Bài này gồm ba đoạn Pháp Cú nằm trong phẩm “Không phóng dật”.
(21) Người sống rất ý nghĩa
Là người biết tu hành
Sống mà như đã chết
Là những kẻ ác tâm.
(22+23) Hiểu rõ ràng điều ấy
Bậc trí rất tinh cần
Huân tu giới định tuệ
Đạt tối thượng Niết bàn.
Câu chuyện tích gắn với bài kệ Pháp Cú trên tương đối dài và rắc rối, kể về vị vua Udena của xứ Kosambi. Trong suốt cuộc đời giáo hóa của mình, Đức Phật rất ít đến xứ này, nhưng đây lại là nơi xảy ra rất nhiều sự kiện đặc biệt và sự chống đối kỳ lạ đối với Đức Phật.
Lòng hận thù và ác nghiệp của vương phi Màgandiyà
Vua Udena là một vị vua có cuộc đời kỳ lạ. Lúc mang thai vua, một lần hoàng hậu mặc chiếc áo choàng đỏ ngồi chơi ngoài sân cùng chồng của mình, đúng lúc đó có con đại bàng bay trên cao nhìn xuống. Tưởng chiếc áo tơ lụa đỏ lấp lánh của bà là miếng thịt, nó liền sà xuống gắp bà mang về tận núi cao. Sau khi bà hạ sinh vua Udena, hai mẹ con đã được một ẩn sĩ ở đó cưu mang. Ẩn sĩ cũng truyền lại cho vua câu thần chú có thể khuất phục được voi rồi sau này vua trở về giành lại vương quốc. Câu chuyện trên rất thần thoại nhưng không liên quan đến bài kệ Pháp Cú này.
Chuyện gắn với bài Pháp Cú là sau khi vua Udena lên ngôi, ông có rất nhiều phi tần, mỗi người đều có một chuyện tích khác nhau, nhưng nổi bật nhất là hai nhân vật chính: hoàng hậu Sàmàvatì và vương phi Màgandiyà với hai tính cách trái ngược nhau.
Hoàng hậu Sàmàvatì luôn kính tin Tam Bảo, những cung nữ hầu cận cũng được bà hướng dẫn để phát khởi tín tâm với Tam Bảo (thời gian đó Đức Phật và chư Tăng đã đến xứ Kosambi). Ngược lại, Màgandiyà thì căm thù Đức Phật tận xương tủy, những người hầu cận của bà cũng được lệnh phải chống Phật. Bà còn kích động cả xứ Kosambi cùng phỉ báng Đức Phật. Dưới sự điều khiển của bà, dư luận xấu về Đức Phật tràn lan khắp nơi trong xứ Kosambi. Vì căm thù Phật nên Màgandiyà cũng căm ghét và ganh tỵ với hoàng hậu Sàmàvatì – một người hết mực kính ngưỡng Đức Phật và thường cúng dường chư Tăng. Còn vua Udena đã từng quy y với Tôn giả Pindola Bharadvaja. Tuy chưa yết kiến ế Tôn nhưng ông cũng được biết Người rất phi thường nên đã bí mật cho thám tử theo quan sát và tạc hình Đức Phật rồi đặt trong thư phòng của mình.
Chúng ta nói qua về nhân duyên của hoàng hậu Sàmàvatì. Bà xuất thân từ một gia đình giàu có ở một kinh thành lớn. Khi bà còn bé, dịch tả đột nhiên xuất hiện và lây lan nhanh chóng, người ta cứ thay nhau nôn ói rồi tiêu chảy đến chết. Phía trước trang phủ của gia đình bà là xác người nằm la liệt. Quá sợ hãi, cha mẹ bà đã dắt những người con của mình đục tường phía sau nhà trốn ra, rồi chạy vào rừng nương náu. Vì thời đó không có thuốc chữa bệnh dịch nên hễ dịch tới, ai trốn kịp thì thoát, ai không trốn kịp phải ở lại chết chung. Người ta chết như rạ cho đến khi bệnh dịch tự tắt mới thôi. ê thảm như vậy!
Gia đình của hoàng hậu Sàmàvatì vào rừng sinh sống một thời gian khá dài, cha mẹ của Sàmàvatì cũng lần lượt qua đời trong rừng. Khi bệnh dịch qua đi, Sàmàvatì một thân một mình quay lại kinh thành và được nhận làm con nuôi của quan chưởng khố (thủ kho của vua) tên Ghosaka. Nhân duyên của ông này cũng rất kỳ lạ, từng bị người cha nuôi hại đến bảy lần mà vẫn không chết. Chỉ đến khi được thừa hưởng hết gia tài của cha nuôi, ông mới biết rằng mình từng bị mưu hại đến bảy lần. Câu chuyện rất dài dòng, chúng ta sẽ không kể hết trong bài này. Sau khi làm con nuôi của Ghosaka, Sàmàvatì lớn dần, lại được vẻ đẹp hiếm có nên đã được cha mình tiến vào cung và trở thành một hoàng hậu của vua Udena.
Còn hoàng hậu thứ hai là Màgandiyà, khi còn trẻ cũng là một thiếu nữ nổi tiếng xinh đẹp, thân tướng sang trọng. Cha mẹ của bà đều thuộc giai cấp Bà La Môn, thông thuộc kinh Vệ Đà, mà trong kinh Vệ Đà có dạy về xem tướng, nên khi nhìn những người đến dạm hỏi, hai ông bà đều từ chối vì thấy không một ai xứng với con gái họ cả.
Chúng ta nhớ là, những Bà La Môn ngày xưa là những người cực kỳ giỏi, biết trì chú, biết ếm bùa, biết xem tướng, biết thi văn, bởi kinh Vệ Đà đều dạy tất cả những điều đó. ời ấy, kinh Vệ Đà được coi là kho tàng văn hóa, văn minh tâm linh của người Ấn Độ và không hề dễ học. Mà giai cấp Bà La Môn lại rất giỏi về kinh Vệ Đà nên họ đương nhiên trở thành giai cấp ưu thắng của Ấn Độ, đến vua chúa nhiều khi còn phải nhờ họ cố vấn.
Hai vợ chồng kia cũng vậy. Họ biết chắc rằng cái tướng của con gái mình ít nhất phải làm vợ vua chứ không thể kết hôn với người tầm thường được, nên ai đến xin hỏi cưới đều bị ông bà chê và đuổi ra.
Một lần người cha đi công việc rồi tình cờ trông thấy Đức Phật đang đi trên đường. Vừa nhìn thấy Người, ông đã sững sờ, ngạc nhiên không hiểu tại sao trên thế gian này có con người đẹp đến hoàn hảo như vậy. Vì xứ Ấn Độ toàn là da đen mà Đức Phật lại có làn da trắng muốt, như có vầng hào quang nhè nhẹ tỏa ra chung quanh nên đi đến đâu cũng cực kỳ nổi bật. Không chỉ làn da, Người còn đẹp từ ánh mắt, vành tai, ngón tay, ngón chân, sợi tóc, tất cả đều đẹp lạ lùng mà vô cùng trang nghiêm đĩnh đạc, quý phái sang trọng. Trên đời ông Bà La Môn này chưa từng thấy người nào có tướng mạo quang minh rực rỡ như vậy. ế là ông nghĩ: “Con rể của ta đây rồi!” Ông liền đến thưa với Phật: “Xin Ngài hãy đợi tôi ở đây” rồi đâm đầu chạy về nhà nói với vợ: “Tôi đã gặp được con người có một không hai, đúng là rể của vợ chồng ta!”. Ông vừa nói vừa dắt vợ con chạy đến gặp Đức Phật.
Vì biết nhân duyên hóa độ đã đến, Phật dùng thần thông in dấu chân xuống bờ đá rồi lặng lẽ bước đến một gốc cây, ngồi đợi ba người. Lúc gia đình của Màgandiyà tìm đến thì không thấy Phật ở đó nữa, người cha tiếc nuối thốt lên:
- Vị sa môn ta vừa dặn đứng đây đã đi đâu mất rồi!
Nhìn xuống dấu chân Phật in trên đá, bà vợ nói:
- Ông hãy thôi mơ tưởng hão huyền. Sa môn ấy là con người đã thoát khỏi mọi dục lạc thế gian.
Nhưng ông vẫn nhất quyết không từ bỏ ý định, vẫn nhìn quanh quất tìm kiếm. Chợt thấy Đức Phật ngồi ở gốc cây đằng xa, ông mừng rỡ chạy đến rồi bắt đầu ca ngợi về con gái của mình - cô con gái sắc nước hương trời mà bao nhiêu người tìm đến ngỏ lời nhưng ông bà đều từ chối. Phật yên lặng lắng nghe. Khi ông dứt lời, Người mới nói:
- Trên thế gian này, mọi điều đều vô thường nên đây không phải là nơi ở lâu dài. Còn cái thân thể mà ông bà gọi là xinh đẹp kia thật ra chỉ là một túi da bên trong chứa đựng đầy những thứ bất tịnh, những chất thải tanh hôi. Ta không bao giờ muốn động đến dù chỉ bằng ngón chân.
Và hai ông bà đột nhiên chứng quả. Vì biết cái duyên chứng đạo của hai người đã đến nên Đức Phật mới phải nói những lời xác quyết như vậy. Câu nói của Phật làm ông bà chứng quả nhưng lại khiến Màgandiyà vô cùng căm giận. Đứng từ xa, cô chỉ nghe loáng thoáng chữ được chữ mất nên đã không hiểu hết ý Phật, nghĩ rằng vị sa môn kia dám chê mình là đồ đáng khinh bỉ, đồ dơ dáy tiêu tiểu không sạch và không muốn động đến mình dù chỉ bằng ngón chân.
Sau khi bừng tỉnh và chứng quả (dĩ nhiên chưa phải ánh quả Alahán), cha mẹ của Màgandiyà đã cúi đầu đảnh lễ xin được quy y và theo Phật tu hành. Còn Màgandiyà ở lại được hưởng gia tài rồi giao cho người chú, sau này người chú mang cháu gái mình lên kinh đô gặp vua Udena. Nhờ dáng vẻ sang trọng, gương mặt mỹ miều, Màgandiyà mau chóng được vua phong làm vương phi. Nhưng mối thù với vị sa môn năm xưa dám bảo mình là thứ bất tịnh, không thèm đụng đến dù bằng ngón chân... thì không bao giờ nguôi ngoai trong lòng bà. Bà nuôi dưỡng lòng căm thù của mình mãi cho đến ngày phát hiện ra rằng vị sa môn ấy có rất đông đệ tử, được gọi là Phật Đà, là Đấng Giác Ngộ. Không những thế, đó còn là người được hoàng hậu Sàmàvatì – tình địch của mình hết mực kính tin, nên bà đã hạ quyết tâm sẽ trả thù.
Thế là bà vừa gièm pha hoàng hậu Sàmàvatì, vừa công kích Đức Phật. Trong một lần vua Udena kêu mọi người vào thư phòng để chiêm ngưỡng bức tượng ế Tôn Gotama, Magandiya đã kể cho vua Udena nghe chuyện xưa nhưng đã bị thêu dệt làm cho méo mó bởi ác tâm của bà, khiến vua không hiểu thực hư ra sao nên cũng từ bỏ luôn ý định tới đảnh lễ Đức Phật.
Bà cũng tâu hót với vua Udena rằng Sàmàvatì là kẻ điêu ngoa hiểm ác, đồng thời tổ chức nhục mạ Đức Phật khắp nơi. Khi Đức Phật đi khất thực cùng ngài Ananda và Tăng đoàn, là người dân ở đâu cứ kéo đến bao vây chửi mắng thậm tệ bằng thứ ngôn ngữ cực kỳ thô tục. Chúng ta sẽ nói rõ hơn về chuyện này trong phần sau.
Sau nhiều lần đặt chuyện nói xấu hoàng hậu Sàmàvatì mà vua không tin, Màgandiyà đã nghĩ ra một âm mưu thâm độc để trừ khử Sàmàvatì. Một lần nhân dịp vua Udena đi săn ở xa, Màgandiyà đã cho tay chân bỏ thuốc mê vào đồ ăn rồi bít hết các cửa cung điện nơi hoàng hậu Sàmàvatì đang ở, sau đó đổ dầu thiêu cháy tất cả, khiến Sàmàvatì cùng cả trăm cung nữ chết thảm. Trở về sau chuyến đi xa, thấy trước mặt chỉ còn đống than hoang tàn, vua Udena sững sờ ngồi bệt xuống trên bậc thềm. Dù vậy, vua vẫn nén nỗi đau khổ lại để tìm ra sự thật. Lúc đó Màgandiyà và tùy tùng của bà cũng đang ở bên cạnh vua. Một cận thần hỏi:
- Tâu đại vương, ai là người gây ra những chuyện này?
- Sàmàvatì lúc còn sống đã làm phiền ta rất nhiều nên phải là người rất yêu ta mới làm việc này.
Nghe vậy Màgandiyà mừng rỡ thốt lên:
- Tâu đại vương, chính thần thiếp đã làm điều đó.
- Rất tốt, ái khanh đã vì ta mà dẹp đi sự phiền toái ấy. Ta sẽ ban thưởng cho ái khanh. Ở quê nhà ái khanh có bao nhiêu bà con thân quyến hãy bảo họ lên kinh đô hết, ta sẽ trọng thưởng.
Màgandiyà vui mừng báo tin về quê nhà, thế là bao nhiêu bà con thân quyến mấy đời, thậm chí có người không hề thân thích cũng nhận là bà con để được nhận thưởng, đều lũ lượt kéo đến cung điện. Khi đã đến đông đủ, vua mới ra lệnh trói tất cả lại đem ra hành quyết. Riêng Màgandiyà thì bị đưa lên dàn hỏa và thiêu sống trước mặt mọi người. Cả đất nước Kosambi và các nước lân bang đều rúng động bởi hình phạt quá kinh khủng, không thể tưởng tượng được của vua Udena.
Xứ Kosambi nơi Phật đến giáo hóa xảy ra rất nhiều chuyện mà thảm khốc nhất là chuyện hai hoàng hậu và mấy trăm con người chết theo. Hoàng hậu Sàmàvatì thì chết cháy trong cung điện cùng nhiều cung nữ hầu cận, còn Màgandiyà thì chết cùng các cung nữ và thân quyến ở quê nhà. Cả những người vì nghe nói được thưởng mà tìm đến chứ chẳng bà con với Màgandiya cũng bị giết sạch. Vua muốn tận diệt không để sót lại một mầm mống nào của dòng họ đó. Chúng sinh tạo nghiệp thật quá khủng khiếp.
Khi ấy Phật vẫn còn ở xứ Kosambi, các vị tỳ kheo đã đến hỏi Phật rằng tại sao lại xảy ra những cái chết thảm khốc như vậy. Và Đức Phật kể lại từng nhân duyên kiếp xưa của mỗi người như thế nào, họ đã gieo ác nghiệp gì để phải nhận lãnh quả báo thê thảm trong hiện tại. Rồi Phật kết luận bằng bài Pháp Cú: Người sống rất ý nghĩa/Là người biết tu hành (hoàng hậu Sàmàvatì)/ Sống mà như đã chết/Là những kẻ ác tâm (Màgandiyà). Hiểu rõ ràng điều ấy/Bậc trí rất tinh cần/Huân tu giới định tuệ/Đạt tối thượng Niết bàn. Từ hai cái chết của hai con người, Đức Phật đã nói lên đạo lý về cuộc sống có ý nghĩa. Hai người lúc sống đều giống nhau ở điểm là cùng có phước lớn, xinh đẹp, làm vợ vua nhưng khi chết lại rất khác nhau. Đức Phật nói rằng Màgandiyà tuy sống mà thật ra đã chết lâu rồi vì ác tâm quá nặng nề, còn Sàmàvatì đã sống một cuộc đời có ý nghĩa vì biết tu hành. Ở những phần dưới chúng ta sẽ nói đến nhân quả về cái chết của hoàng hậu Sàmàvatì.
Không có ánh sáng đạo lý, ta sống mà như đã chết
Điều Đức Phật nói rất đơn giản, ngắn gọn và chúng ta nghe qua đều hiểu, chỉ có điều ta chưa phân tích sâu được mà thôi. Quả thật sống mà không biết đạo lý, không tu hành, không biết làm điều thiện, chỉ sống ích kỷ ham vui, tham lam, giành giật, thù hận, đố kỵ... thì ta chỉ làm khổ mình, khổ người. Tâm mình đầy bất an mà người chung quanh cũng lo lắng, phiền não theo. Như thế ta sống mà không đáng sống, sống mà như đã chết.
Con mãi đi trong những lầm mê
Lang thang nào biết chỗ quay về
Tâm hồn ngây dại mờ sương khói
Nghiệp chướng trong đời sao chán chê...
Nhiều Phật tử cũng từng có tâm trạng như thế. Họ sống trên đời qua vài mươi năm, cho đến ngày gặp được Phật Pháp rồi chợt bừng tỉnh mới thấy rằng cả quãng đời qua đúng là mình sống mà như đã chết. Kể từ đó họ quyết tâm thay đổi. Nếu trước đây họ từng đổ tiền vào những cuộc vui thì bây giờ đã biết chắt chiu từng đồng để dành cho việc phước thiện. Trước đây ai nói gì họ cũng cãi, tranh hơn thua trong từng câu nói, bây giờ bắt đầu ôn hòa, nhẫn nhục hơn. Hoặc trong quá khứ họ ương bướng, chỉ thích làm theo ý mình, mặc kệ người chung quanh có đau khổ hay không, bây giờ mỗi khi làm điều gì họ đều cân nhắc xem liệu việc này có làm ai buồn chăng. Từng chút, từng chút họ đều cố gắng thay đổi mình. Và họ nhận ra rằng sau một tháng, hai tháng, sáu tháng, một năm... người chung quanh đã được hưởng hạnh phúc từ cuộc sống tràn đầy đạo lý của họ.
Khi ấy họ mới chợt tỉnh ra rằng: “Kể từ một năm qua mình mới thật sự là con người biết sống, còn trước kia mình sống mà như không hề sống, sống mà như đã chết”. Rất nhiều người có cùng tâm trạng như thế. Bao nhiêu năm tháng họ sống trong mịt mờ loạn động, chính mình khổ, người chung quanh cũng khổ lây mà không biết. Chỉ đến khi được ánh sáng Phật Pháp soi rọi, họ mới thấy lỗi mình, biết kiềm chế bản thân, giữ tâm mình trong an vui, thanh tịnh, thương yêu và người chung quanh cũng được vui lây. Lúc đó họ mới biết thế nào là sống, thế nào là không sống mà như đã chết.
Vậy thế nào là người sống vô nghĩa? Là người lúc còn sống không ai muốn gặp mặt vì thấy quá phiền toái, khi họ chết mọi người lại thấy nhẹ lòng. Sống như vậy đúng là không có ý nghĩa.
Nên chúng ta để ý, ông bà ta có câu nghĩa tử là nghĩa tận. Tức là khi một người chết đi thì mọi người phải vét hết những điều tốt của người đó để tôn vinh; vét hết ân nghĩa của người đó mà bày tỏ lòng thương xót. Vì lẽ đó nên trong tang lễ chúng ta chỉ nghe những lời xưng tụng chứ không bao giờ thấy bất cứ lời chê trách nào dành cho người đã khuất cả. Ai đứng đọc điếu văn mà buông lời chê bai thì thật là khiếm nhã, và có thể khẳng định là người đó cũng không hiểu đạo nghĩa của dân tộc ta. Cho nên dù một người có phạm lỗi, đôi khi cũng bạc bẽo nhưng khi người đó qua đời, người ta vẫn cố gắng tìm điều tốt mà ca tụng lần cuối cùng. Để người ấy được tiễn đưa trong sự quý mến, tiếc thương.

Tuy nhiên, người Phật tử chúng ta thì đừng đợi đến khi mình chết, mọi người phải vơ vét chắt chiu đầu này đầu kia mới tìm ra chút điều tốt của mình để mà khen. Người biết tu, người sống có ý nghĩa thì khi mình sống ai cũng muốn gặp. Nhưng định nghĩa này chưa chắc lắm vì nếu ta thiếu nợ quá nhiều thì chủ nợ cũng muốn gặp để đòi, nên cần phải bổ sung thêm là người sống có ý nghĩa thì lúc mình chết ai cũng đau khổ tiếc thương. Như vậy vẫn chưa chắc, vì nhiều người chưa trả nợ xong mà chết ngang thì chủ nợ cũng đau khổ lắm.
Vậy nên phải định nghĩa rằng, ta phải làm sao để lúc ta sống mọi người muốn gặp trong niềm vui (chứ không phải tức giận đòi nợ), còn khi mình chết thì người ta khen ngợi, thương tiếc, nhớ nhung. Sống như vậy thì chúng ta mới có thể làm đệ tử Phật được.
Người sống có ý nghĩa khiến người chung quanh an vui
Sống có ý nghĩa có hai ý chính, thứ nhất là sự xuất hiện của người đó giúp người chung quanh được an vui; thứ hai là tâm linh đạo đức của họ được thăng tiến từng ngày. Người nào có được hai điều này thì biết là cuộc sống của mình đã đúng hướng và có ý nghĩa rồi.
Vậy làm sao để người chung quanh được an vui?
Đây không phải là câu hỏi đơn giản, muốn trả lời cho hết ý thì phải mất đến vài ba ngày, nên ở đây chúng ta chỉ nêu vài ý khái quát mà thôi. Ví dụ, người chung quanh cần được giúp đỡ thì ta hết lòng lo lắng, người xung quanh muốn mình thành tài thì ta gắng học hành, muốn ta làm nhiều điều thiện thì ta tận tụy lăn xả v.v... Tức là với những điều chính đáng mà người chung quanh muốn, dường như mình đáp ứng được hết. Như thế là họ được an vui. Với cha mẹ mình phụng dưỡng được, vợ chồng mình chung thủy được, con cái mình nuôi nấng được, với bà con thân quyến mình giúp đỡ được, với bạn bè mình đối xử tử tế được, và cố gắng sống mẫu mực với tất cả mọi người... Từng việc tốt nho nhỏ gom lại sẽ tạo thành niềm hạnh phúc cho bao người chung quanh.
Tuy nhiên, cái gọi là cuộc sống mẫu mực thì không hề dễ dàng vì hầu như ai cũng cần phải có những niềm vui, những trò giải trí cho riêng mình. Ví dụ có người chồng tương đối tốt chỉ có cái là vẫn mê bài bạc. Người vợ khuyên ngăn mãi thì ông cứ chặc lưỡi: “Anh không có cái gì bê tha, chỉ có trò vui duy nhất là đánh bài, thôi em đừng cản”. Người vợ vẫn cương quyết: “ứ nhất là có rất nhiều niềm vui khác lành mạnh hơn, tốt đẹp hơn đánh bạc nhiều. Và thứ hai là nếu đánh bài thua thì anh mất đi đồng tiền mồ hôi nước mắt cả tháng. Còn nếu thắng, anh có đem đồng tiền đó

về, em và con cũng dứt khoát không động đến. Như vậy dù thắng hay thua thì anh cũng không có niềm vui. Anh hãy tìm niềm vui ở một nơi khác cao thượng hơn, hãy tìm niềm vui trong đạo lý, trong điều thiện”. Dần dần người chồng cũng nghe ra mà bỏ niềm vui bài bạc ấy đi.
Quả thật, làm một người mẫu mực, sống đúng đắn, đàng hoàng, khước từ hết mọi trò vui xao động của thế gian là điều không hề dễ dàng. Ngay cả một cán bộ rất tận tụy, trung thành, cần mẫn, trách nhiệm... trong công việc không có điểm nào để chê trách, vậy mà vẫn phải giữ lại một góc vui riêng cho mình. Đó là mỗi khi tan sở ông hay tìm vài bạn nhậu đi chè chén một chút. Ban đầu thì không sao nhưng nếu kéo dài thì chắc chắn cũng sẽ sinh chuyện phiền toái.
Vì vậy, nếu có một con người sống mẫu mực nghiêm túc, hy sinh vì tất cả, còn riêng mình không tìm niềm vui nào nữa... thì đó là ai? Là một thầy tu chân chính, gương mẫu, gần như một vị ánh. Chỉ con người đạo đức toàn vẹn như thế mới vui vì được phụng sự chúng sinh, còn mọi trò vui thế gian với họ đều là loạn động, bất thiện. Người nhận thức được như thế thì chắc chắn không thể là người thường mà phải là người tu rất nghiêm túc, và thường cũng phải là người xuất gia trong chùa luôn. Nhiều khi cả người xuất gia cũng vẫn chưa đạt đến mức độ này. Còn cư sĩ nào sống được như vậy thì thật đáng quý.
Họ sống mẫu mực, đàng hoàng, phụng sự hy sinh nên xung quanh luôn tràn ngập niềm vui. Ai đến gần cũng được hưởng hạnh phúc bởi lòng từ ái, bởi cái tâm nhẹ nhàng và sự lo lắng, bảo bọc của họ. Đó là với bên ngoài. Còn bên trong chính mình thì tâm linh, đạo đức của họ được thăng tiến từng ngày. Nghĩa là mỗi ngày họ đều lễ Phật, tọa thiền, kiểm soát tâm để diệt trừ những niệm xấu ác còn sót lại và nhờ vậy mà thiền định cứ vào sâu dần, sâu dần. Như vậy mới gọi là người sống có ý nghĩa.
Nhưng vì sao sự hiện diện của mình có thể đem lại niềm vui cho người khác? Bởi ai đến gần ta cũng được thương yêu và nhận được lợi ích. Vậy tại sao ta có thể làm được điều ấy? Vì ta biết nhường nhịn, nhẫn nhục, chịu đựng những tính khí bất thường của con người. Hãy nhớ rằng không phải tất cả những người đến với mình đều tốt, họ vẫn còn tham lam, ngã mạn, tỵ hiềm, sân hận... Nhưng vì ta có sức nhẫn nhục để chịu đựng tất cả, tha thứ tất cả rồi dần dần cảm hóa nên khiến họ được yên vui.
Chúng sinh luôn nhiều phiền não và lầm lỗi, và người biết tu khi sống giữa một thế gian như vậy vẫn phải đứng vững, nhẫn nhục, an vui để mọi người không xao động, không mâu thuẫn với nhau trước, rồi mới từ từ tìm cách cảm hóa sau. Còn nếu ta yêu thương, lo lắng cho mọi người nhưng vẫn nóng nảy, hơn thua trong từng câu nói, vẫn chê trách, kết tội mọi người, họ dữ ta cũng dữ, họ ích kỷ ta cũng ích kỷ... thì vẫn là cái dở. Chừng nào ta yêu thương, lo lắng, bảo bọc mọi người nhưng vẫn nhẫn nhục, vẫn chịu đựng, rồi từ từ cảm hóa được tất cả thì mới thực sự trọn vẹn.
Lý do thứ hai khiến người chung quanh được an vui là bởi vì ta có đạo lý giúp xây dựng tâm hồn họ. ương yêu không có nghĩa là chiều chuộng và nuôi lớn bản ngã của nhau, càng không có nghĩa là cứ giúp đỡ, cho tiền, nhẫn nhục rồi dừng lại. Đó không phải là niềm an vui thực sự mà chỉ là tạm bợ. Quan trọng là khi mọi người đã yên vui, đã tin tưởng mình rồi thì ta phải mang đạo lý thắp vào tim họ, giúp tâm linh và đạo đức họ ngày càng sáng. Đến mức độ này mới được gọi là cho nhau niềm hạnh phúc thật sự.
Thước đo cho một cuộc sống có ý nghĩa
Dựa vào đâu để biết được cuộc sống mình ý nghĩa hay chưa? Hãy nhìn vào mọi người chung quanh mình.
Chẳng hạn, muốn đánh giá một người tốt xấu ra sao, ta hãy nhìn những người chung quanh người đó. Có câu chuyện một cô gái dắt một chàng trai về trình diện bố mẹ, nói rằng:
- Thưa cha mẹ, anh này nói với con rằng anh thương con và muốn tiến đến hôn nhân. Nay con dắt anh về cho cha mẹ gặp mặt.
- Nhưng mà con có thương không?
- Cha hỏi kỳ quá...
Cô gái thẹn thùng trả lời. Người cha vốn cẩn thận, kỹ lưỡng nên chỉ nhìn mặt thì không tin được, ông bèn tìm cách tìm hiểu thêm về anh chàng này. Ông hỏi nhà anh kia ở đâu rồi âm thầm tìm đến bắt chuyện với hàng xóm, nhờ người thân cận đến làm quen với gia đình. Sau khi tìm hiểu qua người chung quanh ông mới có thêm dữ liệu mà đánh giá chàng rể tương lai của mình là tốt hay không. Nếu hàng xóm, gia đình, bạn bè đều tin tưởng khen ngợi chàng trai này thì ông mới tạm thời yên tâm một chút. Vì nếu anh này sống tốt với mọi người thì có thể là người tốt. Đây là cách kiểm tra chính xác nhất, chứ không cần chăm chăm đi rình người đó đi đâu, làm gì.
Thực tế là lúc mới đến với nhau người nam thường rất galant, lúc nào cũng chiều chuộng, nói “em là nhất trên đời”, nhưng cưới về vài ba năm là trở mặt liền. Chuyện đó là bình thường. Người lớn tuổi, có kinh nghiệm sống một chút thì hiểu điều này rất rõ nên họ rất dè dặt, cẩn thận trong việc đánh giá một người. Muốn tìm hiểu một người có tốt hay không, hãy xem người đó đối xử với người chung quanh thế nào chứ đừng xem họ đối với mình ra sao, vì lúc đang có duyên, đang thương nhau, đang muốn lấy cảm tình của nhau thì ai cũng đối tốt cả.
Cũng vậy, muốn đánh giá một người sống có ý nghĩa hay chưa ta cũng hãy nhìn vào người chung quanh, dùng thái độ của mọi người để làm thước đo đánh giá, chứ đừng chăm chăm đi đo nơi bản thân người đó. Nếu những ai sống gần người đó thường được an vui, được hiểu đạo lý thì ta biết chắc người đó đã tốt và cuộc sống của họ có ý nghĩa. Mai đây khi từ giã cuộc đời, người này sẽ ra đi trong sự tiếc nuối kính thương của mọi người.
Để sống có ý nghĩa, chúng ta cũng cần được thăng tiến về tâm linh từng ngày. Nhưng vì sao tâm linh được thăng tiến? Bởi vì ta có giới hạnh, có thiền định và hướng về Vô ngã. Mục tiêu cuối cùng của ta vẫn là giải thoát, là vô ngã hoàn toàn. Còn nếu chúng ta chỉ luẩn quẩn trong thế gian thì vẫn là đắng cay và mỏi mệt. Ta có thể sống tốt, có kiến thức, được ít danh vọng, sở hữu kha khá tài sản, có khi tử tế với người này và làm phiền kẻ khác, có lúc đã tạo phước và cũng từng gây tội... Rồi vì cái tội-phước thiện-ác lẫn lộn đó mà những kiếp sau ta cứ phải đầu thai lên xuống mãi. Cuộc sống như vậy Phật cũng gọi là vô nghĩa.
Đức Phật từng kể với nhiều người rằng trong những kiếp xưa của địa cầu, Người cũng đã làm đến bá chủ thế giới, nhưng rồi vẫn bị luân hồi kéo lên đẩy xuống thật là mệt mỏi, phiền toái. Vì vậy cái hạnh phúc thật sự là dừng được dòng luân hồi ấy.
Bởi nếu nói về cuộc sống hy sinh vị tha, nói về công đức lớn lao thì chẳng ai bằng được Đức Phật. Trong tiền kiếp, có lần Người cùng cha mẹ bị vây khốn nơi một đường hầm. Khi lương thực cạn kiệt Người đã tự sát, lấy thịt mình để nuôi cha mẹ cho đến ngày cha mẹ thoát khỏi hoàn cảnh bi đát đó. Người cha người mẹ kiếp xưa chính là vua Tịnh Phạn và hoàng hậu Maya. Vì vậy, cho đến kiếp Người giáng sinh vào cung vua làm ái tử thì vua Tịnh Phạn hết mực cưng chiều, vua thương con mình khủng khiếp cũng vì kiếp xưa đã từng chịu ân nghĩa của Người quá lớn. Tình thương trên đời đều có nhân quả của nó cả.
Trong vô lượng kiếp, sự hy sinh của Đức Phật với mọi người mọi loài là vô tận nên công đức của Người vượt lên không thể tưởng tượng. Có những lúc Người đã lên đến ngôi vị bá chủ thế giới, nhưng rồi mọi vinh quang cũng lụi tàn, Người cũng phải tái sinh vào nơi này nơi kia thật chán ngán. Vì vậy hạnh phúc thật sự là khi ta dừng được luân hồi và giúp nhau dừng được luân hồi tái sinh. Tuy nhiên, không phải dễ để thoát ra khỏi luân hồi, vì thế lúc đang còn đi trong luân hồi chúng ta phải cố gắng sống rất tử tế, rất tốt đẹp, rất phụng sự. Để mỗi kiếp còn trong luân hồi, chúng ta sẽ tiến dần lên những ánh vị cao cả hơn, chứ đừng lẩn quẩn mê đắm nơi thế gian này nữa.
Nhìn một người có nhà cao cửa rộng, tiền bạc xênh xang ta thấy thích và thắc mắc tại sao họ có phước như vậy. Nhưng cũng đừng ham vì biết rằng sau khi hưởng hết phước, đời sau họ vẫn có thể rơi xuống làm người nghèo khó trở lại, đó là chuyện rất bình thường. Những giá trị của thế gian này đều tạm bợ, không đáng quý lắm. Đáng quý nhất là trong lòng có đạo lý, có tình thương yêu và sống một đời hy sinh, phụng sự. Quan trọng là gieo nhân cho đúng, được như vậy thì cái phúc báo về sau mới thật là vững bền.
Đó là lý do vì sao người không biết tu, không biết đạo lý thường mê tài sản, danh vọng, còn người biết đạo lý thì yêu quý nơi tâm hồn một con người. Một người có thể giàu hay nghèo, điều đó không quan trọng, miễn là tâm hồn họ cao thượng, đạo đức thì đó chắc chắn là con người đáng quý, đáng trân trọng trên thế gian này.
Ghét nhầm bậc đáng kính khiến những điều thiện trong tâm bị đánh vỡ
Sai lầm đầu tiên của Màgandiyà là ghét Phật, căm thù Phật. Vì ghét nhầm một bậc ánh nên bà phải gánh lấy cái nghiệp rất nặng, và cái nghiệp đó từ từ phá vỡ tâm hồn bà. Có thể bà đã gieo nghiệp nhân xấu nào đó từ thời xa xưa nữa, nhưng trong truyện tích chỉ cho ta thấy nhân quả hiện đời là vì căm thù một bậc đáng kính, nên mọi điều thiện trong tâm bà đều tan biến và bà bắt đầu phạm hết sai lầm này đến tội lỗi khác.
Vậy mỗi người hãy nhìn lại mình xem ta có gieo nhầm cái nhân giống bà hay không? Nếu ta ghét ai đó mà người đó xấu thật thì hậu quả không nặng nề lắm, ta chỉ là người không cao thượng, không bao dung vì còn cái ghét trong lòng. Đạo lý dạy ta không ghét ai, kể cả người xấu, nhưng nếu ta còn thương ghét và ghét nhằm người đáng ghét thì tâm hồn ta không bị đổ vỡ lắm. Còn nếu ta ghét nhầm một vị khả kính thì thật là bất hạnh, vì kể từ đó tâm hồn ta sẽ tuột dốc, ta sẽ không kiềm chế được cái sai của mình nữa. Những ý nghĩ sai lầm cứ thay nhau trỗi dậy, thúc đẩy ta đi vào lầm lỗi. Qua một đời thì cái tội của mình là không gì đong đếm được.
Như bà Màgandiyà vậy, trong đời mình bà đã tạo nên hai đại nghiệp: thứ nhất là ra lệnh cho bao nhiêu người đến chửi mắng xua đuổi Đức Phật ra khỏi xứ Kosambi, thứ hai là gây nên cái chết thảm khốc cho cả trăm người gồm hoàng hậu Sàmàvatì và các cung nữ. Hai đại nghiệp này không biết bà phải trả đến lúc nào mới hết. Mà nguyên nhân đầu tiên cũng từ cái tâm căm ghét Đức Phật – một bậc ánh tuyệt đối. Để khai thị cho cha mẹ bà, Đức Phật đã phải nói thật mạnh, thật xác quyết để khiến họ chấn động, bùng vỡ và chứng ánh quả. Nhưng Màgandiyà lại không ngộ ra được đạo lý ấy, bà không thấy điều Phật nói là một sự thật khách quan mà lại hiểu lầm rằng có một sa môn mắng mình dơ bẩn và khinh bỉ mình, không muốn đụng đến mình dù chỉ bằng đầu ngón chân. Cha mẹ của bà bừng tỉnh trước sự trong sạch thanh khiết và cái nhìn sáng suốt của Đức Phật nên lập tức chứng quả (cũng nhờ vào căn duyên đời nào đó), còn người con gái của họ thì ngược lại, căm thù Đức Phật tột độ.
Sai lầm của bà cũng có thể là sai lầm của chúng ta hôm nay. Đôi khi có ai đó nói một điều rất chân chính nhưng ta lại tự ái bất mãn cho rằng: “Kẻ kia công kích tôi, công kích chùa tôi, công kích hệ phái tôi...”, trong khi sự thật không phải như thế, họ chỉ nói một sự thật rất khách quan mà thôi.
Rồi vì hiểu lầm nên ta ghét nhầm bậc đáng kính, những điều thiện trong tâm ta dần bị đánh vỡ, ta bắt đầu tạo tội và trượt dài trong ác nghiệp. Ghét người đáng ghét thì cái tội không lớn lắm, còn ghét nhầm bậc đáng kính thì thật là đáng lo, đó là cái nhân rất xấu trong cuộc đời mình. Nhưng làm sao biết ai đáng kính, ai đáng ghét? Ta không biết chính xác được, vì đã ghét ai rồi thì ta luôn khẳng định người đó là xấu, không ngờ cái suy nghĩ ấy cũng chỉ là sự chủ quan của mình mà thôi.
Vì vậy chúng ta đừng ghét ai trên đời cả. Điều này không khó lắm. Chỉ cần ba năm nỗ lực kiểm soát tâm, loại bỏ cái ghét trong lòng mình đi. Sống trên đời, ta sẽ phải gặp gỡ, tiếp xúc với những người rất khó ưa, rất ‘cà chớn’, rất thủ đoạn... Nhưng hãy nguyện lòng không ghét ai cả. Khi ngồi một mình, hãy hướng tâm về con người mình cho là khó ưa đó để xem có chút khó chịu nào khởi lên hay không? Nếu có, hãy sám hối với Phật và trải lòng thương họ ngay.


Con nguyện yêu thương khắp chúng sinh Trải lòng thanh tịnh đón bình minh Chẳng còn thù ghét một ai cả Người thương người nơi cõi thái bình...
Cứ kiên trì suốt ba năm, năm năm như vậy đến khi vững vàng rồi ta sẽ thấy suốt cuộc đời còn lại mình không ghét ai được nữa. Mỗi khi cái tâm ghét nhè nhẹ vừa chớm khởi là ta đã thấy mình có tội. Người nào trong lòng luôn tràn đầy thương yêu và bao dung kể cả với kẻ đã công kích hay hãm hại mình thì bảo đảm tâm hồn người đó rất an vui thanh thản. Nhờ vậy họ cũng tránh khỏi cái tội ghét nhầm bậc đáng kính và tâm hồn sẽ không bao giờ bị tụt dốc, bị lui sụt nữa.
Chúng ta hãy nhớ lại trường hợp của Màgandiyà – chỉ vì một cái ghét sai lầm mà đổ vỡ tâm hồn rồi công kích Phật, giết hại bao người vô tội và gây nên những lỗi lầm không thể tha thứ. Chúng ta hãy tránh cái lỗi của bà bằng cách nguyện với lòng mình suốt cuộc đời còn lại sẽ không còn ghét một ai nữa. ật ra đạt được điều này không hề khó, chỉ cần ba năm kiên trì không ngừng nghỉ là thành công. Trong ba năm đó chúng ta cố gắng kiểm soát tâm mình từng chút, dù động chạm với người này người kia, dù con người có nhỏ nhen bạc ác ra sao mình cũng nguyện lòng sẽ thương yêu tất cả. Vậy mà cái tâm ghét sẽ yếu dần đi cho đến khi chấm dứt hoàn toàn.
Đừng che đậy cái tội ban đầu bằng một tội lỗi khác
Tại sao hoàng hậu Sàmàvatì lại chết thảm như thế? Nguyên nhân không nằm ở kiếp này mà lại bắt nguồn từ một kiếp rất xưa. Vào kiếp đó bà cũng được làm đến vương phi (người có phước hay lặp lại cái phước của họ). Trong xứ sở của bà cũng có những vị tu hành, đặc biệt có vài vị Bích Chi Phật (còn gọi là Độc Giác Phật – những vị sống trong thời không có Đức Phật ra đời mà vẫn chứng Alahán), được vua rất cung kính. Một lần có vị Bích Chi Phật ngồi thiền, nhập định trong một bụi cây gần bờ sông. Lúc đó vị vương phi cũng cùng các cung nữ xuống sông tắm rồi trở lên đốt lửa sưởi ấm. Họ vô tình đốt ngay bụi cây nơi vị Bích Chi Phật đang ngồi, bụi cây cháy dần cháy dần, những cọng cỏ ngã rạp xuống, từ từ hiện ra vị Bích Chi Phật đang ngồi thiền bất động. Tưởng vị ấy đã chết, vương phi cùng các cung nữ sợ hãi tột độ, vì biết chắc rằng nếu bị phát hiện, vua sẽ bắt mình tội ngộ sát một vị Alahán mà vua cung kính, và sự trừng phạt của vua sẽ rất khủng khiếp. ế là họ quyết định chất thêm củi tứ phía nhằm đốt cháy hoàn toàn vị Bích Chi Phật để phi tang chứng cứ.
Sự thật là vị đó cũng không chết, vì một vị Alahán đã nhập được Diệt tận định rồi thì không có thứ gì trên đời này có thể làm tổn hại đến thân của vị ấy nữa. Gươm đâm vào không thủng, đạn bắn không xuyên qua, lửa đốt không cháy... Còn vị vương phi kia sau khi chất củi đốt thật to thì ra về, yên chí rằng mọi vết tích lầm lỗi của mình đã được xóa hết.
Như vậy, lần đầu bà đốt đám cỏ là do vô tình nên không có tội, nhưng trong lần thứ hai trong đầu bà đã có chủ ý đốt để phi tang bằng chứng nên tạo thành cái tội nặng. Đến một kiếp chính bà và các cung nữ phải chịu quả báo bị thiêu cháy, phải chết thê thảm để đền bù cho tội lỗi kiếp xưa. Nhưng có phải vị Bích Chi Phật năm xưa quay lại đốt cháy bà không? Không, mà do một người khác.
Ta nhớ rằng, nếu một người giận ta, đánh giết ta thì chưa chắc là vì đời trước ta đã đánh họ giết họ. Hoặc ta bị kẻ trộm vào nhà khoắng sạch tài sản, cũng không phải vì đời trước mình đã leo vào nhà hắn lấy trộm. Không chắc như vậy. Tức là ta có thể chịu quả báo bởi một người khác, chứ không cần phải đúng người ngày xưa mình tạo nghiệp quay lại đòi nợ.
Tâm lý của bà Sàmàvatì kiếp xưa cũng giống với tâm lý bình thường của nhiều người trên cuộc đời này. Nghĩa là ban đầu họ chỉ phạm cái lỗi nhỏ nhưng vì sợ nhiều người biết, họ đã che giấu bằng một tội lỗi nặng hơn. Ví dụ có tay trộm lẻn vào một căn nhà rồi bất ngờ bị người giúp việc trong nhà phát hiện tri hô để mọi người biết, thế là y ra tay giết chết người phụ nữ. Tội ăn trộm có thể nhẹ nhưng giết người chắc chắc là trọng tội. Y đã che đậy cái tội nhẹ ban đầu bằng một tội ác dã man, cuối cùng phải trả giá rất đắt: bị giam giữ, phải chịu án chung thân hoặc thậm chí tử hình.
Hoặc một người đàn ông cứ theo đuổi một phụ nữ nhưng luôn bị khước từ, thế là ông bí mật đợi cô đi đến chỗ vắng rồi tấn công, cưỡng hiếp, sau đó vì sợ bị tố cáo ông đã ra tay sát hại nạn nhân. Ông ta đã che giấu hành vi tội lỗi của mình bằng một tội lỗi còn nặng nề hơn, đâu ngờ hậu quả là không lường được. Và không chỉ riêng ông, tất cả chúng ta đều rất dễ rơi vào tâm lý này.
Vì vậy sống trên đời, nếu ta lỡ phạm lỗi thì hãy can đảm chấp nhận đền trả và thành tâm sám hối, đừng dại khờ nhúng tay vào một lầm lỗi trầm trọng hơn.
Cúi đầu sám hối trước Như Lai
Quá khứ tham sân rất miệt mài
Tham lam, độc ác và ngoan cố
Sai mà không chịu thấy mình sai...
Làm được như thế thì sẽ có ngày ta sống trong sạch, không phạm lỗi nữa. Còn nếu cứ che đậy cái tội đã gây thì đời đời ta cứ tiếp tục chìm trong vũng lầy, càng ngày càng lún sâu vào lầm lỗi.
Tuy nhiên, bà Sàmàvatì được công đức rất lớn vì biết tu hành, kính ngưỡng Đức Phật, thường cúng dường Tam Bảo. Vì vậy sau khi qua đời, bà và một số cung nữ đã được sinh lên cõi trời. Khi các tỳ kheo hỏi Phật về số phận của họ sau khi mạng chung, Phật đã cho biết ai được sinh vào tầng trời này, ai được sinh đến tầng trời kia. Đức Phật nêu tên từng người và kể rất chi tiết. Rồi Phật kết thúc bằng câu kệ đại ý rằng người biết tu sẽ có cuộc sống rất ý nghĩa, còn người sống với ác tâm thì tuy sống mà như đã chết rồi.
Bình thản chấp nhận trả nghiệp
Nếu chỉ nhìn vào một đời, ta sẽ không lý giải được tại sao người đức hạnh như hoàng hậu Sàmàvatì lại phải chịu quả báo thê thảm như thế. Trên đời cũng vậy, có rất nhiều người tốt, không hề gây nên cái tội nào đáng kể nhưng lại phải chết thảm hoặc phải qua đời lúc còn xuân xanh khiến ta thắc mắc không thôi. Tuy nhiên, nếu có thể nhìn thấu nhân quả ta sẽ biết rằng tất cả đều có nguyên nhân rất hợp lý.
Có một gia đình sinh được người con trai thông minh dĩnh ngộ, sau này thi đậu vào ngành bác sĩ nhưng rồi đột nhiên mắc bệnh và mất sớm. Người nhà oán trách trời đất tại sao không bắt những kẻ bặm trợn ngoài đầu đường xó chợ chết đi mà lại khiến người con đạo đức, giỏi giắn, siêng năng, có thể làm lợi cho đời phải chết ngang như vậy? Người con gái trong gia đình đến hỏi chúng tôi về chuyện này, chúng tôi nói rằng có nhiều người từ cõi trời xuống trần gian để trả một chút duyên nợ với gia đình rồi phải ra đi ngay. Xứ sở của họ không phải cõi này mà là trên thiên giới, vì có cái duyên nên mới đầu thai xuống gia đình ở đây mà trả nợ một chút. Vì vậy cái chết của họ rất an lành, gia đình không nên đau buồn. Cô gái sực nhớ: “Sau khi anh con mất, trong giấc mơ con thấy anh hiện về nói rằng anh đang ở trên cõi trời, cả nhà đừng lo lắng”. Vì thế cái chết có nhiều nguyên nhân sâu xa, chúng ta đừng vội kết luận, có khi sẽ hiểu lầm do không hiểu hết nhân quả.
Hoặc những người rất lương thiện mà bị chết thảm cũng thế, đều do nghiệp nhân nào đó từ những kiếp xưa. Vậy nên chúng ta cứ yên lòng sống tốt, còn lại nhân quả nghiệp duyên tự có đường đi rất công bằng. Nếu lúc nào đó chính mình phải trả nghiệp ta cũng thanh thản ra đi, không oán trách số phận.
Ví dụ ta bị cướp chĩa súng vào đầu, mình biết rằng chắc chắn hắn sẽ bóp cò, cũng không thể kêu cứu, không thể trốn thoát được và tên cướp cũng không thay đổi ý định. Ta chỉ có một con đường duy nhất là phải chết mà thôi. Lúc đó hãy nhớ lại đạo lý mà chúng ta đã nói với nhau hôm nay và bình thản nhớ đến Phật, nhắm mắt chờ đợi giây phút ra đi. Ta chấp nhận quả báo và đón nhận cái chết một cách bình thản, như thế vẫn cao thượng hơn là run rẩy sợ hãi, quỳ lạy xin tha mạng. Hãy biết rằng một khi định nghiệp đến thì chúng ta không thể nào thay đổi được.
Hoặc chúng ta đi đúng chuyến bay có kẻ khủng bố gài bom, kích nổ rồi máy bay bị gãy làm hai phần. Ta ngồi ở phần đuôi và đang rơi nhanh xuống đất. Lúc đó ai cứu mình? Trời cũng không cứu nổi. Vậy mà, trong khi máy bay đang rơi xuống vùn vụt, mọi người hoảng loạn la hét, ta lại nắm chặt thành ghế và niệm Phật mà thanh thản ra đi. Vì ta biết nghiệp quả này không tránh được và chấp nhận trả nghiệp.
Bình thường thì dĩ nhiên là không ai muốn điều xấu xảy đến với mình. Cũng có những lúc ta có thể cải số được hoặc tình hình chưa quá bi đát thì hãy cố gắng làm điều gì đó. Hoặc là xoay sở để thoát khỏi tình huống nguy hiểm, hoặc là niệm Phật, xin Phật gia hộ cho cả chuyến xe được an toàn... Vì cái duyên mình vẫn còn nên Phật sẽ độ cho tai nạn qua đi để mình còn thời gian mà sống và tạo phước bù lại tội xưa. Tuy nhiên có những trường hợp là định nghiệp, ta có niệm Phật cũng không thoát khỏi thì hãy an lành chấp nhận quả báo. ái độ đó cao thượng hơn, bản thân cũng được bình an, thanh thản, hạnh phúc, hơn là gào thét trong tuyệt vọng.
Cuộc đời giáo hóa gian nan của Đức Phật
Cuộc đời giáo hóa của Đức Phật không hề suôn sẻ, Người cũng bị chống đối rất khủng khiếp, dữ dội, chủ yếu từ bốn nguồn sau.
Thứ nhất là các vị Bà La Môn trưởng lão, họ khó chịu vì Phật còn quá trẻ mà vừa xuất hiện là thu hút gần hết tín đồ của họ. Chúng ta nhớ là Đức Phật đắc đạo năm 35 tuổi, mặc dù hình tướng của người rất chững chạc, đĩnh đạc nhưng dù gì thì so về tuổi đời Người vẫn còn quá trẻ so với các Bà La Môn trưởng lão, các tế sư có thần thông bùa phép, biết xem tướng, xem ngày giờ... Họ đều đã sáu bảy chục tuổi, râu ria dài thượt. Vì vậy họ rất tự ái khi thấy một sa môn còn quá trẻ nhưng đến đâu là quần chúng quy ngưỡng đến đó. Những người ngày xưa tìm đến thưa hỏi, hầu hạ, cúng dường họ nay cũng đi theo sa môn Cồ Đàm cả. Đó là lý do khiến họ câu kết với nhau để chống đối, nói xấu Phật khắp nơi.
Nguồn thứ hai là sáu phái ngoại đạo thời bấy giờ, đặc biệt là phái Ni-kiền-tử (Nirgrantha-putra). Họ là các đạo sĩ lõa thể khổ hạnh và thờ lửa, có phương pháp luyện công và có thần thông. Chúng ta đừng tưởng rằng những người tu khổ hạnh thời xưa chỉ đơn thuần dùng ý chí mà ép xác được. Thật ra họ có nội lực, thần lực tràn đầy, chính nhờ nguồn nội lực này họ mới có thể ép thân vào các tư thế khổ hạnh nổi. Ví dụ, họ có thể đứng bằng một chân và giữ thân bất động giữa trời nắng hằng giờ đồng hồ. Nếu không có nguồn nội lực đặc biệt (chúng ta còn gọi là nội công hay khí công) thì người thường không ai làm được như vậy. Nên ở Ấn Độ thời đó và kể cả sau này, các đạo sĩ khổ hạnh luôn được kính trọng. Riêng phái Ni-kiền-tử thì cạnh tranh tín đồ và công kích đạo Phật rất dữ dội.
Nguồn chống đối thứ ba là Đề Bà Đạt Đa - vừa là em của công nương Da Du Đà La, em họ của Phật, cũng vừa là một đệ tử xuất gia của Phật. Đề Bà Đạt Đa là người khôi ngô, giỏi giang và rất bản lĩnh nhưng trong lòng đầy hơn thua, ganh tỵ hẹp hòi. Dù đã quỳ xuống dưới chân Phật xin được xuất gia nhưng trong lòng lại luôn muốn vượt hơn Phật. Cho đến ngày chiếm được lòng tin của vua A Xà ế và có quyền lực trong tay, ông mới chính thức trở mặt chống Phật quyết liệt và lôi kéo cả vương quốc Ma Kiệt Đà cùng chống Phật.
Vua A Xà ế đã giết cha để được lên ngôi vua nên cũng ngại không muốn gặp gỡ một đạo sĩ nào kể cả Đức Phật, và chỉ nghe lời Đề Bà Đạt Đa mà thôi. Bởi từ khi A Xà ế còn là ái tử, Đề Bà Đạt Đa đã vào cung điện biểu diễn thần thông để A Xà ế tin tưởng, tôn thờ rồi xúi giục A Xà ế giết cha để lên ngôi vua. Sau khi A Xà ế nắm vương quyền, Đề Bà Đạt Đa lập tức có thế lực theo và bắt đầu ra lệnh cho mọi người chống Phật ở khắp nơi. Nên thời đó Phật cũng bị chống đối rất gay gắt.
Nguồn thứ tư là vương phi Màgandiyà ở xứ Kosambi. Ỷ vào địa vị của mình, bà chửi mắng Phật thậm tệ, không còn một lời lẽ tục tĩu nào trên thế gian này bà chưa dùng đến. Bà còn tổ chức cho dân xứ Kosambi nhục mạ công kích Đức Phật, Phật đi đến đâu là người ta rần rần kéo đến bao vây, chỉ tay vào mắng chửi đến đó.
Nếu chúng ta có dịp ra nơi chợ búa nghe những lời người ta mắng chửi nhau, rồi đem bao nhiêu lời đó gom về cũng không bằng một phần nhỏ những lời xúc phạm mà Phật nhận lấy vào thời đó. Ngài Ananda khi ấy chưa giải thoát nên không thể chịu nổi, ngài thỉnh Phật hãy rời xứ Kosambi mà ra đi. Đức Phật đã nói: Không cần đi đâu hết, điều gì sinh ra ở đâu sẽ biến mất ở đó. Ta phải đối diện với cái nghiệp và cảm hóa những người nghịch duyên với mình. Và Phật lặng lẽ ôm bình bát bước đi, chung quanh là tiếng chửi mắng, xỉa xói vang vang khắp nơi. Nếu là các đệ tử theo Phật thời đó, có lẽ chúng ta cũng không chịu đựng nổi.
Lúc ngài Ananda quá đau khổ, chán nản và tuyệt vọng, Phật đã đọc bài kệ thành bài Pháp Cú nói lên sự can đảm của một người mang lý tưởng hoằng pháp độ sinh. Như con voi xung trận/Chịu tên bắn, kiếm đâm/Như Lai cũng như thế/Chịu phỉ báng vô vàn/Giữa thế gian điên đảo/Người ác hạnh tràn lan. Quả thật, khi một người bước ra giữa cuộc đời để dựng lại đạo lý, xua đi bóng tối và đem lại ánh sáng cho thế gian, người đó sẽ phải chịu nhiều sự chống đối, công kích, phỉ báng. Đó là điều không tránh khỏi. Đức Phật ví mình như con voi của một vị tướng tài bước ra giữa chiến trường chiến đấu chống giặc xâm lăng, bảo vệ đất nước mình. Kẻ địch luôn nhắm bắn vào thân voi, và con voi vẫn chạy giữa trận với thân mình đầy những mũi tên ghim từ đầu xuống chân. Vì có sức khỏe tốt và lớp da dày nên những mũi tên không làm voi giảm sức chiến đấu. ậm chí có kẻ còn đuổi theo dùng gươm giáo đâm vào lưng voi để bắt được vị tướng đang ngồi trên lưng voi. Nhưng nhờ có sức mạnh dẻo dai nên voi vẫn chống cự đến cuối được, khi kết thúc trận chiến rồi người ta mới rút từng mũi tên, từng lưỡi gươm ra rồi dùng thuốc đắp vết thương lại và mang voi về dưỡng sức cho phục hồi.
Mọi con voi xông ra giữa trận đều phải chịu đựng đau đớn từ nghìn mũi tên, mũi giáo đâm như vậy. Và Đức Phật nói rằng người cũng không khác một con voi xung trận nên việc đón nhận vô số sự phỉ báng của chúng sinh là điều rất bình thường, là quy luật tất nhiên, đừng e ngại hay lo sợ.
Đừng cho rằng mình luôn đúng, cũng đừng vội tin những điều mình được nghe
Đã mấy nghìn năm trôi qua, ngày hôm nay nghe lại câu chuyện Đức Phật bị chống đối chúng ta thấy bình thường. Nhưng nếu thật sự sống trong thời đại của Đức Phật, là một người khách quan đứng bên ngoài, ta cũng nghe giáo lý của Phật, ta không theo phe chống Phật, thì khi nghe tin một số người công kích nói xấu Đức Phật, chúng ta sẽ nghĩ gì? Đức Phật rực rỡ như thế, trang nghiêm như thế, không nói một lời sai, không một cử chỉ thừa, mang lại lợi lạc cho cả cõi nhân thiên... Ta có thể khẳng định không một chút nghi ngờ rằng: người chống Phật đã sai. Đó là góc độ của một người đứng bên ngoài nhìn vào.
Nhưng nếu ta là người trong cuộc thì sao? Ví dụ ta đã thấy Đức Phật, đã từng sớt bát cúng dường Đức Phật, thậm chí đã quy y Phật... Rồi có người tìm đến nhà mình trò chuyện, họ nói xấu Đức Phật, họ nói đến vài tiếng đồng hồ mà nói quá hay thì ta thế nào? Lung lay ngay. Ta sẽ ngờ ngợ: “Không biết Phật có tốt thật không?” Chỉ trừ những người đã chứng Sơ quả Tu Đà Hoàn, đã phá tan kiết sử ‘nghi’ thì mới xác định niềm tin kiên định đối với Đức Phật, không ai có thể lay chuyển được. Nếu có ai đến nói xấu Đức Phật, họ sẽ quyết liệt thuyết phục, khuyên bảo kẻ đó đừng nuôi ác tâm, đừng gây ác nghiệp nữa. Còn lại, những người chưa chứng quả mà nghe lời rỉ tai gièm pha về Đức Phật mãi thì thế nào cũng ít nhiều bị chao đảo, có thể họ chưa tin hẳn nhưng vẫn có chút ngờ ngợ: “Có lẽ Phật không tốt lắm, có lẽ cũng vừa tốt vừa xấu...” Chuyện xưa đã vậy mà chuyện ngày hôm nay cũng không khác. ời nay cũng có những vị thầy tu hành rất chân chính vậy mà nếu có kẻ đến dựng đủ chuyện nói xấu và nói rất khéo léo, rất xác quyết thì cũng làm ta ngờ vực. Đây là trường hợp người bị dụ dỗ.
Trường hợp thứ ba, nếu ta là người đứng ra kêu gọi mọi người chống Phật như các nhóm Bà La Môn, các phái ngoại đạo, như Đề Bà Đạt Đa hay Màgandiyà... thì ta thấy mình sai hay đúng? Quá đúng, ta thấy chống Phật là việc chính đáng phải làm. Ai kết tội mình sai là ta không chấp nhận, vẫn nhất nhất cho rằng cái quyết tâm chống Phật, xúi mọi người cùng chống Phật là việc chính đáng.
Hãy nhớ rằng người ở trong cái nghiệp luôn tưởng là mình đúng. Nên chúng ta cũng cẩn thận với bản thân mình, một lúc nào đó mình có thể sẽ ghét ai đó, chống đối ai đó và cũng khư khư bảo vệ quan điểm của mình, không bao giờ thấy mình sai. Coi chừng ta đã rơi đúng vào trường hợp của Đề Bà Đạt Đa, của Màgandiyà.
Do vậy, khi học bài này rồi chúng ta hãy dè dặt cảnh giác suốt cuộc đời mình, để đừng bao giờ phạm phải cái lỗi của những người như Đề Bà Đạt Đa hay Màgandiyà. Bởi khi quyết tâm ghét ai, quyết tâm chống ai ta luôn luôn nghĩ mình quá đúng mà đâu biết rằng việc mình căm thù, ghét bỏ, chống đối người nào đều do nghiệp xưa thúc đẩy. Chính cái nghiệp cuồn cuộn trong tâm đã thúc đẩy khiến ta cứ phải ghét, cứ phải chống và cứ cho mình là đúng. Không ngờ mình đã sai hoàn toàn.
Vì vậy tốt nhất là chúng ta phải chiến đấu với cái tâm ghét trong mình. Mỗi khi nó trỗi dậy buộc ta phải ghét ai đó, ta sẽ quay lại tiêu diệt chính cái ghét đó, đó là con đường tu chắc ăn nhất. Nếu còn do dự, phân vân xem có nên chống, có nên ghét kẻ kia hay không... là ta đã bị thua một bước rồi. Người chiến thắng ngay từ đầu là người biết quay lại tiêu diệt chính cái tâm ghét của mình. Đó là người biết tu, người đi đúng đường đạo lý và sẽ dừng lại bàn tay tạo nghiệp từ nhiều kiếp.
Kiếp xưa có thể ta từng có ân oán với ai đó, cũng từng nuôi ý định trả thù nên bây giờ cái nghiệp thức trỗi dậy buộc ta phải có hành vi trả thù thật. Nếu ta không thắng được cái nghiệp thức của mình rồi ghét người kia, cuộc đời ta sẽ trượt dài trong lầm lỗi luôn. Vì thế hay nhất vẫn là quyết tâm diệt cái tâm ghét của mình.
Nguyên tắc của tâm lý và của đạo đức là ai biết mình sai người ấy sẽ từ từ hết sai, còn không biết sai thì cái sai cứ tồn tại ngày càng trầm trọng hơn. Do đó cái cốt yếu của tu hành cũng là biết được cái sai của mình.
ỉnh thoảng có người hỏi chúng tôi rằng tu là thế nào, trong lúc không có thời gian nhiều, chúng tôi chỉ nói một câu ngắn gọn: “Tu là biết lỗi của mình”. Hoặc có ai hỏi: “Thế nào là người có trí tuệ?”, chúng tôi cũng nói rằng: “Đó là người biết được cái lỗi của mình, biết được cái sai trong tâm mình.”
Hãy kiểm lại bản thân, rằng từ khi biết Phật Pháp đến nay, ta đã nhìn ra bao nhiêu lỗi của mình? Người thấy rất nhiều lỗi là người chân thật, có trí tuệ, sẽ còn tiếp thu được nhiều đạo lý và sự tu hành sẽ thăng tiến thêm nhiều nữa. Còn những người biết Phật Pháp một thời gian rồi mà khi có ai hỏi: “Anh thấy anh có lỗi gì không?”, người đó vẫn nói: “Tôi không thấy mình có lỗi nào cả”, thì đảm bảo rằng suốt thời gian qua họ chưa hề biết tu, trí tuệ chưa hề sáng ra chút nào.
Những kẻ làm ác thì không bao giờ cho mình sai, có như vậy họ mới làm ác được. Còn người biết mình sai thì không bao giờ làm ác được nữa.
Trở lại câu chuyện của Đức Phật, khi bị chống đối dữ dội như vậy Người đã thốt lên những câu kệ Pháp Cú:
Như con voi xung trận
Chịu tên bắn, kiếm đâm Như Lai cũng như thế Chịu phỉ báng vô vàn Giữa thế gian điên đảo Người ác hạnh tràn lan.
Đức Phật đã buột miệng nói lên những câu mà ngày hôm nay khi nghe lại, chúng ta còn thấy rưng rưng nơi khóe mắt. Từ câu chuyện này, chúng ta cũng cẩn thận hai điều sau:
Thứ nhất, có khi chính ta đang là kẻ ác, đi trù dập, chống đối người tốt và ta làm vậy vì cái cố chấp luôn tưởng mình đúng. Cho nên phải diệt cái tâm cố chấp rằng mình luôn đúng, diệt luôn cả cái tâm ghét, tâm ác của mình đi.
Thứ hai, nếu chúng ta bị người khác tuyên truyền nói xấu, hãy nhớ rằng: khi người A nói xấu người B thì có hai khả năng - hoặc là người A đến nói cho ta những điều rất chính xác, hoặc người B không xấu mà chính người A mới xấu. Hãy lường cả hai trường hợp, không bao giờ nghe một chiều mà tin ngay. Nếu ta nghe ai nói gì cũng vội vã tin ngay thì chứng tỏ ta chưa trưởng thành, chưa có bản lĩnh, chưa có trí tuệ.
Trong bài giảng “Trưởng thành” chúng tôi từng định nghĩa rằng: Một người không cần biết bao nhiêu tuổi nhưng nếu họ nghe gì tin nấy, không biết cân nhắc kỹ lưỡng thì đó là người chưa trưởng thành về trí tuệ. Nghĩa là một người đã bạc đầu nghe bên này gièm pha bên kia mà tin ngay thì ta có thể khẳng định là người đó vẫn chưa thực sự trưởng thành. Nên khi ta nghe người này nói xấu người kia, có khi chính người đi nói xấu mới thực sự là người xấu, và nếu ta tin lời họ thì mình cũng sai luôn. Mà nếu tin đúng người tốt thì ta có phước, tin nhằm người xấu thì mình tội, còn không tin ai hết thì vừa phước vừa tội.
Nhưng ai là người đúng, ai là người sai thì vĩnh viễn ta không biết. Mãi mãi cho đến vô lượng kiếp sau, con người luôn bị thử thách giữa đúng và sai. “ế nào là đúng, thế nào là sai?” – là câu hỏi không bao giờ có lời giải cuối cùng. Nếu lúc nào ta nhận được điều đúng, hiểu được điều đúng, hãy biết rằng đó chỉ là may mắn tạm thời mà thôi, đừng nghĩ mình sẽ đúng vĩnh viễn. Trên cuộc đời không phải hễ đúng một lần rồi sẽ đúng mãi, cũng không phải lỡ sai một lần rồi là sai mãi. Bởi cái đúng, cái sai trên đời cứ lách qua lách lại, đắp đổi cho nhau.
Vì thế hãy ghi nhớ câu nói: Mãi mãi loài người bị thử thách giữa đúng và sai, để từ đây ta sẽ nghe nhìn nhận định mọi điều với cái tâm hết sức dè dặt cảnh giác.
Câu chuyện của Kumbhaghosaka
(24) Nỗ lực giữ chánh niệm
Cẩn thận từng việc làm
Sống thuận theo đạo lý
Tiếng lành sẽ lan xa.
Bài kệ này xuất phát từ câu chuyện của Kumbhaghosaka. ời xưa, có lần Kumbhaghosaka cùng gia đình đã phải trốn khỏi thành vì dịch bệnh tấn công, bỏ lại ngôi nhà của mình cùng một kho tàng bí mật với đầy tiền vàng được chôn giấu. Và họ cũng ngụy trang rất khéo léo để không ai phát hiện ra. Lúc bệnh dịch tràn xuống, cả nhà phải tông cửa phía sau để chạy trốn, mãi mười hai năm sau mới quay lại. Khi ấy căn nhà đã trở nên hoang phế không còn cửa nẻo và Kumbhaghosaka cũng chỉ còn một mình vì cha mẹ anh đã qua đời trong rừng cả.
Kumbhaghosaka biết rằng nếu bây giờ đào kho tàng lên, chắc chắn mình sẽ không sống nổi qua một ngày bởi cướp sẽ tới giết liền. Khi chung quanh chưa có ai bảo vệ, gia đình lại không có gia nhân, nhà cửa chưa xây kín mà vội vàng đào kho tàng thì cầm chắc cái chết trong tay. Vì thế, Kumbhaghosaka đành chịu đựng cảnh nghèo khó, bắt đầu xin đi làm thuê. Kimbhaghosaka được nhận vào làm công cho một người giàu có là thủ kho cho vua Bimbisāra. Là người có phước nên Kimbhaghosaka mang dáng vẻ rất sang trọng, nhờ đó mà anh được vị chưởng khố tin tưởng cho làm cai để trông coi công nhân chứ không bắt phải lao động chân tay vất vả.
Vua Bình Sa là người rất giỏi xem tướng. Ngày xưa khi đứng trên lầu cao nhìn xuống thấy Đức Phật, vua cũng biết ngay đó là bậc phi thường và quyết tâm đi theo Phật hỏi đạo. Một lần có công việc ghé ngang nhà của người chưởng khố, vua Bình Sa tình cờ nghe tiếng người cai đang điều động công nhân ngoài hành lang. Vua ngạc nhiên quay sang hỏi chủ nhà:
- Đó là tiếng của ai vậy?
- Tâu đại vương, là tiếng của một kẻ tứ cố vô thân, cha mẹ đều đã qua đời. Ngày xưa quê của hắn cũng ở thành Vương Xá này nhưng rồi bệnh dịch tràn đến làm cả gia đình phải trốn đi. Bây giờ quay trở lại, hắn trắng tay nghèo khổ, thấy cũng đàng hoàng nên hạ thần cho làm cai.
- Lạ thật. Con người này không thể là kẻ nghèo hèn được. Với giọng nói đó, hắn phải là người sang giàu.
Vua chỉ nói vậy rồi ngưng. Nhưng khi trở về cung điện vua liền đem câu chuyện này kể lại cho một cung nữ già:
- Hôm nay đến nhà của người chưởng khố ta đã nghe giọng nói của người làm cai, đó là chất giọng của kẻ rất sang quý. Nhưng chưởng khố lại nói hắn mồ côi cha mẹ, tứ cố vô thân. Chuyện này hơi kỳ lạ, ta không tin lắm.
- Thưa đại vương, tôi sẽ điều tra.
Thế là bà dắt người con gái xinh đẹp của mình vào xin làm công tại nhà vị chưởng khố rồi dùng mưu kế để buộc cô gái và Kimbhaghosaka phải lấy nhau. Bà lại sắp đặt cho công việc bị đình trệ và Kumbhaghosaka không được trả lương. Vì quá bế tắc, Kimbhaghosaka đã lén đi về ngôi nhà cũ của mình trong đêm, dùng đúng mật khẩu mở kho tàng ra lấy ít nắm đồng tiền vàng rồi cẩn thận đóng kho tàng lại, chạy về đưa những đồng tiền vàng cho vợ mình. Cô vợ này không dùng mà bí mật đem những đồng vàng đó đến nộp hết cho vua Bình Sa. Vua nói: “Số vàng này không thể từ một người tầm thường, thời gian này không ai còn có những đồng tiền vàng như thế cả”. Người cung nữ già tiếp tục gài bẫy cho Kimbhaghosaka rơi vào cảnh túng thiếu mấy lần, quả nhiên cứ mỗi lần khó khăn Kumbhaghosaka lại chạy về ngôi nhà hoang của mình lén mở kho tàng ra lấy vài đồng vàng về đưa cho vợ.
Một hôm, vua Bình Sa quyết định ra lệnh bắt trói Kimbhaghosaka, áp tải đến cung điện, vua hỏi: “Tại sao ngươi có những đồng tiền vàng này. Có phải do trộm cắp hay không?” Biết là không thể che giấu được nữa, Kimbhaghosaka đành phải khai thật rằng ngày xưa gia đình mình giàu sang như thế, sau mười mấy năm cha mẹ đã mất cả, trở về một mình, Kimbhaghosaka không dám khai thác kho tàng do không còn ai bảo vệ.
Vua biết mình đã xem tướng đúng, quả thật Kimbhaghosaka rất giàu, tài sản vô số kể. ế là vua phong lại chức quan cho Kimbhaghosaka giống như cha anh ngày xưa, đồng thời cho gia nhân xây dựng nhà cửa lại.
Qua câu chuyện này, Đức Phật nói rằng người nào luôn cẩn thận, chu đáo làm trọn bổn phận của mình thì chắc chắn sẽ được kết quả tốt đẹp.
Chúng ta không biết cuộc đời sẽ đặt mình vào vị trí nào, có khi ta phải làm người lao công quét rác trên đường, cũng có lúc lại làm quan lớn,... nhưng dù cao thấp ra sao, ta vẫn phải làm tròn bổn phận của mình, làm một cách tận tụy, chu đáo, cẩn thận, như thế phước sẽ tăng lên từng ngày, nhân quả tự nhiên đưa ta lên những vị trí cao dần.
Tận tụy với những bổn phận của mình
Thực tế những người ở vị trí thấp thường hay bị nhược điểm là luôn mơ ước về những chuyện cao xa, còn với bổn phận thường ngày của chính mình thì thờ ơ, cho rằng công việc hiện tại không xứng với mình.
Ví như lúc đến tiệm cắt tóc ta không bao giờ nghe người thợ nói về chuyện cắt tóc, mà chỉ nghe ông phân tích chuyện Mỹ, Nga, Trung Quốc, Ấn Độ... Nghe cứ như ông làm lãnh tụ tới nơi rồi. Tuy nhiên, điều này cũng không gây ra vấn đề gì lớn lắm, ông cũng chỉ lấy câu chuyện làm quà mà thôi. Còn trong cuộc sống thật sự, ta sẽ thấy có nhiều người cho rằng vị trí hiện tại là không xứng tầm với mình, họ luôn luôn khát khao vượt lên vị trí rất cao và dùng mọi thủ đoạn để đạt được nó. Họ tìm cách hất đổ người trên mình để leo lên chiếm lấy vị trí của người đó. Nếu có phước, họ cũng sẽ được toại nguyện tạm thời nhưng sau này quả báo nhận lại cũng rất khốc liệt.
Vì vậy, Đức Phật mới khuyên ta đừng nuôi tham vọng như thế. Chúng ta được quyền có chí tiến thủ, nhưng chí tiến thủ đó phải bắt nguồn từ sự chu toàn mọi bổn phận trong vị trí của mình. Dù làm người phu quét lá trên đường thì hình ảnh ấy vẫn đẹp khi ta tận tụy với công việc. Biết đâu có một nhạc sĩ nào đó như Trịnh Công Sơn nhìn thấy mình và viết lên bài nhạc: “Người phu quét lá bên đường, quét cả nắng vàng quét cả mùa xuân...” Trịnh Công Sơn từng viết về thân phận của những cô gái đứng bên đường, viết rất khéo léo. Cô gái đứng bên đường lạc lõng thân phận mình, và người phu thong thả quét lá ngang qua cô gái không để ý, hai người cứ làm hai công việc. Bài nhạc thật là hay.
Điều gì càng quý càng phải được bảo vệ
Một bài học nữa từ câu chuyện trên là sự cẩn thận của Kumbhaghosaka. Khi trở về và nhận thấy rằng mình không được ai bảo vệ, anh đã quyết định không đào kho tàng lên. Bài học ở đây là những điều quý giá luôn phải được bảo vệ. Ví dụ ta nấu nồi thuốc bắc gồm những vị thuốc rất mắc tiền cho cha mẹ mình uống, trong nồi thuốc đó là bao nhiều thời gian ta chăm chút, là trí tuệ của người thầy thuốc, công lao người đi lấy thuốc, sắc thuốc... Nhưng rồi ta không bảo vệ, thế là có con mèo nhảy qua làm đổ luôn siêu thuốc. Bao nhiêu giá trị, bao nhiêu tâm huyết đổ vỡ cả. Nên lúc đang nấu thuốc buộc phải có người thay phiên nhau đứng trông nom không cho chó mèo chạy qua hoặc ai sơ ý làm đổ.
Hay những nhà máy điện hạt nhân thì lại càng phải được bảo vệ nghiêm ngặt hơn gấp trăm lần, bằng không những kẻ khủng bố sẽ đột nhập vào phá hoại, và cả thành phố sẽ nổ tung.
Môi trường sống của ta gồm rừng cây, sông hồ, không khí... cũng là tài sản quý của hành tinh mà ta phải thiết tha gìn giữ. Hoặc với nền hòa bình của đất nước mình, hòa bình của thế giới ta cũng phải hết lòng trân quý, đừng nghe theo những lời kích động của kẻ ác tâm mà nổi loạn, gây rối. Trải qua bao năm chiến tranh ai cũng đã mệt mỏi, giờ đây từng ngày hòa bình là từng ngày hạnh phúc, đừng để ai gây thêm bất cứ cuộc đao binh nào nữa.
Cuối cùng Phật Pháp là điều quý giá vượt hơn tất cả những điều quý giá trên đời. Có Phật Pháp mọi người mới có được đạo lý để sống và thương yêu nhau. Vì thế, chúng ta hãy dũng mãnh kiên cường hộ đạo, đừng để kẻ xấu phá hoại lâu đài Phật Pháp thiêng liêng, cao quý mà Đức Phật và chư vị ánh tăng đã dày công xây dựng, bảo về và lưu truyền cho đến ngày hôm nay.
Chúng ta hãy sống khôn ngoan, có đạo đức và chu toàn những bổn phận của mình. Còn với những điều gì quý giá cho bản thân, cho mọi người, cho tất cả chúng sinh thì phải hết lòng bảo vệ, đừng thờ ơ hời hợt. Mong cho tất cả đều sống sáng suốt theo đạo lý Phật dạy, để chung quanh ta mọi người đều được hưởng niềm an vui, thanh thản và chính ta cũng có được một đời sống thật ý nghĩa.












