định hướng cho họ đi xuống địa ngục và mất luôn thân người, dù muôn triệu kiếp sau cũng không có đường quay trở lại làm người nữa. Họ sẽ đọa mãi đọa mãi, hết làm thân chó đến làm thân beo, hết làm thân beo phải làm thân chồn, mèo, giun dế... vĩnh viễn không còn đường đi lên.
Con giun có bao giờ được đi xe hơi không? Không bao giờ, trừ phi người ta chở lên xe tải đem đi bán; hoặc con dế cũng không bao giờ được đi máy bay trừ phi có ai lén mang lên. Nghĩa là loài giun dế thì không bao giờ được hưởng những tiện nghi của loài người. Vì thế ai đã tạo ác nghiệp đến mức phải đọa địa ngục, rồi những kiếp sau nữa phải làm thân beo, chó, mèo, chồn, giun dế... thì trong đời này, bao nhiêu tiện nghi của con người phải hưởng cho hết. Đó là lý do tại sao có những người cả đời toàn làm chuyện ác mà cứ phơi phới thành công. Chẳng qua là vì những tiện nghi hạnh phúc của con người được dồn lại để họ phải hưởng cho bằng hết, vì muôn triệu kiếp sau làm thân súc sinh không bao giờ được hưởng nữa.
Giống như ông đồ tể Cunda vậy, cả đời ông làm cái nghề ác đức mà cứ khỏe mạnh, giàu có, tiền bạc xênh xang. Cho đến cái ngày tất cả sụp đổ, bị mắc căn bệnh lạ, bị đày đọa giống như heo ngay trong hiện đời rồi sau khi chết lại đọa luôn xuống địa ngục A Tỳ. Đến lúc được ra khỏi địa ngục A Tỳ, ông sẽ phải làm thân quỷ đói rồi làm thân heo, bị đánh đập, bị tưới nước sôi, bị cắt cổ... qua vài nghìn kiếp. Tiếp đến là đọa làm những con vật vất vưởng ăn bậy ăn bạ vì không có phước, cuối cùng chỉ còn làm loài giun dế ăn đất luôn. Vĩnh viễn không có ngày trở lên, nên Phật mới nói ‘thân người khó được’ là vậy. Chúng ta vì không hiểu nên thấy dân số thế giới ngày càng tăng thì nghĩ: “Ồ, dễ làm thân người quá, ngày xưa dân số thế giới đâu bao nhiêu mà bây giờ đã hơn 7 tỷ”. Ta đâu hiểu rằng chỉ chúng sinh nào có cái nhân được làm người thì mới sinh về cõi này mà làm người. Còn những ai gây nghiệp giống ông đồ tể này thì chắc chắn ngày đọa lạc không còn xa, người đó sẽ chỉ rơi xuống những thân phận thấp kém và không bao giờ được quay trở lại làm người.
Hoặc những người được thân người nhưng không có đạo lý trong tâm, chỉ gây tạo ác nghiệp, làm hại con người thì cũng không còn cơ hội trở lại làm người. Như có những chúng sinh mang thân người nhưng cứ kích động chủ nghĩa cực đoan, thổi bùng thù hận trong lòng người, chỉ ôm bom đi đánh giết khắp nơi... những chúng sinh này chỉ có con đường duy nhất là đọa xuống rồi đi luôn, không có ngày được làm người nữa. Vì vậy kiếp này có bao nhiêu tiện nghi, bao nhiêu sung sướng của con người họ phải hưởng cho bằng hết.
Vì thế, khi thấy một người rất ác mà cứ giàu sang quyền lực thì chúng ta hãy hiểu rằng người đó đang hưởng cho hết phước để rồi không có ngày trở lại làm người. Phải hiểu như vậy ta mới lý giải được những nghịch lý trên đời: Tại sao người biết đạo, có làm phước mà lại gặp chuyện xui, tại sao người này mới tạo tội một chút đã gặp chuyện không may, còn người khác gây ác nghiệp nặng nề nhưng cứ giàu sang phơi phới? Nếu không lý giải được nguyên nhân, ta sẽ thắc mắc không yên rồi có khi mất niềm tin với luật Nhân Quả.
Không ít người đã than thở: “Con đã quy y Phật, biết tu hành, con chắt chiu làm từng chút phước, không bao giờ dám phung phí nhưng tại sao đời con gặp toàn điều bất hạnh? Gần nhà con có tay kia rất ác, mở miệng ra là chửi rủa thiên hạ, một đồng cũng không cho ai nhưng sao cứ giàu sang...” Nhưng sau bài Pháp Cú này, khi đã nghe phân tích về nhân quả sâu xa rồi, chúng ta hãy yên tâm bước tiếp con đường của mình. Phước quá khứ của mình có thể ít ỏi nhưng ta đang gieo, đang trồng thêm và đang đền trả những sai lầm đã phạm trong quá khứ, rồi dần dần sẽ khá lên.
Chúng ta cũng thường nghe ông bà kể chuyện về những người làm nghề đồ tể mổ heo đến lúc gần chết thì la hét không khác gì tiếng heo kêu. Trong kinh cũng ghi lại câu chuyện của ông Cunda như vậy, chỉ khác một chút là cách giết heo của ông quá ác độc, quá khủng khiếp nên ông phải trả quả báo thê thảm suốt 7 ngày cuối cùng. Còn những đồ tể khác không đày đọa con vật thê thảm như thế nên họ được trả quả nhẹ hơn một chút.
Chúng ta thử đặt vấn đề nếu có một ngày ông Cunda được trở lại làm người thì sẽ thế nào? Tức là sau khi thoát khỏi địa ngục A Tỳ, đọa làm loài quỷ đói trong bao nhiêu nghìn năm, đọa vào thân heo khổ sở trong bao nhiêu nghìn kiếp... rồi trở lại làm người, thì khi đó trái đất này sẽ ra sao? Lúc đó rừng đã hết và sự sống đã đi đến chỗ tận diệt. Những người có phước đã lên cõi trời hoặc sang hành tinh khác sinh sống, để lại nơi này những con người tầm thường hạ liệt nhất phải sống khắc khổ như trong sa mạc, muốn tìm miếng nước uống cũng vất vả vô cùng.
Hiện nay trái đất đang nóng lên dần, rừng đang thu hẹp, và chúng ta biết chắc rằng, nếu một ngày nào đó trên thế giới không còn cây xanh thì toàn bộ bầu không khí đang bao bọc quanh trái đất cũng sẽ thoát vào vũ trụ trong tức khắc. Nghĩa là khi cây rừng biến mất thì trong vòng chưa đến 10 phút, toàn bộ không khí ta đang thở đều bay biến vào vũ trụ cả.
Như vậy, khi ta đặt vấn đề là nếu một chúng sinh mang ác nghiệp rất nặng được trở lên làm người, thì đó chắc chắn sẽ là con người nghèo khổ, tầm thường, hạ liệt mà không ai thương nổi. Ta nhớ điều này: Chúng ta không thương được một người đôi khi vì bản thân mình chưa có đạo đức nhưng cũng có lúc vì ác nghiệp của người đó quá nặng nề khiến mình không thương nổi. Nên cái thương ghét của ta với một người lệ thuộc vào hai điều: thứ nhất là đạo đức của ta, thứ hai là nghiệp của họ.
Quả thật, nhìn lại từ khi theo Phật tu hành đến nay mình cũng bớt đi những ganh ghét, hận thù, ích kỷ để mở lòng thương yêu con người hơn. Nhưng tình thương ấy vẫn còn có cái bất bình đẳng. Khi gặp một người, tự nhiên mình thấy dễ thương hơn người kia một chút, hoặc có người mình cảm thấy khó yêu mến, thì biết rằng không phải vì ta kém đạo đức mà bởi cái phước của mọi người không đồng. Người phước lớn dễ khiến ta thương mến ngay từ buổi đầu, còn với người ít phước thì ta phải cố gắng lắm mới có thể trải nổi tâm từ.
Không nói đâu xa, chúng ta hãy nhìn người ăn xin đang nằm lê lết xin ăn trước cổng chùa, ta có thể xót thương và vét túi cho họ vài đồng tiền lẻ nhưng không bao giờ có thể thương họ một cách tự nhiên như thương người bạn đạo hiền lành, sang trọng, tốt bụng mà mình gặp trong chùa. Chẳng phải vì mình xấu mà chỉ bởi cái phước của hai người họ quá sai biệt. eo nhân quả, người có phước sẽ chiêu cảm được sự thương mến kính trọng, còn kẻ kém phước thì chỉ nhận được sự hờ hững lạnh nhạt. Phải rất có đạo đức chúng ta mới cưỡng lại được quy luật khắc nghiệt này của nhân quả để trải tâm từ đến những người kém phước.
Một lần gặp một số ca sĩ trẻ, chúng tôi đã nói rằng: “Hôm nay thầy sẽ nói cho các con biết cái nhân để được nổi tiếng”. Mọi người chăm chú lắng nghe vì ai làm nghệ thuật mà lại không mong được nổi tiếng. Chúng tôi nói: “Trước hết phải định nghĩa nổi tiếng là gì. Nổi tiếng nghĩa là chiếm được cảm tình của quần chúng. Người ta thương và nhắc đến mình mãi thì xem như mình nổi tiếng, dù chưa chắc mình đã hát hay. ật sự có những ca sĩ giọng hát không đặc biệt nhưng quần chúng cứ say mê.”
Bản thân chúng tôi là người biết nghe nhạc, đánh đàn, soạn nhạc và ca hát một chút nên cũng đánh giá được giọng hát. Và chúng tôi thấy rõ rằng có những ca sĩ hát không hay mà quần chúng cứ hâm mộ thì biết ngay nguyên nhân nằm ở nhân quả. Vì có phước quá khứ nên họ mới chiếm được cảm tình của quần chúng.
Nên chúng tôi nói với các ca sĩ trẻ rằng muốn nổi tiếng thì phải được quần chúng thương mến mà để được người ta thương thì phải biết gieo nhân cho đúng. Có hai cách gieo nhân, một là ở quá khứ và hai là ở hiện tại. Nhân quá khứ là đời xưa ta đã làm việc từ thiện khắp nơi, cứu trợ đầu này đầu kia, gặp ai cũng giúp đỡ thương yêu, tức là gieo cái duyên ân nghĩa tình cảm... nên đời này khi mình làm nghệ sĩ, quần chúng cứ thương mà không hiểu tại sao. Còn cái nhân hiện tại là trước khi biểu diễn, từ lúc còn ngồi trong cánh gà đã phải quán từ bi. Hãy nguyện với Phật: “Xin cho con thương yêu tất cả những khán giả ngoài kia...” Cứ nói lặp đi lặp lại như vậy thì vừa thấy mặt mình là khán giả đã thương, đôi khi biểu diễn có trục trặc một chút họ vẫn vui vẻ. Nhưng họ chỉ thương mình một chút hoặc được một thời gian rồi thôi vì cái nhân mình gieo còn ít ỏi. Vì vậy suốt cuộc đời còn lại, trong đời sống hàng ngày người nghệ sĩ luôn phải trải tâm từ rộng khắp, tập khởi lòng thương yêu đến mọi người. Cứ “Ngồi nhìn mưa rơi khắp đất trời, nguyện lòng thương yêu khắp nơi nơi...” như ca từ của bài hát vậy. Ta gieo cái nhân thương yêu thì sẽ gặt được tình thương yêu tự nhiên của mọi người, và đó chính là nhân quả của sự nổi tiếng, chỉ như vậy thôi.
Rồi có người hỏi chúng tôi rằng: “Vậy lúc chuẩn bị giảng pháp thầy có làm như thế không?” Chúng tôi trả lời: “Thầy làm nhiều hơn thế. Trước khi bước lên bục giảng thầy luôn nguyện lòng thương yêu và kính trọng tất cả những người ngồi nghe chứ không chỉ có thương yêu thôi, đấy là bí quyết của các vị giảng sư.”
Trở lại với trường hợp của đồ tể Cunda, người gieo nghiệp ác quá nhiều như ông, nếu ngày nào đó được trở lên làm người thì ta biết chắc là ai gặp ông cũng quay lưng. Có khi bị đói, ngồi bên lề đường xòe bàn tay ra xin ăn mà không ai thấy, bởi cái nghiệp của ông tỏa ra khiến người ta cứ không muốn nhìn về phía đó. ê thảm như vậy!
Nhưng tại sao ông làm nghề mổ heo? Vì còn rất nhiều người muốn ăn thịt heo. Nên khi ông phải đọa như thế thì vẫn có vài người thương, chính là những người kiếp xưa đã ăn thịt heo của ông. Vào một kiếp xa xôi sau này, khi ông trở lên làm kẻ khốn cùng lê lết bên lề đường không ai xót thương thì thỉnh thoảng vẫn có người đến cho ông vài đồng bạc lẻ, đó là những khách hàng ngày xưa đã ăn thịt heo của ông và ngợi khen tấm tắc. Đương nhiên là kiếp này họ cũng đã đi cà nhắc hay ung thư gần hết rồi, bởi đã ăn quá nhiều thịt trong suốt bao nhiêu kiếp.
Chúng ta phân tích đến câu chuyện về vị thiện tín ở Sāvatthī. Trong kinh không kể lại đoạn đầu đời ông có sung sướng hay không, chỉ biết rằng sau khi ông Cấp Cô Độc thỉnh Phật về, cúng dường tinh xá và đạo Phật lan tỏa khắp vùng Xá Vệ thì ông thiện tín này cũng lập tức trở thành đệ tử Phật, và nhiệt thành ủng hộ Tăng đoàn. Trước khi biết đạo, ông cũng thường bố thí cho những người vãng lai nghèo khổ đến Xá Vệ. Không biết ông giàu lên từ lúc nào, chỉ biết rằng ông có đông con cái và những người con đều thành đạt, ngoan ngoãn cả. Nhìn chung cuộc đời ông thật là sung sướng như ý. Và như bao nhiêu vị thiện tín cao cả thời đó, ông cũng không tiếc gì đối với Tăng đoàn của Đức Phật.
Tuy đời sống rất hạnh phúc, rất như ý nhưng trong đời mình, ông không hề thấy có dấu hiệu nào của thần thánh cả, mọi chuyện đều diễn ra rất bình thường. Tức là dù có nhiều tôi tớ, ông vẫn phải lo điều khiển mọi việc. Rồi những người con đều được phân chia gia sản nhưng ông vẫn còn phải dạy răn, chỉ đạo, còn bận tâm sắp xếp tính toán mọi chuyện, chứ không hề có vị thần linh nào hiện ra trong đêm để căn dặn ông chuyện này chuyện kia. Chỉ đến giờ phút lâm chung cuối cùng thì linh ảnh mới xuất hiện, cõi trời mở ra rực rỡ trước mắt ông, chứng tỏ con đường tu hành ông đi đã đúng.
Chúng ta cũng vậy, có thể ta đã theo Phật nhiều năm, đã làm được rất nhiều việc thiện nhưng chưa bao giờ thấy được sự linh thiêng mầu nhiệm nào từ cõi trên. Cũng vài người thi thoảng được mách bảo trước một tai ương sắp đến, ví dụ có người nằm mộng thấy ai đó đến báo rằng ngày mai đừng ra đường kẻo gặp tai nạn. Tuy nhiên, số đó rất ít. Còn đa phần dù chúng ta tu hành rất chân chính, nghiêm túc, tinh tấn và sống rất tử tế độ lượng, ta vẫn không nhận được tín hiệu nào từ cõi trên. Mọi chuyện diễn ra rất bình thường, rất thực tế. Trong đời sống đôi khi ta vẫn phạm sai lầm, làm việc vẫn thất bại, lâu lâu vẫn nổi sân một chút, hoặc ta tính toán công việc vẫn sai... giống như không nhận được sự chỉ dạy nào từ trên cao cả. Nhưng đừng tưởng là không có, sự thật là chư thiên vẫn đang âm thầm dõi theo ta từng giờ từng phút.
Có người sẽ hỏi: “Nếu chư thiên luôn quan sát thế gian này thì tại sao rất nhiều người sống gian ác, tội lỗi mà không ai nhắc nhở họ?” Hãy biết rằng, cõi trời có một tính chất nữa là dân số trên đó không nhiều, trong khi dân số của cõi người này quá đông, hơn 7 tỷ người.
Một gia đình có vài người con thôi mà cha mẹ đã nuôi dạy cực kỳ vất vả, than trời than đất rồi, huống hồ trên thế gian này có đến hơn 7 tỷ con người thì chư thiên trên trời không thể nào theo dõi được tất cả. Chỉ những ai thực sự có thiện tâm thì chư thiên mới chú ý và thường dõi theo, bởi người đó đang phát ra ánh sáng. Phát ra ánh sáng là sao? Tức là có những người đi đến đâu là hào quang tỏa ra đến đó, đến chùa thì hào quang tỏa sáng ở chùa, về nhà hào quang cũng sáng lên, hoặc đi trên đường vầng hào quang cũng di chuyển theo họ. Vì mắt thường không nhìn thấy nên chúng ta thấy ai cũng như ai, nhưng chư thiên trên trời thì thấy rất rõ người đó có hào quang. Còn những người sống tầm thường, ích kỷ và tội lỗi thì tự nhiên họ tối lại, chư thiên nhìn xuống không thấy, chỉ thấy loi nhoi lúc nhúc như một đám dòi. Đây là một đặc điểm của chư thiên.
Nhưng hào quang ấy từ đâu mà có? Từ những lần lễ Phật với trọn niềm tôn kính, từ lòng thương xót chúng sinh, từ một nội tâm thánh thiện, một đời sống đức hạnh, từ những thời thiền vất vả, hay những việc thiện mà họ tận tụy quên mình... Chính những điều này làm tâm họ sáng ra, tỏa hào quang rực rỡ, con người không biết nhưng chư thiên lại thấy rất rõ và sẽ dõi theo người đó mãi.
ực sự trên cõi trời, ngoài việc tinh tấn tu hành, chư thiên tử cũng hay nhìn xuống cõi người vì bị những điểm sáng thu hút. Và các vị cũng thường bàn bạc với nhau: “Người đó kiếp trước như thế, kiếp này đang tu hành, vài trăm năm tới sẽ vấp phải cái lỗi kia nhưng rồi sẽ đứng dậy đi tiếp...”. Bằng thiên nhãn của cõi trời các vị biết rõ về từng người, và luôn yêu thương, chú ý đến những người có tu hành, có thiện tâm. Và nếu người này cầu nguyện thì thường được linh ứng bởi chư thiên luôn dõi theo hộ trì. Còn người nào tối ngày gây gổ với hàng xóm, bất hiếu với cha mẹ, đố kỵ với bạn bè, hay khinh bỉ người khác... thì rất tối vì không có hào quang, và lúc gặp chuyện họ có than trời cầu xin cũng không ai cứu cả.
Ông thiện tín kia cũng như thế, luôn có vầng hào quang dịu nhẹ tỏa ra chung quanh, chư thiên đều thấy dù bản thân ông không hề biết. Đến lúc lâm chung thì những linh ảnh mới xuất hiện để báo hiệu rằng ông sắp về cõi lành.
Ai cũng vậy, lúc sắp qua đời thì tâm linh sẽ tự động mở ra, bởi đây chính là thời điểm chúng ta chuẩn bị bước vào cõi tâm linh. Và những hình ảnh gì sẽ hiện ra thì còn tùy thuộc vào cái nghiệp của mình. Có người không đủ duyên về cõi trời nhưng được duyên làm người xuất gia thì khi hấp hối bỗng thấy cảnh chùa ẩn hiện, biết ngay sau này thế nào cũng đầu thai vào một gia đình biết đạo rồi cho mình đi xuất gia sớm. Có người tạo ác nghiệp cả đời rồi lúc sắp chết bỗng thấy linh ảnh ghê rợn, ví dụ thấy mình bay sà sà trong rừng và có những đàn bò cắm cúi chen nhau ăn, có con sư tử rình mò sắp vồ đến, và cứ cảm thấy mình thương yêu đám bò đó. Khi ở đây vừa tắt thở thì chui luôn vào bụng bò và bắt đầu kiếp sống mới. Hoặc có người được đầu thai trở lại ở cõi người thì có khi cũng thấy lờ mờ căn nhà mình sắp đầu thai. Linh ảnh luôn hiện ra theo nghiệp là vậy.
Chư thiên tử mang theo đại nguyện đầu thai xuống cõi người
Có những người được sinh thiên, vừa được hưởng hạnh phúc như ý, vừa được hướng dẫn tu tập. Vì trên thực tế là có nhiều cõi trời khác nhau và chư thiên trên các cõi đó đều sắp xếp thời gian để tu tập, nhất là cõi trời Đẩu Suất - nơi có Bồ tát Di Lặc và vô số các Bồ tát khác thì việc tu hành lại càng được chú trọng nhiều hơn. ường thì những ai đã tinh tấn tu hành, tích lũy thiện nghiệp lớn lao mới được về cõi trời Đẩu Suất và trong thời gian sống trên cõi trời đó, họ sẽ còn thăng tiến tâm linh và chứng thêm những quả vị cao hơn.
Còn ở những cõi trời khác thì đều có chư thiên biết Phật Pháp nhưng đồng thời cũng có nhiều tôn giáo khác đan xen. Người đạo Phật nếu chưa định hướng tu tập mà được sinh lên cõi trời thì thường lạc sang những cõi tương đối thấp như thế, và khi đó họ sẽ thấy nhiều tín đồ của các tôn giáo bạn cũng sinh thiên như mình. Ở cõi trời này vẫn có Phật Pháp, nhưng sức khuyến khích tu hành không nhiều, chư thiên tử còn hưởng thụ nhiều. Chỉ những lúc có vị Bồ tát nào đến thăm viếng, khuyến tu thì chư thiên mới tập tu. Rồi đến khi phước hết, sẽ có những vị đến dạy chư thiên rằng: “Con sắp sửa hết phước cõi trời, phải sinh về cõi người. Nhưng nếu làm thân người mà không tu tập thì có khi phải đọa luôn không trở lại đây được nữa. Vì vậy con hãy gắng tu và phát nguyện ngay từ bây giờ. Dù chưa hết phước cõi trời nhưng con đã phải ngày đêm lạy Phật phát nguyện”. Vâng lời vị đó, chư thiên bắt đầu tinh tấn tọa thiền, tha thiết lễ Phật phát nguyện cho mai này xuống cõi người sẽ được duyên biết đến Phật Pháp, quy y Tam Bảo, gặp bậc minh sư dẫn dắt tu hành. Vị ấy cũng nguyện sẽ hết lòng hộ đạo, đem thương yêu, đem điều thiện, đem Phật Pháp gieo rắc khắp thế gian này.
Thời gian sau, khi phước cõi trời đã mãn, vị thiên tử đó sẽ biến mất giữa cõi trời và đầu thai xuống cõi người. Có khi vị đó sinh nhằm gia đình giàu có, nhưng có khi chỉ sinh trong gia đình bình thường nhưng luôn có cá tính, có cái chất thiện, có sự đoan chính của mình. Rồi lớn lên, vừa được gặp Phật Pháp là lập tức trở thành sứ giả của Như Lai để thực hiện những lời nguyện trước kia. Trong tâm người này tự nhiên xuất hiện một sức mạnh cuồn cuộn không cưỡng lại được, khiến họ luôn đau đáu làm sao mang Phật Pháp đến cho tất cả chúng sinh. Người có tính chất đó thường là chư thiên tử cõi trời mang theo đại nguyện mà đầu thai xuống đây. Nhìn bề ngoài họ thanh tú, tao nhã, có khi không đẹp lắm nhưng vẫn quý phái, thanh khiết, sang trọng, đặc biệt là rất thích làm điều thiện và truyền bá Phật Pháp.
Tại sao phước chậm đến?
Cùng làm phước như nhau nhưng có người được quả báo đến sớm, có người quả báo đến rất chậm. Người này mới sống tốt được nửa năm là bắt đầu làm ăn suôn sẻ thuận lợi hơn trước, còn người kia đã trải qua 5 năm làm các công đức rồi mà vẫn nghèo như xưa. Sự khác biệt này là do đâu? Tạm bỏ qua trường hợp phước đến sớm, chúng ta chỉ bàn đến trường hợp phước chậm đến mà thôi. Nghĩa là có những người tu tập rất tốt, biết cống hiến, hy sinh nhưng cuộc đời không có gì đặc biệt, vẫn lận đận xui xẻo, vậy nguyên nhân thật sự ở đây là gì?
Nguyên nhân đầu tiên là do cái phước họ làm chỉ vừa đủ để trả nợ. Ngày xưa trong những lần gặp nguy biến họ đã cầu xin chư Phật cứu giúp. Chẳng hạn có người đang đi giữa sông thì bị chìm đò, lúc quá hoảng hốt họ đã niệm danh hiệu Bồ tát Quan Âm cầu xin. Đáng lẽ nghiệp của người này là phải mất mạng ngay lúc đó nhưng vì niệm Phật quá tha thiết thành tâm nên chư Phật đã dùng thần lực đưa họ dạt vào trong bờ, vướng vào lùm bụi rồi sống sót. Được cứu sống, người này nhớ ơn Phật nên bắt đầu cố gắng tu hành, làm các công đức, và hãy yên chí rằng dù có làm bao nhiêu thì nghèo vẫn nghèo,... Bởi cái phước mà họ làm được chỉ vừa đủ để trả lại món nợ do được Phật cứu sống năm xưa chứ chưa có dư ra cho họ hưởng sung sướng.
Cũng vì nguyên nhân này mà những người thường cầu nguyện vị kỷ thì sau này có làm phước cũng khó được quả báo. Ví dụ một người mỗi ngày đều đến chùa thắp nhang cầu nguyện: “Xin Phật gia hộ để ngày mai con buôn may bán đắt”, “Xin cho chủ nợ quên đi, đừng đòi nợ con nữa...”. Họ cứ cầu như vậy, và vì lý do gì đó mà tự nhiên chư Phật cũng che chở. Bỗng nhiên chủ nợ quên mất món nợ thật, đến tận 10 năm sau người này làm ăn khá giả rồi mới chủ động tìm đến trả lại món nợ năm xưa, thậm chí còn trả vượt hơn: “10 năm trước trong lúc khó khăn tôi đã nợ anh 3 triệu, bây giờ cuộc sống của tôi đã khá hơn, tôi xin trả anh 5 triệu nhé”. Người chủ nợ lúc đó mới sực nhớ lại. Người này thấy đúng là Phật rất linh thiêng, lúc mình cùng đường bí lối chỉ còn biết xin Phật thì Phật đã che tâm chủ nợ lại để họ không đòi nữa, mình được sống sót. Như thế bây giờ người này có làm phước rất nhiều thì cũng không gặp nhiều may mắn, do phước chỉ vừa đủ để bù lại cái ân ngày xưa đã được Phật cứu vớt.
Vì thế chúng ta đừng cầu xin vị kỷ nhiều, hãy mở lòng ra cầu nguyện cho tất cả chúng sinh. Nếu có xin điều gì đó cho mình thì hãy chỉ xin được tu tập đúng chánh pháp và có cơ hội để cống hiến, phụng sự nhiều hơn. Đó là nguyên nhân thứ nhất khiến ta làm phước mà không gặp may.
Nguyên nhân thứ hai là do ta phải đền trả cho ác nghiệp quá khứ. Trong quá khứ chúng ta đã ương bướng cố chấp và tạo nghiệp chồng chất, giờ đây khi đã biết tu hành, ta mới bắt đầu tập tạo phước và thấy chẳng có may mắn nào đến cả thì phải hiểu là vì cái phước mà mình gây tạo được mới chỉ đủ đền trả cho ác nghiệp khi xưa. Nhờ cái phước này mà mình được trả nghiệp nhẹ nhàng hơn. Ví dụ tự nhiên mình ra đường bị xe tông nhưng chỉ trầy xước sơ sơ. Đáng lẽ bị tai nạn như thế là mình phải bị gãy chân nằm liệt suốt ba tháng, nhưng nhờ mấy tháng qua biết làm phước nên nghiệp được hóa giải bớt, chỉ bị trầy chút ít. Chứ đừng nghĩ rằng tại sao mình sống rất tốt mà may mắn chưa gõ cửa.
Một nguyên nhân nữa khiến ta cứ gặp chuyện bất như ý là bởi mình sẽ trở thành cây đại thụ che mát cho chúng sinh sau này, nên mình đang được chư Phật rèn luyện, dạy dỗ. Mà không có gì dạy tốt bằng nghịch cảnh và đau khổ. Những lời nói ngọt ngào thường mau quên, không bằng cứ dồn vào đường cụt, vào chân tường, cứ để cho đời vùi dập thê thảm mà lại khiến chúng ta mau chóng trưởng thành và ghi nhớ lâu hơn. Người được rèn luyện như thế, sau này sẽ trở thành một bậc ánh của thế gian, dạy đâu chuẩn xác đó, vì đã có quá nhiều kinh nghiệm tu hành, đã đi qua quá nhiều thử thách chông gai.
Trong bài “Hơn nhau cũng một chữ thì” của Cao Bá Quát có câu thơ rất ấn tượng: “Muốn đại thụ hãy ghìm cho lúng túng”. Ý chí của ông thật đáng khâm phục. Trải qua tuổi thơ cơ cực, ông đã tự an ủi rằng có lẽ trời đất đã giao cho mình sứ mạng gì đó nên mới dồn ép ông thật thê thảm, để sau này ông đủ bản lĩnh mà làm việc lớn. ật vậy, muốn trở thành cây đại thụ to lớn của cuộc đời thì người đó phải bị ghìm vào đủ hoạn nạn khổ sở. Ông tin như thế, và niềm tin của ông rất chính xác.
Cho nên người nào tu hành rất chân chính (hãy nhớ rằng rất chân chính), đi theo con đường đạo đức, vô ngã, khiêm hạ, từ bi... tức là đi rất đúng đường nhưng cứ gian nan trắc trở thì hãy biết rằng mình đang được Phật rèn luyện, dạy dỗ bằng những bài học đặc biệt. Phật buộc ta phải bước vào đau khổ, bất trắc để ta biết thông cảm, bao dung, thương yêu con người sâu sắc hơn. Và Phật cho ta đi qua những lầm lỗi để có kinh nghiệm mà dìu dắt chúng sinh sau này, nên đừng buồn, đừng nản chí mà hãy kiên trì đi tiếp.
Một trường hợp làm phước mà vẫn không gặp may nữa là bởi vì chúng ta làm phước qua mấy lớp. Ví dụ một người mang 5 bao gạo đến tặng cho người nghèo rồi đứng giữa trời phát nguyện: “Con xin hồi hướng công đức này cho cửu huyền thất tổ được sinh về cõi lành”. Sau khi phát nguyện đúng là cửu huyền thất tổ của người này được hưởng công đức, nhưng vì họ làm phước đến đâu hồi hướng đến đấy, tức là làm phước qua mấy lớp thì đương nhiên phước phải hao bớt. Vì thế người này sẽ không thấy mình được an lạc, may mắn. Nhưng qua đời sau thì sao? Sẽ hưởng phước gấp mấy chục lớp bù lại, hưởng chậm một chút nhưng phước cực kỳ lớn.
Tuy nhiên, theo nhân quả thì không ai hưởng hết những quả lành mình đã gieo trong kiếp này được, quy luật là vậy. Kiếp này, nếu có chút may mắn nào hiện ra thì cũng chỉ là điềm báo, còn quả báo luôn luôn để dành lại cho kiếp sau.
Chẳng hạn vài năm trước ta có bố thí, cúng dường 5 triệu đồng rồi năm nay trúng số cả trăm triệu. Sực nhớ lại việc phước trước kia, ta vội nói với mọi người: “Nhân quả đúng thật công bằng, mấy năm trước tôi lấy 5 triệu đi làm phước nên bây giờ được hưởng quả báo cả trăm triệu”. Nhưng sự thật không phải vậy. 100 triệu đó thật ra là quả báo của kiếp trước, còn những công đức ta đã tạo trong kiếp này thì đến tận cuối đời mới hiện ra một chút điềm lành, rồi qua đời sau quả báo thật sự mới trổ ra, đến lúc đó ta sẽ hưởng gấp trăm nghìn lần.
Như có người không khá giả lắm nhưng vẫn gắng làm phước, giúp ai được bằng công thì bỏ công ra giúp, khuyên ai được một lời cho người ta bớt khổ cũng cố gắng khuyên, sẵn lòng san sẻ tài vật cho kẻ khốn khó hơn... Cả đời vất vả như vậy, cũng chẳng thấy gì đặc biệt. Nhưng rồi khi về già cuộc đời dần an nhàn sung sướng. Lúc đó ngồi ngẫm lại mới nói với con cháu: “Cả đời mẹ làm phước, bây giờ lúc tuổi đã cao mới thấy được kết quả, con cháu thành đạt, hiếu thảo và mẹ được sống những ngày còn lại trong thảnh thơi”. Nhưng cái thảnh thơi an nhàn trong những ngày cuối đời của bà cũng chỉ là một phần nghìn quả báo, hiện ra để bà biết rằng mình đã sống đúng mà thôi. Còn cái phúc báo thật sự thì nằm yên chờ đợi đến đời sau mới trổ ra gấp trăm nghìn lần như thế.
Cá biệt có những quả báo đến vài ba chục kiếp sau mới trổ. Ví dụ có người làm phước rất nhiều, cả đời hy sinh không tiếc công tiếc của, không tiếc thân mạng... nhưng qua đời sau vẫn nghèo. Người này lại tiếp tục tạo phước, sang kiếp sau vẫn nghèo, rồi qua vài đời sau nữa vẫn không khá hơn. Vì sao vậy? Vì người này gieo nhằm cái nhân kỳ lạ là nhân làm vua.
Thường thì khi làm việc thiện chúng ta không để ý mình đang gieo nhân gì nên cái phước sẽ tùy duyên mà trổ ra. Hiện đời trổ một chút, rồi sau đó được lên cõi trời hoặc được đầu thai làm con người cao sang quyền quý, hưởng gấp nhiều lần. Đó là trường hợp gieo nhân mà không định hình. Nhưng có người lại gieo cái nhân làm vua, nghĩa là lòng họ lúc nào cũng nặng trĩu vì quê hương đất nước, vì nhân loại, nên đã phát nguyện sẽ gánh vác chuyện đời, chuyện đạo... Cái nhân như vậy nên buộc phải kết thành quả báo làm vua. Và như thế, họ sẽ không được hưởng bao nhiêu phước đã làm nữa mà phải để dành lại cho nhiều kiếp sau. Đúng 20 kiếp sau, khi nhân duyên đã tập hợp đầy đủ, những người mà họ cưu mang, nâng đỡ, giáo hóa đã thành tựu tốt đẹp, rồi họ mới được lên làm vua. Còn những người thọ ân khi xưa sẽ trở thành quan tướng trung thành, phụ giúp vị vua của mình xây dựng một vương triều hùng mạnh thánh thiện giữa cõi thế gian này. Đường đi của nhân quả phức tạp như thế.
Tuy nhiên, chỉ những người có ý chí lớn và trí tuệ lớn mới gieo nhằm cái nhân làm vua, và thường là chúng ta chỉ vô tình gieo nhân chứ không hề cố ý. Nghĩa là, do tấm lòng thương yêu chúng sinh, nặng lòng với quê hương đất nước, với nhân loại nên mình vô tình gieo đúng cái nhân làm vua mà không biết. Mà gieo nhân làm vua khác với gieo nhân làm tổng thống, bởi cái phước của vua và tổng thống rất khác nhau. Ngày xưa cả đất nước là của vua, vua bảo ai chết người đó phải chết, vua được tôn sùng như thần thánh vì có tâm linh, gần như có thần thông, đoán biết được nhiều việc trên đời, hễ cầu trời là trời phải đáp ứng. ời xưa thật sự có những ông vua được cái phước không khác gì thần thánh như vậy, nên người ta mới gọi vua là “thiên tử” cũng bởi lẽ đó.
Và trước một ông vua như thế thì có quỳ sụp xuống dưới chân để lễ lạy thì người ta cũng thấy hoàn toàn xứng đáng. Nhưng những đời sau, các ông vua cứ kém phước dần đi. Tuy được làm vua nhưng cái phước thật sự của họ chưa xứng đáng. Kết quả là chế độ quân chủ phải được thay thế bằng chế độ dân chủ, không còn vua nữa, chỉ còn tổng thống được bầu lên để đại diện cho tiếng nói của nhân dân, chứ không phải là người được dân tôn sùng lễ lạy như thần thánh. Phước làm vua khác với cái phước làm tổng thống là vậy, và ai gieo nhằm cái nhân làm vua đều phải chờ đợi hơi lâu, đợi đến khi đủ duyên sinh vào trong quốc gia nào vẫn còn duy trì nền quân chủ thì mới được làm vua.
Nhân quả cõi trời
Có những người sắp lên cõi trời và cũng có người mới từ cõi trời xuống. Mà làm sao biết ai là người sắp được lên cõi trời? Chúng ta có thể nhìn vào hành động của họ mà suy đoán chứ không có dấu hiệu rõ ràng. ường thì cả cuộc đời họ là tập hợp của những điều thiện, từ nội tâm bao dung từ ái đến những hành động bên ngoài cực kỳ đạo đức, tận tụy làm các công đức. Và càng về già gương mặt càng quang minh sáng tỏ như có hào quang... Nhìn những biểu hiện đó mà ta đoán rằng sau khi mất người đó sẽ lên cõi trời. Còn chư thiên từ cõi trời mới đầu thai xuống đây thì lúc vừa lọt lòng mẹ đã mang dáng vẻ thanh cao, sang trọng và có nhiều đức tính tốt, dù có thể chưa tốt hoàn toàn.
Những tín đồ của tôn giáo bạn nếu sống rất tốt cũng được lên cõi trời. Hoặc những người không tôn giáo nhưng quá nhân đức, sống một đời tử tế trách nhiệm thì cũng được sinh thiên. Tuy nhiên, chỉ có người đệ tử Phật khi lên cõi trời mới có đạo lý để tu hành và chứng ánh quả. Chúng ta nói có vẻ hơi phân biệt nhưng đó là sự thật. Vì sao vậy, vì các tôn giáo bạn không có một giáo lý định hướng cho sự giải thoát giác ngộ nên khi lên đến cõi trời họ luôn hưởng phước, và đến khi hết phước thì buộc phải xuống cõi này trở lại. Chỉ duy nhất đạo Phật là có cái nhân của sự giải thoát giác ngộ, nên nếu được sinh thiên, người đệ tử Phật vẫn tiếp tục tu hành và tiến lên trên con đường ánh vị. Đây là điểm khác biệt giữa người đệ tử Phật và không phải đệ tử Phật trên cõi trời.
Tâm đố kỵ đưa Devadatta xuống địa ngục
Chúng ta nói về hai bài kệ tiếp theo.
(17) Khi quả báo hiện ra
Kẻ ác liền than khóc
Đâu biết rằng đời sau
Còn thê thảm vạn lần.
(18) Khi phước lành hiện ra
Kẻ thiện nhiều hoan hỷ
Đâu biết rằng đời sau
Còn sung sướng vạn lần.
Hai bài kệ này liên quan đến hai nhân vật vào thời Đức Phật, thứ nhất là Đề Bà Đạt Đa, thứ hai là cô con gái của ông Cấp Cô Độc.
Bài kệ trên được Đức Phật nói lúc Người ở Anupiya thuộc tiểu quốc Mallas. Ta lưu ý một điểm là tuy vua Tịnh Phạn làm vua một nước ở phương Bắc nhưng những nước phía Đông và phía Nam đều là hoàng thân quốc thích của ông hết. Trong đó có tiểu quốc Mallas nằm chếch phía Nam của kinh thành Ca Tỳ La Vệ. Họ vừa là lân bang, vừa nể phục nhau, vừa cùng phải triều cống cho vương quốc Kosala ở phía Tây.
Khi Đức Phật giáo hóa ở những vùng này, nhiều người thuộc hoàng tộc ích Ca từ kinh thành Ca Tỳ La Vệ hoặc từ tiểu quốc Mallas cũng lần lượt xuất gia, trừ vua Bhaddiya của xứ Mallas.
Riêng hoàng thân Mahanama dù rất muốn tu hành theo Phật nhưng vì trách nhiệm phải giữ ngôi vua sau này nên đành phải ở lại. Điều đó khiến ông vô cùng buồn bã. Nhưng rồi ông chợt nảy ra ý định sẽ khuyên các em mình đi tu, thế là ông đến gặp ngài Anuruddha (sau này là vị Alahán chứng thiên nhãn đệ nhất) và nói rằng: “Này em, vì trách nhiệm đối với ba đất nước này nên anh không thể từ bỏ gia đình mà đi theo Thế Tôn được. Còn em không phải giữ nhiều trách nhiệm thì hãy phát tâm xuất gia để được lợi ích lớn. Như thế tốt hơn là sống một đời sung sướng chốn hoàng cung. Thế Tôn cũng là người trong dòng tộc chúng ta, sau khi xuất gia em hãy phụ Thế Tôn giáo hóa, làm vẻ vang cho dòng tộc.”
Thuận theo lời dạy của anh, hoàng thân Anuruddha đã đồng ý xuất gia. Tuy nhiên vì từ bé đã sống với rất đông người hầu hạ xung quanh, ngài sợ xuất gia một mình sẽ buồn nên đã rủ thêm ngài Ananda và các anh em khác, trong đó có devadatta. Rồi sáu vị anh em trong hoàng tộc này lại gọi thêm thợ cắt tóc là Upali cùng theo họ.
Thế là bảy vị tìm đến gặp Phật xin được làm sa môn. Sáu anh em trong hoàng tộc quỳ xuống đảnh lễ Phật và thưa: “Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy cho Upali được xuất gia trước chúng con để chúng con diệt trừ tâm ngã mạn. Vì trong hoàng cung, Upali là người hầu hạ, là người cắt tóc cho chúng con, nhưng nếu được xuất gia trước thì Upali sẽ làm sư huynh của chúng con, và như thế chúng con sẽ huân tập được tâm khiêm hạ”. Chúng ta thấy, các vị này dường như đã có chất ánh từ trong máu, không giống như phàm phu lúc nào cũng giành giật để được đứng trên, ngồi trước người khác.
Sau khi xuất gia, ngài Ananda chứng được quả Dự lưu còn những vị khác đều chứng Alahán. Riêng Devadatta có cái lạ là không hề chứng ánh quả nào nhưng lại chứng thần thông. Ông cũng hành thiền và nhập được định, tuy nhiên, cái định này chỉ giúp ông có thần thông chứ không hề đưa ông đến ánh quả cao siêu.
Pháp cú Vì có sở đắc thần thông nên khi nhìn một người ông biết được tâm họ như thế nào, biết cả quá khứ vị lai, thậm chí có thể phi thân, đằng vân, biến mất nơi này hiện ra ở nơi kia. Đặt trường hợp nếu bây giờ chúng ta gặp một người có năng lực đặc biệt, chỉ nhìn mình là họ biết cả trong ruột gan mình như thế nào, biết quá khứ mình đã làm gì, tương lai sẽ ra sao hoặc mới đứng trước mặt mình đã lập tức biến mất và hiện ra ở một nơi khác... thì ta sẽ nghĩ sao? Mình tôn lên làm Phật sống ngay. Và đây chính là điểm mà đa phần chúng ta đều bị lừa.
Đọc câu chuyện này chúng ta mới thấy là mình đã bị lừa rất nhiều lần mà chẳng hay. Bởi trong kinh Phật ghi rõ rằng người có thần thông chưa chắc chứng được Thánh vị. Devadatta là một trường hợp như thế.
Trở lại câu chuyện, khi sáu người anh em hoàng tộc xuất gia đã xảy ra chuyện kỳ lạ thế này: ời đó các cư sĩ thường tới lui tinh xá gặp chư Tăng để cúng dường, thưa hỏi đạo lý, và đối với năm vị hoàng tộc là ngài Anuruddha, Ananda, Kimbila, Bhaddiya hay Bhayu họ đều rất thương mến, nhưng riêng với Devadatta thì họ lại hờ hững, vừa thấy Devadatta là họ tránh né. Không hiểu tại sao? Lý do bắt nguồn từ cái nhân kiếp trước. Đời xưa Devadatta không gieo thiện duyên nhiều với chúng sinh, vì thế khi gặp Devadatta tự nhiên người ta không có cảm tình. Đến tinh xá họ chỉ hỏi: “Thưa, có Thế Tôn ở nhà không?”, “Có ngài Ananda không?”, “Có ngài Xá Lợi Phất ở nhà chăng”... Không bao giờ hỏi đến Devadatta một câu nào. Lâu ngày dài tháng, Devadatta cuối cùng cũng không chịu đựng được nữa, tâm đố kỵ cuồn cuộn trỗi dậy.
Chúng ta đánh giá một người còn phàm phu hay không cũng ở chỗ này: Khi thấy người khác được thành công, được quần chúng ngưỡng mộ thì tâm ta thế nào? Một phàm phu sẽ khởi tâm bất mãn vì nghĩ rằng mình đâu có thua kém người kia ở điểm nào, cũng là con người như nhau mà tại sao họ được thương mến còn mình thì không? Cái tâm đố kỵ cứ âm ỉ trong lòng khiến chúng ta không thể hoan hỷ nổi. Devadatta chính là con người như thế.
Nhưng cái xui của Devadatta là lòng đố kỵ của ông cứ lớn dần lớn dần, cho đến một ngày ông đố kỵ với cả Đức Phật. Tức là từ chỗ hơn thua lặt vặt với những anh em của mình, ông không nhìn thấy để diệt trừ mà thay vào đó, ông cứ nuôi lớn cái tâm ganh tỵ của mình mãi, cuối cùng là ganh tỵ cả với Đức Phật - vị bổn sư khả kính của mình. Ông mơ mộng rằng ngày nào đó mình cũng sẽ được vinh quang như Phật, có đồ chúng đông đảo, được vua quan tới lui lễ lạy cúng dường ủng hộ, và trở thành một giáo chủ đường bệ, không thua ai cả.
Devadatta luôn cho rằng mình cũng là người hoàng tộc, cũng là bà con với Đức Phật, tuổi tác thì xấp xỉ Phật, cũng văn võ song toàn, gương mặt không đến nỗi xấu... thì không có lý do gì ông chịu thua. ế là ông bắt đầu bày mưu tính kế và quyết định chọn A Xà ế (Ajatashatru) - một thái tử của vua Bình Sa, cai trị đất nước Ma Kiệt Đà làm quân cờ của mình.
Lúc đó A Xà ế đang khát khao chờ đợi được lên ngôi vua. Biết được điều này, ông đã dùng thần thông hiện ra trước mặt A Xà ế. Khi A Xà ế vừa mới hỏi “ngài đi đâu” là ông lập tức biến mất, đứng trên ngọn núi rồi hiện ra trở lại. Và A Xà ế cũng giống như chúng ta ngày nay, thấy ai có thần thông liền nể phục và nghĩ người đó là ánh.
Sau khi A Xà ế đã tin tưởng kính phục rồi, Devadatta mới nói: “Ta là tân Phật, là vị Phật mới chứng. Nhìn cơ duyên, ta biết là ngươi phải giết cha để lên làm vua sớm. Và ta sẽ phụ giúp ngươi cai trị vương quốc này”. Đó chính là lý do mà A Xà ế đã giết cha. Vì lời xúi giục của Devadatta mà A Xà ế càng nóng lòng muốn được lên ngôi sớm, sợ lỡ không may mình chết sớm hơn vua cha thì không kịp lên ngôi.
Sau khi giết cha để giành lấy vương quyền, A Xà ế mới dành mọi sự ủng hộ cho Devadatta. Được sự hậu thuẫn của vua A Xà ế, Devadatta nắm trong tay quyền lực và bắt đầu tấn công Phật. Ông cho người đi công kích Phật khắp nơi, kể cả các quần thần cũng được lệnh phải gièm pha nói xấu Phật, ai không tin sẽ bị trừng phạt ngay lập tức. Ông bao vây, gây dư luận chống Phật khắp nơi trong đất nước Ma Kiệt Đà.
Ta nhớ là vào thời đó Đức Phật bị chống đối khủng khiếp chứ không hề suôn sẻ. Ngay cả những Bà- la-môn ngày xưa đang muốn theo Phật, hôm nay được lệnh triều đình ban xuống cũng bắt đầu tấn công Phật. ế là họ ngấm ngầm kêu gọi quần chúng chống Phật bằng đủ phương cách. Dù tâm Phật luôn bình an bất động nhưng thời đó Phật cũng gặp rất nhiều rắc rối, trắc trở trong cuộc đời giáo hóa khi một ông vua vì tin Devadatta mà chống Phật quyết liệt.
Nhưng với uy đức của Phật thì không điều gì có thể làm suy xuyển được. Tăng đoàn cũng vậy, mặc cho bao phen bị Devadatta phá hoại, Tăng đoàn vẫn đứng vững. Cuối cùng đích thân Devadatta phải thả voi say để giẫm Phật, lăn đá từ trên núi xuống nhằm giết Phật nhưng không trót lọt. Devadatta cũng là người đứng trước Phật kêu gọi phải cải cách đường lối tu hành, yêu cầu Tăng đoàn tuân thủ 5 điều khổ hạnh:
Thứ nhất là các tỳ kheo phải ở trong rừng cây, không được ở trong tinh xá gần xóm làng. ứ hai, phải hoàn toàn mặc y phục lượm lặt từ giẻ rách hoặc quần áo của người chết, không được nhận vải mới để may y. ứ ba là mỗi gốc cây chỉ ở một đêm, không được ở đến đêm thứ hai. ứ tư là phải ăn chay, không được gặp gì ăn nấy (vào thời đó Đức Phật không buộc chư Tăng ăn chay vì xã hội còn nghèo, dân cư thưa thớt, nếu các tỳ kheo đi khất thực mà yêu cầu thức ăn chay thì người ta thường không có sẵn và các vị sẽ bị đói. Vì vậy Phật không ép các tỳ kheo ăn chay, ai cho gì ăn nấy). ứ năm là không được đến những nơi quyền quý.
Sau khi Devadatta đề nghị năm điều khổ hạnh như thế, Đức Phật đã nói rằng: “Như Lai tự biết phải dạy đệ tử mình như thế nào”. Nắm lấy cơ hội này, Devadatta lập tức rêu rao khắp nơi: “Phật không dạy các tỳ kheo phải khổ hạnh, cứ cho mặc y phục mới, ăn thức ăn ngon, ở nơi sung sướng... thì làm sao giải thoát được...”.
Nhiều tỳ kheo mới xuất gia, chưa có đạo lực vững vàng nên nghe những lý luận đó thấy cũng có lý, thế là họ ùn ùn đi theo Devadatta lập một Tăng đoàn mới. ời điểm đó Tăng đoàn đã bị chia rẽ bởi nhiều người hiểu nhầm rằng Phật hình như kém hơn Devadatta, Devadatta có vẻ khổ hạnh cao siêu hơn. Sau này Phật phải cử ngài Xá Lợi Phật và Mục Kiền Liên đến thuyết phục, giải thích cho chư Tăng hiểu ra và quay về.
Do ác tâm quá lớn và phạm nhiều trọng tội nên Devadatta hết sạch phước, tất cả thần thông đều tự nhiên biến mất và ông bắt đầu nhuốm bệnh. Toàn thân ông đau đớn không ngừng, những u nhọt mọc lên khắp người và máu rỉ ra đau đớn (căn bệnh này có lẽ gần giống bệnh ung thư ngày nay). Đến lúc này, Devadatta mới hối hận vì những tội lỗi mình đã gây ra, ông liền nhờ năm người khiêng đến gặp Phật xin sám hối. Devadatta thều thào van xin: “Vì ganh tỵ mà tôi đã chống đối Thế Tôn, tôi rất hối hận, xin hãy cho tôi gặp Thế Tôn lần cuối trước khi chết”. Vài người động lòng thương đã chịu khiêng ông đi. Khi ấy Phật nhận được tin báo:
- Bạch Thế Tôn, Devadatta đang ở cách đây mấy trăm dặm đường và đang nhờ năm người khiêng về yết kiến, sám hối với Thế Tôn.
Phật đã nói rằng:
- Kiếp này Devadatta không còn cơ hội gặp Như Lai nữa.
Không lâu sau lại có tin báo đến:
- Bạch Thế Tôn, Devadatta còn khoảng 50 dặm nữa là đến tinh xá.
- Không, kiếp này Devadatta không còn cơ hội gặp ta nữa.
Các tỳ kheo tiếp tục báo:
- Bạch ThếTôn, Devadatta đã đến cổng tinh xá.
- Bạch Thế Tôn, Devadatta đang sắp sửa bước vào...
Quả nhiên, khi Devadatta cố lê mình rời khỏi cáng, chân vừa chạm xuống đất là mặt đất lập tức nứt ra hút ông xuống, không còn cơ hội bước vào gặp Phật nữa. May mắn là khi đất rút đến cổ ông đã kịp ngoi lên nói câu cuối cùng: “Con xin sám hối với Thế Tôn – bậc Thầy của trời người. Con xin sám hối và đời đời xin được mang thân mạng này cúng dường Thế Tôn”. Rồi mặt đất lập tức sụp xuống, nuốt chửng ông xuống dưới. Dù sao ông cũng kịp nói câu cuối cùng để ca ngợi vinh quang của Đức Phật, nhờ vậy Phật cũng thọ ký rằng sau khi trả hết những ác nghiệp của mình ông sẽ có ngày trở lại và tu hành đắc đạo.
Vì sự kiện của Devadatta nên Đức Phật mới nói bài kệ: Khi quả báo hiện ra/Kẻ ác liền than khóc/Đâu biết rằng đời sau/Còn thê thảm vạn lần. Tức là không chỉ bị bệnh tật giày vò ngay lúc sống mà sau khi chết Devadatta sẽ còn chịu nỗi khổ gấp vạn lần như thế ở cõi địa ngục tăm tối. Đã mấy nghìn năm trôi qua, chúng ta cũng không biết giờ đây ông đã trở lên được hay chưa.
Cô con gái chứng Thánh quả của ông Cấp Cô Độc
Bài kệ thứ hai được Phật nói lên từ câu chuyện liên quan đến ông Cấp Cô Độc (Anathapindika) – một trưởng giả giàu có tại vương quốc Kosala nằm ở phía đông bắc Ấn Độ cổ xưa. Ông cúng dường thuần thục đến mức, trong số tăng chúng ông biết rõ từng vị thích ăn món gì, đang cần vật dụng gì (trong thành Xá Vệ chỉ có ông và bà tín nữ Visàkhà là biết được điều này). Nên mỗi khi ông cúng dường, chư Tăng đều được hoan hỷ, vừa ý. Các vị được sống khỏe mạnh với sự bảo bọc, cúng dường của ông và bà Visàkhà.
Vì công việc kinh doanh quá bận bịu nên ông đã giao lại việc chăm sóc cúng dường chư tăng cho các con đảm đương. Nhưng rồi những người con của ông đều lần lượt lập gia đình cả, không còn lo lắng cho chư Tăng một cách chu đáo nữa. Sau này ông quyết định giao lại công việc đó cho người con gái út tên Sumanà. Sau bao nhiêu năm tận tụy làm các công đức với chư Tăng, bà đã được chứng đến Nhị quả Tư Đà Hàm, trong khi ông Cấp Cô Độc chỉ chứng Sơ quả Tu Đà Hoàn mà thôi. Vì chứng ngộ cao hơn nên bà biết cha mình tu đến đâu và biết rằng cái đức của mình còn hơn cả người cha, dù vậy bà vẫn giấu kín, không cho ai biết.
Đến một ngày, cảm nhận cái duyên với trần gian đã hết, bà quyết định sẽ ra đi sớm. ế là bà gọi cha mình đến. Ông ngạc nhiên hỏi:
- Con có chuyện gì cần đến cha?
Bà mới đùa, gọi cha bằng em:
- Em nhỏ ở lại vui vẻ nhé.
Tưởng bà bị loạn trí, ông bối rối thốt lên:
- Này con, tại sao con nói năng kỳ lạ như thế?
- Thôi, em gắng tu hành...
Nói rồi bà ngồi tại chỗ tịch ngay, do đã chứng đến Nhị quả nên bà ra đi rất tự tại. Không hiểu chuyện gì đang xảy ra, ông hốt hoảng chạy đến hỏi Phật và được Phật giải thích rằng con gái ông đã chứng quả ánh cao hơn ông nên mới nói đùa, gọi ông bằng em.
Nhờ biết bố thí cho người nghèo, cúng dường chư Tăng chu đáo, tận tụy mà ngay hiện đời bà chứng được ánh quả cao siêu, sống một đời tự tại an lành. Câu chuyện này là nhân duyên khiến Phật nói lên bài kệ thứ hai: Khi phước lành hiện ra/Kẻ thiện nhiều hoan hỷ/Đâu biết rằng đời sau/Còn sung sướng vạn lần. Bài kệ cũng như một lời khuyến khích chúng ta tu hành. Vì trong cuộc đời mình, sẽ có lúc ta làm phước rất nhiều nhưng không thấy dấu hiệu của sự linh thiêng, may mắn hay bàn tay độ trì của các vị cõi trên. Hoặc đôi khi cuộc đời ta cứ gặp nhiều khó khăn, trắc trở. Những lúc đó chúng ta hãy nhớ đến bài kệ trên và đừng buồn, vì có rất nhiều lý do, nhiều trường hợp khiến quả lành chưa đến với mình. Và chúng ta cũng hiểu rằng, phước báo đến chậm vì phải để dành cho ta được quả phúc gấp vạn lần trong đời sau. Nên hãy vững tin, kiên cường tiếp tục tu hành đi tới.
Vô ngã từ bi xin hướng về
Dẫu rằng khó nhọc vạn sơn khê
Mỗi ngày tinh tấn không lui bước
Nguyện gắng tu hành thoát cõi mê...











