(7) Ai sống nhìn tịnh tướng
Không hộ trì các căn
Ăn uống thiếu tiết độ
Biếng nhác, chẳng tinh cần
Ma uy hiếp kẻ ấy
Như cây yếu trước gió.
(8) Ai sống quán bất tịnh
Khéo hộ trì các căn
Ăn uống có tiết độ
Có lòng tin, tinh cần
Ma không uy hiếp được
Như núi đá trước gió.
Bài kệ được Phật nói ra khi trú ngụ gần Setavya và từ nhân duyên sau:
Thời Phật tại thế, có một gia đình sinh được ba người con trai đều đặt tên là Kala (‘Kala’ trong tiếng Ấn Độ nghĩa là ‘đen’). Mahà Kàla (Đại Hắc) là người anh cả, Majjihima Kàla (Trung Hắc) là người anh kế và Culla Kàla (Tiểu Hắc) là em út.
Ba anh em đều làm nghề buôn bán, người thứ hai chịu trách nhiệm quản lý cửa hàng buôn bán rất lớn tại nhà, còn người anh cả và người em út thì phụ trách những chuyến buôn xa. Đoàn thương buôn của họ gồm nhiều cỗ xe bò lớn chở hàng hóa, có tôi tớ phục vụ và có cả những người cầm gươm giáo đi theo bảo vệ đoàn khỏi kẻ cướp trên đường. Họ đi từ tỉnh này qua tỉnh kia, có khi còn sang tận các quốc gia lân bang.
Vào thời xã hội còn lạc hậu mà tổ chức được những chuyến đi quy mô như vậy chứng tỏ họ rất giàu có. Cũng vì quá giàu nên ông anh cả có đến tám người vợ, nhưng chưa kịp cưới người thứ chín thì ‘sự cố’ xảy ra.
Một hôm như thường lệ, hai anh em dẫn đầu đoàn xe bò di chuyển từ Setavya qua thành Xá Vệ (Sāvatthī), gần Kỳ Viên (Jetavana). Chợt họ trông thấy nhiều người cầm phẩm vật, hoa tươi, mặc trang phục chỉnh tề cũng đang đi trên đường, đoàn người đông đến nỗi đoàn xe bò của họ phải dừng lại. Thấy chuyện lạ, người anh cả Đại Hắc tiến lại hỏi:
- Các hiền hữu đi đâu mà nghiêm trang thế này?
- Thưa chúng tôi đến Kỳ Viên để đảnh lễ cúng dường Đức Thế Tôn và nghe pháp.
Duyên xưa trỗi dậy, bỗng nhiên Đại Hắc rúng động toàn thân, ông liền quay sang nói với em mình:
“Em hãy trông coi đoàn xe để anh vào Kỳ Viên xem Đức Thế Tôn là ai”. Mặc cho Tiểu Hắc nhăn nhó phản đối, Đại Hắc lập tức nhảy phắt xuống xe, chỉnh lại y phục rồi chạy theo đoàn người. Vào đến nơi, ông cũng hòa lẫn trong thính chúng ngồi nghe pháp. Nhưng hôm đó, từ đầu đến cuối Đức Phật chỉ nhìn mặt Đại Hắc mà thuyết pháp, giống như buổi thuyết pháp chỉ dành cho mình ông vậy. Suốt cả bài pháp, Phật đặc biệt lưu ý về sự nguy hiểm, sự vô thường qua mau của dục lạc thế gian (vì Phật biết ông có đến tám người vợ, đang sống giàu sang sung sướng). Nghe xong bài pháp của Phật, ông liền ngộ đạo và xin xuất gia. Khi ấy Phật mới hỏi rằng:
- Này Đại Hắc, ở nhà ông còn cha mẹ già cả không?
- Thưa Thế Tôn, cha mẹ chúng con đã qua đời.
- Vậy ông còn ai là thân quyến?
- Bạch Thế Tôn, con vẫn còn hai người em, một người ở nhà trông coi cửa hàng còn một người theo con đi buôn.
- Vậy hãy đến báo tin ông đi xuất gia cho họ được biết, đừng ra đi đường đột.
Ông đảnh lễ Phật rồi lui về. Đoàn xe vẫn chờ ngoài cửa tịnh xá. Với đôi mắt kiên định, Đại Hắc bước đến nói với em mình:
- Này em, anh sẽ xuất gia theo Thế Tôn, anh xin giao lại mọi tài sản cho em và Trung Hắc.
Mặc cho người em khóc lóc la lối ngăn cản, Đại Hắc vẫn dứt khoát ra đi. Tiểu Hắc lúc này luống cuống hoảng hốt không biết phải làm sao, đành quay lại nói với những người hầu cận: “Các ngươi hãy dẫn hết đoàn xe này trở về, còn ta sẽ đi xuất gia luôn!” Thế là ông nhảy xuống xe rồi lật đật chạy theo Đại Hắc xin xuất gia.
Nhưng hai anh em xuất gia với hai tâm trạng hoàn toàn khác nhau. Người anh vì giác ngộ trước bài pháp của Phật nên quyết tâm trở thành một sa môn tìm cầu sự giải thoát. Còn người em thì cả một đời lệ thuộc vào anh mình, người anh dạy dỗ điều này, sắp xếp điều kia... chuẩn bị trước mọi thứ, nên không có anh thì người em không biết phải sống ra sao, điều hành công việc thế nào. Vì vậy ông quyết định xuất gia với một mục tiêu không hay ho gì, đó là tìm cách để lôi anh mình về.
Quả nhiên sau khi xuất gia, trong khi người anh hết sức tinh cần, tu hành nghiêm chỉnh thì người em cứ lao xao chộn rộn không yên. Nhất là khi có những tín nữ đi vào tinh xá nghe Phật thuyết pháp, ông cứ hết nhìn ngắm người này, xuýt xoa người kia, bình phẩm người nọ. Vì mải chiêm ngưỡng các cô gái nên bao lời pháp vàng ngọc của Phật hoàn toàn không lọt vào tâm ông. Thấy ông quá bê bối, các tỳ kheo lớn tuổi cũng phiền lòng nhưng các ngài không rầy trách nhiều vì ông mới còn tập sự, chưa thọ giới.
Ít lâu sau, khi đã mãn hạn tập sự, chuẩn bị thọ giới tỳ kheo, ngài Đại Hắc đến bạch với Phật:“Bạch Thế Tôn, để làm tròn bổn phận của người sa môn thì cần có những pháp tu nào?” Đức Phật nói rằng có hai pháp là pháp học và pháp hành.
Vị Đại Hắc nói: “Bạch Thế Tôn, vì đã lớn tuổi nên con không học được nhiều, con chỉ lãnh hội được một số giáo lý căn bản mà Thế Tôn đã chỉ dạy. Có lẽ con không thể làm tròn pháp học nhưng con có thể vâng giữ pháp hành, con xin Thế Tôn chấp thuận cho con được tinh tấn thực hành thiền định. Hơn nữa con có nhược điểm là cả quãng đời vừa qua đã sống trong dục lạc, vì thế con muốn tập trung vào đề mục thiền quán này cho kỹ”.
Đức Phật đồng ý và dạy ông hãy đến bãi tha ma để chuyên tu hạnh thanh tịnh. Vâng lời Phật, cuối thời thiền đầu hôm, khi mọi người đã ngủ ông tìm đến đó tọa thiền, quán các tử thi. Rồi khi hừng đông, lúc mọi người chưa thức dậy ông lại trở về tinh xá.
Bãi tha ma mà tỳ kheo Đại Hắc tìm đến do một gia đình quản lý, khi có ai đưa xác người thân đến và dặn dò thế nào thì họ sẽ làm đúng như thế đấy. Nếu người ta muốn hỏa thiêu, họ sẽ chất củi ngoài trời, đặt tử thi lên giàn, cúng lễ với hương hoa theo nghi thức thiêu xác rồi châm lửa đốt. Lúc khói bốc lên mịt mờ cũng là lúc cái xác bị giật lên, tay chân co quắp ghê rợn. Vì vậy trước khi thiêu, người ta thường phải dùng dao chặt bớt gân của tử thi để cái xác bớt giật. Khi bị thiêu như vậy, cái xác sẽ bị chảy dịch, bốc mùi hôi thối và cuối cùng là cháy đen, rất đáng sợ. Quá trình hỏa táng tiêu tốn nhiều củi và dầu nên với những gia đình không có điều kiện, họ sẽ giao xác thân nhân lại cho người quản lý bãi tha ma để người này phân cái xác ra thành từng mảnh cho kên kên đến ăn. Phong tục này gọi là điểu táng.
Bấy giờ, người trông coi bãi tha ma này là một bà cụ tên Kàlì. Khi thấy có một sa môn trọc đầu cứ thấp thoáng nơi gốc cây này, bụi cỏ kia mà nhìn những xác chết, bà không khỏi nghi ngờ. Nhưng đến khi phát hiện ngài là một sa môn đang thực hành đề mục quán tử thi (nhìn xác chết để quán tưởng về sự vô thường tạm bợ của thân xác con người, từ đó mà diệt tâm tham muốn), bà liền đến tiếp chuyện và lưu ý ngài ba điều. Thứ nhất ngài nên báo cho bà bởi bà là người quản lý ở đây. Thứ hai ngài nên báo cho bậc thượng thủ nơi tinh xá ngài ở để vị đó biết ngài đi đâu. Thứ ba là ngài phải báo cho trưởng thôn, tức là báo với chính quyền. Vì thời đó có những tay trộm cắp thường chạy vào bãi tha ma để cất giấu tang vật rồi đi ra tay không, đến khi không còn ai để ý nữa chúng mới quay trở lại để lấy đồ mang về nhà. Nên bà yêu cầu ngài phải trình báo với chính quyền để lỡ có trộm cướp chạy vào bãi tha ma giấu giếm đồ phi pháp, nhà chức trách vẫn biết ngài là người trong sạch đàng hoàng.
Chúng ta thấy rằng vào thời Đức Phật, các luật lệ trong xã hội cũng tương đối kỹ lưỡng chứ không qua loa sơ sài. Sau khi nghe bà trình bày hết ba điều, ngài Đại Hắc đồng ý và dặn bà nếu thấy tử thi nào thích hợp để làm đề mục thiền quán về sắc tướng thì hãy gọi ngài đến. Bà lão hoan hỷ hứa với ngài.
Ngày hôm ấy, có một cô gái cực kỳ xinh đẹp, con nhà giàu có, danh giá nhưng không may bị bệnh mất sớm, được người thân đưa xác đến bãi tha ma và gửi tiền nhờ bà hỏa táng. Bà liền báo cho ngài Đại Hắc tới. Trước tiên, bà thực hiện những nghi thức tụng táng, sau đó tháo bộ y phục bên ngoài ra, vì y phục đẹp đẽ của cô gái có thể cho lại người khác. Rồi bà mới chất củi, châm lửa bắt đầu thiêu, ngài đứng yên nhìn cái xác cháy dần với những lớp da bong ra, giống như da bò vằn vện, rồi mỡ chảy xuống, gương mặt nhăn nhúm đen đúa, toàn thân co giật liên hồi. Khi đã nhìn thật kỹ, thật thấm rồi, ngài mới từ giã đi về cốc vắng ngồi thiền quán tưởng về Hoại và Diệt. Ngài quán rằng thật sự trên đời các pháp hữu vi đều vô thường, biến đổi, chỉ có nội tâm thanh tịnh tịch diệt mới là niềm hạnh phúc thật sự. Ngay lúc đó, duyên xưa khai mở, ngài nhập được Minh sát tuệ và đắc quả. Ở trong tinh xá, Đức Phật, ngay lập tức biết tin ngài Đại Hắc đã đắc quả dù mọi người chưa ai hay.
Không lâu sau đó, Phật bảo các tỳ kheo hãy về vùng Setavya – quê hương của ngài Đại Hắc mà giáo hóa. Dĩ nhiên hai anh em Đại Hắc và Tiểu Hắc cũng đi với Phật cùng các tỳ kheo khác.
Khi đoàn tỳ kheo về đến vùng Setavya, những người vợ của Đại Hắc và Tiểu Hắc quyết tâm lôi kéo chồng mình hoàn tục nên đã đến thỉnh Phật xin được cúng dường trai tăng. Đức Phật đồng ý và chỉ định Tiểu Hắc đi về trước để sắp xếp. Thuở ấy, khi có ai cúng dường pháp hội, Phật luôn cử một vị tăng đến nhà gia chủ để sắp xếp chỗ ngồi cho chu đáo, không phải tới ngày trai tăng rồi Phật cùng chư Tăng mới đến. Luật ngày xưa là như vậy.
Vâng lời Phật, buổi sáng hôm đó Tiểu Hắc đến trước để sắp xếp chỗ ngồi cho hợp lý: đây là chỗ dành cho Phật, kia là chỗ của các trưởng lão, chỗ của các tỳ kheo... rồi buổi chiều cũng quay trở về tinh xá, nhưng lúc này ông đã mang hình tướng của người cư sĩ. Bởi lúc ở nhà ông bị mấy bà vợ cấu xé bắt hoàn tục, sẵn cũng không có tâm tu nên ông xuề xòa làm theo ngay. Sau khi trình với Phật rằng mọi việc đã được sắp xếp xong, thỉnh Phật cùng chư tỳ kheo ngày mai hãy đến, ông lui ra rồi về nhà ở luôn. Vào thời đó người mới tập sự nhưng chưa thọ giới nếu hoàn tục cũng là bình thường, không quan trọng nên không ai thắc mắc.
Các bà vợ của Đại Hắc thấy mấy bà vợ của Tiểu Hắc lôi chồng về thành công nên cũng quyết tâm làm như vậy. Thế là họ thỉnh Phật cùng chư Tăng đến thọ trai vào ngày hôm sau, trong bụng nghĩ ắt hẳn Phật sẽ cử Đại Hắc về sắp xếp. Nhưng lần này Phật lại chỉ định một tỳ kheo khác. Đến buổi trai tăng, khi mọi người đã thọ trai xong, các bà ra thỉnh Đức Phật về trước để ngài Đại Hắc ở lại hồi hướng công đức rồi trở về sau. Đức Phật đồng ý và bảo ngài Đại Hắc hãy ở lại. Không bỏ lỡ cơ hội, chỉ chờ Phật và chư tỳ kheo đi khỏi là tám bà vợ lập tức lao vào tấn công, định lột tấm y vàng của ngài, nhưng ngài đã dùng thần thông bay xuyên qua nóc nhà về tinh xá.
Trên đường về, những vị chưa đắc đạo trong đoàn chư Tăng đã hoang mang hỏi: “Hôm trước Thế Tôn cho Tiểu Hắc về nhà thì Tiểu Hắc đã hoàn tục, hôm nay ngài lại để cho Đại Hắc ở lại sau buổi trai tăng, vậy không biết chuyện gì sẽ xảy ra?”
Sau khi nghe các vị tỳ kheo xì xào bàn tán về những thắc mắc của các vị, Phật mới nói: “Các tỳ kheo, đừng nói thế! Tiểu Hắc sống bận rộn và lăng xăng, tham đắm trong những thú vui. Còn Đại Hắc, con của ta, không chạy theo các dục lạc, không lay động như một ngọn núi đá”. Và Đức Phật nói lên bài kệ, ngay khi vừa kết thúc bài kệ ngài Đại Hắc đã hiện ra trước mặt Phật và quỳ xuống đảnh lễ. Lúc đó Phật mới tán thán ngài Đại Hắc đã đắc quả và chư tỳ kheo mới hiểu ý của Phật khi sắp xếp ngài ở lại.
Chúng ta phân tích câu chuyện một chút.
Bài Pháp Cú này có bốn vấn đề: thứ nhất là nhìn tịnh tướng, thứ hai là hộ trì các căn, thứ ba là tiết độ trong ăn uống và thứ tư là tinh cần.
1. Nhìn tịnh tướng
Ý chính của bài Pháp Cú này là vấn đề nhìn tịnh tướng. Người xưa nói “nhìn tịnh tướng” nhưng ngày nay nghĩa của từ này đã thay đổi, không giống như xưa nữa. Khi học kinh điển chúng ta không nên cố chấp vào từ ngữ, điều cần thiết là phải hiểu được ý nghĩa cốt lõi bên trong, còn từ ngữ có thể thay đổi theo thời đại.
Như có Phật tử từng hỏi chúng tôi rằng: “Tu thiền trong bốn uy nghi đi, đứng, nằm, ngồi nghĩa là gì?” Chúng tôi nói rằng “Đi – đứng – nằm – ngồi” là từ của ngày xưa, còn bây giờ phải thay bằng từ “mọi lúc mọi nơi”. Ngày xưa chưa có từ “mọi lúc mọi nơi” nên phải dùng chữ “đi -đứng- nằm- ngồi”, còn bây giờ chúng ta nên dùng từ phù hợp với thời đại hôm nay cho dễ hiểu. Người nghe cũng có thể nhanh chóng nhận ra ý nghĩa chính xác là: dù làm gì, trong tư thế nào, đứng nghiêng hay nằm đánh đưa trên võng, lúc nào cũng âm thầm giữ công phu.
Hoặc người đồng bào dân tộc khi cầu nguyện Trời Phật thường hay khấn rằng: “Xin cho con một ngày được đỏ lửa ba lần”. Nghĩa đen là xin được đỏ lửa nấu ăn ba lần nhưng chúng ta phải hiểu theo nghĩa bóng là “xin được no ấm đủ đầy”. Vì đời sống của người dân tộc còn thiếu thốn, không phải ai cũng đủ gạo để nấu ăn ngày ba lần. Từ ngữ thì như vậy nhưng chúng ta phải hiểu theo nghĩa khác mới đúng với ý họ muốn diễn đạt.
Cũng vậy, từ “nhìn tịnh tướng” của người xưa phải được hiểu với nghĩa là “say sưa ngắm nhìn cơ thể người khác phái”. Thông thường cơ thể của người khác phái luôn là điều cuốn hút chúng ta, làm cho mình ưa thích, đó cũng là một bản năng tự nhiên mà tạo hóa đã giăng ra. Ví dụ người nữ nhìn thấy cơ thể người nam khỏe mạnh rắn chắc thì tự nhiên sanh lòng ưa thích, hoặc người nam thấy cơ thể một người nữ trẻ trung tươi tắn cũng khởi tâm thích thú. Khi học đến bài kinh này, chúng ta buộc phải động đến những vấn đề hơi tế nhị như vậy.
Trong các tài liệu y khoa có ghi rằng khi người nam đến tuổi trưởng thành, nội tiết tố testosterone tiết ra khiến họ khởi sinh tâm lý tự nhiên là ưa thích người khác phái có cơ thể đã phát triển. Nhưng trong y văn không có ý nào ngược lại, rằng người nữ cũng bị một loại nội tiết tố thúc đẩy khiến họ thích người nam khỏe mạnh đã đến tuổi trưởng thành, nên chúng tôi không biết tâm lý trên có tồn tại hay không.
Tuy nhiên, một lần chúng tôi đọc được bài báo viết về một cụ bà sống bên Tây phương đã sáu mươi mấy tuổi nhưng nhờ uống loại thuốc gì đó mà cơ thể dẻo dai khỏe mạnh trở lại, bà nói rằng: bà ở cái tuổi này rồi mà vẫn khỏe mạnh là nhờ vào loại thuốc đặc biệt kia, bây giờ khi thấy những người đàn ông trẻ bà bỗng ‘nổi gai ốc’, tức là có sự ham thích. Từ đó chúng tôi phát hiện là người nữ ngắm nhìn người nam cũng sinh tâm ham thích, nhưng vì trong y văn không thấy đề cập đến nên không biết sự thật thế nào, mà hỏi thì sợ không tế nhị. Thôi thì cứ nói cho bình đẳng rằng bên này thích bên kia, bên kia cũng có thích lại bên này.
Và đó là khuynh hướng rất tự nhiên của con người.
Thông thường người ta luôn cho phụ nữ thuộc phái đẹp. Trên thế giới chỉ có một người có suy nghĩ ngược lại là triết gia người Đức- Schopenhauer. Ông để lại những triết thuyết gần giống với đạo Phật, và cũng có cái chết nhẹ nhàng bình thản vào năm bảy mươi hai tuổi khi đang ngồi trên bàn ăn. Điều đặc biệt là cả đời ông không bao giờ lấy vợ và rất căm ghét phụ nữ.
Hồi nhỏ ông sống với mẹ – một phụ nữ trụy lạc, sa đọa, luôn đối xử tệ bạc với con trai mình. Chẳng biết có phải vì lý do này hay không mà suốt đời ông căm ghét phụ nữ kỳ lạ. Trong những lý thuyết triết học của mình, ông cũng công kích người nữ không thể tưởng tượng được. Ông viết “Chỉ một người đàn ông bị mờ mắt vì sự thúc đẩy của xác thịt mới có thể tặng danh từ phái đẹp cho cái giống người thấp bé, vai hẹp, mông rộng, chân ngắn kia... Thay vì gọi họ là phái đẹp, để bảo đảm hơn nên tả đàn bà là giống thiếu thẩm mỹ”. (1) Đại khái là chỉ có một mình ông cay cú như vậy, còn lại từ xưa đến nay ai cũng ca ngợi phụ nữ là phái đẹp. Thậm chí ngày nay, khi tìm lại những pho tượng từ thời Hy Lạp xưa, ta sẽ ngạc nhiên khi thấy có rất nhiều tượng khỏa thân được tạc sống động giống hệt người thật. Lý do là bởi người Hy Lạp trước đây cho rằng cơ thể con người là nét đẹp của tạo hóa, có những trường phái nghệ thuật từ Hy Lạp đã tạc cả những bức tượng người nữ khỏa thân vì họ xem tạc tượng khỏa thân là đỉnh cao của nghệ thuật. (1) Dẫn theo Will Durant, câu chuyện triết học (Trí Hải và Bửu Đích dịch), Đại học Vạn Hạnh, 1971, Tr.433.
Những bức tượng khỏa thân này được mang trưng bày ở những nơi công cộng như quảng trường, viện bảo tàng, nhà hát, nóc nhà, cho đến trong phòng khách gia đình v.v... Người ta xem đó là biểu hiện của văn minh, là mốt thời thượng. Việc cơ thể của con người (cả nam lẫn nữ) được tạc khỏa thân và mang đi trưng bày khắp nơi, đã tạo thành một văn hóa mới cho Tây phương. Dần dần người Tây phương thích ăn mặc phô bày cơ thể và càng ngày càng táo bạo hơn.
Có một thực tế là càng về sau, do ảnh hưởng của Tây phương tràn ngập nên không ít người Đông phương cứ ăn mặc hở dần, hở dần rồi đến mức không còn chấp nhận được nữa. Ngày nay đi trên đường phố, đập vào mắt chúng ta là những hình ảnh ăn mặc hở hang phản cảm vô cùng, nhìn thấy mà không biết than thở với ai.
Tại sao người nữ không nên ăn mặc hở hang? Vì cơ thể người nữ luôn gợi dục, đó là sự thật. Do đó đạo lý Đông phương quy định người nữ phải ăn mặc đoan trang kín đáo, tức là không khơi gợi sự thèm muốn nơi người khác phái. Các nhà đạo học phương Đông luôn nghiêm khắc trong vấn đề y phục của phụ nữ là vì thế. Ví dụ Nhật Bản có trang phục kimono truyền thống, hay Hàn Quốc có hanbok cũng cực kỳ kín đáo, đoan trang.
Chỉ có người Hồi giáo là buộc phụ nữ phải mặc trang phục bít kín từ đầu đến chân, khi ra đường phải dùng mạng che mặt, chỉ còn ló ra hai con mắt. Ban đầu người ta chỉ che đơn giản, nhưng rồi dần dần chỉ còn ló ra được đôi mắt, mà nếu ló gót chân ra là có chuyện ngay.
Đó là về bên Hồi giáo, còn trong đạo lý của Đông phương, chúng ta vẫn chủ trương phụ nữ phải kín đáo đoan trang ở mức vừa phải. Bao nhiêu nghìn năm qua chúng ta đã sống yên vui, ổn định trong nền văn hóa đó. Cho đến một ngày, nền văn hóa của Tây phương tràn vào phá tan những quan điểm tốt đẹp ấy và làm cho người ta có điều kiện để nhìn ‘tịnh tướng’ tức là ngắm nhìn cơ thể người khác phái, nhất là cơ thể người nữ.
Khi tâm hồn bị dao động vì nhìn tịnh tướng, những lầm lỗi kế tiếp sẽ xuất hiện
Bình thường nếu ai cũng ăn mặc đoan trang kín đáo thì người nam không có cơ hội ngắm nhìn cơ thể người nữ bị phô bày quá mức, và họ không bị ‘run rẩy’ như cây yếu trước gió. Chúng ta cần lưu ý khái niệm này, chẳng hạn một người đàn ông cứ bước ra đường là thấy nhan nhản trước mắt những cơ thể hở hang hết mức thì chỉ trừ người đã quyết tâm tu hành, còn lại đa phần đều bị ‘run rẩy’ như cây yếu trước gió.
Đó cũng chính là lý do khiến người thanh niên hay đàn ông bây giờ yếu đuối hơn ngày xưa. Tại sao? Vì thời nay, mỗi khi đi ra đường, dù không muốn nhưng họ cứ buộc phải nhìn những tịnh tướng phô bày ra trước mắt, và hệ quả tất yếu là tâm họ bị dao động như cây yếu trước gió. Từ đây, một loạt tâm lý yếu đuối, bất thiện khác dần dần xuất hiện khiến con người ta dễ rơi vào sa đọa, buông thả, hư hỏng. Đây là một chuỗi ảnh hưởng dây chuyền, được bắt đầu từ một chìa khóa ban đầu là sự động tâm khi nhìn tịnh tướng.
Thật ra ngoài tịnh tướng cũng còn nhiều yếu tố khác, ví dụ như tự cao hay ham thích bài bạc là chìa khóa cho nhiều sự hư hỏng kế tiếp. Hoặc thích uống rượu cũng là một chìa khóa mở ra con đường bê tha dài dài phía sau.
Ở đây chúng ta xét đến yếu tố nhìn tịnh tướng – ngắm nhìn cơ thể người khác phải là một chìa khóa gây ảnh hưởng dây chuyền đẩy con người đi vào một loạt lầm lỗi, hư hỏng phía sau. Vì vậy ở một xã hội mà người nữ cứ phô bày cơ thể quá mức thì đảm bảo rằng xã hội đó đang tha hóa về đạo đức. Đó là điều rất rõ. Nhiều người một mực khẳng định ăn mặc thoải mái là một quyền tự do của con người, tuy nhiên, cái tự do mà dẫn dắt con người ta đi đến sa đọa thì đó chắc chắn là loại tự do sai lầm.
Chúng ta để ý có những quốc gia được cho là tự do nhưng nếu sang đó sống ta sẽ thấy họ khắt khe hơn những nước Đông phương rất nhiều. Họ có những bộ luật cứng nhắc khủng khiếp, người dân trong đó bị siết chặt bởi luật lệ giống như nằm trong rọ, không ai dám làm gì vì nhúc nhích là vi phạm. Và trớ trêu là chính những quốc gia ấy lại luôn vỗ ngực nói mình là tự do và buộc các nước khác phải tự do giống mình.
Nhưng họ tự do ở đâu? Họ tự do ở những lãnh vực khiến con người ta dễ sống buông tuồng, sa đọa rồi cho đó là quyền con người. Còn các nước Đông phương thì ngược lại, những luật lệ của ta tuy có phần lỏng lẻo, ít ràng buộc con người, đôi khi còn có cái tình trong đó chứ không hoàn toàn cứng nhắc. Nhưng về đạo lý thì ta lại có những điều kiện khắt khe trong văn hóa, lối sống để giữ cho con người đừng rơi vào trụy lạc, hư hỏng. Hai quan niệm ngược hẳn nhau như vậy.
Bên Đông phương chúng ta thường hay bị phê bình là thiếu tự do, nhưng sự thực là chúng ta đã cho con người nhiều tự do trong đời sống bằng những bộ luật không quá chi tiết, hà khắc. Còn trong văn hóa, trong lối sống thì chúng ta đòi hỏi nghiêm túc hơn, nhất là trong những vấn đề dễ khiến cho con người bị hư hỏng. Chính sự khéo léo, uyển chuyển này đã giúp cho người dân ở các nước Đông phương có cuộc sống dễ chịu hơn, đồng thời hạn chế phần nào sự suy thoái đạo đức của con người, giữ cho xã hội được ổn định lâu dài.
Ngay cả đến thời đại này, khi nét văn hóa truyền thống của Đông phương đã phần nào bị mai một trước ảnh hưởng của Tây phương thì chúng ta vẫn thấy rằng, thẳm sâu trong lòng nhiều người dân Việt Nam còn rất yêu thích sự đoan trang, kín đáo của phụ nữ. Chúng tôi nhớ lại ngày còn là sinh viên đã nghe một giảng viên tâm sự rằng: “Thời đại của các anh chị ngày hôm nay không còn được niềm hạnh phúc như chúng tôi ngày xưa, đó là nhìn những cô gái đẹp trong dáng dấp e ấp đoan trang kín đáo. Ngày hôm nay ra đường các anh sẽ thấy nhiều phụ nữ trẻ trung ngồi trên xe mà không ý tứ...” Ông dừng lại ngang đó, để cho người nghe tự suy ngẫm. Còn riêng bản thân ông thì chỉ yêu thích nét đẹp từ sự đoan trang kín đáo mà thôi.
“Ma uy hiếp kẻ ấy...”
Quay lại vấn đề tu hành, chúng ta phân tích về ảnh hưởng dây chuyền mà Đức Phật đề cập trong bài Pháp Cú: Khi ngắm nhìn cơ thể của người khác phái, người ta bị run rẩy “như cây yếu trước gió” rồi sau đó bị “ma uy hiếp”. Tức là khi một người ưa thích ngắm nhìn tịnh tướng mà không quán bất tịnh thì tâm họ lập tức bị dao động, run rẩy rồi đổ vỡ dần dần.
Hãy nhớ rằng, chỉ khi nào tâm ta có một điểm hở thì ma mới có thể tác động vào và làm ta khởi lên vô số tâm lý bất thiện. Yếu tố ‘ma’ mà Phật nói đến trong bài Pháp Cú này là có thật, chứ hoàn toàn không phải yếu tố mang tính biểu tượng.
Thực tế có những người mà bộ não của họ có một kênh gì đó bị mở ra, khiến họ có thể trò chuyện, tiếp xúc được với người trong thế giới cõi âm. Hoặc như những người bị vong nhập cũng vậy, trong não họ cũng có phần nào đó đã mở ra, tạo cơ hội cho các vong linh nhập vào. Còn người bình thường, không có kênh nào mở trong não thì ma không nhập được.
Một lần chúng tôi được nói chuyện với vị bác sĩ chuyên khoa về dinh dưỡng, nhất là về vi chất. Ông có một phát hiện độc đáo, nổi tiếng trên thế giới mà chính bản thân chúng tôi cũng bất ngờ, đó là vi chất kẽm có khả năng đóng được các kênh trên não giúp người ta không bị tác động bởi người cõi âm. Chúng tôi mới yêu cầu ông dẫn chứng rõ hơn. Ông nói rằng ví dụ có người thường thấy các vong linh, sau thời gian ông cho uống vi chất kẽm thì không thấy nữa; hoặc có người hay nghe tiếng nói bên tai và bị vong nhập, sau thời gian được uống vi chất kẽm thì tình trạng trên cũng chấm dứt. Hay có những đứa trẻ cứ khóc đêm, giống như có ma đến đùa giỡn, hù dọa ông cũng cho uống vi chất kẽm, quả nhiên vài ngày sau trẻ ngừng khóc, tức là các vong linh không tấn công vào tâm trẻ được nữa. Phát hiện này rất lạ, không biết thực hư thế nào nhưng chúng ta cũng ghi nhận điều này, rằng vi chất kẽm có khả năng đóng lại kênh nào đó trong não, bảo vệ não khỏi sự tác động của người cõi âm. Như thế, khi não ta có một kênh nào đó mở ra thì ma mới tác động vào được.
Trong sự tu hành cũng vậy, khi tâm ta có điểm hở thì ma mới nắm được, từ đó ta bắt đầu khởi những ý nghĩ sai lầm. Hãy biết rằng đôi khi ý nghĩ của mình không phải do mình mà lại do một ngoại lực xui khiến. Ví dụ có lúc nào đó tự nhiên ta sân si giận dữ lên, coi chừng cũng không phải là mình mà do có ai đó đã tác động vào tâm mình, bởi trước đó mình có điểm hở nào đó về tâm lý.
Vì thế yếu tố “ma” trong kinh Phật là có thật, và nó thường được dùng để ám chỉ những yếu tố xấu từ bên ngoài tác động vào con người. Chúng tôi từng giảng bài kinh Hàng Ma trong bộ Nikaya và nói rằng muốn phá chư Tăng thì ma phải làm cho chư Tăng hoặc giận dữ hoặc kiêu mạn, giống như phải mở cho được một cánh cửa vậy. Từ đó ma mới có thể tác động vào tâm và khiến chư Tăng khởi lên những tâm xấu tiếp theo, bỏ bê sự tu hành, sống buông thả phóng dật.
Trong bài kinh Hàng Ma cũng ghi lại rằng, để chư Tăng nổi giận, ma đã nhập vào tâm các cư sĩ khiến họ cứ đứng mắng chửi, chọi đá chư Tăng. Lúc đó Phật mới dạy chư Tăng hãy nhẫn nhục và quán từ bi, khi các ngài không khởi giận dữ thì ma không thể nhập vào tâm được. Rồi ma lại xui khiến các cư sĩ đến quỳ lạy cúng dường, ca ngợi chư Tăng lên mây xanh nhằm làm cho chư Tăng khởi tâm kiêu mạn, lúc kiêu mạn đã trỗi dậy rồi ma mới tiếp tục lèo lái trong tâm, phá hư đời tu của chư Tăng luôn. Đức Phật cũng biết và đã dạy các tỳ kheo hãy giữ tâm khiêm hạ, quán mình như đất bụi. Thế là các vị không động tâm kiêu mạn, ma không tác động vào được nữa. Câu chuyện là như vậy.
Tóm lại, ma muốn tác động vào chúng ta thì nhất định phải có một điểm hở nào đó trong tâm hồn mình. Và việc ta vô tình hoặc cố ý nhìn thấy cơ thể một người nữ trẻ trung, gợi cảm rồi bị dao động cũng chính là một cánh cửa mở cho ma tác động, điều khiển tâm mình. Nhưng ma cũng có nhiều loại, trong kinh thì chỉ thường nói về một loại ma vương ở bên ngoài tác động vào tâm để đưa ta đi vào con đường xấu, còn trong xã hội ngày nay thì ma có đủ loại, dưới mọi hình thức, tên gọi đa dạng hơn rất nhiều. Chẳng hạn, ai thích xì ke thì bị ma túy, ai khoái uống rượu thì bị ma men, ai hay tụ tập bè phái du đảng thì là ma cô, ai mê xã hội đen thì coi chừng thành mafia... Mà đã bị ma dụ dỗ, lôi kéo, điều khiển thì chẳng có gì là tốt đẹp cả.
Hậu quả khôn lường của việc nhìn tịnh tướng đối với xã hội
Chúng ta phải luôn nhớ nguyên tắc: một khi tâm đã bị dao động, bị sơ hở một chút, hay có một điểm yếu nào đó thì lập tức nhiều cánh cửa sa đọa sẽ mở ra. Đó là lý do mà có những người đang sống rất tốt, rất đàng hoàng nhưng chỉ vì ngắm nhìn tịnh tướng mà hư cả tâm hồn, cả nhân cách lúc nào không hay.
Chúng tôi từng quen biết một gia đình tương đối tốt, hai vợ chồng đều đàng hoàng, sống hạnh phúc, đầm ấm. Thế rồi một lần ông chồng bị người bạn dúi vào tay cuốn phim sex, vì tò mò nên buổi tối khi vợ con đã ngủ hết, ông mới lén mở máy đẩy băng vào xem một mình. Thế là từ đó ông sa vào rượu chè, bồ bịch lăng nhăng, mãi về sau người vợ mới phát hiện ra thì đã muộn, không cứu vãn nổi nữa. Cuối cùng vợ chồng ly hôn, gia đình tan vỡ. Mười mấy năm sau chúng tôi mới gặp lại ông, nhưng dĩ nhiên lúc đó nhìn nhau ngượng nghịu, không còn vui như khi xưa nữa.
Chúng ta thấy, chỉ cần một lần nhìn tịnh tướng qua phim ảnh thôi mà tâm hồn đã bị nhuốm bẩn, nhân cách đổ vỡ, gia đình tan nát. Nên quả thật, nhìn tịnh tướng đã khiến tâm hồn ta trở nên mong manh, dao động, run rẩy như cây yếu trước gió, mà một khi đã có sơ hở, đã có cánh cửa mở ra rồi thì hậu quả kéo theo thật là khôn lường.
Ngày nay, rất nhiều người, đặc biệt là các quan chức có trách nhiệm đang trăn trở đi tìm nguyên nhân tại sao giới trẻ dễ hư hỏng quá, đạo đức xuống cấp nhanh quá... Họ đã tìm ra rất nhiều nguyên nhân, khách quan có, chủ quan có, nhưng thật sự có một nguyên nhân rất quan trọng nhưng thường bị bỏ qua hoặc xem nhẹ, đó là ‘tịnh tướng’ phơi bày khắp đường phố, trong phim ảnh, sách báo, internet...
Giới trẻ ngày nay có quá nhiều cơ hội để nhìn tịnh tướng nên tâm hồn chúng dễ bị run rẩy, dao động, và thế là một cánh cửa đã bị mở ra để vô số lầm lỗi khác kéo đến: chơi bời, hút chích, đắm chìm trong những cuộc vui sa đọa, không có điểm dừng. Và khi đã chôn đời trong những cuộc vui rồi thì sao? Tất cả đều tan vỡ.
Nếu chúng ta khắt khe hơn trong việc kiểm soát hình ảnh, nếu cha mẹ dạy con quan điểm rõ ràng về ăn mặc: con gái phải mặc đoan trang kín đáo, con trai phải dứt khoát không ngắm nhìn tịnh tướng, giữ lòng trong sạch, và nếu thầy cô giáo dục kỹ lưỡng, sâu sắc hơn về đạo đức trang phục... thì có lẽ xã hội đã đỡ sa đọa hơn rất nhiều.
Hiện nay, người ta đang thử nghiệm giáo dục giới tính trong học đường, tuy nhiên, trong các phương pháp dạy môn học này còn rất nhiều vấn đề phải bàn. Bởi nhiều người đang dạy môn này chưa phải là người quyết tu. Trong khi đó, chỉ có người quyết tâm tu mới có thể dạy môn giáo dục giới tính hiệu quả, giúp lớp trẻ thoát ra khỏi sự mời gọi hấp dẫn của tính dục mà giữ tâm hồn trong sạch. Còn người không biết tu mà dạy giới tính thì rất dễ ‘vẽ đường cho hươu chạy’, làm trẻ hư nhanh hơn.
Nhiều bậc cha mẹ từng than thở rằng: “Không biết con tôi học giới tính sao mà về nó quậy chịu không thấu”, có lẽ nguyên nhân cũng vì trẻ được dạy giới tính bởi những người không quyết tu. Trách nhiệm giáo dục giới tính chỉ nên giao cho quý thầy cô - những người có lý tưởng tu hành, biết giữ giới, sống đời trong sạch... là thích hợp nhất. Vì phải dạy làm sao để khi các em học xong là không còn ham muốn sắc dục nữa, có như vậy thì tâm hồn, đạo đức, nhân cách của các em mới đủ sức mạnh để đứng vững trước vô số cám dỗ từ bên ngoài, đó mới là thành công.
Đã đến lúc chúng ta phải đề cao một nền văn hóa lành mạnh cho thế giới, một nền văn hóa không tạo điều kiện cho con người ngắm nhìn tịnh tướng, để tâm hồn con người đừng bị dao động, run rẩy. Khi đó con người mới có thêm sức đề kháng để tránh xa những trò vui thấp hèn, tội lỗi và xã hội cũng nhờ đó mà trong sạch, tốt đẹp lên.
Thái độ của người tu
Riêng người tu sĩ thì thái độ với vấn đề này còn phải quyết liệt hơn bội phần. Vì người tu sĩ là đại diện của một đời sống thanh tịnh, đạo đức, thoát ra khỏi sự ràng buộc của sắc dục nên càng phải nghiêm khắc với bản thân mình nhiều hơn. Nãy giờ những điều chúng ta nói với nhau đều là hiện trạng của xã hội, là chuyện của người cư sĩ, trong khi bài kinh này được Phật nói cho người tu, nên thực sự thái độ, trách nhiệm của người xuất gia với vấn đề này còn phải quyết liệt hơn nhiều lần.
Chúng ta thấy rằng, thời xưa xã hội còn đoan trang kín đáo, vậy mà khi ngắm nhìn những người nữ với trang phục tha thướt yêu kiều, gương mặt diễm lệ, thanh tú, nhiều người tu còn bị dao động. Huống hồ là trong thời đại ngày nay, khi mà nhiều người chạy theo model ‘khoe trước khoe sau’, hết hở lưng lại hở bụng... thì một số người tu càng khó giữ tâm tu hành vững vàng. Trong thời đại mà tịnh tướng bao vây tràn ngập, nếu không có lập trường quan điểm tu hành vững chắc, không quyết tâm cao độ thì rõ ràng người tu sĩ cũng sẽ bị run rẩy như cây yếu trước gió, không thể tránh khỏi.
Nên ngày hôm nay, quyết tâm tu tập của người xuất gia còn phải lớn gấp trăm lần người xưa thì mới đủ sức hóa giải được sự mời gọi của sắc dục, để tâm hồn không bị nhấn chìm bởi sức mạnh của bản năng thẳm sâu của con người. Vì tu sĩ cũng là con người, cũng chịu khuynh hướng tự nhiên của con người là bị hấp dẫn bởi cơ thể người khác phái, mà một khi tâm hồn đã run rẩy trước tịnh tướng thì cái ngày đi đến hành động là không xa.
Một vị thầy trẻ trung, khôi ngô, giỏi võ và rất có lý tưởng từng đến than thở với chúng tôi rằng: Tại sao Đức Phật cấm một điều nghiệt ngã quá, cấm ngay cái bản năng quan trọng của con người, thật là khổ sở. Hỏi ra thì mới biết thầy cũng đang như cây yếu trước gió, đang bị dao động. Vì thầy quá đẹp, quá đàng hoàng nên cũng có không ít người ái mộ tìm đến, làm thầy phải run rẩy, than thở. Chúng tôi đã trả lời rằng, muốn làm Thánh thì phải như vậy, không còn cách nào khác. Giữ giới là điều kiện bắt buộc của người tu. Chúng ta không thể tìm ra một lý luận nào để sửa lại giới của Phật vì chỉ khi nào chúng ta có thể kiềm giữ được bản thân trong giới luật thì tâm hồn, đạo đức của mình mới được nâng dậy, lớn lên để một ngày nào đó thoát khỏi thân phận phàm phu mà đi đến Thánh vị cao siêu được.
Dưới đây là một vài gợi ý để giúp người tu vượt qua cám dỗ, vượt qua sự dao động trước tịnh tướng.
Nghiệm lý vô thường. Nếu lỡ nhìn thấy cơ thể người nữ phơi bày, chúng ta hãy nghiệm rằng hôm nay nhìn tươi trẻ xinh đẹp như thế nhưng khoảng 30 năm nữa rồi cũng già nua xấu xí. Đó là điểm thứ nhất.
Nếu không nghiệm nổi, chúng ta có thể sử dụng phần mềm vi tính. Hãy đến xin chụp một bức hình của cô gái đẹp và đưa vào vi tính scan, ra lệnh cho phần mềm mô phỏng hình ảnh cô gái sau 40 năm. Chúng ta sẽ thấy hiện ra kết quả là một bà già lưng còng, tóc bạc, gương mặt nhăn nheo, hàm răng đã rụng gần hết. Hãy nhìn bức ảnh ấy để nghiệm về lý vô thường, cái vẻ ngoài đẹp đẽ, tươi trẻ đến đâu rồi cũng có ngày đi đến tàn hoại nên đừng tham đắm, đừng chạy theo khiến tâm hồn đổ vỡ. Chúng ta cũng có thể in bức hình này ra tặng cô gái đó và nói rằng “40 năm sau cô sẽ như thế” để cô có cơ hội quán vô thường giống mình (nhưng nhớ là sau đó phải chạy cho nhanh, đừng đứng lại lâu).
Hai là chúng ta cũng nghĩ đến mặt trái của vẻ đẹp. Mặt trái của vẻ đẹp là gì? Thật ra, cơ thể con người có hai mặt, mặt đẹp gọi là tịnh tướng, còn mặt trái là những sản phẩm bài tiết sinh ra theo quá trình sống, đặc biệt là quá trình tiêu hóa. Vì vậy khi thấy một người đẹp, ta hãy biết rằng ở mặt bên kia của tịnh tướng này là một bất tịnh tướng không hề thơm tho, sạch sẽ, đẹp đẽ... để chúng ta bớt cái tham muốn đi.
Đức Phật thường dạy chúng ta nghĩ tới tuổi già, vì thật sự, mọi vẻ đẹp trên đời đều phải tàn úa, hoại diệt theo thời gian. Trong nhiều bài kinh Đức Phật từng dạy rằng: “Hãy nhìn cô gái trẻ đẹp và nghĩ đến lúc lưng của cô còng như mái nhà, tóc đã bạc, răng rụng, mắt lèm nhèm không còn nhìn rõ, làn da nhăn nheo đồi mồi...” Nghe thì kỳ cục nhưng đó lại là sự thật phũ phàng.
Một vị thầy từng kể ngày xưa lúc chưa đi xuất gia thầy cũng có một cô bạn đạo trẻ đẹp, vì cùng đi chùa với nhau nên thành bạn thân chứ vị thầy không hề có tình cảm gì với cô. Nhưng có lẽ do tính thầy hay ân cần, thân thiện với mọi người nên làm cô hiểu lầm. Ngày thầy đi xuất gia cô gái cũng chạy đến nhưng bị trễ mất nửa tiếng, tóc của thầy đã phủi tóc xong. Hơn 20 năm sau, cô đưa chồng đến thăm thầy, nhìn cô bạn thuở nhỏ, thầy mới nói thật rằng: “Nếu ra đường gặp chắc mình không nhận ra cô bạn dịu hiền xinh xắn ngày xưa”. Thầy không dám chê cô xấu nhưng đúng là thời gian đã thay đổi tất cả. Nên nếu trước đây chúng ta có lỡ thương ai vì vẻ đẹp thì đúng là 30 năm sau, lý do để thương yêu đã biến mất.
Vì thế, Đức Phật mới thường nhắc nhở chúng ta rằng: “Hãy nhìn xuyên thời gian để thấy được sự tàn phai của nhan sắc mà ngay bây giờ, lòng mình được thanh thản”. Còn lớp trẻ ngày nay thì cứ thấy ai đẹp là si mê, theo đuổi, thương nhau cũng chỉ vì vẻ bề ngoài. Tức là chỉ nhìn được cái trước mắt mà không thấy được sự tàn tạ, héo úa của vẻ đẹp ấy nhiều năm sau. Nếu chúng ta có thể nhìn xuyên thời gian để thấy lúc nhan sắc tàn phai, thì liệu còn bao nhiêu người sẽ tiếp tục thương yêu, say đắm nữa? Như vậy, lý do đầu tiên để chúng ta bớt tham đắm vào tịnh tướng là nghiệm lý vô thường.
Hãy nghĩ đến trách nhiệm nếu ta chiếm lấy người kia.
Những người háo sắc khi nghe lý do thứ nhất thường không chấp nhận, họ cãi: “Hễ bà này già tôi sẽ kiếm bà khác trẻ đẹp hơn, có sao đâu”. Với lý luận này, chúng ta hãy trả lời họ rằng: Khi yêu thích ai thì chắc chắn chúng ta sẽ muốn chiếm đoạt, muốn làm sao cho người đó là của mình; mà khi chiếm đoạt rồi thì phải có trách nhiệm cả một đời. Đã cưới người ta về, chẳng lẽ không cho người ta ăn, mặc, không lo lắng quan tâm? Ngày sinh nhật phải nhớ, ngày 8/3 phải có quà... Tức là phải ân cần chăm sóc cả một đời để bày tỏ cái gọi là tình yêu. Vậy thử nhắm xem liệu mình có thể chịu nổi trách nhiệm cả một đời hay không?
Rồi cái cô gái mà mình rước về cũng đâu phải nhu mì thánh thiện như một nữ Thánh. Cũng có lúc lên cơn sân hận, cũng hung dữ hơn ‘chằn tinh gấu ngựa’, cũng nổi điên lên muốn đập phá nhà cửa như thường. Hoặc những lúc mình có công chuyện bận rộn liệu cô có thông cảm hay cứ cằn nhằn trách móc? Rồi hễ giải thích thì không tin, mà nếu yên lặng thì cô sẽ nói ngay: “Đúng rồi, đúng là ông đi với con nào rồi...” Nghĩa là khi yêu thương ai, chúng ta sẽ rước người đó về và phải chịu trách nhiệm cả một đời, nhắm sức mình có chịu nổi hay không? Hãy nghĩ trước những điều này lúc nhìn tịnh tướng hay bị động tâm bởi bất cứ ai.
Khi đã suy nghĩ kỹ rồi, chúng ta sẽ nhận ra rằng, thay vì gánh cái trách nhiệm cả đời với một người thì mình thà sống đời tu hành thanh thản, yêu thương tất cả chúng sinh một cách tự nguyện. Sống như thế hạnh phúc hơn, cao thượng hơn nhiều.
Như một người xuất gia vậy, không hề bị ràng buộc phải thương yêu ai, phải có trách nhiệm rõ ràng với ai, vì đến gia đình mình cũng đã bỏ luôn rồi. Nên đối với mọi người thì không còn ràng buộc về trách nhiệm mà chỉ còn lòng tự nguyện thương yêu tất cả chúng sinh, cả đời tận tụy chăm sóc, lo lắng, dạy dỗ, hướng dẫn cho chúng sinh và kêu gọi mọi người cũng thương nhau một cách tự nguyện như thế... Đó chính là tình cảm mà Đức Phật muốn chúng ta hướng đến, một tình thương bao la, đại đồng thật cao đẹp, thật thanh thản, ngược lại với những tình cảm ái luyến đầy ích kỷ, nặng nề và ràng buộc.
Hãy nghĩ đến sự tổn phước mình phải chịu nếu hưởng thụ lạc thú
Nghe đến lý do thứ hai, vẫn có những người ngoan cố, còn lý luận để tiếp tục cãi: “Bây giờ tôi không cần trách nhiệm, tôi ăn bánh trả tiền”. Với người như thế chúng ta cần dùng một đạo lý khác để giải thích. Hãy nói với họ rằng sự hưởng thụ luôn làm hao tổn phước đức. Hãy hình dung mỗi người sinh ra trên đời này đều có một số phước nhất định do nhiều đời trước đã tích lũy. Ví dụ người này được quy định trong đời sẽ có 2000 lít hạnh phúc, người kia là 5000 lít, còn người nọ chỉ có 50 lít. Và khi ta hưởng thụ hạnh phúc, dù bất cứ hạnh phúc nào thì phước cũng sẽ mất đi từ từ. Ví dụ, ta nhậu một trận cho đã đời thì tiêu mất vài lít hạnh phúc của mình rồi.
Tương tự như vậy, cái khoái cảm trong sắc dục cũng lấy đi rất nhiều số hạnh phúc mà ta có trong đời mình. Mà khi hạnh phúc bị hao hụt nhiều quá thì ta không còn gì để hạnh phúc nữa. Nghĩa là cuộc đời mình sẽ không còn may mắn nữa mà chỉ toàn đau khổ, bệnh tật, thiếu thốn, bứt rứt khó chịu. Ta bị buộc phải sống khổ sở để bù lại lượng phước mình đã hưởng thụ, đã tiêu hao cho những lạc thú tầm thường của ái dục.
Và như vậy, chúng ta không chỉ mất đi cuộc sống thanh thản, yên vui trong hiện tại, mà còn bỏ lỡ cơ hội để đi sâu vào chân trời tâm linh - nơi có hạnh phúc lớn lao hơn bội lần. Chỉ những ai biết khước từ sự hưởng thụ nơi thế gian này để tích lũy cái phước lại cho việc tu tập thiền định tâm linh thì mới hưởng được niềm hạnh phúc vĩ đại của bậc Thánh. Vì thiền định cũng đem lại hạnh phúc, an lạc, mà hạnh phúc của thiền định vi diệu hơn, lớn lao hơn tất cả những lạc thú tầm thường của cuộc đời.
Nên nếu ta mang tổng số hạnh phúc của mình nướng hết vào trong những lạc thú của cuộc đời thì chắc chắn ta không còn cơ hội để làm Thánh nữa. Ngược lại, nếu biết kiềm chế, biết để dành cái phước lại cho tu tập thì chúng ta có thể bước vào thế giới của Thánh, hưởng được niềm an lạc cao siêu, vi diệu của các vị.
Do đó, hãy nói với những người cứ đòi hỏi hưởng thụ lạc thú cuộc đời rằng: Cái dục lạc trên thế gian này rất thấp hèn, tạm bợ, chóng tàn và làm tổn phước, còn sự an lạc hạnh phúc của bậc Thánh thì cao cả, mênh mông vô tận và sẽ giúp ta càng lúc càng thăng hoa, hết kiếp này sang kiếp khác. Vì vậy hãy khước từ sự thụ hưởng, để dành phước, dành hạnh phúc lại cho việc tu tập lâu dài, xa xôi phía trước.
Luôn kiểm soát tâm mình
Nhưng nếu chúng ta đã nói hết lời rồi mà vẫn còn có người ương bướng, không chấp nhận, nói rằng: “Bây giờ tôi chỉ ngắm nhìn thôi chứ không chiếm đoạt, như thế tôi không cần có trách nhiệm, cũng không bị tổn phước gì cả”. Với người cãi đến mức này, chúng ta phải giải thích thế nào? Hãy nói rằng: Khi thích nhìn tịnh tướng thì nhất định tâm mình đã bị run rẩy, bị dao động, mà bất kỳ một sự run rẩy hay dao động nhỏ nào cũng là điều không được phép đối với người đã quyết tâm tu hành. Vì chỉ cần tâm hơi dao động một chút, hơi thích thú một chút khi ngắm nhìn cơ thể người khác thì ta đã phạm một lỗi lầm, đã bị một chút vẩn đục trong tâm rồi. Do đó, người tu cần phải thoát ra khỏi cái lỗi này, phải thanh lọc nội tâm đến chỗ tinh tế, không cho phép trong tâm có một chút vẩn đục nào khởi lên.
Rồi vài người vẫn tiếp tục cãi: “Sao khó tính quá vậy”, thì chúng ta trả lời ra sao? Câu trả lời của ta là: Muốn làm Thánh rất khó, phải rất kỹ lưỡng, rất tinh tế; phải vượt qua sự dao động trước tịnh tướng bằng được. Còn nếu không chịu chấp nhận thử thách và cố gắng vượt qua những khó khăn, cực khổ ấy thì chúng ta không thể làm Thánh và cứ tiếp tục trầm luân trong sinh tử mãi mãi mà thôi.
Như vậy, khi đứng trước tịnh tướng thì trong tâm mình phải lập tức xuất hiện 4 điều:
Thứ nhất là phải nhìn thấy cái vô thường, cái bệnh chết sẽ đến.
Thứ hai là phải nghĩ đến trách nhiệm bắt buộc nếu mình chiếm lấy người kia.
Thứ ba là phải thấy được sự tổn phước mình phải chịu nếu hưởng thụ lạc thú.
Thứ tư là phải kiểm soát tâm mình, xem mức độ bình thản của tâm đã đến đâu.
Hãy suy nghiệm về bốn điều này thật thường xuyên, thật kỹ lưỡng để tạo thành sức đề kháng cho tâm hồn trước những cám dỗ của cuộc đời, đồng thời giữ gìn được sự bình thản và quyết tâm tu tập bền vững cho mai sau.
Tiếp theo, chúng ta đề cập đến những yếu tố hỗ trợ cho việc bảo vệ tâm hồn.
2. Hộ trì các căn
Tức là thường xuyên kiểm soát tâm, luôn đề phòng tất cả những hình ảnh, âm thanh, xúc chạm có thể làm mình động tâm, đừng đợi đến lúc thấy cơ thể người khác - gặp phải tịnh tướng rồi mới quay lại kiểm soát tâm. Mà ngay cả những lúc bình thường, chúng ta cũng phải luôn luôn dò xét tâm mình, kiểm soát tâm mình xem có bất cứ ham muốn bất thiện nào khởi lên hay không để kịp thời ngăn chặn.
3. Ăn uống có tiết độ
Đây cũng là một vấn đề cần lưu tâm. Thời Đức Phật, chư Tăng phải đi khất thực, ai cho gì ăn nấy nên các vị chưa thể ăn chay trường. Chỉ khi nào chủ động mang thức ăn đến cúng dường thì người ta mới chọn thực phẩm chay và chư Tăng mới được ăn chay. Còn lại, khi khất thực giữa đường thì các vị không được lựa chọn, nhiều khi phải ăn mặn. Ngày nay thì khác, người xuất gia hoàn toàn có thể chủ động trong việc ăn uống, điều kiện ăn chay cũng tốt hơn rất nhiều, nhưng nếu chúng ta vẫn cố tình ăn uống không tiết độ thì ảnh hưởng cơ thể cũng sẽ đánh vào tâm lý, khiến cho tâm dễ dao động hơn. Người ăn chay được lợi thế là tuy cơ thể yếu một chút nhưng tránh được ảnh hưởng xấu của sinh lý lên trên tâm lý.
4.Tinh tấn tu học
Điều này cũng hỗ trợ rất nhiều cho người tu trong vấn đề giữ giới. Mỗi ngày chúng ta luôn cố gắng tìm học đạo lý Phật dạy, suy ngẫm chiêm nghiệm rồi thực hành từng chút để đạo lý thấm nhuần vào tâm thức. Có như vậy thì ma mới không thể tác động vào trong tâm mình được.
Hãy nhớ rằng, ma là yếu tố có thật bên ngoài nhưng muốn tác động vào được thì tâm mình phải có sơ hở, có điểm yếu nào đó. Như bùa chú cũng vậy, nếu có người dùng bùa chú làm ta thất điên bát đảo được thì cũng do tâm mình đã có chỗ nào đó sơ hở rồi. Nếu chúng ta tu hành tinh tấn, lễ Phật thường xuyên với lòng tôn kính thì chúng ta sẽ được sự hộ trì của Tam Bảo, không còn điểm hở nào để ma hay bùa chú có thể tấn công vào được.
Bây giờ chúng ta đi vào bài kệ tiếp theo:
(9) Ai mặc áo ca-sa
Tâm chưa rời uế trược
Không tự chế, không thật
Không xứng áo ca-sa.
(10) Ai rời bỏ uế trược
Giới luật khéo nghiêm trì
Tự chế, sống chân thật
Thật xứng áo ca-sa.
Bài Pháp Cú được Phật nói nhân sự kiện: Một lần ngài Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên dẫn theo một nghìn tỳ kheo đi về thành Vương Xá. Trong một buổi thuyết pháp, ngài Xá Lợi Phất đã giảng về nhân quả của hạnh bố thí.
Chúng ta biết ngài Xá Lợi Phất được mọi người tôn xưng là đệ nhất trí tuệ, đến nỗi có lần Đức Phật đã khen ngợi: “Về phương diện trí tuệ thì Xá Lợi Phất bằng ta”. Nên có rất nhiều bài pháp mà Phật giảng khắp nơi đã được ngài Xá Lợi Phất hệ thống lại, phân tích chia chẻ ra thêm cho dễ hiểu. Ngài hiểu rất sâu ý của Phật, nắm vững đạo lý Phật dạy nên Đức Phật rất hài lòng mỗi khi ngài Xá Lợi Phất nói điều gì đó.
Lần này, ở thành Vương Xá, ngài Xá Lợi Phất đã giảng về nhân quả của hạnh bố thí. Ngài nói:
Ai thường hay bố thí mà không khuyên dạy người khác bố thí thì đời sau sẽ hưởng phước giàu có nhưng cô độc, chung quanh không có thân quyến.
Ai không bố thí nhưng hay khuyên người khác bố thí thì đời sau tuy không giàu nhưng có đông quyến thuộc, và những quyến thuộc đó cũng giàu để người này được nương nhờ, giúp đỡ, dù bản thân người này khó làm ra tiền.
Ai không bố thí cũng không khuyên người khác bố thí thì đời sau vừa nghèo vừa cô độc, không tài sản cũng không thân quyến.
Ai vừa bố thí vừa khuyên người phải bố thí thì đời sau giàu có bội phần, và có đông đảo quyến thuộc chung quanh.
Ngài phân tích về nhân quả rất hay, rất chính xác, vì sự thực là để có thể làm quyến thuộc với nhau thì cái phước cũng phải đồng nhau. Một lần chúng tôi nhìn thấy hai vợ chồng có cái phước quá chênh lệch, trong khi người vợ có phước rất lớn thì người chồng lại quá kém phước. Khi ấy chúng tôi đoán rằng sau này hai người sẽ chia tay. Quả nhiên sau này họ ly hôn.
Vì hai cái phước không đồng thì không sống cùng nhau được, giả dụ một người đủ phước để ở nhà lầu sang trọng, còn một người chỉ đủ phước sống trong căn nhà tôn xềnh xoàng, như thế họ không thể sống chung được, buộc phải chia tay để mỗi người ở trong căn nhà đúng với cái phước của mình.
Cũng vậy, người có định nghiệp phải nghèo thì không thể có anh chị, cha mẹ giàu có được, bởi nếu họ giàu thì buộc lòng phải thương yêu, giúp đỡ người kia và chắc chắn là người kia không thể nghèo mãi. Như thế, khi cái phước đồng nhau người ta mới làm quyến thuộc với nhau được. Mà vì sao phước đồng nhau? Vì đời trước đã khuyên nhủ nhau cùng làm điều tốt lành, cùng chung tay góp sức hành thiện, cùng hẹn nhau sống vị tha,... nên đời này có cái phước đồng nhau và trở thành quyến thuộc của nhau. Ngài Xá Lợi Phất đã phân tích rất hay như vậy.
Vì thế, khi biết được Phật Pháp, chúng ta hãy ráng giúp cho mọi người cùng biết Phật Pháp mà tu hành. Hoặc mình biết bố thí thì cũng giúp cho người khác cùng bố thí. Đừng ích kỷ giữ điều tốt cho riêng mình. Đó là chúng ta đang vâng theo lời dạy của ngài.
Nhiều người Phật tử cũng được cái tâm này. Ví dụ có người được cơ hội cúng dường pho tượng Phật cho một ngôi chùa, dù dư sức cúng hết nhưng người này không làm vậy mà chịu khó đi kêu gọi các huynh đệ mình cùng phụ vào, người năm ngàn, mười ngàn cũng được, cuối cùng còn thiếu bao nhiêu mình mới bao chót. Tức là người này muốn huynh đệ dùng đồng tiền mồ hôi nước mắt của chính mình mà cúng dường tượng Phật để mọi người cùng có phước. Đây là trường hợp làm phước mà rất nhân từ, không ích kỷ. Và người như thế đời sau sẽ giàu có, vinh quang, chung quanh có nhiều thân quyến, bằng hữu tốt đẹp - là những người xưa kia vì nghe lời mình mà góp tiền cúng dường tượng Phật.
Hoặc khi chùa cần kinh phí để bố thí băng đĩa, kinh sách, tài liệu giáo lý, một Phật tử đủ khả năng cúng hết nhưng vẫn chịu khó kêu gọi mọi người đóng góp vào, còn thiếu bao nhiêu mới thêm vào cho đủ. Bố thí như thế cũng đã vô tình đi đúng lời dạy của ngài Xá Lợi Phất, vì người này đã muốn cho mọi người cùng phát tâm, cùng chung tay góp sức tạo phước. Đến kiếp nào đó họ sẽ gặp lại nhau, là những người bạn đạo có phước tương đương nhau và cái tình với nhau cũng rất thân ái đậm đà.
Nhưng cũng có nhiều người bố thí mà ích kỷ, ví dụ muốn giành một mình mình cúng dường tượng Phật nên nói với thầy: “Thưa thầy, pho tượng Phật này xin cho con cúng hết, thầy đừng để cho ai nữa”, hoặc có người nói: “Tượng Phật có người cúng rồi thì bệ Phật ngồi phải để con cúng, không ai được động đến”. Người này muốn cúng bệ Phật chẳng qua là để sau này mình có chỗ ngồi ngon lành một chút mà thôi. Đó đều là trường hợp cúng dường làm phước mà hẹp hòi ích kỷ. Và đời sau đúng là họ cũng sẽ được ngồi một chỗ thật cao, nhưng kêu không ai thưa hết, vì chung quanh không có ai là người thân quyến thuộc, kẻ hầu người hạ, muốn rót nước phải tự tụt xuống mà rót. Còn người nào có cái tâm vị tha bao dung, hay kêu gọi mọi người cùng làm phước, không muốn giành riêng cho mình thì sau này không bị cô đơn, cô độc, luôn có người hỗ trợ giúp đỡ.
Bài giảng về nhân quả của ngài Xá Lợi Phất với những lời lẽ khả ái, sáng tỏ, sâu sắc đã làm cho cư dân thành Vương Xá vô cùng cảm kích. Thế là họ bàn nhau sẽ cúng dường trai tăng. Rồi họ bắt đầu đi quyên tiền, lần này không phải là một người giàu có bao hết nữa mà là nhiều người góp vào, người vài lon gạo, người chút thực phẩm, người một vài đồng... gom lại đủ để cúng dường trai tăng cho một nghìn vị tỳ kheo.
Trong số tín chủ có một ông nhà giàu, ông có một tấm vải rất quý dùng để may y, được dệt bằng kỹ thuật đặc biệt, được ướp hương hoa thơm ngát và ông muốn cúng dường lại cho một tôn giả nào đó xứng đáng nhất. Khi hội ý lại, có người đề nghị hãy cúng dường cho tôn giả Xá Lợi Phất nhưng một người khác đã bác bỏ: “Ngài Xá Lợi Phất hiếm khi đến đây quá, nhiều khi đã qua mùa hạ ngài mới về giảng pháp, thăm nom chúng ta một chút rồi rời đi, không bằng ngài Đề Bà Đạt Đa. Ngài Đề Bà Đạt Đa thường xuyên ở đây, hễ ta nhờ vả là ngài có mặt ngay, đôi lúc không có chuyện gì cũng thấy ngài đến thăm. Ngài Đề Bà Đạt Đa thân tình với mình quá nên nếu ta mang tấm vải này cúng cho ngài Xá Lợi Phất thì sẽ làm buồn lòng ngài”. Nghe ông này nói xuôi tai nên mọi người đã nhất trí sẽ cúng cho Đề Bà Đạt Đa.
Sau khi được mảnh vải, Đề Bà Đạt Đa đã cắt ra may hạ y, thượng y đầy đủ và thích thú đi tới đi lui mãi. Trước đã đi nhiều rồi, mà từ khi có tấm y đẹp ngài còn đi nhiều hơn nữa.
Chúng ta thấy rằng những người hay đi chơi có khi không phải vì họ thích đi chơi, cũng không phải vì họ thương nhớ ai nên đến thăm viếng mà có khi chỉ vì bộ đồ mới may, đôi dép mới mua, đầu tóc mới duỗi... Đại khái là vậy.
Đề Bà Đạt Đa cũng thế, đắp tấm y mới rồi ngài còn siêng đi hơn. Nhưng khổ nỗi ngài đắp y không đẹp, không biết tại sao. Dù người ta đã may rất khéo nhưng ngài mặc lên thấy cứ vụng vụng thế nào. Mọi người ngạc nhiên thắc mắc tại sao tấm y đẹp như vậy mà ngài Đề Bà Đạt Đa đắp vào lại không đẹp?
Khi câu chuyện đến tai Đức Phật, Phật mới nói rằng người sống không tinh cần, không có từ bi, không tinh tấn, không chân thật (ý nói rằng Đề Bà Đạt Đa hơi giả dối), không giới hạnh... thì không xứng với áo cà sa, nên mặc vào không đẹp. Phật nói không phải bây giờ mới xảy ra chuyện này, mà từ xưa đã như vậy rồi.
Vào thời xưa Đề Bà Đạt Đa từng là một thợ săn, đã lặn lội đi vào rừng sâu săn voi lấy ngà. Trong khu rừng đó có bầy voi rất lớn và một vị Độc giác Phật. Bằng trực giác của mình, bầy voi biết vị Độc giác Phật là một bậc phi thường nên chúng thường đến cung kính đảnh lễ và mang hoa quả đến bày biện chung quanh cúng dường. Người thợ săn sau nhiều ngày theo dõi đã phát hiện ra điều này. Một ngày, nhân lúc vị Độc giác Phật đi tắm, người thợ săn đã lén đánh cắp tấm y của ngài đắp vào rồi tìm chỗ ngồi đợi đàn voi đi đến, quả nhiên nhờ cách ấy người thợ săn đã giết được rất nhiều voi. Rồi Bồ tát (tiền thân của Đức Phật Thích Ca) xuất hiện đầu thai làm con voi chúa để ngăn chặn hiểm họa này. Người tìm cách cảnh báo cho đàn voi biết mà tránh mũi giáo hung tàn và buộc thợ săn không được giả mạo hình tướng bậc sa môn chân chính để làm điều ác nữa. Đức Phật nói rằng từ thời đó Đề Bà Đạt Đa đã không xứng với y ca sa rồi, và Phật đọc bài kệ trên.
Sự tương quan giữa hình tướng và phước đức
Đây là một nhân quả hiện rõ trên hình tướng. Ví dụ có những bộ áo quần đẹp đẽ, sang trọng, được may rất khéo nhưng khi người kia mặc vào ta lại thấy không đẹp, thấy kệch cỡm, thừa thừa làm sao... thì ta biết ngay cái phước của người kia không nhiều, không xứng với bộ quần áo ấy.
Còn người có phước thì dù mặc tấm áo đơn sơ ta vẫn thấy đẹp. Người bình thường mặc bộ đồ sang trọng ta thấy đẹp đã đành, nhưng nhiều khi có người chỉ khoác mảnh vải sờn mà mình vẫn thấy đẹp, rất lạ như vậy.
Chúng tôi ít để ý đến quần áo người đời, nhưng khi quan sát y phục của người tu thì thấy rất rõ điều này. Chúng tôi xuất gia vào thời sau giải phóng, lúc đó đất nước còn nghèo, mặt bằng chung của đời sống xã hội còn nhiều khó khăn, thiếu thốn huống hồ là trong chùa. Nhiều người không dám đi tu cũng vì đi tu tốn vải quá, phải may 3 y, hậu, áo đi đường, áo mặc trong... đủ thứ, mà thời đó vải đâu có dễ kiếm. Thế nên, nhiều khi quý thầy hay mặc chung đồ với nhau, ví dụ có chiếc áo ‘nhật bình’, thầy nào có việc đi đường thì cứ mặc, đến khi về thì treo lên lại để dành cho người khác, chứ mỗi người không có áo riêng. Tuy nhiên, cũng cái áo đó mà có người mặc vào rất đẹp, có người mặc không đẹp. Và chúng tôi quan sát thấy những người mặc vào tự nhiên đẹp đúng là người có giới hạnh, có đạo đức. Còn người nào tánh tình thô cộc thì mặc vào thấy thừa thừa không xứng. Từ mấy mươi năm trước chúng tôi đã phát hiện như vậy, sau này khi đọc Pháp Cú đến đoạn này thấy rất chính xác.
Dù chiếc áo không làm nên thầy tu nhưng thực sự nó cũng báo hiệu cho ta biết công đức và giới hạnh của người đó như thế nào. Người tu đã vậy mà người đời cũng không khác, nếu hình thức phù hợp với nội tâm thì trông rất hài hòa, đẹp mắt, còn nếu không hợp thì người ngoài nhìn vào sẽ thấy dư thừa, kệch cỡm. Nhưng phải tinh ý thì mới nhận ra điều này.
“Thật xứng áo ca-sa ...”
Người xuất gia khi đã mặc áo tu sĩ, đã đắp tấm y ca sa là đã mặc nhiên tuyên bố với mọi người rằng: “Tôi là người đạo đức, giữ giới luật, có lý tưởng giác ngộ, có lòng từ bi thương yêu chúng sinh, có sự tinh cần”. Và nếu tuyên bố mà không làm thì sao? Phước bị tổn rất nhiều. Vì vậy hãy cân nhắc đạo đức, giới hạnh mình đã xứng đáng hay chưa, trước khi khoác lên mình tấm áo ca-sa ấy. Cũng vậy, quý thầy khi có đệ tử cũng đừng nên dễ dãi, cho đệ tử mặc áo ca-sa khi người đệ tử đó chưa đủ giới hạnh, đạo đức.
Một lần, chúng tôi đảm nhận việc khảo hạch giới đàn, được gặp một vị thầy lớn tuổi vào xin thọ giới Sa di. Chúng tôi không hỏi giáo lý mà hỏi về lý do tại sao ông đi xuất gia. Thầy trả lời:
- Dạ con sống ở đời khổ quá nên mới vào chùa xin ở lại công quả, rồi thầy con cho con xuất gia, bây giờ bảo con đi thọ giới.
- Vậy thầy hãy nói 5 giới cư sĩ là gì trước?
- Dạ con không biết nữa, mong thầy thương con mà cho con thọ giới.
Chúng tôi cứ hỏi tới mà ông không biết gì cả, đành không cho điểm và chuyển hồ sơ sang cho quý thầy trong ban tổ chức để xem xét quyết định.
Trong trường hợp này, người đáng trách nhất là vị thầy bổn sư, với một người chưa hề có lý tưởng, chưa tu hành xứng đáng mà cho phép đi thọ giới thì không thể chấp nhận được. Khi một người phát tâm xuất gia là đồng nghĩa với việc người ấy phải nhận lấy trách nhiệm duy trì mạng mạch Phật Pháp, trở thành một tấm gương về đạo đức, về giới hạnh cho mọi người noi theo, làm một vị thầy dẫn dắt tâm linh cho Phật tử... Với bao nhiêu trọng trách nặng nề ấy thì người xuất gia bắt buộc phải có lý tưởng mạnh mẽ, có đạo đức sâu dày và có ý chí nghị lực phi thường mới có thể hoàn thành được. Nên nếu quý thầy cô quá dễ dãi trong việc nhận đệ tử, cho thọ giới, không xét đến đạo đức của người đệ tử đã xứng đáng để thọ nhận giới pháp hay chưa, thì rất dễ làm suy giảm sự kính trọng, lung lay niềm tin của mọi người về người tu sĩ trong đạo Phật. Càng có nhiều người xuất gia kém giới hạnh như vậy thì đạo Phật không những không phát triển mà chỉ nhanh chóng suy yếu hơn mà thôi. Chúng ta hy vọng quý thầy cô sẽ lưu tâm nhiều hơn về vấn đề này, để tất cả tu sĩ đều xứng đáng với tấm y ca sa của Phật, với biết bao hy vọng, kính trọng của người Phật tử.
Chúng tôi xin dùng bài thơ nhỏ để kết thúc bài Pháp Cú này:
Chiếc y như ánh mặt trời
Phất phơ bay giữa cuộc đời nguyên sơ
Gieo cho người những ước mơ
Về một thế giới vô bờ thanh lương
Đắp xây đời với tình thương
Mở ra xán lạn con đường an nhiên.
