Bài Pháp Cú thứ nhất - nghiệp xưa và Thánh quả của ngài Châu Lợi Bàn Đặc.
Bài Pháp Cú này liên quan đến truyện tích về ngài Châu Lợi Bàn Đặc (Cūlapanthaka).
Thuở ấy tại Vương Xá có gia đình người thương gia giàu có sinh được một người con gái duy nhất. Và cũng như bao nhiêu bậc cha mẹ từ xưa đến giờ, vì có độc nhất một cô con gái nên họ rất thương yêu và cũng sợ con lạc lòng. Bởi vậy, vị thương gia kia đã xây căn nhà lầu cao bảy tầng, để con ở trên tầng cao nhất. Đồng thời cử người bảo vệ kỹ lưỡng ngăn không cho con tiếp xúc rộng rãi, để không có kẻ nào đến dụ dỗ con mình được. Cuối cùng người dụ được cô lại chính là anh chàng gia nhân trong nhà. Hai người cùng nhau trốn đi, mang theo ít tư trang vàng bạc.
Dĩ nhiên vào thời đó, chuyện cô con gái duy nhất của một gia đình danh giá, tiếng tăm trốn đi theo người đầy tớ là chuyện động trời, gia đình cực kỳ xấu hổ, mất hết danh dự. Còn cặp vợ chồng sau một thời gian ngắn chung sống cũng dần đi đến chỗ túng quẫn, của cải cạn kiệt. Không muốn chịu đựng đời sống kham khổ thêm nữa, cô gái quyết định trở về với cha mẹ. Tuy nhiên, người chồng lại sợ hãi không dám quay về bởi anh chỉ là thân phận người hầu. Mà xưa nay người đầy tớ thường có tâm lý sợ người chủ của mình, còn cô vợ là con gái trong gia đình, được cha mẹ cưng chiều nên không lo lắng gì. Người chồng cứ hẹn lần hẹn lữa trong khi cái thai trong bụng cô ngày một lớn lên.
Đến một hôm, lợi dụng lúc chồng đi đâu vắng, cô đánh liều bỏ về một mình. Đi bộ đến nửa đường thì bất ngờ chuyển dạ, cô đành đi vào nhờ một ngôi nhà bên đường để sinh con. Nhờ quãng thời gian đó mà anh chồng đuổi theo bắt lại được rồi thuê xe bò đưa cô quay lại, không để cô về nhà cha mẹ nữa. Cô đặt tên con mình là Panthaka, nghĩa là ‘sinh giữa đường’. Vài năm trôi qua, khi Panthaka đã cứng cáp, có thể về thăm ông bà ngoại được thì cô lại có thai đứa con thứ hai. Cũng vậy, cô một hai nằng nặc đòi về nhà cha mẹ còn anh chồng vẫn sợ sệt trì hoãn. ế là chờ lúc anh đi đâu vắng, cô lại trốn đi, lại sinh con giữa đường và lại bị chồng đưa về nhà. Câu chuyện lặp lại không khác gì lần trước. Vậy nên cô cũng đặt tên đứa con này là Panthaka nhưng là Panthaka nhỏ, tiếng Ấn Độ gọi là Cūlapanthaka (Cula nghĩa là nhỏ). Tên Cūlapanthaka được phiên âm qua tiếng Hán rồi từ tiếng Hán phiên âm qua tiếng Việt là Châu Lợi Bàn Đặc. Còn người con lớn của cô là Mahapanthaka (Maha nghĩa là lớn).
Khi hai anh em Panthaka dần lớn lên, trí khôn cũng mở ra, lúc chơi đùa với mấy đứa trẻ hàng xóm chúng mới nhận ra rằng ngoài cha mẹ ruột, đứa trẻ nào cũng có ông bà nội ngoại, cô dì, chú bác... Hai anh em thắc mắc chạy về hỏi cha mẹ: “Ông bà nội, ông bà ngoại, cô, cậu, dì, chú, bác của con là ai?” Gặng hỏi mãi, cuối cùng cha mẹ phải nói thật: “Ngày xưa cha mẹ đã trốn đi như thế, như thế..., ông ngoại các con là người rất giàu có ở vùng đó...” Hai anh em nghe thấy rất thích thú, liền xin cha mẹ về ở với ông ngoại cho đỡ vất vả. Vì thương con nên hai vợ chồng đành đồng ý.
Khi dắt con về thăm quê hương, họ không dám về thẳng nhà mà trọ lại một ngôi nhà gần cổng thành rồi nhắn tin về. Ông bà rất vui mừng bởi dù sao cũng là con, là cháu mình. Tuy nhiên, vì danh dự gia đình nên người cha không thể để con gái mình ở lại. Ông đành bí mật cho con một số tiền, căn dặn phải đi đến vùng khác lập nghiệp, chỉ giữ lại hai đứa cháu để nuôi dưỡng mà thôi.
Rồi dấu chân du hóa của Đức Phật cũng đặt đến thành Vương Xá. Dân chúng lũ lượt kéo nhau về thính pháp, trong số đó cũng có ông ngoại của hai anh em. Ông cũng là người có đạo tâm, thường đến tinh xá học hỏi, cúng dường chư Tăng, siêng làm các công đức. Nên khi Mahapanthaka (người anh lớn) lớn khôn là đã được ông ngoại mình dắt đến tinh xá nghe pháp. Sau vài lần, Mahapanthaka liền xin ông ngoại cho phép mình được xuất gia. Suy ngẫm một hồi ông thấy như vậy cũng tốt, bởi thứ nhất đi theo ế Tôn là bước trên con đường cao thượng, thứ hai là cũng để ông khỏi ‘lỡ đò lỡ chợ’. Mỗi lần có ai đến nhà hỏi cha mẹ của hai cháu đâu, ông đều rất khổ tâm chẳng trả lời được vì thực lòng ông không muốn cho ai biết sự thật về con gái mình. Nghĩ vậy nên ông đồng ý cho cháu xuất gia.
Bước vào đời sống xuất gia, người anh Mahapanthaka siêng năng tu hành và chứng được ánh quả Alahán, được tràn đầy niềm hoan hỷ trong pháp lạc. Ngài nghĩ đến người em Culapanthaka của mình và quan sát thấy em mình cũng có đầy đủ căn cơ để chứng Alahán. ế là ngài liền quay về xin ông ngoại cho em cũng được đi xuất gia. Ông ngẫm đi ngẫm lại rồi cũng đồng ý bởi nhà ông rất đông kẻ hầu người hạ, ông không sợ chẳng có ai chăm, vả lại đi tu theo Phật là điều cao quý, mọi người đều kính ngưỡng, ông xem đó cũng là vinh dự.
Người em Culapanthaka (Châu Lợi Bàn Đặc) rất khôi ngô, gương mặt còn sáng đẹp hơn cả anh mình, đôi mắt thơ ngây mà thông minh. Nhưng có cái lạ là cái gì cũng giỏi mà riêng học kinh điển thì học không được, vì ngài không làm sao nhớ nổi. Lúc ở nhà ngài học một biết mười, ăn ở rất có ý tứ, đạo đức hoàn chỉnh nhưng không hiểu sao lúc bước vào đạo thì học đâu quên đó, thậm chí một câu kệ đơn sơ cũng không thuộc nổi.
Thời đó, các trưởng lão luôn dạy những vị mới xuất gia bài kệ xưng tán Đức Phật để huân tập lòng kính Phật mỗi ngày, bởi nếu thiếu lòng kính Phật thì người xuất gia không có công đức nền để tiến xa trên đường tu. Và ngài Châu Lợi Bàn Đặc cũng được dạy bài kệ:
Như hoa sen đẹp đẽ
Như mặt trời sáng soi
Hãy nhìn xem Đức Phật
Bậc trí giác vô ngần.
Bài kệ đơn giản chỉ gồm bốn câu ngắn ngủi nhưng ngài không tài nào thuộc nổi, cứ học câu sau là quên câu trước. Mà nếu không học thuộc bốn câu kệ xưng tán Đức Phật, không có lòng kính Phật thì không thể tích lũy được công đức vượt bậc. Nghĩ vậy nên ngài gắng sức học bằng được, nhưng dù cố gắng cách mấy ngài cũng thất bại.
Người anh Mahapanthaka đã chứng được ánh quả tối thượng nên có đạo nhãn để nhìn suốt quá khứ vị lai của người em và biết em mình vốn không phải người ngu dốt mà chỉ đang phải trả nghiệp quá khứ, nên ngay từ cánh cửa đầu tiên là bài kệ xưng tán Đức Phật cũng không vượt qua nổi. Ngài Mahapanthaka quán sát thấy nhân duyên thích hợp đã đến, biết rằng lúc này em mình cần một tác động đặc biệt để vượt qua nghiệp lực đời xưa, nên ngài nói với em: “Có lẽ em không có cái duyên ở trong đạo vì ngay cả nền tảng ban đầu là bài kệ xưng tán Đức Phật em cũng không nắm được. Mà nếu bổn phận trong đạo em không làm tròn, trong khi ông ngoại ở nhà không ai chăm sóc thì cả đời lẫn đạo em đều thất bại, không thành tựu được công đức nào cả. Chi bằng em hãy quay về nhà chăm sóc ông, chí ít em còn có được chút công đức ngoài đời, hơn là em cứ ở đây mà không gom góp được chút phước nào thì sau khi chết em sẽ đi về đâu?” Ngài Culapanthaka vốn tự ti vì bản thân kém dở, nay nghe anh mình nói vậy lại khởi tâm suy nghĩ: “Đến anh mình cũng không còn cần tới mình nữa”. Ngài vô cùng buồn bã, day dứt, bởi lòng ngài mến đạo tha thiết, luôn cháy rực lý tưởng giải thoát không gì cưỡng lại được. Nhưng người anh nói cũng có lý nên ngài cứ phân vân do dự, thật khổ tâm.
Một hôm có ông Jivaka (Kỳ Bà) - ngự y của vua Bình Sa, người đã cúng dường vườn xoài cho Đức Phật, đến thỉnh Phật cùng chư Tăng về nhà ông thọ trai. Lúc này Đức Phật cũng đang ở trong vườn xoài đó cùng chư Tăng. Người anh Mahapanthaka đã sắp xếp mời tất cả chư Tăng cùng đi, chỉ trừ em ngài phải ở lại. Và ngài Châu Lợi Bàn Đặc quyết định sẽ đợi cho mọi người đi hết rồi lủi thủi bỏ về nhà.
Đức Phật thấu rõ tất cả mọi chuyện và cũng biết rằng cái duyên của ngài Châu Lợi Bàn Đặc rất lớn, ngài cực kỳ trí tuệ chứ không phải kẻ ngu độn tầm thường.
Sự chậm lụt hay chứng mất trí nhớ tạm thời của ngài chỉ là một quả báo hiện ra mà thôi. Vì vậy vào buổi sáng khi ngài Châu Lợi Bàn Đặc dự định sẽ trốn về nhà, khi vừa bước tới cổng tinh xá thì Đức ế Tôn bỗng nhẹ nhàng bước tới gần. Hào quang của ế Tôn tỏa ra thật ấm áp. Người cất lời hiền từ:
- Này Culapanthaka, con đang muốn đi đâu?
- Bạch Thế Tôn, vì con quá kém dở, một bài kệ đầu tiên cũng không thể học được, con đã rất cố gắng nhưng đọc mãi mà không thuộc nổi một câu, nên anh con bảo rằng thôi con hãy về nhà chăm sóc ông ngoại để còn có được một chút công đức thế gian, hơn là ở trong đạo mà không được gì cả. Vì thế con đã quyết định ra về.
- Nhưng con có muốn giải thoát giác ngộ không?
- Bạch Thế Tôn, đó là ước mơ cháy bỏng trong lòng con. Không lúc nào con nguôi ngoai lý tưởng tu hành giải thoát.
- Thế con xuất gia với ai?
- Dạ thưa con xuất gia với Thế Tôn.
- Vậy Như Lai chưa bảo con về thì con không được bỏ về.
Đức Thế Tôn dẫn ngài tới một phiến đá dưới bóng cây. Người dùng thần thông hóa ra một chiếc khăn trắng rồi đưa cho ngài. Người nhẹ nhàng dặn dò:
- Này Culapanthaka, con hãy ngồi kiết già ở đây, cầm chiếc khăn này lau mặt, và con chỉ cần nói “Tẩy sạch dơ bẩn”. Mỗi lần lau mặt, con lại nói một câu: “Tẩy sạch dơ bẩn”. Con cứ ngồi ở đây làm theo lời Như Lai dặn. Con đã nhớ chưa?
- Bạch Thế Tôn, “Tẩy sạch dơ bẩn” thưa Thế Tôn, con đã nhớ ạ.
Đức Thế Tôn còn ngồi thêm một lúc, chậm rãi nhắc lại câu kệ và lắng nghe ngài Châu Lợi Bàn Đặc đọc lại thêm vài lần. Lời ế Tôn dịu dàng, ân cần đọc trước, ngài Châu Lợi Bàn Đặc giọng hết sức nghiêm trang tụng theo. Đến khi ngài thuộc hẳn, ế Tôn mới rời đi. Rồi Người mang y bát cùng với chư Tăng cả nghìn vị rời khỏi vườn xoài, đi về tư gia của ông Kỳ Bà mà thọ trai.
Nơi khu vườn xoài, vâng theo lời Phật, ngài Châu Lợi Bàn Đặc đã ngồi kiết già và dùng chiếc khăn lau gương mặt mình, mỗi lần lau lại nói: “Tẩy sạch dơ bẩn”. Vì chiếc khăn mà Phật đưa cho ngài là chiếc khăn của thần thông nên chỉ một lát sau, chiếc khăn còn mới, trắng và mịn lúc đầu đã dần dần cũ đi, trở nên nhăn nhúm, dơ bẩn, chằng chịt những vết ố vàng, những sợi chỉ bong tróc, rồi bục rách. Ngài chợt nghĩ rằng chiếc khăn sạch ban đầu vì lau lên thân thể ngài mà trở thành dơ bẩn. Do đó, ngài nhận ra sự biến hoại của vạn vật và sự bất tịnh của thân thể con người. Phàm tất cả những gì có sinh đều phải có diệt. Như chiếc khăn trắng đẹp ban đầu đã trở thành rách nát, thân thể này dưới sự tác động của vô thường cũng sẽ tan hoại. Dưới lớp da mỏng manh kia là những chất bất tịnh như máu, thịt, gân, xương, lông, móng... Chẳng bao lâu sự già nua, bệnh hoạn và cái chết sẽ tìm đến. Xác thân sẽ bị phân hủy bởi thời gian, bị đục khoét bởi côn trùng, chỉ còn lại bộ xương mục rỗng. Cuối cùng, xương cũng tan rã thành cát bụi. Và, mọi thứ trong cuộc đời này cũng vô thường như thế. Dù là thành trì nguy nga tráng lệ hay cho đến những nhành cây ngọn cỏ cũng đều phải suy tàn, biến hoại. Ngài bất chợt buông xả cái chấp thân và ngay đó nhập luôn vào định.
Đây là một chi tiết rất hay, nghĩa là dù chúng ta tu hành mênh mông trời đất thế nào không biết, nhưng nếu có thể buông lỏng toàn thân, thường quán thân là vô thường bất tịnh thì tự nhiên ta cũng sẽ vượt qua những lầm lỗi hay cố chấp đã đóng chặt trong tâm mình.
Ngài Châu Lợi Bàn Đặc cũng vậy, nhiều kiếp trước ngài cũng đã từng nhập định nhưng chỉ vì một ít chướng duyên nên kiếp này bị ngăn cản một chút, đến khi ngài chiêm nghiệm rằng thân xác của mình thật là đáng chán, thật bất tịnh... thì căn cơ ngày xưa sống dậy, ngài buông tâm và lập tức nhập vào định.
Đức Phật lúc đó dù đang ở nhà ông Kỳ Bà nhưng vẫn biết rằng nơi vườn xoài, ngài Châu Lợi Bàn Đặc đã nhập định và căn cơ của ngài đã đến. ế là Phật phân thân ra, nơi nhà của ông Kỳ Bà, Phật vẫn rửa tay chân, ngồi yên lặng đợi thọ thực nhưng nơi vườn xoài, một thân khác lại hiện ra trước mặt ngài Châu Lợi Bàn Đặc và nói: “Này Culapanthaka, sự dơ bẩn của thân vẫn là chuyện nhỏ, sự dơ bẩn của tâm mới là quan trọng. Thế nào là dơ bẩn của tâm? Chính là những tham lam, hận thù, ích kỷ, gian dối, hiểu lầm, suy nghĩ sai, vô minh nằm yên trong tâm. Đó mới chính là những cấu uế mà ta phải tẩy sạch”. Đức Phật vừa dứt lời, ngài Châu Lợi Bàn Đặc bừng ngộ, chứng đắc ánh quả A La Hán. Dưới tàng cây, hào quang tỏ rạng khắp không gian. Những rặng trúc đung đưa trong gió, lá trúc xào xạc bay giữa không trung... Phật mỉm cười biến mất.
Khi ấy nơi nhà của ông Kỳ Bà, các gia nhân bắt đầu mang thức ăn ra chuẩn bị sớt vào bát cúng dường Phật và chư Tăng. Khi gia nhân chuẩn bị sớt vật thực vào bình bát, Đức ế Tôn đưa tay chặn lại, Người cất lời hỏi;
- Này Kỳ Bà, ở tinh xá còn tỳ kheo nào hay không?
Ông Kỳ Bà đứng lên chắp tay cung kính đáp:
- Bạch Thế Tôn, trưởng lão Mahapanthaka đã cho biết không còn vị tỳ kheo nào trong tinh xá.
- Này Kỳ Bà, vẫn còn một vị tỳ kheo, hãy quay về tìm.
Phật không cho phép sớt bát, thế là thức ăn được múc trở lại để hâm nóng. Còn ông Kỳ Bà lập tức cho vài gia nhân nhảy lên ngựa chạy về vườn xoài tìm kiếm. Vào đến nơi họ ngỡ ngàng thấy đến cả nghìn vị Tỳ kheo giống hệt nhau. Mỗi vị lại đang làm một công việc riêng. Người thì đi, người thì đứng, người tọa thiền, người kinh hành, có người đang quét lá,...
Vì đã đắc đạo nên ngài Châu Lợi Bàn Đặc có thể phân ra làm một nghìn thân khác nhau. Còn những gia nhân thì quá đỗi ngạc nhiên không hiểu tại sao vẫn còn đến cả nghìn vị ở trong tinh xá mà cả nghìn vị không khác nhau một chút nào. Họ lập tức quay về tinh xá quỳ xuống bạch Phật:
- Bạch Thế Tôn, trong tinh xá có một nghìn vị trông giống hệt như nhau.
Lần này Đức Phật cố ý nhấn mạnh nên Người hài hước một chút:
- Hãy đến hỏi ai là Culapanthaka thì mời về đây.
Họ quay về tinh xá quỳ xuống hỏi:
- Xin cho hỏi vị nào là Culapanthaka?
Một nghìn người đều cất tiếng:
- Ta là Culapanthaka.
Không biết xử lý thế nào, họ lại gấp rút phi ngựa về hỏi Phật. Phật bảo họ hãy đến hỏi một lần nữa, nghe tiếng ai trả lời đầu tiên thì hãy mời vị đó. Họ phóng ngựa lại hỏi:
- Thưa vị nào là Culapanthaka?
Hiểu ý Phật, ngài Châu Lợi Bàn Đặc biết không phải là lúc đùa nữa nên đã cất tiếng đầu tiên. Các gia nhân vui mừng đến quỳ xuống thỉnh ngài về thọ trai, quả nhiên chín trăm chín mươi chín vị kia lập tức biến mất.
Khi ngài đến nơi, các tỳ kheo sửng sốt thấy gương mặt ngài sáng rực, oai nghi đường bệ. Sau khi thọ trai xong, theo thông lệ thì Phật sẽ thuyết pháp, nhưng hôm đó Phật lại bảo ngài Châu Lợi Bàn Đặc hãy thuyết pháp cho tín chủ. Vâng lời Phật, ngài ở trên pháp tòa rống lên tiếng rống của con sư tử, diễn giảng thao thao bất tuyệt những nghĩa lý sâu sắc khiến mọi người bất ngờ. Trừ những vị đã đắc ánh quả, còn lại ai cũng quá đỗi ngạc nhiên không hiểu tại sao một con người chậm lụt, ngay cả một bài kệ đầu tiên cũng không thuộc nổi mà ngày hôm nay đường bệ, đĩnh đạc, trầm hùng, sáng rực, thông suốt kinh tạng, biện tài vô ngại như thế.
Đến chiều, mọi người mới hỏi Phật về sự kiện lạ lùng đó và Đức Phật đã kể lại nhân duyên đời xưa, vào thời Đức Phật Ca Diếp, ngài Culapanthaka cũng là một vị đại tăng tu hành rất tốt nhưng chỉ vì không kiềm được tâm tự cao và không đủ lòng thương yêu nên đã cười nhạo người huynh đệ kém dở. Và cái nghiệp nằm đó đến kiếp này phải trả, khiến cho suốt một năm trời ngài phải dằn vặt đau khổ, bị mọi người chê trách trở lại.
Ta nhớ điều này. Chúng ta cười nhạo người kém hơn mình vì hai điều, thứ nhất là do ta tự cao, thứ hai là do ta không thương yêu người đó. Nếu đủ khiêm hạ và đủ lòng thương yêu thì ta đã không chê bai người kém hơn mình. Vậy từ đây về sau, hễ mở miệng chê bai ai là chúng ta biết ngay mình vừa phạm hai cái lỗi như ngài Châu Lợi Bàn Đặc xưa kia và sẽ phải trả giá rất thê thảm. Do đó, hãy dè dặt cẩn trọng khi muốn khinh chê hay chỉ trích bất cứ ai.
Sau đó, Đức Phật cũng giải thích tại sao ngài dùng công án là chiếc khăn lau mặt. Nguyên nhân là do hàng trăm kiếp trước, ngài Châu Lợi Bàn Đặc từng là một vị vua với công đức rất lớn, không phải con người tầm thường. Và cũng trong kiếp đó, một lần đi vi hành trên con đường quá bụi bặm, vua đã bảo tùy tùng lấy khăn cho mình lau mặt. Lau xong, nhìn xuống thấy chiếc khăn dơ bẩn vua đã khởi lên ý nghĩ: “Thân này thật cấu uế, thật bất tịnh”. Cái ý niệm về sự cấu uế của thân đã ghim rất chặt trong lòng vị vua đó qua bao nhiêu kiếp, nên Phật đã sử dụng công án chiếc khăn để ý niệm ngày xưa bung khởi, phát triển thành một trí tuệ thiền quán. Và như vậy những kết quả thiền định của những kiếp xưa đều được trở lại.
Từ sự kiện Đức Phật khéo độ cho ngài Culapanthaka, chúng ta thấy rằng nếu không phải Phật thì không ai làm nổi việc đó. Học đến bài Pháp Cú tiếp theo chúng ta sẽ thấy rằng cùng chứng Alahán nhưng từ nghìn xưa mãi đến nghìn sau không vị nào có trí tuệ bằng như Đức Phật cả.
Biết điều này để chúng ta hiểu rằng: dù mình có giỏi đến đâu thì cũng đừng bao giờ nói khác Phật. Đừng khờ dại ỷ vào cái giỏi của mình rồi chế ra điều này điều kia sai với ý Phật, bởi ta không bao giờ giỏi hơn Phật được. Mà khác Phật một li là đi một dặm, ta sẽ mất luôn chánh kiến và rơi vào tà kiến. Nếu là người giỏi giắn, có trí tuệ thì hãy dùng trí tuệ của mình hiểu cho sâu cho kỹ lời Phật và giúp mọi người hiểu cho đúng mà thôi, như thế công đức sẽ rất lớn.
Nhân sự kiện của ngài Culapanthaka, Đức Phật đã có cảm hứng nói lên bài kệ Pháp Cú:
(25) Siêng năng không dừng nghỉ
Tự điều phục lấy mình
Bậc trí xây hòn đảo
Nước lụt không tràn qua.
Ý nói rằng ngài Culapanthaka dù có bị chướng nghiệp nhưng trong tâm thức lúc nào cũng nung nấu lý tưởng giải thoát, không bao giờ từ bỏ. Nội dung của bài kệ cũng giống với những bài kệ ca ngợi sự tinh tấn thúc liễm tu hành khác. Chỉ có câu chuyện tích là có một số điểm lạ, cần phân tích.
Sự giằng co giữa bản năng và đạo đức
Thứ nhất là việc người thương gia giàu có xây lầu cao rồi giấu con gái mình trên đó vì sợ cô sa ngã, tâm lý đó ngày nay còn không? Còn. Bởi từ nghìn năm trước cho đến nghìn năm sau con người vẫn như thế, phụ nữ luôn nhẹ dạ và đàn ông luôn tham muốn. Hơn nữa, cõi này là cõi dục nên chúng sinh luôn bị giằng xé giữa 2 khuynh hướng: một là bản năng của loài thú - muốn hưởng thụ dục lạc và hai là trí tuệ của một con người - muốn trở thành một bậc ánh, hướng đến đạo đức cao cả, thanh cao.

Và nếu không có những vị ánh nối nhau xuất hiện để răn dạy, gìn giữ khát khao làm ánh của con người thì có lẽ con người đều thành thú cả. Vì thế chúng ta biết ơn từng vị ánh đã lần lượt, rải rác đến với trần gian, để lại những lời dạy quý giá, những khuôn vàng thước ngọc cho con người và giúp chúng ta biết phải trái, đúng sai, điều gì nên làm, điều gì không nên làm. Những vị như Khổng Tử thì chỉnh đốn kỷ cương nề nếp trong xã hội, Lão Tử lại dạy con người cách sống thanh thản như hư vô. Còn vô số các vị hiền triết, ánh nhân khác cũng truyền lại biết bao lời dạy giá trị, giúp ước mơ làm ánh lấn lướt được bản năng hưởng thụ, để ta còn được làm con người có đạo đức, có trí tuệ, có tâm linh và có con đường tiến xa hơn thân phận phàm phu n ày. Muôn đời là như vậy.
Tuy nhiên, những lời dạy của bậc hiền thánh không phải luôn được tôn thờ. Trong một số giai đoạn, các chuẩn mực đạo đức cũng từng bị xã hội quay lưng, xem thường. Và đó chính là giai đoạn xã hội rối ren nhất, luân thường đạo lý đều bị giẫm nát và con người ta đua nhau làm thú. Một thực tế rất đáng buồn.
Phụ nữ nhẹ dạ, đàn ông tham muốn là khuynh hướng muôn đời của con người. Vì vậy, cái đạo đức quý nhất của người phụ nữ chính là sự đoan chính, tức là chiến thắng được cái nhẹ dạ của mình. Cho nên, trong xã hội, người đàn ông có thể ăn chơi bừa bãi ở đâu đó nhưng người họ chọn làm vợ, người mà họ muốn đưa về giữ gìn gia tài, nối tiếp dòng giống thì buộc phải là người phụ nữ đoan chính. Vì chỉ con người đạo đức như thế mới khiến họ tin tưởng và kính trọng cả đời. Còn người đã chung với họ qua những cuộc vui bừa bãi lại là người họ coi thường xem khinh.
Đó là lý do mà bao nhiêu lời dạy của hiền thánh từ xưa đến nay cũng nhắc phụ nữ phải đoan chính, biết giữ mình trước sự dụ dỗ tán tỉnh của đàn ông, bởi đàn ông luôn luôn tham muốn. Nhưng đàn ông có vỗ ngực nói mình tham muốn không? Không. Họ nói rằng: “Trên đời này anh chỉ yêu một mình em, mãi mãi muôn kiếp như vậy”, và nói rất trôi chảy nhuần nhuyễn, do đã nói quá nhiều lần với không biết bao nhiêu người rồi.
Đạo đức của phụ nữ là lòng đoan chính để thắng sự nhẹ dạ, còn đạo đức của đàn ông là gì để thắng lại cái tham muốn? Là kiềm chế. Nếu trong một xã hội hay nhỏ hơn là trong một gia đình, người phụ nữ giữ được đoan chính và người đàn ông biết kiềm chế ham muốn thì xã hội đó, gia đình đó tương đối ổn định tốt đẹp.
Vì vậy, mỗi người hãy nhìn lại mình; nếu là phụ nữ, ta đã đoan chính hay chưa; còn nếu là đàn ông, ta đã biết kiềm chế hay chưa? Nếu thấy lòng mình còn nhiều tham muốn thì hãy sám hối và tu tập để vượt qua bản năng, đừng để bản năng ái dục lấn lướt đẩy ta ra khỏi giới hạn của luân thường đạo lý. Xưa nay biết bao hiền thánh cũng đã kêu gọi người đàn ông phải biết kiềm chế để giữ gìn xã hội trong kỷ cương nề nếp, trật tự. Và chúng ta nuôi dưỡng khát khao làm ánh trước tiên cũng ở chỗ biết kiềm chế.
Tuy nhiên, thực tế thế giới ngày hôm nay lại trái ngược hoàn toàn: người trẻ sống buông tuồng không cần biết ngày mai. Trong các bệnh viện phụ sản thì rất nhiều cô gái trẻ tìm đến nạo phá thai. Ít ai biết rằng những thai nhi bị phá bỏ thường rất khó siêu thoát, chúng vất va vất vưởng trong đói khổ, tạo thành oán khí chung cho cả xã hội... Tất cả những điều đó đều bắt đầu từ việc phụ nữ nhẹ dạ và đàn ông tham muốn.
Mà tại sao xã hội ngày nay lại bị rối loạn như thế? ật ra nguyên nhân là do Á Đông chúng ta đã chịu nhiều ảnh hưởng từ lối sống Tây phương. So với Đông phương thì Tây phương quá đề cao tự do cá nhân, vì thế cách sống của nhiều người cũng buông tuồng hơn. Cho đến khi sự buông tuồng lên đến cực độ, người ta đã cho rằng vấn đề quan hệ nam nữ là quyền tự do và nhiều người sống chung chạ bừa bãi không còn giới hạn. Dần dần khuynh hướng sai lầm đó lây lan sang Á đông, khiến xã hội rối bời lên hết.
Sức đề kháng cho tâm hồn
Lớp trẻ mới lớn chắc chắn sẽ có những thắc mắc về sinh lý nam nữ, đó là điều hoàn toàn tự nhiên. Vấn đề ở đây là nhiều bậc cha mẹ dường như không bao giờ nói chuyện với con về vấn đề này. Đến ngày dựng vợ gả chồng thì mặc nhiên xem như chúng đã biết, cũng không cần quan tâm con biết từ nguồn nào, nguồn tử tế hay không tử tế. Rồi bạn bè chúng chuyền tay nhau sách báo đồi trụy, phim ảnh dâm đãng, tụ tập làm biết bao nhiêu trò bậy bạ sau lưng cha mẹ.
Nhiều trường cũng chủ trương giáo dục giới tính nhưng loay hoay chưa tìm ra phương pháp hiệu quả, vì nếu không khéo thì chẳng khác nào chỉ đường cho hươu chạy, chỉ khiến trẻ biết thêm cách làm bậy mà thôi. Vậy ai là người có thể dạy giới tính tốt nhất? Chỉ có người xuất gia - người đã quyết đoạn trừ với ái dục mới có thể giáo dục giới tính cho trẻ hiệu quả và giúp trẻ từ chối sự mời gọi của ái dục.
Trong khi cha mẹ ngại nói thẳng, nhà trường chưa có hướng giáo dục giới tính hiệu quả thì bên ngoài xã hội, văn hóa đồi trụy rất dễ tiếp cận, bạn bè xấu... đó là thực trạng xã hội ngày nay. Các bậc cha mẹ phải lưu ý điều này: con mình hư đa phần là do bạn bè rủ rê, lôi kéo. Cho nên khi ta thấy hai đứa trẻ ngồi học chung đàng hoàng, hoặc rủ nhau đi học thêm đều đặn thì xin đừng yên tâm vội. Có thể chúng đang truyền tai đủ chuyện độc hại làm vấy bẩn tâm hồn nhau. Chúng tôi nhớ lúc bé mỗi lần đến chơi với mấy người anh lớn toàn nghe họ nói về những chuyện tầm bậy. Khi ấy chúng tôi không để ý lắm, chỉ thấy hơi kỳ lạ. Đến khi trưởng thành rồi nhớ lại mới nhận thấy rằng thì ra trong xã hội có những lớp bạn bè chuyên rủ nhau vào con đường xấu.
Vậy làm sao để những đứa trẻ không bị ô nhiễm bởi sự rủ rê, lôi kéo của bạn bè xấu, hay những văn hóa phẩm độc hại? Cách duy nhất là trong tâm chúng buộc phải có công đức. Công đức chính là sức đề kháng của tâm.
Giống như thân thể, tâm hồn của chúng ta cũng cần có sức đề kháng. Với thân thể, sức đề kháng quan trọng hơn là thuốc thang bên ngoài. Vì nếu không có đề kháng, thân chúng ta sẽ lập tức bị các loại virus, vi khuẩn tấn công và nhiễm bệnh. Nhưng một khi đã có sức đề kháng mạnh thì virus không thể đánh vào được. Nên những đứa trẻ bị viêm họng mà hay được cha mẹ cho uống kháng sinh thì chắc chắn sẽ yếu đuối èo uột bởi kháng sinh diệt virus nhưng đồng thời cũng phá luôn kháng thể của trẻ. Vì thế, mỗi lần họng bị sưng viêm ta nên cho trẻ súc rửa nước muối và thường vận động cơ thể sẽ hay hơn, chứ đừng lạm dụng kháng sinh.
Như vậy nếu ta tăng được sức đề kháng thì cơ thể sẽ tự đẩy lùi được bệnh tật. Từng có thời gian cả thế giới báo động vì dịch cúm gà tràn lan khắp nơi, có những bệnh viện trong vùng dịch mà bệnh nhân vừa nhập viện buổi sáng, đến buổi chiều đã tử vong, bác sĩ trở tay không kịp. Mà hễ bác sĩ nhiễm bệnh thì chính bác sĩ cũng tử vong luôn. Cả thế giới kinh hãi, loay hoay tìm cách đối phó mà không được. ực ra, chữa cúm gà không hề khó như người ta tưởng, chỉ vì họ quên một nguyên tắc đơn giản: Virus sẽ bị đẩy lùi, ngăn chặn bằng cách tăng sức đề kháng của cơ thể lên.
Như có vị thầy bị lây cúm gà từ những con chó được nuôi trong chùa, và thầy đã dùng lại cách mà ngày xưa những con gà vườn hay tự trị cúm cho nó. Xưa nay tình trạng gà mắc toi xảy ra rất nhiều, ai nuôi gà cũng biết điều này, nhưng tại sao nó không lây lan rộng rãi thành đại dịch như hôm nay? Vì những con gà vườn thường bới trùng ăn, nhờ vậy mà chúng vô tình được tăng sức đề kháng và dứt được cúm gà liền. Còn ngày nay gà được nuôi công nghiệp, không bao giờ ăn trùng nên hễ có cúm là thành dịch lây lan từ đàn này qua đàn khác, rồi lây cả cho con người gây chết người.
Nên muốn chữa cúm gà chúng ta đừng chăm chăm tiêu diệt con virus gây cúm, thay vào đó hãy tìm cách nâng sức đề kháng của cơ thể lên. Khi ấy virus sẽ tự bị tiêu diệt. Cả thế giới cứ loay hoay tìm cách chữa, mà không biết rằng những con trùng trong vườn nhà có thể trị được cúm gà.
Và tâm ta cũng vậy, rất cần sức đề kháng để đẩy lùi những nhân tố xấu từ bên ngoài. Nhưng đâu là loại thuốc có thể củng cố sức đề kháng cho tâm và khiến những ô nhiễm vừa lọt vào là lập tức bị đánh bật ra, không có cơ hội phá vỡ tâm hồn? Loại thuốc đó chính là hạt bụi dưới bệ Phật. Nghĩa là, người nào mỗi ngày đều cúi đầu lễ Phật với tất cả lòng thành kính hàng trăm lần... thì tâm người ấy sẽ tự có sức đề kháng cho tâm hồn.
Con cúi xuống lòng thiết tha dâng Phật
Niềm kính thương đầy chất ngất trời mây
Đã cho con cuộc sống của hôm nay
Biết hướng thượng để dựng xây chân lý...
Nhất là với con trẻ, việc này lại càng cần thiết hơn nhiều lần. Chúng ta hãy dạy trẻ trẻ lễ Phật với lòng tôn kính tha thiết, hoặc thường dắt trẻ đến chùa lễ Phật, biết cung kính người xuất gia... Như thế dần dần sức đề kháng trong tâm trẻ cũng mạnh lên, khi gặp điều xấu tự nhiên trẻ sẽ biết chống cự lại và giữ mình được. Bằng không, với môi trường đầy cám dỗ như hiện nay, trẻ rất dễ bứt theo điều xấu luôn.
Bên cạnh đó hãy tập cho trẻ làm thêm các điều thiện bên ngoài vì công đức chính là sức đề kháng tốt nhất của tâm hồn. Có người Phật tử đến nói với chúng tôi rằng:
- Thưa thầy, khi nào con hết bổn phận lo cho những đứa con ở nhà, con sẽ đi tu.
- Vậy cô sẽ không bao giờ đi tu được.
- Tại sao thưa thầy, con lo lắng mọi điều, cả cuộc đời con dành cho chúng thì đáng lẽ lớn lên chúng phải ngoan chứ?
- Sự thực là ta càng lo thì chúng sẽ càng hư. Đó là quy luật.
Muốn con nên người thì chính cha mẹ phải làm điều phước thiện và cũng tập cho con biết làm phước thì cái phước ấy sẽ quay trở lại, giúp gia đình yên ấm an vui. Còn nếu ta chỉ chăm chăm lo cho gia đình thì gia đình chỉ càng lúc càng bế tắc mà thôi. Không ít người dành cả đời lo lắng cho chồng con, mong con nên nhà nên cửa... nhưng kết quả nhận được lại là những đứa con ngày càng hư hỏng bởi cả gia đình đều quá thiếu phước. Còn người biết bỏ bớt thời gian, công sức, tiền của ra bên ngoài làm phước, vậy mà gia đình lại êm ấm dần. Nghe thì lạ nhưng rất đúng với nhân quả và các bậc cha mẹ phải ghi nhớ điều này. Nghĩa là, nếu muốn con mình ngoan ngoãn, giỏi giang, nên người, thì không phải cứ tối ngày chăm lo cho nó, mà chính mình phải làm phước và tập cho con làm phước. Được như vậy thì con mình không chỉ có phước do tự thân mà còn có thêm phước do cha mẹ để lại. Cái phước ấy sẽ rớt vào tâm khiến con mình có sức đề kháng với điều xấu bên ngoài. Bằng không, dù ta có xây lầu cao, nhốt con mình lại thì cũng có ngày chúng sẽ leo cửa sổ trốn đi mất, như cô gái trong truyện tích trên.
Kiên cường không thối tâm
Trở lại chuyện về ngài Châu Lợi Bàn Đặc (Culapanthaka), tuy bị nghiệp xưa cản trở nhưng ngài vẫn giữ vững lý tưởng, quyết tâm tu hành bởi công đức gốc của ngài rất lớn. ời nay cũng vậy, nhìn một người hễ gặp trở ngại liền bỏ đạo thì ta biết ngay là công đức gốc của người đó rất mỏng nhạt ít ỏi. Còn người dù gặp khó khăn cách mấy vẫn kiên cường chịu đựng mà bước tới tu hành thì chắc chắn người ấy có cái nền công đức thật là vững chắc. Sau khi vượt qua hết những chướng duyên ngăn trở, họ sẽ thành tựu đạo nghiệp vững vàng, to lớn.
Nhiều người đến chùa gặp nhằm vị thầy hơi khó tính, bị nạt vài câu: “Đi đâu vậy? Giờ này mà đi đâu?” là tự ái bỏ chùa ngay. Hoặc có người nghe nói đến thiền cũng thích nhưng bắt chân lên ngồi thử thấy đau quá, thế là trốn luôn không bao giờ ngồi thiền lần nữa... ví dụ vậy. Và người mới gặp chướng ngại sơ sơ mà đã thối tâm thì chứng tỏ công đức họ quá ít ỏi, thiện căn với Phật Pháp cũng không sâu dày.
Ngược lại, người nào đến với đạo tự nhiên say mê yêu mến, ai nói nặng nhẹ không lung lay, tu hành vất vả thế nào cũng không nản lòng, gia đình cản trở đủ điều vẫn chẳng thối tâm... thì ta biết chắc là họ có thiện căn, công đức sâu dày và sẽ thành tựu đạo nghiệp lớn mai sau.
Nhân sự kiện liên quan đến ngài Châu Lợi Bàn Đặc, chúng ta cũng nhắc lại một đạo lý: Tôn kính Phật là công đức nền tảng của người xuất gia nói riêng và của người đệ tử Phật nói chung. ời Phật tại thế, những vị mới vào tu, luôn được các trưởng lão dạy cho bài kệ xưng tán Đức Phật:
Như hoa sen đẹp đẽ
Như mặt trời sáng soi
Hãy nhìn xem Đức Phật
Bậc trí giác vô ngần.
Ngày hôm nay chúng ta cũng có những bài xưng tán Phật trước khi tụng kinh, như:
Đấng Pháp Vương vô thượng
Ba cõi chẳng ai bằng
Thầy dạy khắp trời người
Cha lành chung bốn loại.
Bài kệ này còn được nâng lên một bước nghệ thuật cao hơn bằng bài nhạc Tôn kính Phật:
Kính lạy Đấng Vô Thượng
Người là cành hoa sen Nơi biển đời tăm tối.
Người là nguồn thương yêu
Bao dung khắp muôn loài
Là mặt trời ban mai
Đem ánh sáng cho đời
Dựng lại niềm tin sâu
Nơi tăm tối u sầu...
Như vậy, chúng ta nhận thấy rằng từ xưa đến n ay, xưng tán Đức Phật luôn được coi là công đức nền căn bản nhất cho những ai đã quyết đi trên con đường tu hành đầy gian nan, cực khổ bởi:
Nếu không lễ kính Phật đà
Lấy đâu ra phước để mà tiến tu.
Ngày hội của kẻ điên
Bài kệ Pháp Cú tiếp theo xuất phát từ một truyện tích hơi hài hước như sau: Vào thời Phật ở kinh thành Savathi (Xá Vệ) của đất nước Kosala, Người vô tình gặp một lễ hội kỳ cục. Số là nơi đây cứ vài năm lại có tổ chức một ngày hội gọi là ‘ngày hội của kẻ điên’ hay ‘ngày hội của kẻ ngu’. Ngay cả những người bình thường vào ngày đó cũng hóa ngu, hóa điên. Tức là vào 7 ngày diễn ra lễ hội này, họ lấy mực và nhọ nồi bôi trét vào mặt, quấn lên người những bộ quần áo rách rưới nhất, đeo sừng và những đồ kỳ dị rồi gặp ai cũng nói những lời rất tục tĩu buộc người ta phải cho tiền. Họ cứ chửi rủa như vậy cho đến khi mọi người bỏ ra mấy đồng lẻ thì mới chịu buông tha, rồi lại tiếp tục đến mắng chửi người khác để xin tiếp.
Vào thời gian đó những gia đình tử tế rất sợ hãi, họ thường đóng kín cửa nẻo, không dám ra đường. Nhưng dù có ở nhà thì cũng không được yên ổn, người ta sẽ đứng bên ngoài mắng vào cho đến khi nào trong nhà quăng ra ít đồng tiền lẻ thì mới rời đi. Vừa dứt được nhóm này là lại lập tức có nhóm khác tìm đến. Nên các gia đình hiền lành phải sống rất khổ sở trong những ngày diễn ra lễ hội kỳ cục này.
Vì thế, khi Phật ở thành Xá Vệ đúng vào dịp diễn ra lễ hội thì vài ngày trước trước đó, các cư sĩ đệ tử Phật đã vội đến tinh xá quỳ xuống thưa: “Bạch Thế Tôn, tại Xá Vệ sắp tới sẽ có ngày hội của kẻ điên. Người tham gia sẽ mắng chửi lung tung để vòi tiền bằng được. Họ mắng xối xả chẳng nể nang bất kỳ ai, dù là người quyền quý cao sang cũng không ngoại lệ. Vì vậy trong thời gian diễn ra lễ hội, chúng con kính thỉnh Thế Tôn cùng chư Tăng đừng vào thành khất thực, chúng con sẽ mang thực phẩm đến tinh xá cúng dường”. ế là ngày ngày các cư sĩ chở thực phẩm đến tận tinh xá để Đức Phật cùng chư Tăng không phải đi vào thành khất thực, họ sợ biết đâu có kẻ thấy Phật và chư Tăng mà xông đến chửi rủa thì kẻ ấy chắc chắn phải đọa địa ngục.
Sau khi lễ hội kết thúc họ mới thỉnh Phật về thọ trai, thỉnh chư Tăng đến sớt bát như bình thường, và than phiền rằng mấy ngày qua họ sống như trong địa ngục, đầu óc nổ tung vì những tiếng chửi bậy vang vang khắp nơi. Sợ nhất là những đứa bé bị tiêm nhiễm biết bao nhiêu lời lẽ tục tĩu. Nhân duyên sự này, Đức Phật đã đọc bài kệ:
(26) Những kẻ không trí tuệ
Sống bừa bãi điên cuồng
Làm những điều xấu ác
Rồi chìm đắm khổ đau.
(27) Người trí sống siêng năng
Không buông tuồng bừa bãi
Thường tinh tấn tọa thiền
Nên tìm về an lạc.
Chúng ta sẽ phân tích một chút về truyện tích và sự kiện trên.
Quả báo từ lời nói tục tĩu
Lời chửi tục đa phần nước nào cũng có, nếu đi ngang qua những người tụ lại vừa ăn nhậu vừa nói chuyện, ta sẽ nghe họ cứ nói vài từ bình thường là lại chêm vào một từ tục tĩu. Nhưng tâm lý nào khiến người ta nói tục?
Nhiều người sẽ giải thích là vì khi nói tục người ta cảm thấy đã miệng, thích thú. Nhưng đó chỉ là nguyên nhân cạn, nếu nhìn sâu vào tâm lý, ta sẽ phát hiện ra rằng, thực chất một người nói tục, chửi bậy bởi họ muốn người nghe biết mình thuộc loại người hung dữ và muốn người khác nể sợ. Họ muốn chứng tỏ mình là đàn anh đàn chị, là tay bất cần đời, không sợ hãi, không nể nang kiêng dè ai hết và mọi người phải nghe lời họ, đừng kẻ nào dại dột mà đụng chạm đến họ. Rồi tâm lý đó dần lây lan, đến cả những đứa nhỏ mới lớn cũng tập tành chửi tục.
Và nghiệp quả của một người hay mở miệng nói lời thô bỉ sẽ là gì? Có người đoán là câm ngọng, nói không ai nghe, hoặc có người đoán là điên cuồng, ngu si... Tất cả đều gần đúng nhưng chưa chính xác. Sự thật là người đó sẽ không câm hoàn toàn cũng không ngọng hoàn toàn, chỉ có điều, họ sẽ không còn nói bình thường được nữa mà chỉ được ‘sủa’ thôi. Tức là họ sẽ buộc phải bị đọa làm chó dù có phước rất lớn. Nên ta sẽ thấy nhiều con chó rất có phước, sống sung sướng hơn cả con người, thực ra là vì cái phước cũ không mất (nên đời này vẫn được no ấm) nhưng do đời trước đã nói bậy chửi tục nên không được nói tiếng người nữa, chỉ được sủa mà thôi. Nên gặp những con chó như thế ta biết ngay là đời trước chúng đã nói bậy chửi tục rất nhiều.
Đây là một nhân quả quan trọng nhưng nhiều người không biết rồi phạm phải mà không hay, để rồi bị đọa làm súc sinh, ngu si, cực khổ, rất đáng thương. Vì vậy chúng ta hãy cẩn thận với khẩu nghiệp của mình.
Nếu người vừa tạo khẩu nghiệp như thế mà vừa làm ác thì sẽ đầu thai làm con chó ghẻ lở, không ai muốn nuôi. Còn người chỉ mang khẩu nghiệp nhưng vẫn sống tốt, vẫn có phước thì sinh ra được làm con chó trong gia đình giàu sang, được chăm sóc tử tế.
Mà thế nào thì gọi là chửi tục? Là chúng ta chụp lên người khác một danh xưng dơ bẩn, một tội lỗi hèn hạ, một hành vi thấp kém mà họ không hề có. Ví dụ ta mắng người khác là điếm, là trâu, bò, chó, là kẻ ăn đồ bài tiết, là quân ăn cướp... trong khi họ rất trong sạch, thì quả báo dành cho ta là gì? Ta sẽ làm đầy đủ những điều đó.
Đó là lý do vì sao có những người sinh ra trong gia đình tương đối đàng hoàng, danh giá mà vừa lớn lên một chút đã phải đi làm gái bán hoa, lý do là vì kiếp trước, mỗi lần nóng giận họ hay mắng người ta là đồ điếm. Chỉ vậy thôi mà kiếp này phải dấn thân vào con đường đó cho xứng với lời chửi mắng kiếp xưa. Hoặc có những người lớn tuổi tự nhiên phát bệnh tâm thần,... Nguyên nhân cũng xuất phát từ lúc trẻ, trong lúc giận người này từng mắng kẻ khác như thế.
Hậu quả của khẩu nghiệp là cực kỳ khủng khiếp, dù chúng ta cố ý hay chỉ vô tình thì nhân quả vẫn ghi nhận tất cả và tính toán quả báo cho từng điều. Nên đừng tưởng chỉ nói đùa thì không đáng kể, không có chuyện đó. Sự thật là ta mắng người khác xấu xa, tệ hại như thế nào thì sau này ta sẽ làm đầy đủ lại tất cả những điều đó, không sót một điểm nhỏ. Nên từ đây về sau hãy cẩn thận một khi cất lời mở miệng, nếu có giận ai quá thì cũng đừng dại dột mà chửi tục, thay vào đó, hãy nói họ là người tốt, người dễ thương... để gieo nhân lành cho mình mai sau, như thế đỡ hơn nhiều.
Chúng ta thấy, nếu đi vào khu phố hay làng xóm nào mà nghe văng vẳng tiếng chửi bậy khắp nơi, ta biết ngay đó là khu phố kém văn hóa. Hoặc khi xem một bộ phim mà nghe nhiều lời chửi tục của các diễn viên, ta cũng biết rằng đất nước của họ tương đối kém văn hóa nên mới đưa những từ tục tĩu lên phim một cách tự nhiên như thế.
Trở lại với câu chuyện tích liên quan đến bài kệ Pháp Cú. Ta thấy lễ hội quái đản kia đã tạo điều kiện cho người ta gây tội. Bỗng nhiên quy định đó là ngày hội và họ tự cho mình quyền được sống buông tuồng, bừa bãi, gặp ai cũng chửi mắng. Rồi còn chửi để ép người khác phải cho tiền mới thôi, nghĩa là những người này đã mắc hai tội: vừa nói bậy vừa xin đểu.
Không những thế, nhiều người bình thường, đàng hoàng nhưng đến ngày đó cũng bắt chước bôi tro trét trấu lên người rồi nhảy ra đường nói lời tục tĩu. Việc sai quấy, vô văn hóa lại bị lây lan thành ngày hội, khiến mọi người gây nhân xấu để rồi chung nhau chịu quả báo hết. Sau sự kiện đó, Đức Phật đã nhắc nhở vua Ba Tư Nặc rằng: Một lễ hội như thế được tồn tại thật là điều bất hạnh cho cả quốc gia, vì sẽ có nhiều người dân đi vào đọa xứ. ế là từ đó vua Ba Tư Nặc nghiêm khắc ra lệnh cấm ngặt, ai còn tham gia vào ngày hội của kẻ điên sẽ bị bỏ tù. Kể từ đó, ngày hội này xem như vĩnh viễn chấm dứt. ật là may mắn!
Nhân sự kiện có những người thích nói cho đã cái miệng như thế, Đức Phật cũng ca ngợi người biết giữ chánh niệm, kiểm soát từng tâm niệm nhỏ nhặt của mình, không bao giờ nói một lời sai lầm thấp kém. Vì luôn biết kiểm soát tâm, không làm điều sai, không nói điều sai nên họ dần dần nhiếp được tâm trong thanh tịnh rồi tìm được niềm an lạc lớn lao về sau, đó là đạo quả giải thoát cao siêu.
Sự khác nhau giữa người ngu và người trí
Phật đã nói rằng:
Người trí sống siêng năng
Không buông tuồng bừa bãi.
Không buông tuồng bừa bãi nghĩa là không chạy theo những thú vui tầm thường của thế gian. Người trí tìm niềm vui trong việc làm thiện và trong đạo đức thanh cao, còn trò vui thế gian với họ thật sự rất cấu uế. Nghĩa là, khi chưa biết đạo ta xem một chầu nhậu là trò vui, một cuộc chơi bời không biết ngày mai là trò vui, cho đến khi hiểu đạo rồi nhìn lại mới thấy tất cả những điều đó đều thật ghê tởm. Tâm lý rất tự nhiên là vậy.
Với người xuất gia tu hành cũng thế. Giây phút trước khi chưa ngộ đạo họ vẫn còn thấy cái này là vui, cái kia là đáng thích nhưng ngay giây phút ngộ đạo, nhìn lại những điều đó, họ chỉ thấy đáng chán và cấu uế. Trong tâm đã khác trước nên nhân sinh quan cũng thay đổi, những điều ngày xưa mình từng ham thích thì nay chỉ thấy là loạn động, không đáng để đắm luyến. Do đó người trí không bao giờ sống buông tuồng bừa bãi, không chạy theo những trò vui tầm thường của thế gian.
Ngày nay ngoài những trò vui truyền thống, xã hội còn xuất hiện thêm những trò vui hiện đại như game online, facebook... Người ta mê game đến nỗi bỏ ăn bỏ ngủ. Có người rút dao đâm nhau vì tranh giành cây gươm thần trên mạng. Cây gươm đó không có thật nhưng họ giết nhau thật. Hoặc nhiều người chìm trong thế giới ảo rồi phụ thuộc vào nó và quên mất đời sống thực của mình. Họ không quan tâm đến những người gần bên, những nghĩa vụ, trách nhiệm thực nữa, mà chỉ chạy theo cái hạnh phúc mờ ảo, không thật rồi cuối cùng mất hết tất cả. Không ít người còn sa chân vào tội lỗi từ đó. Như vậy, những trò chơi là ảo, hạnh phúc là ảo nhưng dẫn đến tội lỗi thật, mất sức khỏe thật, hạnh phúc tan vỡ thật.
Công nghệ càng phát triển thì các trò vui mới ngày càng phong phú và hấp dẫn hơn, con người cũng ngày càng có nhiều cơ hội hưởng thụ hơn. Tuy nhiên, những niềm vui tạm bợ ấy chỉ cuốn hút được người không có trí, còn người trí tuệ thì ngay từ đầu đã xác định đó là sai lầm và không bao giờ dấn thân vào.
Phật nói rằng người ngu thì “Sống bừa bãi điên cuồng”, còn người trí “Không buông tuồng bừa bãi”. Nghĩa là người trí biết dành phước để tu, còn người ngu có bao nhiêu phước thì dồn vào hưởng thụ cả. Hễ có tiền là họ lập tức tìm cách hưởng thụ cho đến hết tiền, hết phước mới thôi, còn người trí thì ngược lại, biết dành tiền để làm việc thiện, biết dành phước mà đi vào tu tập tâm linh. Sự khác nhau giữa người ngu và người trí là vậy.
Cuộc đời kỳ lạ của ngài Đại Ca Diếp
Câu chuyện trong bài Pháp Cú này liên quan đến ngài Đại Ca Diếp. Một hôm khi đang ở gần thành Vương Xá, ngài đi vào một cái hang tên Pipphali và tọa thiền nhập định trong đó. Rồi ngài dùng thiên nhãn quan sát thế gian với vô số chúng sinh: người giàu và người nghèo, người khôn và người ngu, nhân duyên kiếp trước thế nào, sau khi chết sẽ đi về đâu... ngài đều nắm rõ. Cách đó khoảng mấy trăm dặm, ở Kỳ Viên tinh xá Đức Phật cũng đang nhập định. Mà các vị chứng đạo ở trong định thì gặp nhau và trở thành một với nhau. Trong thời gian Đức Phật nhập định, bất cứ ai nhập định Phật đều biết và những vị đó cũng biết rằng Phật đang ở trong định. Khi ấy Phật đã gửi đến ngài Đại Ca Diếp một thông điệp: “Chỉ có Phật mới nhìn thấu suốt mọi nghiệp duyên nhân quả của tất cả chúng sinh. Còn Alahán tuy có thiên nhãn nhưng vẫn chưa thể thấy rõ được hết”. Sự khác nhau giữa một Đức Phật và một vị Alahán là thế.
Đức Phật gửi ý niệm đó đến để ngài Ca Diếp biết rằng những điều mà ngài thấy được chưa phải là tất cả. Đến triệu triệu triệu kiếp sau, đến khi trở thành một Đức Phật thì ngài Ca Diếp mới thành tựu thiên nhãn siêu xuất gấp bội bội lần một vị Alahán như hôm nay. Mặc dù đối với phàm phu như chúng ta thì thiên nhãn Alahán là quá siêu tuyệt, quá vĩ đại, nhưng nếu so với Phật thì vẫn còn thua xa.
Sau khi xuất định, Đức Phật kể lại cho ngài Ananda nghe về chuyện ngài Ca Diếp dùng thiên nhãn quan sát thế gian và Phật đã gửi lời huấn thị đến ngài Ca Diếp như thế nào. Đồng thời Phật tán thán các vị Alahán bằng bài Pháp Cú:
(28) Người trí không buông lung
Rất tinh cần tu tập
Bước lên đỉnh núi cao
Nhìn thế gian xao động.
Đó là lời khen ngợi dành cho một bậc ánh đắc đạo vượt thoát khỏi sự tầm thường của thế gian, vượt khỏi trầm luân sinh tử và nhìn thấy rõ thế gian. Ta nhớ điều này, khi một vị vượt lên khỏi thế gian, các ngài sẽ nhìn rất rõ về thế gian, chứ không phải là không biết thế gian nữa.
Câu Bước lên đỉnh núi cao/ Nhìn thế gian xao động không thể hiểu theo con mắt của phàm phu vì thiên nhãn không phải là nhìn cảnh vật như ta nhìn những hình ảnh chuyển động qua lại trên màn hình. Thật ra thiên nhãn nghĩa là sự cảm nhận vô hình nhưng sâu thẳm, trùm khắp, vượt qua mọi thời gian hay không gian.
Chẳng hạn khi muốn biết về một người đang ở cách mình 100 cây số, vị Alahán lập tức cảm nhận được người đó như thế nào. Muốn biết về hình thể thì biết hình thể, muốn biết về tâm tính thì biết tâm tính, muốn biết về bệnh tật thì biết bệnh tật, muốn biết về nhân quả thì biết nhân quả. Không phải vị ấy nhìn thấy người kia trước mặt mình dù ở cách xa nhau, mà vị ấy biết như đang ở tại chỗ, biết thẳm sâu trong tâm người đó bằng cái cảm nhận vô hình. Đây chính là điểm khác nhau giữa con mắt phàm và con mắt của ánh.
Vì thiên nhãn trùm cả thời gian nên khi vị Alahán biết về một người thì biết luôn nhân quả của người đó từ vô lượng kiếp. Ví dụ vị Alahán nhập định, hướng tâm về một người và biết người đó đang ở trong tù, ngay đó vị ấy cũng biết rằng ngày xưa họ đã gây cái nghiệp gì để phải chịu quả báo hiện tại. Bởi thời gian dù vô tận nhưng lại cùng ở một điểm trong tâm của vị Alahán.
Cho nên có vị thiền sư đã nói rằng: “Một sát na, một khoảnh khắc mà thâu nhiếp cả vô lượng thời gian”, vì đối với một vị chứng Alahán thì thời gian từ quá khứ xa xưa, hiện tại cho đến tương lai đều như đang ở cùng một lúc với nhau mà thôi. Hoặc có vị nói: “Một hạt cải mà che hết cả bầu trời”, tức là với các vị đã chứng đạo thì không gian vô tận cũng là một, không còn có khoảng xa gần nữa. Khái niệm này vượt ngoài suy diễn bình thường, tâm phàm phu không thể nào hiểu được, cũng không thể dùng khoa học để lý giải nổi. Chúng ta chỉ có thể mơ hồ cảm nhận mà thôi.
Đức Phật đã đọc câu kệ trên để khen ngợi ngài Ca Diếp cũng như rất nhiều bậc Alahán trong thời đại của ngài. Đức Phật rất đề cao ngài Ca Diếp, nhiều lần tán thán, khen ngợi ngài. Đặc biệt, một lần Đức Phật từng khen ngài Ca Diếp đã chứng được tam minh lục thông như Phật và mời ngài ngồi chung tòa. Đức Phật nói rằng nếu không gặp Phật thì tự ngài Ca Diếp tu hành cũng được chứng đạo, bởi công đức quá khứ của ngài cực kỳ lớn.
Ngài Ca Diếp được sinh ra trong gia đình giàu có, dung mạo đẹp đẽ, thân ngài cũng óng ánh sắc vàng gần như Phật và lại lớn tuổi hơn Phật. Nên có người từng lầm tưởng ngài Ca Diếp là thầy của Đức Phật. Biết được cái tâm mọi người hiểu lầm nên ngài Ca Diếp lập tức quỳ xuống đảnh lễ Phật để mọi người biết rằng ngài chỉ là đệ tử của Phật mà thôi.
Từ thuở bé ngài Ca Diếp đã có đức hạnh phi phàm, sau này ngài cũng tự cắt tóc xuất gia giống như Đức Phật khi còn là thái tử. Mãi đến khi có duyên gặp Phật ngài mới gia nhập Tăng đoàn rồi chỉ bảy ngày sau đã chứng Alahán. Công đức của ngài thật là siêu việt. Ngài có đặc điểm là luôn thích sống đơn giản, khổ hạnh. Từ ngài toát ra sự nghiêm trang, trầm mặc và hơi nghiêm khắc nên ngài rất có uy tín với đại chúng. Vì thế, sau khi Đức Phật nhập Niết bàn, ngài là người phù hợp nhất với vị trí lãnh đạo Tăng đoàn để kết tập kinh điển.
Câu chuyện về cuộc đời ngài cũng rất nổi tiếng, trong đó nổi bật là giai thoại ngài lấy vợ suốt 10 năm nhưng hai người vẫn giữ sự trong sạch và cùng nhau tu hành. uở ấy, vì cha mẹ đã lớn tuổi nên buộc ngài phải lấy vợ để giữ gìn gia sản, trong khi ngài chỉ muốn đi tu. ế là ngài nghĩ ra một điều kiện để làm khó cha mẹ mình. Vốn có tài vẽ tranh, ngài đã vẽ ra một cô gái theo tưởng tượng và nói rằng nếu cha mẹ tìm ra người con gái với da dẻ ánh lên sắc vàng và sở hữu vẻ đẹp lộng lẫy như thế, ngài sẽ cưới cô ta làm vợ. âm tâm ngài tin rằng trên đời chắc chắn không có ai đẹp đến mức như vậy. Nhưng thật xui xẻo, cô gái đó thật sự tồn tại.
Khi các gia nhân mang bức tranh tỏa ra tìm kiếm khắp nơi, không ngờ lại tìm thấy một người giống hệt trong tranh vẽ. Nhân quả nghiệp duyên thật là khủng khiếp. Họ vui mừng tức tốc phi ngựa về báo tin là đã tìm được người như ý. Phần ngài Ca Diếp thì hết sức ngạc nhiên nghĩ không lẽ trên đời tồn tại con người như vậy? Ngài liền viết một bức thư tạ lỗi gửi cô gái kia, thú thực rằng ngài không hề muốn lấy vợ mà chỉ muốn làm khó cha mẹ mình thôi, mong cô tha thứ và đừng nhận lời dạm hỏi để ngài được đi tu. Ngài nhờ gia nhân gửi thư đến, không ngờ giữa đường anh này tò mò mở thư ra xem và đã lén viết lại theo nội dung hoàn toàn ngược lại. Đọc được bức thư và cũng vâng lời cha mẹ, cô gái đành phải nhận lời. Khi tin được báo về, ngài Ca Diếp như bật ngửa vì không biết tại sao mình chỉ vẽ cô gái trong tưởng tượng mà cô lại có thật trên đời, và tại sao dù cho ngài cầu xin cô hãy từ chối, cô vẫn quyết định nhận lời?
Đến khi cưới về, không ngờ vợ ngài cũng là người một lòng tu hành nên ngay đêm tân hôn đã không cho hôn phu động đến mình, còn ngài Ca Diếp cũng không bao giờ động đến vì lòng ngài luôn tha thiết giữ giới. ế là dù mang danh nghĩa phu thê nhưng suốt mười năm họ vẫn sống hoàn toàn trong sạch. Họ hiểu rằng cả hai đều tha thiết tu hành nên kính trọng nhau và xem nhau như bạn. Chờ đến khi cha mẹ đôi bên đều đã qua đời là họ lập tức đi xuất gia. Nhưng vì chưa có duyên gặp Phật nên hai người phải tự xuống tóc. ế là mỗi khi đi khất thực, ngài Ca Diếp ôm bình bát đi trước, bà cũng lặng lẽ ôm bình bát đi theo sau. Dù đã xuất gia, hai vị vẫn tu hành cùng nhau bởi lúc đó ngài Ca Diếp cũng xót xa cho bà là thân nữ, nếu ngài bỏ đi thì sẽ không có ai bảo vệ.
Nhưng việc hai người cứ đi chung cũng khiến nhiều người không hiểu rồi đàm tiếu không hay nên hai người đành tách ra. Ở đoạn đường hẻo lánh, ngài Ca Diếp đi sau bà một đoạn xa để bảo vệ, đến khi vào thành Vương Xá thì hai người từ biệt nhau và chúc nhau cùng tìm được đạo lý để tu hành giác ngộ. May mắn là không lâu sau đó, họ đã gặp Phật, rồi ngài trở thành tỳ kheo Tăng, còn bà là tỳ kheo Ni, và hai vị đều nhanh chóng đắc đạo. Câu chuyện về nhân duyên của hai vị lạ lùng, hấp dẫn như vậy.
Bước lên đỉnh núi cao, nhìn thế gian xao động...
Ý vị trong câu nói này thật hay. Chúng ta hãy tưởng tượng mình cao hơn một chút, vượt lên khỏi thân phận hiện tại một chút để hiểu thế nào là nhìn thế gian xao động, và mới thấy được cái hay của bài kệ.
Bình thường người ta không tin rằng bản chất cuộc đời là đau khổ. Có người còn thật lòng nói: “Tôi hài lòng với cuộc sống của mình”, cho đến khi nghe xong bài giảng Tứ ánh Đế, được phân tích thế nào là khổ rồi ngẫm lại mới thấy đúng là mình khổ thật. Chúng sinh luôn luôn chìm trong đau khổ nhưng không hề biết là mình khổ. Tại sao vậy?
Chúng ta hãy nhìn một con chim, liệu nó có thấy mình khổ không? Không, vì nếu thấy thì nó đã đắc đạo rồi. Nó chỉ thấy mình hay hơn con người khi được bay lượn tự do trên bầu trời. Nhưng con người có thấy con chim khổ không? Có, vì tối ngày nó phải lo kiếm ăn. Con người chỉ đi làm ngày bao nhiêu tiếng đồng hồ, cơm nước đã có người nấu, có sự phân công đâu ra đó rồi, còn con chim thì tối ngày trong đầu chỉ loanh quanh luẩn quẩn với duy nhất một việc là kiếm ăn. Chúng phải bay lượn cả ngày, với đôi mắt lúc nào cũng lo âu nhìn quanh xem có cái gì mổ ăn được không. Nhưng bản thân nó lại thấy con người mới khổ.
Chúng sinh là như vậy, thường không biết mình khổ, và người vượt khỏi thân phận nào rồi nhìn lại mới thấy thân phận đó là khổ. Ví dụ nếu người ngoài hành tinh bay đến trái đất, họ sẽ thương cho con người trái đất phải sống quá lạc hậu khổ sở, với trí tuệ quá thấp so với họ. Ví dụ đường xá ở trái đất này hay tắc đường liên miên, trong khi ở hành tinh của họ không bao giờ xảy ra tình trạng đó, họ có những phương tiện di chuyển siêu việt hơn. Vì thế, với người ngoài hành tinh, con người ở trái đất này thật là đáng thương.
Nhưng nếu một bậc Alahán nhìn vào người ngoài hành tinh thì các vị sẽ thấy những người ngoài hành tinh đó thế nào? Cũng rất đáng thương, vừa ngu vừa khổ. Nghĩa là, chỉ người cao hơn ta mới thấy ta thấp bé, người tài giỏi hơn ta mới thấy ta sai lầm, người hạnh phúc hơn ta mới thấy ta đau khổ. Còn chính ta thì không bao giờ nhìn ra sai lầm hay đau khổ của mình.
Ví dụ có người nói với mình: “Tôi thấy cuộc sống của anh thật là xao động và bất an”, ta phủ nhận ngay: “Đâu có, tôi sống bình thường, không bất an, tôi làm ăn ổn định, sự sản đâu ra đó. Tôi vẫn đi chùa, tụng kinh, lạy Phật. Tôi đâu thấy xao động ở chỗ nào?” Nhưng nếu ngày nào đó chứng được ánh quả rồi nhìn lại ta sẽ thấy người bạn năm xưa đã nói đúng, đúng là mình quá khổ, bao năm qua đi trong si mê ngu tối, đã giẫm qua không biết bao nhiêu là tội lỗi mà không hay. Đến khi có người nói cho mình sự thật thì lại không tin, sau này vỡ ra rồi mới thấy hối hận.
Cũng vậy, Đức Phật nói rằng một bậc ánh đã vượt lên trên tầm cao của trí tuệ, dùng thần thông nhìn xuống thế gian và nhận ra thế gian thật là xao động. Nhưng chúng ta không thể hiểu được câu nói này nếu chưa thoát khỏi mình. Chỉ khi nào đã vượt khỏi thân này và nhìn xuống trái đất, ta mới thấy thế gian đầy xao động và khổ đau. Con người sống với nhau nhưng còn giận hờn, thù ghét, lợi dụng, lừa gạt, chiếm đoạt và ngược đãi nhau quá nhiều... Rồi những trò mà con người gọi là vui thật ra đều là cấu uế, dơ bẩn, phiền động. Vì còn đắm chìm trong đó nên ta thấy rất vui, nhưng trong con mắt của những vị chứng đạo thì chúng đều là đáng chán.
Hoặc ta thấy dưới hồ có những con cá đang tung tăng bơi lội, mỗi lần nghe ai gõ tiếng chuông báo hiệu và ném bánh mì xuống là chúng xôn xao, tranh nhau đớp lấy. Khi ăn được miếng bánh mì những con cá cảm thấy thế nào? Hạnh phúc vô cùng. Còn ta đứng bên trên nhìn xuống lại thấy thật là đáng thương, chúng nhỏ bé, tầm thường, đau khổ quá, miếng bánh có đáng gì đâu mà giành giật với nhau rồi vui mừng như thế. Cuộc đời cứ như vậy.
Có những bài báo từng nói rằng: “Hãy đi với giới trẻ - đi để thấy và để sợ khi chứng kiến giới trẻ sa lầy trong những trò vui thác loạn, thiêu cháy đời mình trong cờ bạc, ma túy, dục lạc thấp hèn. Giới trẻ đua nhau làm điều mình thích rồi khoe khoang chiến tích trong vui mừng. Giật được của ai chiếc điện thoại di động là những thanh niên rú ga chạy trên đường hò reo rồi đem bán đi để lấy tiền nướng vào ma túy và vũ trường, xem như đó là một ngày vinh quang.”
Nhưng người có trí tuệ nhìn vào sẽ thấy sao? Quá thê thảm, vừa đáng thương, vừa đáng chán. ế gian đầy rẫy những chuyện như vậy. Chúng ta được sống trong bình an, được che chở dưới mái chùa yên bình, được hưởng ánh sáng đạo lý của Phật, của Pháp, của Tăng... Nhưng ngoài kia, cứ mỗi giây mỗi phút trôi qua, là trên khắp thế giới này đã xảy ra không biết bao nhiêu tội lỗi, bao nhiêu đau khổ đang tiếp nối.
Dòng nước mắt của chúng sinh tuôn đổ
Còn nhiều hơn nước biển cả mênh mông Còn nhiều hơn trăm con suối, nghìn sông Nỗi đau khổ là vô cùng khôn kể...
Hãy thử hình dung ở một góc xa trên khắp thế giới hiện nay người ta đang làm gì? Có phải họ đang lợi dụng nhau, lừa gạt nhau, dụ dỗ nhau, mưu hại nhau, ngược đãi nhau, cướp đoạt nhau, giết hại nhau... từng giờ từng phút? Nên nói thế gian xao động nhưng ta không thấy được, bởi ta chỉ ngồi trong bốn bức tường. Còn bậc ánh bằng tuệ nhãn của mình thì cùng một lúc thấy hết tất cả. Vị ấy biết trong giờ này phút này bao nhiêu tội ác đang diễn ra, trong giờ này phút này bao nhiêu nỗi khổ đang giăng phủ, thấy rất rõ. Vậy nên các vị mới thấm thía được nỗi khổ của thế gian mà thốt lên câu “Bước lên đỉnh núi cao, nhìn thế gian xao động.”
Còn con người đang chìm trong thế gian thì không thấy thế gian là xao động, cứ nghĩ mình là giỏi; cứ khó chịu khi thấy ai hơn mình; cứ hơn thua nhau từng câu nói, từng danh hiệu, từng tiếng khen; cứ tìm cách khoe mẽ lừa gạt người, lúc nào cũng nói: “Tôi có hai tỷ rưỡi vừa mới bị trộm lấy mất”v.v... Luôn luôn tìm cái ảo danh và không bao giờ thấy cái sai lầm của mình. Chỉ những bậc ánh vượt lên trên cao rồi mới thấy rõ những trò bợm, những đau khổ, oan trái của thế gian này mà thôi.
Và giữa một thế gian đang loạn động quay cuồng như vậy, nếu có con người nào biết giữ mình trong sạch, không chạy theo trò vui hư ảo, biết tu hành và biết giúp người khác tu hành thì đó quả là viên ngọc quý trên cuộc đời. Nếu coi thế gian là một đống rác của những thú vui tầm thường, thì trong đống rác đó lâu lâu vẫn điểm sáng bởi một vài viên ngọc của những con người giới hạnh sạch trong. Chúng ta hãy giữ mình, trở thành một viên ngọc sáng chói, để những vị ánh khi nhập định nhìn xuống sẽ thấy thế gian bớt đi màu sắc ảm đạm, u buồn của khổ đau.
Thêm vào đó, khi ngẫm về ý nghĩa của câu “Nhìn thế gian xao động”, chúng ta cũng nhận ra trách nhiệm của chính mình: Mỗi người phải là một ngọn lửa thắp lên niềm tin đạo lý vào khắp nẻo nhân sinh, là một bóng mát chở che để những con người thế gian mỏi mệt vì những lầm lỗi có thể tìm về tựa nương. Và vì đã biết đạo lý của Phật nên mỗi người chúng ta hãy là một viên ngọc giữa thế gian cấu uế và tội lỗi này, đem ánh sáng Phật Pháp soi rọi, giúp cho chúng sinh cùng sáng theo. Ta cũng nguyện sẽ là nguồn suối mát thương yêu chảy vào sa mạc cuộc đời đang khô cháy bởi hận thù, si mê này để xoa dịu bớt đau khổ và cùng giúp nhau tu hành.
Chúng ta mơ ước rằng ngày nào đó mình đắc được ánh quả cao siêu, vượt khỏi thế gian và khi nhìn xuống ta sẽ chỉ thấy thế gian đang reo vui trong điều thiện, trong chánh pháp, trong niềm hạnh phúc thanh cao, còn mọi hơn thua thù hận ích kỷ đều đã tan biến giữa hư không. Đừng để khi bước được lên đỉnh núi cao nhìn xuống mà chỉ thấy thế gian mãi xao động thì thật là xót xa.
Bây giờ, có thể ta chưa bước lên được đỉnh núi cao ấy, nhưng từng ngày trôi qua, ta nguyện sẽ ráng giúp nhau biết đạo lý, giúp nhau cùng thương yêu, tu hành và bỏ dần những hận thù, gian dối trong lòng. Để cùng nhau xây dựng một thế giới thánh thiện, an vui và hạnh phúc.
Ngày nào đó giữa trần gian ta bước
Thấy mọi người tìm được chốn an vui
Hết đau thương nên rạng rỡ nụ cười
Hết bóng tối cuộc đời đầy ánh sáng.
Ngày nào đó ta đi qua năm tháng
Nghe mây bay, gió thoảng với chim ca
Người thương nhau hạnh phúc sẽ lan xa
Đời chất phác như là cây với cỏ.











