Bài kệ như sau:
(30) Đế Thích không phóng dật
Đạt ngôi vị Thiên chủ
Không phóng dật được khen
Phóng dật thường bị trách.
Bài kệ đơn giản nhưng truyện tích liên quan thì rất ý vị, phức tạp, nên trong bài này chúng ta sẽ chủ yếu đào sâu về câu chuyện tích nhiều hơn.
Khi nghe qua bài kệ đa số chúng ta sẽ thấy như mình đã hiểu rồi, đó cũng là cảm giác chung của người đọc kinh Pháp Cú. Nhìn những bài kệ ngăn ngắn, ta thường lướt qua rất nhanh vì có cảm giác mình đã lĩnh hội được toàn bộ ý nghĩa rồi. Nhưng thật ra, điều mà ta hiểu chỉ là một phần rất nhỏ trong bài học ẩn giấu phía sau mỗi bài kinh Pháp Cú.
Với bài kệ trên cũng vậy, đại ý nói rằng “người tinh cần thì sẽ được khen còn người lười biếng phải bị chê” – ai cũng hiểu, đến đứa trẻ cũng hiểu, nhưng sự tình trong đó hàm chứa những vấn đề rất lớn. Bài kệ được Phật nói lên từ câu chuyện tích sau:
Một lần Đức Phật nhập định trong hang núi, lúc đó Thiên chủ Đế Thích đang du hành ngang qua cõi đất này nên ông cũng muốn nhân dịp đến thăm và tham vấn Thế Tôn. Tuy nhiên, khi biết Phật đang nhập định nên ông cùng đoàn tùy tùng gồm hàng nghìn vị cứ đứng lơ lửng trên những tầng mây chờ đợi. Sau một hồi suy nghĩ, ông gọi một vị thần âm nhạc đến, bảo vị này tấu lên khúc nhạc nào đó để Phật nghe thấy và xuất định để ông được vào thăm.
Vâng lời, vị thần Càn Thát Bà đã quỳ xuống trước cửa hang bắt đầu đàn hát, bài nhạc của ông là nhạc tình nhưng trong đó cũng liên quan đến Phật Pháp một chút, trong đó có câu: “Anh yêu em như vị Alahán yêu thiền định”. Đức Phật nghe đến đoạn đó cũng phải mỉm cười. Phật ít khi nào cười rõ, thường Người chỉ mỉm cười mà thôi.
Khi vị thần âm nhạc kết thúc bài hát, Đức Phật mới hỏi:
- Ở đâu ông có bản nhạc lạ lùng như vậy?
- Bạch Thế Tôn, con yêu người con gái của vua trời Đế Thích nhưng nàng không đoái hoài đến con. Cho đến một hôm biết rằng nàng rất quý kính Tam Bảo, thế là con đã soạn một ca khúc có đưa yếu tố Tam Bảo vào. Quả nhiên nàng quay lại nói chuyện với con và con được làm người tình của nàng.
Biết Đức Phật đã xuất định, trời Đế Thích liền hiện ra trước cửa hang. Nhân dịp được gặp Phật, trời Đế Thích cũng hỏi nhiều vấn đề về Phật Pháp và nói rằng: “Vì công việc cõi trời quá bận nên con ít có thời gian đến hầu thăm Thế Tôn. Hôm nay nhân dịp đi ngang qua cõi đất này, con tranh thủ ghé thăm Thế Tôn và xin thưa hỏi Thế Tôn vài điều...”.
Cuộc nói chuyện được ghi lại trong bài kinh có tựa đề “Đế Thích sở vấn”, tức là những câu hỏi của Đế Thích. Trong những câu trả lời của mình, Đức Phật cũng xác định lại căn bản của Phật Pháp. Rằng điều gì trên đời cũng có hai mặt và người tu hành phải biết chọn mặt tốt. Ví dụ ước muốn của chúng sinh thì có tốt có xấu, và ta phải biết điều nào tốt mà giữ lại, điều nào xấu thì bỏ đi. Hoặc tư tưởng cũng có tốt có xấu, hãy dùng các tư tưởng tốt làm bậc thang đưa ta tiến lên Thánh đạo, còn tư tưởng xấu phải loại trừ... Tuy nhiên, con người thường không nhận định được đâu là tốt, đâu là xấu và đó chính là hạn chế rất lớn của chúng sinh. Bài kinh mà Phật nói hôm đó khá dài.
Sau này khi trở lại Tăng đoàn, Đức Phật đã kể cho mọi người nghe về câu chuyện của trời Đế Thích, về cảnh sắc cõi trời huy hoàng như thế nào với lầu các, cung điện, ao nước, hoa cỏ, hào quang, ánh sáng, hương thơm... Đức Phật nói về trời Đế Thích rõ như trong bàn tay, đến nỗi một hoàng thân tên Mahàli ở xứ Vesāli đã mạo muội đến hỏi Phật: “Bạch Thế Tôn, tại sao Thế Tôn biết rõ chuyện của vua trời Đế Thích như thế, phải chăng Thế Tôn là bạn của trời Đế Thích?”
Đức Phật không trả lời là có hay không mà thay vào đó, Người kể lại cả quá khứ xa xưa của vua Đế Thích, đồng thời lý giải nguyên nhân gì khiến ông được lên cõi trời, làm đến Thiên chủ.
“Đế Thích” là từ được phiên âm ra tiếng Việt, còn trong tiếng Ấn Độ là Sakka. Và trong quá khứ, đời nào ngài Sakka cũng giữ bảy điều thệ nguyện:
- Phụng dưỡng cha mẹ
- Lễ kính bậc trưởng thượng
- Nói lời hòa nhã
- Không nói xấu sau lưng
- Rộng rãi bố thí
- Nói lời chân thật
- Không bao giờ nổi nóng
7 điều nguyện trên được ngài huân tập cho thuần thục từ kiếp này sang kiếp kia.
Thiện nghiệp kiếp xưa của vua trời Đế Thích
Vào một kiếp xưa, lúc đó thế gian còn đơn giản, sơ sài, đất đai rộng rãi, con người cũng ít, ngài đã đầu thai vào một gia đình khá giả với tên gọi Magha. Dĩ nhiên là tâm ngài cũng tương đối tốt.
Một hôm, nhân dịp gì đó, một hội chợ lớn đã được lập nên, người ta chen nhau tìm đến vui chơi và ngài cũng vậy. Đương nhiên là thời đó chưa có nền tráng xi măng vững chắc như ngày nay mà chỉ có nền đất lồi lõm gập ghềnh và mọi người giẫm lên trên đó mà giành lấy chỗ buôn bán hoặc xem làm trò. Nhân dịp hội chợ, các tiểu thương từ những vùng khác đến buôn bán và một gánh hát cũng về biểu diễn khiến khu chợ nhỏ bé càng trở nên chật chội hơn.
Vì nền đất không được bằng phẳng nên mọi người phải đứng trên mô đất, trên đá, trên sình. Riêng ông hoàng Magha, trong lúc mọi người đang đứng theo dõi hội chợ thì lại lúi húi dọn chỗ đứng của mình. Ông lấy chân bang qua bang lại cho sạch sẽ, bằng phẳng. Vừa làm xong là lập tức có người đến đẩy ông qua chỗ khác để giành lấy chỗ đứng tốt đó. Ông thấy sao việc này vui vui, thế là lại sang chỗ khác dùng chân bang, dùng tay khỏa đất lại cho bằng. Và cũng vậy, ông vừa đứng lên là đã có người khác đến đẩy đi, tranh mất chỗ. Ông chợt nhận ra rằng thật là vui khi tạo được chỗ đứng tử tế cho mọi người, thế là ông cặm cụi làm tiếp.
Nếu là mình, chúng ta có vui được không? Ta quay lại mắng ngay. Còn ông thì ngược lại, ông suy nghĩ rằng mình chỉ cần dọn một chỗ đứng nhỏ là lập tức có người giành chứng tỏ người ta rất thích, rất cần. Một việc đơn giản như vậy mà có thể làm người ta vui thì mình cứ làm, nghĩ vậy nên ông cứ dọn tiếp. Dọn được mấy chục chỗ đứng là bị mấy chục người giành mất, ông liền nghĩ: “Ồ, việc này coi vậy mà hay nha”. Thế là ông chạy về nhà lấy thêm dụng cụ, gọi thêm gia nhân ra bang hết một khu đất thật rộng làm thành một cái chợ kế bên luôn. Khi ngài làm xong, những người buôn bán liền dọn đồ sang chiếm chỗ bán hàng liền. Rồi người mua cũng chạy lại, chẳng máy chốc cả khu đất không còn một chỗ trống. Ông lại quay lại dọn tiếp. Ông thấy việc làm này thật có lý, nhiều người cần như thế nghĩa là điều mình làm đã có ích.
Chuyện chỉ đơn giản như vậy, nhưng rồi ông suy ngẫm rằng sống trên đời nếu ta chịu bỏ sức lao động của mình ra để mọi người được lợi ích, thuận tiện thì cuộc sống thật là có ý nghĩa. Ông liền nghĩ xem cần làm thêm điều gì và chợt nhớ đến con đường nối từ làng của mình sang làng khác.
Ta biết là ngày xưa những ngôi làng nằm rải rác xa nhau, khoảng cách bằng từ huyện này qua huyện kia, còn đường xá thì heo hút ẩn trong rừng rậm, đầy gai góc sình lầy. Thời đó chưa có bánh xe ngựa tròn để đi trên đường phẳng, con người đa phần chỉ cuốc bộ; ai giàu thì cưỡi ngựa hay cưỡi bò. Mà ngựa và bò thì có thể đi trên những đoạn đường gập ghềnh được, nên người ta thấy không cần dọn nữa. Gai nhọn mọc bên đường cứ đan qua đan lại, ai xui xẻo bị đâm phải thì ráng chịu.
Thế là ông quyết định dọn dẹp con đường đó. Ông chặt bớt gai góc và san đường lại cho bằng phẳng. Thấy ông làm vậy mọi người cũng rất thích nhưng không ai tham gia, chỉ có 32 thanh niên tình nguyện xin được góp công vào. Như vậy có tất cả 33 người cùng nhau đi dọn dẹp, mở thêm những con đường nối từ làng này sang làng kia.
Việc thiện nguyện của họ được nhiều người ca ngợi, tiếng lành đồn xa, cuối cùng đến tai ông trưởng huyện. Ông nghĩ mình là quan chức, là người có quyền uy mà dân không thương lại đi thương mấy tên vô danh đi cuốc đất ngoài đường. Tâm ganh tị nổi lên, ông bèn tìm cách ngăn cản.
Đầu tiên, ông đến gặp và bảo 33 người hãy từ bỏ việc làm đường. Nhưng vì những người này đã ý thức được rằng con đường mình đang làm sẽ đem niềm vui đến cho mọi người, hơn nữa gia đình họ cũng khá giả, không phải xoay sở mưu sinh nhiều nên họ có thể dành thời gian, công sức làm việc công ích xã hội. Nên họ không vâng lời ông trưởng huyện, vẫn kiên trì làm tiếp. Vì tâm đố kỵ quá nặng, ông đã tâu với nhà vua rằng có một nhóm 33 kẻ nổi loạn đang mở đường, xây dựng căn cứ và lôi kéo quần chúng để chống lại triều đình. Mà vua thì dĩ nhiên là tin lời của thuộc cấp của mình hơn, nên đã tức tốc cho quân sĩ đến bắt 33 người về kinh thành chịu phạt.
Luật lệ ngày xưa tương đối đơn giản, vua cũng hay cảm tính nên người bị tố cáo thường phải chịu hình phạt ngay chứ không qua xét xử như bây giờ. Lúc bị áp tải về hoàng cung, 33 người cũng yên lặng không biện minh, vì thế vua cứ y theo luật - ra lệnh xử tử bằng cách cho voi giẫm lên. Thế là những con voi to lớn theo lệnh của người quản tượng, lù lù bước đến chuẩn bị dẫm chết 33 con người.
Thấy rằng lệnh vua đã ban, quân sĩ bao vây bốn bề, không còn đường thoát nữa, chỉ có thể ngồi yên chờ những con voi đang từ từ bước đến, ông hoàng Magha đã nói với 32 người kia: “Chúng ta không còn đường nào khác để tránh né tình cảnh này, thôi thì anh em hãy an trú trong lòng từ bi”. Vậy là họ ngồi nhắm mắt lại quán tưởng với lòng thương yêu trải khắp thế gian này. Cái tâm của họ cộng hưởng lại tạo thành một trường tình thương tràn ngập không gian. Loài voi có linh giác nên càng đến gần chúng càng cảm nhận rõ tình thương phát ra nơi 33 người. Vì vậy chúng chợt đứng khựng lại, dù cho người quản tượng có thúc giục thế nào, thậm chí dùng cây giáo đâm vào đùi, chúng cũng không chịu bước tới. Nghe báo cáo, vua liền đến xem và thấy cảnh tượng lạ lùng, những con voi dù chịu phạt đau đớn vẫn nhất quyết đứng yên. Đó là chuyện chưa từng xảy ra.
Lấy làm lạ, vua liền gọi 33 người đến hỏi lại sự tình mới hay họ bị vu oan. Vua hối hận vì mình tin sai, suýt nữa giết nhầm người tốt. Sự hối hận cộng thêm tính nóng nảy khiến vua lập tức lật ngược phán quyết: Cấp cả huyện cho 33 người làm chủ và buộc cả gia đình quan huyện phải làm nô lệ cho ông hoàng Magha.
Sau khi thoát nạn trở về, 33 người đã ngồi trò chuyện cùng nhau và đồng ý rằng: “Đúng là nhờ an trú trong thiện nghiệp và tâm từ mà chúng ta thoát được cảnh oan ức. Giờ đây cả cuộc đời còn lại ta hãy gắng làm những điều tốt cho đời”. Tận dụng cơ hội được giao cả huyện và có quyền hành trong tay, họ đã xây dựng, phát triển và làm vô số điều lợi ích cho người dân vùng đó.
Vào thời xưa việc đi từ nơi này sang nơi kia rất khó khăn. Chúng ta ngày nay có thể đi xe đò trong vài ngày, ghé đâu cũng có các trạm dừng chân giữa đường. Hoặc ta chỉ đi máy bay vài tiếng là đến nơi. Còn người xưa muốn đi đâu thì hầu như phải cuốc bộ mất cả tháng trời, vì thế cứ chiều chiều họ rất thèm có được chỗ trú chân để ăn uống, tắm rửa, nghỉ ngơi cho có sức mà sáng mai tiếp tục lên đường. Nhu cầu có một căn nhà nghỉ chân sau mỗi chặng đường là rất lớn.
Thấy được điều đó, 33 người đã bàn với nhau sẽ xây dựng nhiều nhà nghỉ như vậy trong lãnh thổ của họ. Họ cứ canh những địa điểm cách nhau một ngày đi bộ rồi cho xây dựng các nhà nghỉ rải rác và thuê người phục vụ cho khách được nghỉ chân, ăn uống lấy sức. Không những thế, họ còn thường cử người đến nói chuyện đạo lý cho khách vãng lai tới lui. Khách vừa có chỗ nghỉ ngơi, vừa được nghe đạo lý nên công đức họ cũng được tăng trưởng. Công trình này rất lớn, phải xây dựng trong nhiều năm nhưng lợi ích đem lại cho người dân thì thật là lớn lao.
Ông hoàng Magha có bốn người vợ, trong đó ba người rất siêng năng cùng chồng mình làm những điều thiện, riêng người vợ thứ tư tên Thiện Sanh là không làm gì cả. Ỷ được chồng yêu chiều, bà kiêu hãnh và thấy mình không cần tham gia làm phước, không cần lập công thêm nữa, tối ngày chỉ lo trang điểm cho bản thân.
Sau khi mạng chung, Đế Thích cùng 32 người bạn được sinh lên cõi trời. Điều đáng buồn là cõi trời thuở ấy chưa có một vị trời nào cả. Vì những Đức Phật quá khứ đã xa, không ai dạy dỗ chúng sinh nên không ai biết làm các điều thiện đủ để được đầu thai lên Thiên giới. Khi ấy cõi trời đang trống trải, bị chiếm giữ bởi các Atula (chúng sinh có sáu nẻo đi về là Trời, Atula, Người, Súc sinh, Ngạ quỷ, Địa ngục).
Atula còn gọi là “phi thiên” (hay cũng thường được gọi là thần linh), nghĩa là không phải trời nhưng phước bằng trời. Lúc Atula đang trấn giữ cõi trời thì 33 người kia chợt đầu thai lên đó làm 33 vị Thiên tử đầu tiên, riêng ông hoàng Magha được làm vua cõi trời vì công đức quá lớn. 32 người bạn và ba người vợ của ông cùng nhau phụ giúp ông cai quản cõi trời. Riêng người vợ thứ tư bị đọa thành con hạc rất đẹp, vì đời trước bà rất thích trau chuốt vẻ ngoài.
Chúng ta thường nghe trong kinh nói đến cõi trời Ba Mươi Ba và tưởng đó là tầng trời thứ ba mươi ba nhưng thật ra không phải. Mặc dù có nhiều tầng trời nhưng tầng trời của vua Đế Thích không phải tầng trời thứ ba mươi ba, mà là tầng trời có 33 người đàn ông sinh lên đầu tiên. Nên “Ba Mươi Ba” là một danh từ riêng. Giống như ta gọi người kia là anh Năm, không phải vì có 5 anh em mà bởi vì tên anh là Năm. Năm là tên riêng. Cõi trời Ba Mươi Ba cũng vậy, cũng là một danh từ riêng.
Khi ba mươi ba người sinh thiên, do cái phước của họ quá lớn nên bao nhiêu lâu đài bỗng xuất hiện, hoa sen mọc lên, ao nước trong lành, hương thơm ngào ngạt,... nghĩa là thắng cảnh hiện ra theo cái phước của con người.
Có truyện kể rằng, vua Đế Thích khó chịu với các Atula đang ở quanh quẩn trên cõi trời bởi những người này còn hung bạo lỗ mãng,... Vì vậy Đế Thích lệnh cho những vị trời còn lại đánh cho các Atula bay ra khỏi cõi trời.
Nhưng Atula cũng có cái phước của họ, sau khi thua trận đó họ tạt qua một cõi khác thấp hơn một chút để ở. Họ vừa đến nơi, cõi đó cũng hiện ra các loài hoa thơm và nhà cửa rộng rãi. Ở những phần dưới chúng ta sẽ phân tích tại sao Atula lại có phước đến như vậy.
Sau khi xây dựng cõi trời đẹp đẽ, ông hoàng Đế Thích nhìn xuống thế gian và phát hiện người vợ thứ tư của mình đang bị đọa làm con chim hạc sống tại một ao nước, ngày ngày phải bắt cá ăn. Dù sao cũng có tình nghĩa vợ chồng nên ông động lòng thương, hiện xuống thành một con người bình thường tìm đến hồ nước đó. Do chim hạc không hiểu tiếng người, ông đành dùng tâm nói cho chim hạc biết mình là người chồng đời trước và khuyên nàng hãy giữ giới để được thoát thân súc sinh. Ông cũng nhấn mạnh là vào đời xưa do bà không chịu làm điều lành, giới hạnh không trau dồi kỹ, chỉ lo chăm sóc sắc đẹp vì thế bây giờ mới phải đọa làm chim hạc. Giờ thân người đã mất, không còn làm phước được nữa thì ít nhất hãy gắng giữ giới.
Nghe xong chim hạc mới hỏi phải giữ giới bằng cách nào. Ông nhắn nhủ: “Khi nào có cá chết thì hãy ăn, đừng ăn cá sống nữa” (ông không thể khuyên bà ăn chay vì loài hạc không ăn rau cỏ được, chỉ ăn cá mà thôi). Nghe lời ông, từ đó chim hạc luôn đợi có cá chết mới ăn, không bao giờ động đến cá sống nữa. Tuy nhiên, cá chết thì không bao giờ đủ cho nó ăn cả, vì vậy chim hạc ngày càng gầy gò suy dinh dưỡng, rồi cũng chết sớm. Hãy nhớ rằng: Khi làm phước hay giữ giới ta đều phải chấp nhận bị tổn hại, thiệt thòi, bắt buộc như vậy, nhưng sau này chắc chắn được quả báo lành.
Về phần con chim hạc sau khi chết đã được đầu thai làm con gái của một chủ lò gốm tương đối khá giả, và người này từ nhỏ đã có ý niệm giữ giới rất mạnh. Rồi Đế Thích lại tìm đến, giả làm một ông già râu tóc bạc phơ để tiếp tục dạy cho cô về đạo đức, giới hạnh. Thế là cô gái càng bừng bừng ý muốn làm phước và giữ giới. Thấy tâm cô đã thuần, trời Đế Thích hóa thân tiếp thành một người khách buôn gõ cửa nhà cô trong đêm, gửi nhờ một cái giỏ rồi vờ bỏ quên đi mất. Mở chiếc giỏ ra thấy nhiều vàng bạc quý giá, cô không tham một đồng nào, nhưng sợ gia đình có người khởi tâm tham nên cô phải giấu lại không cho ai biết và yên lặng chờ đợi. Khi người khách buôn đến, cô đã trả lại cả túi vàng. Người này mới nói: “Nhờ cô mà tôi tìm lại được tài sản đáng lẽ ra đã mất. Thôi tôi xin gửi lại cô số vàng, mong cô hãy dùng nó mà thay tôi giúp đỡ những người nghèo khổ quanh vùng này”. Tức là trời Đế Thích đã bí mật tạo điều kiện cho cô làm phước. Từ đó cô đem tất cả số tiền vàng nhận được đi giúp người nghèo.
Sống qua một đời tốt đẹp, sau khi mạng chung cô vẫn không đủ phước lên đến cõi trời, nhưng được sinh lên cõi Atula làm con gái vua Atula, diện mạo cũng rất đẹp. Đến tuổi, vua Atula khuyên con gái mình hãy lấy chồng, nhiều thanh niên Atula cũng chen chúc nhau đến gặp xin được cưới cô. Vua Atula để cho con gái mình được tự do quyết định, còn cô thì phân vân không biết phải chọn ai.
Lúc đó trời Đế Thích lại đến, ngài hiện thân làm một ông già lụm khụm, xấu xí. Giữa những thanh niên Atula đang đứng chen nhau, cô nhìn quanh quất xem mặt từng người rất kỹ để tìm kiếm một chàng trai phù hợp. Rồi khi vừa trông thấy ông già hom hem kia, tình yêu trong lòng cô lập tức bùng lên mãnh liệt. Ta nhớ điều n ày, tình cảm của chúng sinh không phải tự nhiên mà có, đều do duyên nghiệp quá khứ cả. Đó là lý do vì sao giữa bao nhiêu thanh niên Atula khỏe mạnh cô không chọn mà lại lựa ngay ông già hom hem. Đơn giản là vì đời trước ông đã là chồng, là ân nhân của cô, duyên nghiệp nhiều đời không cưỡng lại được nên vừa nhìn thấy là cô lập tức có tình cảm. Thế là cô đến cầm tay ông và nói: “Đây là chồng tôi”.
Ông vui mừng quay sang chào mọi người rồi nắm tay cô bay lên cao, tới lúc đó ông mới hiện thân thành Đế Thích hùng dũng đẹp đẽ. Các Atula tức giận đuổi theo nhưng đương nhiên là không thể đánh lại, vì Đế Thích đã cho binh lính của mình chặn đường, không để họ tấn công lên. Về đến thiên giới, ông mới giao cho cô phụ làm những công việc ở cõi trời, tạo phước dần dần... Còn sự tranh cãi, cuộc chiến giữa chư thiên và Atula thì cứ âm ỉ mãi, nhưng thường chư thiên hay thắng hơn vì có công đức lớn hơn.
Kể xong câu chuyện, Đức Phật khen ngợi cõi trời của vua Đế Thích rất huy hoàng vinh quang và Người đọc bài kệ: Đế Thích không phóng dật/ Đạt ngôi vị Thiên chủ/ Không phóng dật được khen/ Phóng dật thường bị trách.
Bài kệ đơn giản như vậy nhưng truyện tích thật là dài.
Đặt mình vào vị trí của tha nhân
Ngay từ kiếp biết làm phước bằng cách dọn đường cho người khác đi, trong tâm ông hoàng Magha đã sẵn có phẩm chất vị tha, thích giữ giới, biết an trú tâm từ bi, tin hiểu nhân quả, không giận hờn. Người như thế có phải mới tu không? Không, chắc chắn họ đã tu từ nhiều kiếp trước rồi, giống như có hạnh Bồ tát trong tâm vậy. Vì thế ông có cái phước được sinh vào gia đình khá giả, khi lớn lên làm một ông hoàng (chúng ta nói ông hoàng nhưng chỉ có nghĩa là một công tử thôi) và trong tâm chất chứa đầy điều thiện.
Điểm đặc biệt của ông là ở nơi đông người, khi bị ai đó đẩy ra chiếm mất chỗ đứng, ông không hề nổi giận mà còn vui vẻ nhường cho họ - việc thấy như rất nhỏ nhưng cũng rất lớn. Chúng ta hãy thử đặt mình vào hoàn cảnh đó mới có thể cảm nhận được. Ví dụ ta đang ngồi nghe giảng pháp mà bỗng bị người nào đến nắm áo kéo lên giành ghế, rồi họ chễm chệ có chỗ ngồi còn mình phải đứng để nghe giảng, ta sẽ xử lý thế nào? Chắc chắn sẽ có người nói: “Xin thầy cho con nghỉ tu năm phút để con xử đẹp tên đó đã”. Tức là người kia đã chạm đến bản ngã của ta, khiến ta tự ái, nổi giận và cảm thấy mình bị thiệt thòi.
Hoặc đơn giản hơn, ta trồng cây hoa trang trí trước nhà mình nhưng sáng hôm sau mở cửa ra đã thấy nó được trồng trước cửa nhà hàng xóm, còn cây ở nhà mình thì không cánh mà bay. Ta biết ngay ai là thủ phạm, hãy tưởng tượng lúc đó tâm mình sẽ có cảm xúc gì, suy nghĩ gì? Hay đứa con mà ta hết lòng thương yêu, được học trong ngôi trường cũng khá, sắp đi thi học sinh giỏi. Bỗng nhiên có người hàng xóm bí mật lo lót cách nào đó khiến con mình bị hất ra, còn con của họ được chọn thi học sinh giỏi, rồi họ còn xoay sở cho đứa trẻ kia có giải thưởng mang về. Khi đó cảm nghĩ của ta thế nào? Ta thấy mình vừa thiệt thòi, vừa bị chạm đến bản ngã, rất tự ái.
Những việc đó rất nhỏ nhưng đều động đến bản năng căn bản, lớn lao của chúng sinh. Và khi gặp phải tình huống bị xúc phạm nhè nhẹ như vậy, hầu hết chúng ta đều không thoát được cái tâm giận hờn.
Đối với chuyện bên ngoài cũng vậy. Ví dụ nếu bây giờ có con chó của nhà bên chạy đến cào bới mảnh vườn nhà mình, thế nào ta cũng sẽ đùng đùng nổi giận lên liền. Nhưng nếu ta đem chuyện này than thở với vị thiền sư: “Thưa thầy, con chó nhà bên cứ chạy qua đào mấy cây cải con vừa trồng...”, vị đó sẽ trả lời: “Nó bới cây cải chứ có bới mặt con đâu mà con giận”. Tức là vị đó cho ta biết rằng khoảng cách từ cây cải đến mặt mình là rất xa để ta tỉnh ra rằng: Thật ra mình chưa mất gì cả.
Vậy đặt trường hợp có người đến cào mặt mình thật thì ta phải làm sao? Ví dụ ta đang đi thì bỗng bị một người chặn đường mắng: “Sao mày ăn cắp tiền của tao?” rồi tặng mình một cái tát trời giáng, tức là động luôn tới mặt mình. Đến mức này thì không thể kiềm chế được nữa, ta sững sờ rồi tự ái, căm giận. Nhưng nếu ta đến hỏi vị thiền sư, vị đó cũng sẽ nói: “Thì nó mới động tới mặt con chứ có động đến tâm của con đâu, tâm con vẫn còn nguyên mà, đâu có mất cái tâm nào”. Nói vậy để ta tỉnh lại, không bị bản ngã tiếp tục sai xử nữa. Nghĩa là vị thiền sư đang giúp ta đi vào mức độ sâu hơn, để ta buông bỏ bớt những cái chấp thô thiển như chấp tài sản hay chấp thân.
Sự thật là bản ngã của chúng sinh luôn vươn ra bên ngoài. Cái nhà của ta là bản ngã của ta, ai đến vẽ bậy hay bài tiết bậy nơi đó thì ta thấy giống như họ đang bài tiết ngay mặt mình. Hoặc cái thân của ta cũng là bản ngã của ta, nên nếu có ai đến tát vào thân mình một cái, ta thấy như bản ngã mình bị vừa tổn thương ghê gớm. Danh dự cũng là bản ngã của ta, nếu có ai đến hạ nhục thì bản ngã ta cũng sôi sục, thế là nó vùng vẫy lên thành sân si ngay lập tức. Thân xác, tài sản, danh dự, tiền bạc... đều là bản ngã của ta, ai làm tổn hại đến chúng cũng là tổn hại đến bản ngã, khiến bản ngã sân si nổi loạn không khác nào con quái vật vừa bị đánh thức.
Tuy nhiên, có điều kỳ lạ trong câu chuyện trên là khi bị hất ra khỏi chỗ đứng mà mình bỏ công chuẩn bị, thay vì giận thì ông hoàng Magha lại thấy vui. Vậy cái vui của ông xuất phát từ đâu?
Nếu đứng ở vị trí của ông thì rõ ràng là ông vừa thiệt thòi, nhưng nếu đứng ở vị trí của người kia thì đương nhiên là họ vừa được lợi và được vui một chút. Như vậy ông vui vì đứng ở vị trí của mình hay người kia? - Của người kia. Nói cách khác là ông vui bằng niềm vui của tha nhân. Điều này chứng tỏ ông là người rất vị tha. Một điểm nhỏ này thôi nhưng liên quan đến cả hệ thống tâm lý rất lớn. Sở dĩ chúng ta tự ái, giận hờn khi chịu thiệt thòi cũng bởi vì ta còn vị kỷ, chỉ nhìn thấy có mình mà thôi. Còn nếu lúc nào đó ta tạm quên mình đi để đứng ở vị trí của người khác, lòng ta mới thanh thản vui mừng vì người kia được lợi ích nào đó.
Chẳng hạn cùng đánh rơi một giỏ đồ, có người than thở: “Trời ơi, trong đó có một triệu đồng và chiếc điện thoại của tôi...” Lại có người trầm ngâm: “Thôi dù sao thì cũng có người nhặt được giỏ đồ ấy, vì không biết là của ai nên có lẽ họ đã dùng số tiền trong đó rồi. Ít ra số tiền này không rơi vào trong lửa, không chìm dưới nước, đã được ai đó sử dụng”. Vì biết đặt mình ở vị trí của người khác, vui bằng cái vui của người khác nên người này thanh thản, không phiền giận. Một chút như vậy thôi mà tạo thành hệ thống đạo đức, tâm lý rất lớn. Như thế từ đây về sau, mỗi khi ta cảm thấy buồn vì bị thiệt thòi thì biết rằng mình còn vị kỷ, chỉ biết đứng trên vị trí của mình và sẽ không bao giờ làm chư thiên được. Còn khi bị thiệt thòi mà ta vẫn vui vẻ, thanh thản thì biết rằng lòng mình đã vị tha, đã biết đặt mình vào vị trí của tha nhân và sau này có cơ hội được sinh thiên. Một chút như thế thôi mà cho ta đạo lý rất lớn.
Ta đặt tâm mình vào tâm nhau
Để niềm thông cảm rất đậm sâu
Ai cũng cần nhau điều tử tế
Đường đời chưa biết sẽ về đâu...
Tiếp nối, phát huy thiện nghiệp cho lớn lao
Ta thấy, ngay khi biết việc mình làm khiến người khác vui lòng, ông hoàng Magha đã nỗ lực phát huy thêm, tìm cách cho việc thiện lan rộng hơn để mọi người được vui nhiều hơn. Đầu tiên, ông phát hiện ra là mọi người cần chỗ đứng thoải mái để tới lui mua bán và xem hội chợ, thế là ông đi dọn dẹp cho khu chợ được rộng rãi bằng phẳng. Ngày xưa đất đai không có giấy tờ sở hữu, không có sổ đỏ công chứng, không đăng bạ, thuế má... mạnh ai cắm dùi được đến đâu thì đất là của người đó. Và đất chợ thì không phải của ai cả. Ngày nay chúng ta không được tự ý mình cải tạo các khu đất vì đất đai đã có người sở hữu, nhưng ngày xưa thì làm được. Và như thế, khi vô tình tìm ra cách đem lại niềm vui cho người khác, ông đã nắm lấy cơ hội và tiếp tục làm rộng lớn ra.
Còn chúng ta thì sao? Trên đời ta cũng đã nhiều lần có cơ hội giúp cho ai đó được vui nhưng ta thường lãng quên, thường uổng phí hoặc không phát huy thêm được.
Ví dụ thấy người đang đi chung chuyến xe với mình bị choáng váng, nôn ói, xanh xao, ta biết ngay họ bị trúng gió hay say xe nên liền lấy chai dầu gió ra xoa, tiện tay nắn gió cho họ một chút. Ta thấy họ rất vui vì lúc bệnh yếu ai cũng cần được chăm sóc, thương yêu cả. Trên chuyến xe vô tình gặp nhau, ta đã tặng ai đó chút niềm vui nho nhỏ nhưng rồi ta cũng quên rất nhanh. Ít hôm sau có người hàng xóm bị bệnh, ta hỏi đứa trẻ trong nhà họ:
- Mẹ con đi đâu sao lâu nay bác không thấy?
- Dạ mẹ con phải nằm dưỡng bệnh.
- Vậy hả...
Rồi mình dửng dưng đóng cửa quay vào. Việc ta từng đem niềm vui đến cho người bệnh bằng sự chăm sóc ân cần đã bị ta lãng quên. Nên ngày hôm nay, khi nghe người hàng xóm đau ốm, ta chỉ nói một câu “Vậy hả” rồi trở vào nhà xem phim tiếp, bỏ mặc một con người đang cần sự thương yêu chăm sóc của mình. Cuộc đời ta cứ thua ngài Đế Thích là vì vậy.
Trong quá khứ, vừa tìm ra cách gieo rắc niềm vui cho người khác là ngài liền xoay sở để làm thêm thật nhiều. Còn ta thì mau quên, khiến cho những cơ hội tạo công đức cứ trôi qua trong cuộc đời mình. Và ta cứ phải tái sinh làm một người bình thường, khi vui khi buồn, khi vị tha khi ích kỷ... Cứ như vậy, và trôi lăn mãi không có điểm dừng, không thể bước lên những cõi giới cao hơn.
Trở lại với câu chuyện, sau khi dọn cho cả khu chợ được bằng phẳng, ông hoàng Magha đã nghĩ đến con đường nối từ vùng này sang vùng kia đang bị hiểm trở, khó khăn. Thế là bằng sức lao động của mình, ông lại tiếp tục dọn đường cho mọi người đi. Và 32 người thanh niên đã cùng phụ giúp ông sau này cũng được hưởng cái phước chung với ông.
Ta thấy việc làm đường đem lại cái phước thật lớn lao, vì sao vậy? Vì giao thông là nhu cầu căn bản của con người. Cuộc sống luôn gắn liền với sự di chuyển. Từ lúc sinh ra cho đến lúc chết đi, nếu chỉ ngồi yên trong nhà thì đời ta thật vô dụng và buồn bã. Ít nhất ta phải rời căn nhà mình đi quanh quẩn đâu đó rồi mới quay trở về. Phải di chuyển ta mới có thể lao động nuôi sống bản thân, nuôi sống gia đình và làm được các công đức cho cuộc đời. Cuộc sống như vậy mới gọi là có ý nghĩa.
Nhưng muốn di chuyển được thì phải có đường đi. Trừ phi sau này thế giới chế tạo được những loại xe bay vượt lên trên không thì nhu cầu về đường đi mới giảm dần, chỉ cần những bãi đậu xe mà thôi. Còn hiện nay, khi bánh xe vẫn còn phải lăn trên mặt đất thì nhu cầu về đường đi vẫn còn rất lớn, vì thế người tận tâm mở đường hay đắp đường cho bằng phẳng luôn được phước rất lớn.
Bài học cho người có quyền chức
Trong câu chuyện có một sự tình nho nhỏ là 33 người đã bị quan huyện vu khống, tâm lý của vị quan huyện đó cũng là tâm lý chung của rất nhiều người. Ngày xưa những người được làm quan thường có cảm giác như mình là cha mẹ của dân vì quan niệm “Dân chi phụ mẫu”. Còn thời nay thì quan là gì của dân? Trên lý thuyết là đầy tớ, nhưng trong thực tế thì chưa hẳn. Không ít người được làm quan đã hống hách, chảnh chọe, kênh kiệu, ngồi một chỗ chờ dân đến lạy lục, nài nỉ. Đây là một lối làm quan sai lầm, một căn bệnh của người làm quan, gọi là quan liêu cửa quyền. Đất nước nào có nhiều ông quan như thế thì đất nước đó đang suy thoái, đi xuống và dễ sụp đổ.
Người làm quan chân chính thì phải rời khỏi công đường của mình để đến với dân, tìm hiểu dân tình và giúp đỡ dân. Nếu có người nào làm điều tốt nhưng chưa xin phép, chưa hợp tác với mình mà chỉ làm một cách vô tình, tự phát thì bổn phận của quan là phải hỗ trợ ngay. Tuy nhiên, điều đáng buồn là có ông quan lại bị cái bệnh tự ái, dù cho người ta có làm điều tốt nhưng một khi họ chưa xin phép mình thì vẫn cảm thấy khó chịu. Tâm lý này xuất hiện rất thường xuyên.
Và ông quan trong câu chuyện Pháp Cú trên cũng vậy, ông đã đố kỵ với những con người đức hạnh, tương lai sẽ lên làm vua trời nên ông bị mất hết phước. Sau này nhân quả lật ngược lại, biến ông thành một nô lệ. Ngày hôm trước còn hống hách kênh kiệu, sang hôm sau đã trở thành một nô lệ thấp bé (thời đó vẫn còn chế độ nô lệ).
Trường hợp của ông cũng là bài học cho chúng ta. Những người già có lẽ không còn cơ hội làm quan nữa, nhưng những người trẻ tuổi thì biết đâu sau này có cái duyên được quyền chức lớn, khi đó hãy nhớ lại câu chuyện trong bài Pháp Cú này. Đó là khi ta làm quan mà biết ở đâu có những người tốt, làm được nhiều việc thiện cho cộng đồng nơi họ sống nhưng chưa kịp đến với mình, thì tự ta hãy chủ động đến ủng hộ, hỗ trợ họ phát huy thêm nữa. Như thế rất có phước. Chứ đừng bao giờ tự ái nghĩ rằng: “Tại sao nó không xin tôi mà dám làm điều đó...” Còn ai đã lỡ làm quan thì nghe câu chuyện này rồi cũng hãy tránh xa bệnh quan liêu cửa quyền, đừng bao giờ đòi hỏi người ta phải đến nài nỉ mình rồi mới chịu giải quyết công việc.
Một lần chúng tôi có việc đi xa, phải viết đơn xin tạm vắng nhưng chợt nhớ rằng luật pháp của quốc gia nào cũng công nhận quyền tự do đi lại nên mình chỉ cần thông báo thôi chứ không phải xin. Thế là chúng tôi viết một bài báo gửi báo Công An đề nghị: chỉ cần “đăng ký” với chính quyền sở tại khi người dân có nhu cầu di chuyển đến nơi nào đó, nhằm đảm bảo an ninh, không cần xin nữa, và đã được chấp nhận. Dĩ nhiên là một số việc đặc biệt khác thì vẫn cần phải xin phép chính quyền.
Sức mạnh của tâm từ
Sự kiện những con voi không dám giẫm lên 33 người đang an trú trong lòng từ bi cho ta hiểu thêm về giá trị của tâm từ.
Trong loạt bài giảng về kỹ năng diễn giảng dành cho Tăng Ni, chúng tôi cũng nhấn mạnh rằng một giảng sư tốt thì tâm phải phủ trùm hết thính chúng, tạo thành sự kết nối vô hình giữa tâm với tâm, giúp bài giảng rất cuốn hút. Còn giảng sư nào không có cái tâm phủ trùm thính chúng thì khi vị ấy bước lên bục giảng, mọi người sẽ nhìn một cách thờ ơ, không chú ý lắm.
Mà muốn được cái tâm phủ trùm ấy thì cần phải có điều gì? Cần có lòng từ bi rộng lớn, mỗi ngày đều phải quán tưởng thương yêu chúng sinh, mỗi ngày đều phải lạy Phật nguyện trải lòng từ đến muôn nơi. Nhờ vậy mà chúng ta mới bắt đầu xuất hiện cái tâm lực, để khi đứng trước bục giảng tâm mình mới phủ trùm cả thính chúng. Không chỉ với những con người đang ngồi trước mặt mình mà cả với những chúng sinh trong cõi siêu hình cũng bị lay động, phủ trùm. Vì vậy, sự kết nối từ tâm đến tâm là yếu tố rất quan trọng tạo nên sức lôi cuốn cho cả bài giảng.
Ngày xưa khi mới lập chùa trên núi, chúng tôi cũng thường dạy các đệ tử phải quán từ bi mỗi ngày. Khi tọa thiền, lạy Phật, trong cuộc sống hàng ngày luôn âm thầm trải lòng thương yêu chúng sinh. Các đệ tử vâng lời thực hành và cũng thuật lại cho chúng tôi nghe vài kinh nghiệm tu hành, có một câu chuyện khá thú vị. Thời đó nhà cửa sơ sài, mạnh ai nấy ngủ một góc để giữ chùa. Một lần có cô đệ tử đang nằm ngủ trưa trên cốc nhà sàn thì bỗng bị bóng ma đè. Trong lúc bối rối không nhúc nhích được, cô lật đật niệm Phật nhưng niệm thế nào cũng không thoát nổi. Rồi cô sực nhớ lại lời thầy dạy, bắt đầu khởi lòng từ bi thương yêu chúng sinh, không ngờ bóng ma buông ra ngay.
Nghe người đệ tử báo lại, chúng tôi giải thích rằng: “Không phải niệm Phật không linh nghiệm, mà vì Phật muốn dạy con một bài học về lòng thương yêu. Phật không muốn chúng ta tối ngày cứ niệm Phật mãi. Phật muốn ta làm theo lời Phật dạy là thương yêu khắp chúng sinh. Và khi chúng ta làm theo lời Phật dạy thì tự nhiên ta lại được Phật độ nhiều hơn là chỉ niệm Phật”.
Tại sao như vậy? Hãy tưởng tượng trên đoạn đường dài, một mình ta phải đẩy chiếc xe nặng nề. Rồi ta quay sang nhờ người bạn: “Xin hãy giúp tôi cùng đẩy chiếc xe này”. Người bạn đồng ý ngay, nhưng nếu ta cứ đứng trước xe quay lại năn nỉ mà chính mình không lo đẩy thì có ai giúp mình không? Chẳng ai giúp được cả. Chính mình phải lo đẩy chiếc xe của mình trước thì họ mới trợ lực với mình và công việc mới chạy được.
Cũng vậy, nếu tối ngày ta chỉ gọi “Phật ơi, Phật à...” thì Phật cũng không giúp gì được cả. Nhưng nếu lòng ta từ ái thương yêu, gìn giữ giới hạnh, siêng năng tạo phước, tinh tấn hành thiền... thì lại được chư Phật thường gia hộ. Giống như khi ta nỗ lực đẩy chiếc xe thì đằng sau ắt sẽ có người phụ mình đẩy tới. Còn nếu ta quay lưng lại nhìn thì tự nhiên không ai giúp mình được.
Tiếc là nhiều người vì không hiểu ra chỗ này nên luôn gọi tên Phật mà không chịu làm gì cả, và chính Phật cũng cười trừ luôn, vì không có gì để giúp cả. Ngược lại, có những người lạy Phật xong là quay đi dấn thân lăn xả vào cuộc đời để nâng đỡ, thương yêu, làm các việc phước thiện, vượt qua cám dỗ, hóa giải bản ngã... Và người như thế lúc nào cũng được chư Phật dõi theo độ trì.
Sức mạnh của từ bi là vậy, khi ta quán từ bi thì tạo thành một sức mạnh vô hình, cái lực đó không phải từ nơi tâm ta mà từ sự gia hộ của chư Phật, bởi ta vừa làm một điều rất đúng với lời Phật dạy.
Nhân quả của Atula Atula là từ của Ấn Độ, Việt Nam không có từ phiên dịch cho chính xác nhưng có thể tạm dịch là thần linh. Những vị này từ đâu mà có? Nguồn gốc của họ là thế này. Khi sống ở cõi người, họ là những người đã lập công với xã hội, với đất nước nên rất có phước, vì vậy sau khi chết họ được sinh lên một cõi riêng. Ví dụ khi đất nước bị xâm lăng, họ là người cầm gươm giáo lên yên ngựa đánh đông dẹp bắc, bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ thiêng liêng cho tổ quốc. Hoặc họ là những người có công bảo vệ cuộc sống bình yên cho xã hội,...
Chúng ta đã bao giờ nhìn thấy cảnh người cảnh sát bắt cướp trên đường phố chưa? Họ rượt đuổi, bay từ xe này sang xe kia, chụp tên cướp ngã lăn xuống, gãy tay, gãy chân là chuyện thường. Nếu tên cướp tiếp tục phản kháng họ sẽ nện ngay một trận, tát tai vài cái, tẩn cho vài cùi chỏ, giận gót giày vào cho hắn nằm yên không nhúc nhích rồi mới còng tay khóa lại, quăng lên xe. Quyết liệt như vậy. Nếu họ hiền lành năn nỉ: “Thôi đưa tay đây tôi còng cho, mời anh lên xe...” thì tội phạm có vâng lời không? Không. Chúng sẽ phản kháng lại người thi hành công vụ. Vì thế họ buộc phải dùng vũ lực mới khống chế được kẻ cướp.
Nên những người có công bảo vệ bình yên cho xã hội đã quen với việc truy bắt tội phạm nhiều khi lại là người hơi dữ một chút, trông mặt người nào cũng rất ‘ngầu’, rất ‘hình sự’. Vì đặc thù của công việc nên họ nhìn đâu cũng cảnh giác, thấy ai cũng phải đề phòng và sẵn sàng chiến đấu bất cứ lúc nào... Đó là bệnh nghề nghiệp. Bởi việc bắn giết kẻ địch hay trấn áp tội phạm đều buộc phải mạnh mẽ, quyết đoán. Sự cứng rắn của họ là rất cần thiết để bảo vệ đất nước, bảo vệ xã hội. Nên những người này vừa dữ mà vừa có công – người như thế tràn ngập trên thế giới này.
Có câu chuyện vui giữa một thanh niên và người sĩ quan tuyển mộ lính, anh này nói:
- Tôi không muốn đi lính, tôi thấy mình không có lý do gì để phải đi đến một nơi xa lạ và cầm súng bắn vào những người mà chính tôi cũng không biết là ai.
- Không, tôi không bảo anh bắn ai cả. Tôi chỉ đào tạo cho anh kỹ thuật bắn súng, mặc cho anh bộ quân phục và đưa anh đến chiến trường. Đến đó rồi anh muốn làm gì thì làm, anh không bắn nó thì nó bắn anh, vậy thôi.
Câu chuyện đùa nhưng nói lên bản chất của chiến tranh. Người lính có thể hiền lành nhưng một khi đã ra mặt trận rồi thì đều buộc phải quyết liệt tấn công kẻ thù để bảo vệ mình hoặc bảo vệ chính nghĩa của đất nước mình. Chỉ trừ những kẻ đi cướp nước thì vừa tàn bạo mà vừa mang tội và không có công. Và những người vừa có công vừa phải ‘dữ dằn’ thì sau khi chết sẽ được lên cõi Atula. Khi còn ở cõi người họ sống thế nào thì khi lên cõi Atula họ cũng sống y hệt vậy. Họ bảo vệ được bình yên cho nhiều người nên có phước lớn và muốn gì được nấy. Họ có lâu đài dinh thự để ở, có thê thiếp, có thức ăn ngon lành... và cũng hơi thô bạo y như khi còn ở cõi người.
Họ cũng có thủ lĩnh của họ là vua Atula. Vua Atula rất có phước, không thua vua cõi trời là bao nhiêu. Giữa một Thiên tử và một Atula, chưa biết phước ai hơn ai. Họ chỉ khác nhau ở chỗ tâm của Thiên tử cõi trời thì tràn ngập đạo đức, các vị giữ giới hạnh, hiền lành, cẩn thận từng lời nói, không nói lời thô bạo, không nói xấu ai, không nóng giận và siêng tạo phước. Vì vậy các vị vừa có phước mà vừa có đạo đức. Nhưng cái phước của các vị đôi khi cũng hạn chế vì có thể việc thiện mà các vị làm được chưa nhiều. Trừ trường hợp của Thiên chủ Đế Thích, do những kiếp xưa đã hy sinh phụng sự quá nhiều, công đức của ngài để lại trên khắp lãnh thổ của mình nên phước của ngài cực kỳ sung mãn. Còn lại, nhiền chư thiên đôi khi vẫn không có phước bằng Atula.
Cũng như ở thế gian này, người hiền lành giữ giới, có làm điều thiện chút chút vẫn không nhiều phước bằng những người giữ gìn trật tự an ninh của cả một địa bàn rộng lớn. Bởi qua mấy chục năm công tác, giữ gìn cho cả vùng đó được bình yên nên công đức của họ rất lớn. Chúng ta không thấy họ xây căn nhà tình nghĩa nào, nhưng không có họ thì sẽ chẳng có gia đình nào được yên ổn cả, cướp sẽ vào khoắng sạch tài sản, hôm nay nghe tin cướp bóc nhà này, mai nghe tin giật tiền người kia... Cho nên, chúng ta đi ra đường được bình yên, ở nhà được an toàn, con cái đi học không bị bắt cóc... là do những người cảnh sát phải làm việc ngày đêm vất vả. Qua 10 năm, 20 năm giữ gìn cho xã hội yên bình như thế, phước của họ rất lớn, nhiều khi vượt hơn phước của người Phật tử đi cúng chùa. Nên sau khi chết, họ được sinh lên cõi Atula, và phước của họ không thua gì chư Thiên tử.
Tại sao trên cõi trời, Atula lại hay gây sự với chư thiên? Vì Atula còn tự ái, hơn thua, nóng nảy,... Họ có thần thông nên biết hết về kiếp quá khứ của nhau, và nhìn chư thiên họ hay khinh chê: “Mấy người này ngày xưa chỉ đi chùa, đắp đường sơ sơ. Còn tôi ngon hơn nhiều... Đi chùa cúng mấy bao gạo, lâu lâu xây căn nhà tình thương thì có gì đâu, phước đâu bằng tôi”... Họ còn hay tự ái, sân si hơn thua và gây gổ và đó là điều có thật. Do họ cứ gây sự, tấn công lên cõi của chư thiên nên buộc chư thiên cũng phải đánh lại để bảo vệ Thiên giới được thanh tịnh và yên ổn tu hành.
Cho nên chúng ta đừng tưởng rằng chư thiên không biết chiến đấu. Người Phật tử cũng vậy, nếu không có sức mạnh để chiến đấu thì không gọi là Phật tử. Nhưng ta chiến đấu để làm gì? Để bảo vệ Phật Pháp được trường tồn.
Đừng ghét người xấu
Nhiều Atula vốn là cảnh sát và họ thương người lương thiện nhưng rất ghét tội phạm, đó cũng là tâm lý chung của các Atula. Điều này ngược lại với chư thiên. Chư thiên thấy ai có lỗi thì thường thương xót và tìm cách cảm hóa. Mà theo nhân quả, cái tâm ghét kẻ phạm lỗi sẽ khiến sau này chính ta cũng phạm phải lỗi lầm giống như họ.
Vì thế bây giờ chúng ta có thể hiền lành, dễ thương, nhưng nếu lòng mình cứ ghét bà bán cháo huyết đầu đường vì tiếng rao của bà, thì kiếp nào đó chính mình cũng đi bán cháo huyết và cũng rao mãi, nhưng lúc đó mình không rao bằng miệng nữa mà rao bằng loa, bể làng bể xóm. Ghét của nào trời trao của đó là thế.
Tương tự, ta chụp được tay ăn trộm, không cho hắn phạm tội nữa là điều tốt, nhưng nếu ta cũng đã giận dữ, đánh đập, căm ghét, khinh bỉ hắn, thì như vậy sẽ có lúc hoàn cảnh đẩy đưa khiến ta cũng phải đi ăn trộm một lần cho biết.
Nhân quả vô cùng khắt khe, nên buộc ta phải hoàn thiện đạo đức của mình không còn điểm sơ hở thì sau này mới không bị vấp ngã. Thấy người có lỗi, ta hãy thương xót và mong họ đừng phạm lỗi nữa, đó cũng là cái tâm của cõi trời, cõi Phật. Còn nếu ta căm hờn, thù ghét họ thì sau này ta sẽ phạm đúng cái lỗi ấy một lần cho sợ.
Chuyện về Atula còn rất dài, liên quan đến vấn đề tôn giáo ở cõi người này, chúng ta sẽ nói đến ở những phần sau.
Muốn làm phước thì phải chịu hao tốn
Chúng ta phân tích đến câu chuyện về người vợ thứ tư của Thiên chủ Đế Thích. Ở kiếp làm vợ ông hoàng Magha, bà ỷ được chồng thương nên cứ tối ngày lo làm đẹp, chưng diện, trau chuốt cho vẻ bề ngoài mà không chịu làm phước, thật là dại khờ. Trong khi đó, ba người vợ kia thấy chồng mình xây dựng những trạm nghỉ chân dọc đường cho khách vãng lai thì liền phụ với ông quản lý nhà cửa, nhân công, tiền bạc một cách chu toàn. Vì thế, sau khi chết bà thứ tư phải đọa làm con chim hạc. Chim hạc có đặc điểm là cao ráo và rất đẹp. Việt Nam ta có câu “cao như sếu”, loài sếu có tên khoa học là hạc. Có những loài hạc như hồng hạc chẳng hạn, quanh đầu chúng có chòm lông đo đỏ - cực kỳ đẹp.
Và ta thấy, Đế Thích là thiên chủ cai quản nhiều tầng trời, nhiều thế giới, phước cực lớn, vậy mà khi muốn cứu một người vợ của mình ông cũng không thể hô biến cho bà thành thiên nữ được. Tại sao như thế? Vì nhân quả mới là uy quyền tuyệt đối chứ không phải phép lạ.
Vua cõi trời có thần lực phi thường như vậy, công đức dồi dào như vậy nhưng vẫn phải thuận theo nhân quả. Khi muốn độ cho người vợ về với mình, ngài cũng phải trải qua thời gian rất lâu, giúp cho bà tin sâu nhân quả, quyết tâm giữ giới. Ngài phải kiên nhẫn đến với bà trong hình dáng của con người rồi dùng thần lực nói chuyện vào tâm để khai mở cái trí của bà. Nhờ vậy bà mới nhớ lại tiền kiếp bà cũng là con người, chỉ vì không chịu làm phước và quá trau chuốt vẻ ngoài nên khi hết phước phải đọa lạc. Dù được làm con chim hạc rất đẹp nhưng vẫn là thân súc sinh, mà đã là súc sinh rồi thì không có cơ hội làm phước nữa nên bà chỉ còn cách giữ giới. Bà đã giữ giới không sát sinh bằng cách không ăn cá sống, chỉ ăn cá chết. Sau đó bà chết sớm.
Qua đây, chúng ta nhận ra rằng, muốn làm điều tốt thì ta phải chấp nhận đánh đổi. Muốn giúp người thì phải tốn tiền, muốn giữ giới thì phải chịu giảm sức khỏe, bớt vui chơi lại... Phải thiệt thòi thì mới giữ được giới và tạo được các công đức, bắt buộc như vậy. Đừng than rằng: “Tại sao tôi làm phước cả năm rồi mà mua vé số mãi vẫn không trúng?” Nói như vậy nghĩa là ta không thật tâm làm phước mà chỉ xem đó như việc kinh doanh lời lãi mà thôi.
Nên ta thấy nhiều người đến cúng chùa nải chuối, cho người mấy bao gạo, vài trăm nghìn... rồi chờ may mắn đến với mình thì có thể khẳng định họ không hề làm phước chút nào. Vì họ hoàn toàn không có lòng thương người, thẳm sâu trong tâm họ vẫn là ích kỷ tham lam, không có lòng từ thật sự. Còn người thật tâm tạo phước thì luôn chấp nhận thiệt thòi để giúp người, thương người, không mong cầu quả báo cho mình. Họ chấp nhận hao tốn, thậm chí chấp nhận mất luôn cả sinh mạng của mình, như thế mới là làm phước.
Có người nhảy xuống sông cứu được những người bạn đang chới với giữa dòng nước xoáy, đến khi đưa được người thứ năm vào bờ thì chính mình cũng đuối sức bị dòng nước cuốn phăng đi. Ta thắc mắc rằng tại sao nhân quả kỳ lạ như vậy, sao cứu người mà chính mình phải mất mạng? Hãy hiểu rằng nếu bản thân mình không chịu chấp nhận thiệt thòi thì làm sao tạo phước được. Phải thiệt thòi mới giữ được giới, phải thiệt thòi mới giúp được người. Còn quả báo sẽ trổ ra vào thời điểm khác, có khi phải đến tận đời sau chứ không thể thấy ngay kiếp này được. Nên việc cứu người rồi phải hy sinh tính mạng của mình là chuyện bình thường, giữ giới rồi phải hao bớt sức khỏe là chuyện bình thường, chúng ta phải chấp nhận.
Sự gia hộ bí mật từ cõi trên
Sau khi chim hạc đầu thai làm con gái người chủ lò gốm, vua trời Đế Thích lại tiếp tục bám theo tạo điều kiện giúp bà giữ giới không tham. Thấy túi vàng để quên, bà dứt khoát cất rất kỹ để đợi người khách đến mà trả lại, đó cũng là một công đức. Rồi người kia (thật ra là Đế Thích) đã cho luôn túi vàng nhờ bà đi giúp người nghèo, tức là tạo điều kiện để bà làm phước. Nhờ vậy mà công đức của bà vượt lên dần, tuy nhiên, như thế cũng vẫn chưa đủ để bà được lên đến cõi trời mà chỉ được sinh qua cõi Atula làm con gái vua Atula. Sau đó Đế Thích phải đến cưới một lần nữa mới đưa bà về đến cõi trời được.
Như vậy vua Đế Thích có thương vợ không? Rất thương, vì thương nên kiếp nào cũng bám theo bà để hóa độ. Trên thế gian này, những trường hợp giống như vậy rất nhiều.
Có những người tự nhiên được một vị trong cõi siêu hình theo giúp đỡ, mỗi khi gặp chuyện bế tắc hay những bất trắc, đau khổ, họ cầu nguyện thì luôn được hộ trì và vượt qua. Có khi vị đó hiện ra nhắc nhở điều gì rất rõ, nhưng có lúc vị đó chỉ âm thầm giấu mặt dìu dắt họ đi qua từng bước đường đời, vượt qua nghịch cảnh rồi đến được với đạo lý. Ta cứ tưởng mình tự tìm đến ngôi chùa kia mà tu tập, đâu biết rằng mọi chuyện đều do một vị cõi trên dẫn dắt, gia hộ. Đời xưa vị ấy là thầy, là cha mẹ, vợ, chồng, anh em, con cái hay một người nào có ân nghĩa với ta. Khi ở cõi giới cao hơn nhìn xuống, thấy ta còn si mê, trôi lăn, đau khổ nên vị đó đã âm thầm gia hộ trong tâm để đưa ta về với đạo. Rất nhiều người được gặp đạo theo cách này.
Ví dụ hôm nào đó ta ghé chân trú mưa, không ngờ vào đúng nơi mái hiên có người đang cầm đọc cuốn sách. Ta liếc sang đọc mấy trang thấy rất thích, thế là người kia tặng luôn cuốn sách cho mình, từ đó ta mới biết đạo. Hoặc ta không yêu ai lại yêu nhằm cô gái rất mộ đạo, thế là từ đó, ta cũng được cô khuyên bảo mà bắt đầu tìm hiểu đạo lý và sống tốt lên. Những may mắn như thế thường do bàn tay sắp xếp bí mật của vị nào đó ở trên cao chứ không phải chuyện ngẫu nhiên.
Những vị đó không dùng thần thông cho ta bừng tỉnh giác ngộ, cũng không dùng phép lạ giúp người nghèo khó trở nên sang giàu. Mà điều họ làm là giúp ta có đạo lý, biết tạo phước rồi từ từ vươn lên bằng chính cái phước của mình. Đó mới là người thương ta thật sự.
Tuy nhiên cũng có một số trường hợp ngoại lệ. Ví dụ nhiều thầy pháp rất thành công, chữa đâu khỏi đó, cho lá bùa người ta đem về buôn may bán đắt thật, tiền bạc cứ đến tấp nập... nhưng bản thân ông lại sống rất bê bối, hay nói bậy, hống hách, tham lam, lăng nhăng. Không ít người đã thắc mắc rằng như vậy công bằng nằm ở đâu?
Lý do thật sự là vì ông có duyên với một vị thần rất lớn ở cõi trên, chính vị thần đó đã che chắn, bảo vệ, chiều chuộng, đáp ứng mọi lời cầu xin của ông, bởi ngày xưa ông đã từng ban ân, từng giúp đỡ vị thần đó rất nhiều. Ở kiếp nào đó họ có thể là hai người bạn cùng nhau chia ngọt sẻ bùi, thậm chí một người đã hy sinh để bảo vệ tính mạng cho người bạn của mình.
Người còn sống tiếp tục tạo thêm các công đức và được lên cõi Atula, còn người kia thì đầu thai trở lại làm ông thầy pháp. Và đương nhiên, vị Atula vẫn nhớ đến ân nghĩa ngày xưa, nên ông thầy pháp cầu điều gì là vị Atula đáp ứng điều đó.
Như có người đến xin ông:
- Xin thầy cho con lá bùa, tiệm con bán ế quá...
- Rồi, sau này hễ bán đắt thì phải nhớ đến thầy nhé!
- Vâng, con mà bán đắt là con đến cho thầy cây vàng liền.
Thế là ông vẽ cho lá bùa đem về nhà giấu trên cửa, từ đó tự nhiên khách hàng cứ ra vào tấp nập. Có phải do bùa linh không? Không, mà do vị thần đã xúi mọi người vào mua sắm để người chủ phải mang vàng lại cúng cho bạn mình.
Cái ân nghĩa trong đời rất phức tạp, lại đi qua trung gian của cõi giới siêu hình nên nhiều khi ta không hiểu, cứ tưởng là ông thầy bùa giỏi, bùa chú linh nghiệm, nhưng sự thực không phải vậy. Đó là một nhân quả từ xưa khiến cho đời này ông thầy được giúp đỡ bởi vị nào đó trong cõi siêu hình.
Và những vị thần thì không chắc có đạo lý nên vẫn còn thiên vị. Khi thương ai họ bênh người đó hết mức, dù người đó không tốt nhưng họ vẫn giúp vì ân nghĩa cá nhân. Tính chất này ngược với cõi trời. Dù là vua trời Đế Thích muốn giúp người vợ của mình thì vẫn phải vất vả chỉ dẫn bà cách tạo phước từ từ, chứ không thể dùng thần thông phép lạ để đưa bà vượt lên.
Điều thiện hoàn hảo
Câu chuyện của vua Đế Thích là một bài học thấm thía cho tất cả chúng ta. Trên cuộc đời này ta có những người thân yêu của mình, đó là bạn bè, anh em, cha mẹ... nhất là con cái. Ta mong cho con mình học giỏi, lớn lên được đi du học, khi nó học hành trở về ta lại mở sẵn công ty cho nó làm giám đốc, hoặc sẽ lo lót cho nó có địa vị cao... Tức là chúng ta luôn lót sẵn đường cho con đi. Nhưng rồi nó có đi tới không? Không đi tới được, vì vật chất đầy đủ, tiền bạc dư dả khiến chúng hưởng thụ rồi hết phước, có khi nửa chừng đã bị bệnh, hoặc bị tai nạn... rồi chết sớm. Sở dĩ có những trường hợp đau lòng như thế là do cha mẹ đã không hiểu được bài học của vua trời Đế Thích.
Cho nên, các bậc cha mẹ thương yêu con thì phải làm giống như vua trời Đế Thích - nghiêm khắc dạy con giữ giới và khuyên con phải làm phước.
Ví dụ buổi sáng vừa cho đứa con 500 nghìn tiêu vặt tháng này, là buổi chiều người cha đã nhắc: “Ở bên kia có cụ bà đã già yếu mà ngày nào cũng phải bày rổ khoai lang ra bán kiếm ít tiền. Cha nghĩ chắc bà cũng nghèo. Con có muốn giúp bà không? Nếu có thì với số tiền cha đã cho lúc sáng, con hãy trích ra mà giúp”. Người cha gợi ý để con tự phát tâm và dùng số tiền của mình mà làm phước. Đứa con ngồi suy nghĩ, cân nhắc với những khoản cần dùng sắp đến, sau đó trích bớt ít tiền mang qua gửi cho bà cụ, dù 50 nghìn, 100 nghìn cũng tốt.
Không những thế, cha mẹ còn dạy bảo: “Con không được tham lam, không được trộm cắp, không được nói xấu ai sau lưng, phải sống hiền lành nhường nhịn, không nên giận dữ...” Cha mẹ tạo cơ hội cho con làm phước nhưng cũng khuyên con giữ giới như thế, còn gia tài lớn thì giấu lại cho đến ngày nào giới hạnh, phước đức của con mình đã đủ thì mới cho nó biết. Còn khi con mình chưa có phước, cũng chưa đạo đức lắm thì đừng trao lại gia tài bởi sẽ không bền, có khi nó chỉ bài bạc trong vài tuần là của cải đều bay sạch.
Với những người không có đạo đức và không có phước thì chúng ta đừng chia phước của mình cho họ, vì làm vậy cũng không thành công, và cũng không bao giờ lâu bền. Cho nên, ngay cả người có phước lớn như vua trời Đế Thích cũng không thể hô biến một cái là đưa ‘nàng hạc’ đó thành một nàng tiên trên cõi trời được, mà vẫn phải theo bà suốt nhiều năm, qua nhiều kiếp mới thành công. Nhớ như vậy.
Vì thế, nếu chỉ cho nhau vật chất thì chưa đủ để gọi là thương yêu, cũng chưa gọi là việc thiện trọn vẹn. Ta thương yêu con người nhưng không phải cứ cho tiền người ta là được. Vì lẽ đó nên trong việc làm từ thiện, ngoài việc cho họ vật chất, ta cũng đừng bao giờ quên kèm theo vài câu đạo lý trong những món quà mà mình gửi đi. Nếu ta tìm đến người nghèo, tặng họ 10kg gạo rồi bỏ đi thì lợi ích thật là ngắn ngủi. 10kg gạo họ ăn vài hôm là hết, rồi sau đó lại tiếp tục nghèo khổ, thiếu thốn vì không có phước. Hơn nữa, nhiều người sẽ sinh tâm lý ỷ lại: “Thôi mình nghèo vậy cũng tốt, cứ chờ mọi người thương tình đến cho...”. Họ sẽ không chịu làm phước và sẽ không bao giờ tiến lên được.
Cho nên mỗi khi làm việc thiện, ngoài giá trị vật chất, ta hãy cho nhau thêm một món quà tinh thần. Chùa chúng tôi có Hội từ thiện, đi đến đâu tặng quà cũng đều có bài đạo lý ngắn hay vài dòng nhắn nhủ gửi kèm trong món quà. Và người nhận về nhà mở túi gạo, túi đường, xấp vải ra sẽ đọc được vài lời khuyên bảo, khuyến khích họ ăn hiền ở lành, mở lòng thương yêu giúp đỡ người chung quanh, đừng làm điều ác. Có thể họ sẽ vứt mảnh giấy vào thùng rác ngay, nhưng dù sao vài câu đạo lý cũng đã ít nhiều rơi vào tâm họ. Biết đâu, một lúc nào đó họ còn hai lon gạo mà biết nhà hàng xóm đã hết gạo, họ cũng gắng san sẻ bớt một lon. Tức là họ đã biết làm phước từng chút dù chính mình còn trong khốn khó và nhờ vậy mà sẽ bước lên dần dần. Nhớ đến tấm gương của vua trời Đế Thích, nếu thương nhau và thương yêu con người, chúng ta hãy cho nhau đạo lý, cho nhau cơ hội để tạo phước chứ đừng chỉ ban phát vật chất đơn thuần.
Tình cảm hiện tại bắt nguồn từ duyên nghiệp quá khứ
Ta nhắc lại một chi tiết trong chuyện: Nàng công chúa con của vua Atula vừa mới gặp ông già hom hem là tình yêu trong lòng lập tức bừng lên mãnh liệt. Ngay đó cô nắm lấy tay ông và nói: “Đây là chồng tôi”. Các thanh niên Atula liền nổi giận chê cô già kén kẹn hom, chọn ai không chọn lại chọn đúng ông già lọm khọm. Đến lúc ông hiện ra là Đế Thích họ mới bất ngờ, vừa sợ mà vừa tự ái.
Vấn đề tình cảm rất khó nói, và chúng ta cũng sẽ không đi sâu phân tích về điều này trong bài. Bởi có một nhà thơ đã nói:
“Chuyện tình yêu khó nói lắm em ơi
Tôi nắm bàn tay em nhỏ bé ngậm ngùi
Em vẫn để yên trong tay tôi nóng bỏng”.
Chỉ có điều là trên đời này chúng ta gặp nhau và thương quý nhau bởi đã có duyên lành với nhau. Nhưng ta thương ai đến độ bắt đầu có cái riêng tư, muốn họ là của riêng mình, khó chịu khi họ thân thiết với ai... thì biết ngay đó là cái duyên luyến ái nam nữ. Và tình thương hiện tại chỉ là dấu hiệu hiện ra cho ta thấy đã có duyên nợ đời xưa với nhau mà thôi, chứ chưa chắc đã là dấu hiệu tốt. Vì sao vậy? Vì ta thương một người là để trả nợ nhưng cũng có khi là để đòi nợ.
Chẳng hạn có anh chàng theo đuổi một cô gái, yêu sống yêu chết, cuối cùng cô cũng xiêu lòng. Nhưng đến lúc lấy được cô về rồi thì anh ta mắng chửi, hành hạ, bỏ bê không ra gì. Cuối cùng họ phải ly hôn. Ban đầu thấy tình cảm thật mãnh liệt, không gì ngăn cản được, vậy mà sau đó lại thay đổi hoàn toàn. Thật ra là vì duyên nợ giữa họ rất ít và anh chàng kia si mê theo đuổi cô gái chẳng qua là để đòi món nợ nào đó trong kiếp quá khứ mà thôi.
Cho nên tình cảm chỉ là dấu hiệu ảo ban đầu chứ không phải là dấu hiệu thật. Nên khi ta thương ai hoặc được ai thương yêu thì cũng đừng tin lắm, bởi tình yêu chỉ là hệ quả tạm thời của duyên nợ quá khứ, ta không biết phía sau nó là hạnh phúc hay đau khổ.
Những người đã già thì thôi đừng yêu nữa, còn người trẻ cũng hãy bớt tin vào tình yêu. Vậy phải tin vào đâu? Hãy tin vào đạo đức trước. Nếu phải lập gia đình, hãy chọn người có đạo đức, đừng chọn người mà ta si mê vì người đó có khi là người rất dối trá, cộc cằn, không có gì chắc chắn cả.
Tôn giáo khởi nguồn từ đâu?
Vào thời xa xưa khi khoa học chưa phát triển, tổ tiên chúng ta không sao lý giải được nhiều hiện tượng trong trời đất. Tại sao mưa trên trời đổ xuống, tại sao sấm sét nổi lên, tại sao lụt lội, hạn hán, tại sao dịch bệnh dẫn đến cái chết hàng loạt, tại sao mùa màng tươi tốt mang lại ấm no? Vì không thể tìm hiểu ngọn ngành nên con người đành quy về cho thần linh, tin rằng có một vị thần trên cao đã tạo ra cả thế gian và vị đó có quyền uy ghê gớm. Bởi vậy con người thường hướng tâm về cõi thần để cầu nguyện, van xin.
Mà có cảm thì có ứng, có lòng cầu xin thì ắt có động tâm, và chúng ta làm động luôn đến nhiều tầng trời, kể cả tầng trời của các vị thần linh trong cõi Atula. Con người thì không biết vị nào ở cõi trên cả, chỉ biết xin trời hãy nghe thấu lời cầu nguyện của mình. Nhưng thật sự lời cầu nguyện như sóng radio phát ra khắp không gian và cũng khiến một số vị thần bị động tâm. Thế là họ tìm đến với loài người. Và tôn giáo xuất hiện từ đó.
Đừng nghĩ rằng tôn giáo bắt nguồn từ vài kẻ bịp bợm thêu dệt nên những chuyện thần thoại rồi truyền bá khắp nơi. Thật ra những chuyện đó thời nay mới có, tức là gần đây nhiều người tự xưng mình là giáo chủ, có thể tiếp xúc với thần linh để thu hút quần chúng, thành lập các giáo phái mới. Những trường hợp như thế đúng là lừa đảo. Còn vào thời xa xưa, thật sự con người đã từng tiếp xúc với thần linh, chỉ có điều họ không biết vị thần linh đó là ai, là Atula hay các thiên tử thật sự.
Vậy làm cách nào để biết? Hãy nhìn xem giáo lý mà vị đó truyền bá là gì. Nếu như đọc các bài kinh, ta thấy tư tưởng còn tính bạo lực, như: “Các con hãy hủy diệt kẻ nào không tin ta...” thì ta biết ông thần của tôn giáo này là Atula hay chư thiên? - Atula. Chắc chắn vị thần đó là người ngày xưa đã từng rong ruổi chinh phạt trên chiến trường, sau khi chết được đầu thai lên làm Atula và vẫn còn cái tật tự ái, kiêu ngạo, và dữ dằn - mặc dù rất có phước. Vì thế khi tiếp xúc với con người, ông đã dạy một tôn giáo có nhiều triết thuyết mang tính bạo lực, buộc người tín đồ phải phủ phục thờ lạy mình, buộc mọi người phải tin nếu không muốn bị trừng phạt. Nhiều tôn giáo thời xưa đã xuất hiện như thế. Họ đâu hiểu rằng:
Gặp người khó chịu với ta
Mà ta khó chịu, đạo ta trật rồi Gặp người tín ngưỡng khác vời Mà ta muốn giết, đạo trời đã sai Làm sao nhìn bất cứ ai Lòng đều yêu quý, đạo này đáng tin...
Chỉ có đạo Phật là đạo từ bi vô hạn, vô ngã tuyệt đối, đưa con người đi đến sự giải thoát, không còn vướng mắc trầm luân sinh tử nữa. Lúc đó ta thấy cả cõi trời hay cõi người đều chỉ là trò ảo hóa không thật, không phải bến bờ dừng chân yên vui vĩnh hằng. Dù ở cõi trời hay cõi người đều phải trôi lăn mãi, chỉ đến khi giải thoát hoàn toàn, chứng được Niết bàn tuyệt đối thì mới là bến bờ thật sự. Khi ấy, ta trở thành tuyệt đối như Phật, như những vị Thánh cao cả nhất. Giáo lý của Phật dạy cho chúng sinh con đường để đạt được sự tuyệt đối như thế.
Có một thực tế đáng buồn là vì quá tin tôn giáo mà con người đôi khi trở nên không thực tế, sống nhàn nhàn thụ động. Thực tế thì phải làm lụng vất vả, phải cày xới thì mới có ăn chứ không thể ngồi cầu nguyện mà bát cơm tự hiện ra được. Nhưng nhiều người vì quá tin tín ngưỡng, bị giáo lý của thần linh chiếm hết tâm hồn, rồi chỉ đi tìm những yếu tố phép lạ mà quên đi cuộc sống thực tại. Họ dần dần thui chột ý chí phấn đấu, gặp chuyện gì cũng cầu nguyện. Giống như người muốn đẩy chiếc xe đi nhưng chính mình lại lười biếng không làm, chỉ đứng cầu xin người qua lại hãy đến giúp. Vậy ai sẽ giúp? Không ai cả. Chính mình phải bỏ sức ra đẩy trước rồi mới có người đến hỗ trợ sau. Cũng vậy, chính mình phải thương yêu con người, phải vất vả làm lụng, phải chăm lo cho gia đình, dựng xây cho cộng đồng... thì thần thánh mới độ trì cho ta được.
Trách nhiệm của các tôn giáo
Hiện nay ranh giới giữa các quốc gia vẫn chưa được xóa nhòa nên chúng ta còn lệ thuộc vào quê hương đất nước mình với ngôn ngữ riêng, bề dày văn hóa và lịch sử riêng. Nếu vài trăm năm sau, khi thế giới đã đại đồng, mọi lằn ranh ngăn cách đều nhạt nhòa thì cả hành tinh này mới trở thành một quê hương. Còn hiện nay chúng ta vẫn còn là một người con của Tổ quốc mình, nên ta có bổn phận phải thương yêu dải non sông thiêng liêng này.
Và khi tôn giáo xuất hiện thì bổn phận của tôn giáo là phải góp phần giúp đất nước được bình yên hơn chứ không được quyền cạnh tranh với đất nước. Nếu cạnh tranh với đất nước, tôn giáo lập tức bắt đầu có máu xã hội đen của Atula. Không được phép như thế.
Đây là chỗ mà tín đồ của các tôn giáo phải xét lại nơi tín ngưỡng của mình, nếu cảm thấy tín ngưỡng đó đang cạnh tranh với quốc gia thì ta biết người giáo sỹ đã dạy ta một cái đạo của Atula: có hơn thua, có hiếu thắng. Chừng nào tín ngưỡng của ta truyền dạy một đạo lý vun đắp thêm tình yêu quê hương thì ta mới tạm yên tâm rằng đạo lý mà ta đang học hỏi là của chư thiên.
Ta nên nhớ, tôn giáo vừa là cứu kính mà vừa là phương tiện. Cứu kính là gì? Là nếu tôn giáo nào có một điểm đến tuyệt đối, có một con đường dẫn đến nơi giải thoát cao cả thì tôn giáo đó gọi là cứu kính. Nhưng tôn giáo cũng là phương tiện, tức là tôn giáo đó dạy ta biết yêu thương được quê hương mình, cha mẹ, làng xóm, anh em mình. Tôn giáo phải là phương tiện để chúng ta yêu thương được đất nước này, con người này chứ không được kéo chúng ta ra khỏi cha mẹ, anh em, xóm làng, đất nước, hành tinh này để chỉ phục vụ tôn giáo đó.
Trên phương diện cứu kính, tôn giáo cho ta một ước mơ bay bổng về ngày ta vượt khỏi thân phận con người tầm thường mà làm một vị Thánh cao cả. Còn trên phương tiện thì tôn giáo cũng phải là bậc thềm để ta tiến lên mà sống tốt với cuộc đời, với đất nước quê hương.
Ở phương diện thế tục thì tổ quốc thiết thực hơn tôn giáo. Thiên đường là lời hứa - quê hương mới là hiện thực.
Trên thế giới hiện nay còn đan xen nhiều tôn giáo, và chúng ta cũng ước mong rằng mỗi tôn giáo hãy nhìn lại chính mình, hãy khắc khoải tìm cách bắc nhịp cầu cảm thông để con người thương quý nhau hơn thay vì thù hận nhau hơn. Nguyện cầu cho thế giới ngày mai sẽ đại đồng, tràn ngập tình thương yêu và hạnh phúc vô bờ.
Trong cùng một cõi quê hương
Tình yêu tín ngưỡng phải nhường quốc gia
Trong cùng thế giới bao la
Tình yêu tín ngưỡng không qua tình người...











