Sở dĩ tựa đề của bài này là “Bảy lần xuất gia”, vì nội dung câu chuyện tích trong đây kể về một tỳ kheo đi tu rồi hoàn tục, rồi vào tu và lại hoàn tục,... cứ thế đến tận bảy lần. Cũng từ câu chuyện kỳ lạ này mà giới luật đạo Phật cho phép người nam được xuất gia lặp đi lặp lại bảy lần, trong khi người nữ chỉ hoàn tục một lần duy nhất là không được xuất gia lại. Lý do là vào thời Đức Phật hầu như không có vị tỳ kheo Ni nào ra đời cả, vài trường hợp hiếm hoi hoàn tục thì họ sống đời thế tục luôn, không quay lại tu nữa. Còn những vị nào đã ở lại thì tu ổn định và được đắc đạo luôn. Thời Đức Phật, bên Ni không có một tiền lệ nào như vị tỳ kheo trong câu chuyện dưới đây, nên giới luật của Ni không cho phép xuất gia lại sau khi hoàn tục, còn bên Tăng thì được cho phép đến bảy lần.
Bài Pháp Cú có nội dung:
(38) Ai có tâm bất an
Chẳng hiểu chân diệu pháp
Tín tâm không kiên cố
Trí tuệ khó viên thành.
(39) Tâm không nhiễm ái dục
Không xao động bởi sân
Trừ diệt mọi hơn thua
Người trí không sợ hãi.
Bài Pháp Cú tương đối dễ hiểu nhưng truyện tích thì thật lý thú.
Chuyện kể rằng thời Đức Phật có người nông dân tên Cittahattha thuộc tầng lớp trung lưu, không nghèo nhưng cũng không khá giả lắm. Anh sống ở bên ngoài thành Xá Vệ - kinh đô của nước Kosala.
Hôm đó, một con bò trong đàn bò của anh đi lạc làm anh phải tìm kiếm khắp nơi. Lang thang vào rừng một hồi lâu, anh mới tìm thấy chú bò đi lạc. Trên đường về, anh tình cờ đi ngang qua tinh xá nơi có các tỳ kheo đang trú ngụ. Lúc đó trời cũng đã đứng bóng, lại gặp trời nắng và cũng đói bụng, nên Cittahattha đánh liều vào tinh xá xin chút thức ăn. Vào tới nơi, vì còn ngại ngùng nên anh chỉ thèm thuồng đứng nhìn các tỳ kheo đang từ tốn thọ thực chứ chưa dám mở lời. Các vị tỳ kheo thấy vậy liền lấy phần ăn mà các ngài đã sớt ra trước đó rồi mời anh dùng cho khỏi đói bụng (trong giới luật, Phật có quy định rằng khi khất thực trở về, các tỳ kheo không được dùng hết phần ăn, mà phải sớt lại một ít để dự phòng có người nào bất ngờ đến vào giờ ăn, hay có tỳ kheo nào không khất thực được đầy đủ).
Vừa hay là ngày hôm đó có anh nông dân Cittahattha đi tìm bò bị kiệt sức, bụng đói cồn cào và không thể về đến nhà nổi, nên chư Tăng đã lập tức cho anh phần ăn mà các vị sớt lại trước đó. Anh chợt thấy chư Tăng sao hiền lành quá, hơn nữa đời sống xuất gia tu hành không phải vất vả cực khổ kiếm sống mà vẫn được ăn ngon, lại được nhiều người thương mến, kính trọng. Cittahattha chợt nghĩ:“Đời sống xuất gia coi bộ cũng có lý thật”. Anh lân la đến hỏi các tỳ kheo rằng đi tu có dễ không, các vị trả lời nếu ai phát tâm thì sẽ được xuất gia. Thế là Cittahattha gửi con bò về nhà và ở lại xin được xuất gia. Sau khi xuống tóc, Cittahattha cũng được đắp y rồi ở lại công quả, tu tập như các tỳ kheo khác.
Nhưng được nửa tháng thì Cittahattha bỗng thấy nhớ vợ, nhớ nhà, nhớ cánh đồng, nhớ đàn bò, nhớ hạt giống... Không chịu đựng nổi nữa, anh đành đến chào các tỳ kheo rồi về nhà. Sau khi về nhà, Cittahattha lại tiếp tục làm lụng cực khổ, cày bừa vất vả và bị vợ mắng lên mắng xuống. Dần dần anh lại nhớ đời sống trong đạo, dù chỉ sống đời tu sĩ vỏn vẹn có mười lăm ngày nhưng lại thấm. Anh nhớ lại hình dáng quý thầy đi đứng điềm đạm, tọa thiền nghiêm trang, nhớ những câu kinh tiếng kệ khuya sớm và cảm nghe điều gì đó rất thiêng liêng, quý giá nơi ấy... thế là anh đem theo tấm y cũ của mình, lén bỏ vợ đi tu lại.
Lần này ở tu được chừng một tháng thì anh lại nhớ vợ, nhớ đứa con, nhớ cánh đồng và lại chào quý thầy rồi chạy về nhà. Anh ra vào như vậy đúng sáu lần. Và con người thấy như chẳng có lập trường ấy, không ngờ thẳm sâu trong tâm hồn lại có cái duyên đắc đạo chứ không phải người thường. Cho nên thật khó để đánh giá một người chính xác bằng mắt thường được, nhiều khi ta thấy ai đó có dáng vẻ ngây ngô nhưng biết đâu họ lại có thiện căn rất đặc biệt. Cittahattha cũng thế, nhìn anh không khác nào một kẻ lông bông, ngờ nghệch mà không ngờ lại có cái duyên đắc đạo.
Đến lần thứ bảy thì bỗng nhiên nỗi nhớ chùa, nhớ đạo trở nên day dứt vô cùng, khiến Cittahattha không thể chịu đựng nổi. Khi cái duyên đã đến thì sự thôi thúc thật là mãnh liệt. Lúc đó người vợ đang ngủ trưa, nhìn vợ anh chỉ thấy một người phụ nữ sồ sề, luộm thuộm (vì người đời xưa không chăm chút sắc đẹp nhiều, cũng ít mặc quần áo đẹp như bây giờ), nhà cửa thì nhếch nhác chẳng có gì đáng quý, con bò hay cánh đồng cũng chỉ là tạm bợ... Nghĩ đến đây, anh chụp vội tấm y rồi chạy ra khỏi nhà. Bà mẹ vợ gọi giật lại, anh vẫn phăng phăng chạy đi, bà bèn vào mắng con gái mình: “Sao mày không biết giữ chồng!”. Cô vợ ngái ngủ nói: “Vài hôm nữa anh ta lại về thôi mà, mẹ cứ yên tâm...”. Nhưng không ngờ lần này anh đi luôn.
Vì cái duyên đắc đạo thẳm sâu trong tiềm thức từ những đời xưa chợt bừng dậy mạnh mẽ trong tâm, khiến anh chỉ muốn chạy một mạch tới tinh xá. Trên đường đi, tâm anh cứ dính chặt vào đề mục thế gian là vô thường, mọi chuyện trên đời đều tạm bợ không đáng quý... Anh bám vào đề mục đó, nhiếp tâm chặt vào đó, không ngờ khi bước gần đến cửa tinh xá thì chứng luôn sơ quả Tu Đà Hoàn.
Một số tỳ kheo vì chưa có thần thông nên không biết rằng anh đã chứng quả, vừa trông thấy anh là họ đã chán hết chịu nổi, nên các vị từ chối anh quyết liệt:
- Không, chúng tôi không thể nhận anh được nữa?
- Chư tôn giả, xin hãy nhận con vào Tăng đoàn một lần này nữa thôi.
- Tại sao anh lại đi tu nữa? Liệu kỳ này được mấy ngày?
- Dạ thưa các tôn giả, kỳ này con xin ở luôn.
- Thôi, anh hay hứa quá...
- Dạ con ở luôn thật.
Thấy anh điềm đạm hơn, có khác với lúc xưa nên mọi người đồng ý nhưng cũng chẳng hy vọng nhiều. Không ngờ lần này anh quyết tâm tu thật và đúng là chỉ khoảng mười ngày sau là anh đắc đạo, chứng Thánh quả tối thượng và trở thành một vị Alahán nghiêm trang điềm đạm, oai nghi đầy đủ. Những tỳ kheo chưa đắc đạo thì chỉ thấy lạ là lần này anh ở lâu hơn, họ liền tới hỏi:
- Ủa, sao lần này anh không quay về nữa?
- Trước đây tôi còn lưu luyến thế gian nên mới rời bỏ Tăng đoàn như vậy, giờ tôi đã cắt bỏ hết mọi trói buộc, tâm ổn định rồi nên không bỏ đi nữa.
Thường các vị Alahán rất ít khi tự xưng mình đắc đạo. Trừ phi chính Phật công nhận hoặc có duyên sự gì quan trọng, thì các vị mới nói về quả vị tối thắng của mình. Trong trường hợp này, Cittahattha cũng như bao vị Alahán khác - không hề bộc lộ về Thánh quả phi thường mình đã chứng đạt, mà chỉ từ tốn trình bày rằng do mình hiểu được bản chất của thế gian là vô thường tạm bợ, chỉ có đạo giải thoát là đáng quý nên quyết tâm tu, không quay trở ra nữa. Thấy Cittahattha trả lời có vẻ vững vàng, các vị mới đến hỏi Phật và được nghe Phật nói về nhân duyên đời xưa của tỳ kheo Cittahattha.
Vào thời Đức Phật quá khứ Cittahattha cũng là người xuất gia tu hành. Lúc đó, một người huynh đệ đồng đạo với ông bị động tâm, chán nản đời sống tu hành và muốn hoàn tục nên đã tìm đến tâm sự với ông. Nhưng sau khi nghe vị tỳ kheo kia giãi bày, thay vì an ủi hay ngăn cản huynh đệ mình, ông lại nói: “Ừ, thôi không tu được thì anh nên về đi...”. Chính vì câu nói đó và ý niệm đồng tình với chuyện hoàn tục, nên tới kiếp này Cittahattha phải chịu quả báo đi tu rồi hoàn tục, rồi lại đi tu đến bảy lần.
Vì nhân quả thật chi li và công bằng tuyệt đối, nên một khi đã hiểu nhân quả rồi thì chúng ta sẽ tự nhiên dè dặt, cẩn thận hơn là vậy. Ví dụ một người phát tâm xuất gia và chuẩn bị vào chùa công quả, trước khi đi có anh bạn tìm đến hỏi:
- Tôi tính cưới cô gái kia, anh thấy có được không?
- Ừ, cưới cô này có lý đấy...
Chỉ cần một câu đó thôi là người này đã vô tình gieo cái nghiệp ái dục, nếu kiếp này không cưới vợ thì cũng kiếp sau, ít nhất phải lấy vợ rồi mới đi tu, vì đã từng đồng tình với hôn sự của người khác. Hiểu cái nghiệp này nên mỗi khi có ai đến nhờ chúng tôi xem năm nào cưới vợ được, chúng tôi đều trả lời: “Thầy chỉ xem ngày để đi tu thôi, không xem ngày lấy vợ”. Chỉ trừ trường hợp người ta quyết định lấy nhau rồi, và đến chùa xin được tổ chức lễ cưới thì chúng tôi mới đồng ý. Vì nếu chùa không nhận thì họ vẫn tổ chức ở bên ngoài, nên thôi thì chùa giúp họ làm buổi lễ để nhân dịp này dạy chút đạo đức thêm cho hai vợ chồng. Còn lại, chúng ta không bao giờ được xúi người ta cưới để có người đến chùa tổ chức hôn lễ, chỉ được xúi mọi người đi tu mà thôi.
Nhiều người cư sĩ không bước vào đời sống tu hành thúc liễm nhưng thấy ai phát tâm xuất gia cũng động viên, khuyến khích, hỗ trợ... thì đời sau họ sẽ như thế nào? Chắc chắn được xuất gia. Điều này cũng giải thích lý do tại sao có nhiều người tư cách chưa đủ mà vẫn được vào chùa tu. Nguyên nhân là do đời xưa họ đã từng ủng hộ cho người khác xuất gia, nên đời này được cái phước xuất gia thuận lợi, dễ dàng. Còn vị tỳ kheo Cittahattha trong câu chuyện trên, thì chỉ vì một lời đồng thuận với người huynh đệ muốn hoàn tục mà phải chịu quả báo hoàn tục đến sáu lần rồi mới chứng đạo được.
Thực sự, trong thời Đức Phật quá khứ vị tỳ kheo đó đã tu rất tốt chứ không hề lơi lỏng nên cũng có được cái nhân để chứng đạo. Vậy mà vẫn đi qua bao nhiêu triệu năm, đến tận đời Đức Phật Thích Ca mới chứng được quả vị Alahán. Quả thật cái duyên đắc đạo không dễ trổ ra, đa phần các vị đều phải trải qua bao nhiêu kiếp tu hành vất vả. Nên nếu chúng ta giải đãi, tu vừa vừa chừng chừng cho qua ngày thì không biết đời nào sẽ thành tựu đạo quả.

Khi kể lại nhân duyên của tỳ kheo trên, Phật cũng nói thêm rằng chuyện này không chỉ xảy ra với mình anh, những trường hợp tương tự như thế cũng thường xảy ra. Ngay cả tiền thân của Đức Phật cũng từng ra vô đến sáu lần chỉ vì chai đậu giống và cây cuốc cùn. Câu chuyện như sau: Một tiền kiếp Đức Phật là một vị đạo sĩ tu hành trên núi được tám tháng thì một lần trời mưa, vị ấy động tâm nhớ tới chai đậu giống ở căn chòi cũ. Sợ đậu hư nên ông bèn bỏ về lại căn chòi lấy cây cuốc, soạn hạt giống ra và cuốc đất gieo trồng. Nhìn những hạt mầm chen nhau vươn lên xanh tốt, ông rất vui. Đến khi thu hoạch xong, ông dành một phần để ăn và giữ lại một ít trong chai để làm giống, nhưng đến lúc này ông lại nhớ núi, nhớ những ngày tháng tu hành thanh tịnh. Thế là ông bỏ vào núi tu tiếp, được tám tháng nữa lại bắt đầu nhớ cánh đồng, nhớ căn chòi, nhớ những cây lúa nghiêng mình trong gió, những cây đậu mọc chen chúc nhau, nhớ cây cuốc cùn và chai đậu giống để dành trước kia. Cứ đi ra đi vào như thế tới sáu lần, đến lần thứ bảy thì vị đạo sĩ quyết định đem cây cuốc và chai đậu giống cột lại quăng xuống sông, để sau này không còn động tâm mà quay lại đời sống thế tục nữa.
Qua đây, Đức Phật cũng nhắc nhở các tỳ kheo về sự nguy hiểm của tham dục trầm trọng tới mức nào.
Không khắt khe nhưng cũng không dễ dãi
Có một chi tiết hơi kỳ lạ là các tỳ kheo nhận người xuất gia rất dễ, không tìm hiểu kỹ xem Cittahattha đã biết đạo lâu chưa, hiểu giáo lý đến đâu, đạo tâm mạnh yếu thế nào... Thấy người khách lỡ đường vào xin ăn rồi muốn ở lại tu là cho tu luôn. Như vậy, ta thấy vào thời đó việc gia nhập Tăng đoàn tương đối dễ dãi. Nguyên nhân là do thời Đức Phật hầu như các vị xuất gia đều là những bậc thượng căn, đạo cao đức trọng, rất nhiều vị đắc đạo, cho nên Phật không cần lập thành quy chế khắt khe trong việc cho phép xuất gia. Thậm chí ở những buổi đầu Phật còn không chế giới luật, bởi các vị vào tu một thời gian là chứng ngộ nên tự biết điều nào đúng điều nào sai, hầu như không có ai vi phạm điều gì cả. Phải đến 13 năm sau khi thành lập Tăng đoàn, lúc bắt đầu có những người vào tu rồi phạm sai lầm, Phật mới đưa ra một số điều ngăn cấm: điều này không được làm, điều kia không được phép... Kể từ đó, hệ thống giới luật mới dần hình thành. Đến ngày hôm nay, khi thời đại thay đổi, hoàn cảnh sống và đặc điểm văn hóa xã hội cũng khác nhiều so với thời Đức Phật, thì rất nhiều trường hợp phát sinh trong đời sống tu hành cũng làm chúng ta lúng túng, không biết xử lý thế nào. Vì những điều đó hoàn toàn không được quy định trong giới luật. Tuy nhiên, chúng ta cũng phải biết đúng biết sai mà tự ngăn cấm lấy mình, tự giữ mình trong giới đức điều thiện.
Chúng ta thấy, sở dĩ có câu chuyện kỳ lạ trên là do hai nguyên nhân: thứ nhất là việc nhận người vào tu rất dễ, thứ hai là cho dù người đó bỏ ra đến tận sáu lần thì vẫn được nhận lại. Tức là các vị tỳ kheo vô cùng từ bi nhưng cũng rất dễ dãi. Từ bi và dễ dãi thường đi chung với nhau như vậy. Và may mắn là lần này người nông dân Cittahattha là người có thiện căn đắc đạo, chứ nếu không phải người có thiện căn mà lại đi ra đi vào giống đi chợ như thế thì đúng là làm mất uy tín của đạo. Vì vậy, chúng ta phải hiểu rằng đây là một trường hợp cá biệt, còn mọi điều khác trong cuộc sống ta đều phải cẩn thận, dè dặt lại.
Đương nhiên là chúng ta không nên quá khắt khe. Vì nếu người dưới muốn điều gì ta cũng phản đối, gây khó khăn thì ta là người hà khắc, khó chịu và có cái ác trong đó nữa. Do đó, với những mong muốn chính đáng của mọi người, không gây hại cho họ hay người khác thì ta nên đồng ý và tôn trọng. Bởi con người ta luôn cảm thấy vui vẻ, dễ chịu khi được làm điều mình muốn. Đây gọi là tự do, mà tự do cũng mang lại hạnh phúc.
Tuy nhiên với những cái muốn không hợp lý, hại đến cá nhân, gia đình, làng xóm, xã hội, đất nước thì chúng ta phải ngăn cấm. Tự do không có nghĩa là thoải mái quá đáng, không còn giới hạn. Ví dụ đứa con mình xin mua chiếc xe sang hoặc xin tiền đi chơi game - những điều chưa phải lúc hoặc có thể gây nguy hiểm cho con thì cha mẹ phải cứng rắn từ chối.
Ở các nước phương Tây người ta thường chủ trương tự do quá trớn, đây là điều không phù hợp và gây hại cho xã hội. Nhưng cả thế giới lại đang cuồng tín cái tự do này, nên không dễ để thuyết phục họ thay đổi trong một sớm một chiều được. Ngày nào đó thế giới sẽ phải xét lại sự nông nổi của mình, không được cuồng tín cái chủ nghĩa tự do thái quá như vậy nữa.
Đúng là tự do cũng đem lại hạnh phúc cho con người, nhưng không phải tự do luôn đúng. Có những chuyện ta cứ nghĩ là riêng tư và không muốn ai xâm phạm đến, nhưng xin thưa: Trên đời không có chuyện gì là riêng tư cả, chuyện nào cũng đều có liên quan và ảnh hưởng đến mọi người. Chúng ta sẽ phân tích kỹ hơn về ý này ở một bài khác.
Trở lại nội dung bài Pháp Cú, chúng ta thấy rằng nếu quá khắt khe thì ta sẽ khiến cho người khác mất tự do, mất hạnh phúc, nhưng nếu ta quá dễ dãi thì cũng chẳng khác nào làm hại con người. Bằng cớ là rất nhiều thiếu niên đã hư hỏng, lao vào nghiện ngập và đánh mất cả cuộc đời trong bệnh viện, trại giam hoặc nhà xác chỉ vì từ nhỏ tới lớn luôn được cha mẹ nuông chiều dễ dãi. Vì thế, dù tự do là một hạnh phúc của con người, nhưng chúng ta phải hiểu rằng điều thiện mới là hạnh phúc lâu bền nhất. Con người cần được tự do nhưng con người cũng cần được giữ gìn trong giới vức của điều thiện. Nếu để được tự do mà chấp nhận bước ra khỏi ranh giới điều thiện, giẫm luôn vào điều xấu ác thì thật là sai lầm.
Người nào đứng ở vị trí chỉ huy hay làm chủ một gia đình, một hãng xưởng, thậm chí chủ một đất nước cũng phải hiểu rằng: Không được vì cái từ bi mà trở nên dễ dãi, bởi sự dễ dãi của ta sẽ làm hại mọi người. Và dĩ nhiên ta cũng không nên quá khắt khe, hạn chế những ước muốn chính đáng của nhau.
Trong câu chuyện trên các vị tỳ kheo đã từ bi và dễ dãi, nhưng may mắn là người nông dân Cittahattha này có thiện căn, bằng không, nếu gặp người không có thiện căn mà cứ để họ đi ra đi vào như vậy thì uy tín của đạo bị tổn hại rất nhiều.
Vì sao ta nhớ nhung?
Tâm trạng của Cittahattha trong câu chuyện là về nhà thì nhớ chùa mà ở chùa thì nhớ nhà. Sự nhớ nhung này ở đâu mà có? Từ cái thương, vì ta có thương nên mới có nhớ. Ví dụ người đi xa luôn nhớ quê da diết, bởi vì lòng họ yêu quê hương mình. Hay lúc phải xa cha mẹ, lòng ta cũng bồi hồi nhớ mong, vì ta thương cha mẹ mình. Cũng vậy, người nông dân ở chùa mà nhớ nhà bởi anh thương gia đình mình, nhưng lúc về nhà lại nhớ chùa vì anh cũng thương đạo.
Có thương mới có nhớ. Nhưng tại sao ta thương? Vì nợ, vì nghiệp, vì duyên của quá khứ chứ không phải khi không mà thương. Đừng nghĩ rằng tự nhiên hai người gặp nhau rồi thương nhau, vì thực sự họ từng có nợ trong quá khứ rồi. Còn những người gặp ai cũng nói yêu thì đó là kẻ ba trợn, lăng nhăng. Tình cảm đó cũng không phải thương yêu chân thành mà chỉ là cái tính xấu của họ thôi. Tình thương thật sự đều do ta đã có duyên, có nợ gì đó với nhau trong quá khứ. Mà cái duyên nợ nhiều nhất chính là với gia đình mình.
Như người nông dân Cittahattha vậy, vì nghiệp duyên với gia đình chưa hết nên ở chùa mấy ngày đã nhớ nhà không chịu nổi. Trong một giây phút trước đó anh chưa hề nghĩ sẽ từ bỏ gia đình mình, chỉ vì thấy các tỳ kheo được ăn cơm ngon nên anh mới bất ngờ đòi ở lại luôn. Lý do đi tu vô cùng đơn giản, nên không đủ để chiến thắng sức mạnh của nghiệp duyên với gia đình.
Vì thế, anh cứ nhớ về cái gia đình đang yên ấm, hạnh phúc (dù nhiều lúc cũng bị vợ ăn hiếp) nhưng vẫn nhớ. Con người ta là vậy, hay nhớ những “bà chằn”.
Có câu chuyện vui liên quan đến vấn đề này một chút: Trong một buổi hội thảo Phật giáo quốc tế có một số quan điểm trái chiều về vấn đề nữ quyền, người ta thắc mắc tại sao trong đạo Phật bên Ni có vẻ yếu thế hơn bên Tăng. Lúc đó Hòa thượng chủ tọa trả lời rằng: Giới luật nói vậy nhưng sự thật không phải vậy, giống như trong một gia đình cũng vậy, hễ nói chủ gia đình là ai thì trả lời là người chồng nhưng người nắm quyền thật sự là ai? Là người phụ nữ. Nên người đàn ông có tiếng mà không có miếng. Cả hội trường cười ngất, thôi không ai tranh cãi nữa.
Con người ta là vậy - thường thương nhớ những ‘ bà chằn ’, và anh nông dân trên cũng không nằm ngoài quy luật ấy. Do bị nghiệp duyên ràng buộc nên anh cứ thấy nhớ bà chằn ở nhà, nhưng khi bỏ chùa về nhà thì anh chợt nhớ chùa da diết. Dù mới chỉ ở được mười ngày nửa tháng thôi nhưng vẫn làm anh dạt dào mong nhớ, vì sao vậy, cũng vì thương. Mà tại sao thương đạo? Vì nợ, vì duyên, vì nghiệp ở quá khứ. Ngày xưa anh cũng là người tu, từng sống với huynh đệ đồng đạo của mình, từng hôm sớm kinh kệ, tọa thiền, kinh hành, khất thực nên đã thành cái duyên nợ quá khứ rồi.
Bây giờ quý Phật tử nhìn lại mình cũng vậy, ví dụ có người chỉ đến chùa ở tu vài ngày mà lúc về nhà lại thấy nhớ chùa, thì có khả năng người này ngày xưa từng là người tu rồi. Có thể người đó đã phạm một sai lầm hoặc lỡ gieo một cái nhân bất thiện nào đó khiến đời này không thể xuất gia, phải làm người cư sĩ nhưng lòng cứ luôn man mác nhớ khung cảnh chùa.
Chúng tôi từng gặp những cư sĩ đang sống trong gia đình hạnh phúc mà lòng cứ muốn đi tu. Họ thắc mắc hỏi tại sao như thế, chúng tôi trả lời rằng đơn giản vì đời trước họ từng là người xuất gia rồi, cho nên bây giờ họ cứ theo duyên nghiệp mà sống, nhưng bên cạnh đó cũng cần chuẩn bị cho đời sống tu hành của mình, để lỡ cái duyên tới thì mình cứ thanh thản đón nhận thôi. Nên cái tâm nhớ chùa rất “nguy hiểm”, ai về nhà mà nhớ chùa thì phải hết sức “cẩn thận”...
Sự thương nhớ hư ảo do nghiệp tạo nên
Trong trường hợp của Cittahattha, việc anh nhớ nhà để rồi phải trở về nhiều lần như vậy cũng do nghiệp xưa thúc đẩy. Chính nghiệp đã khiến anh phải bỏ chùa ra đi, cho đúng với cái nhân ngày xưa từng đồng tình với việc hoàn tục của người huynh đệ. Chính cái nghiệp đó đã tạo nên một nỗi nhớ vô lý, bằng không, với căn cơ của mình Cittahattha có thể đi xuất gia một lần và chứng quả luôn. Nhưng vì đã có cái nghiệp hoàn tục nên nỗi nhớ buộc phải xuất hiện. Vì thế chúng ta hiểu rằng thương nhớ là duyên nợ mà cũng là nghiệp.
Nhiều người từng kể với chúng tôi về đời sống gia đình không hạnh phúc của họ, khi nghe xong chúng tôi hỏi rằng ngày xưa họ thương nhau như thế nào, không ít người đã nói: “Dạ tụi con thương nhau say đắm, mỗi lần xa nhau là nhớ không chịu nổi nhưng khi về ở với nhau thì không hạnh phúc, chỉ toàn làm khổ nhau mà thôi. Khi không còn chịu đựng nổi thì chỉ còn muốn ly h ô n” . Như thế, có nghĩa là tình thương của con người dành cho nhau không phải là thật mà chỉ là miếng mồi, là cái bẫy để người ta bước vào trả nghiệp. Sự thương nhớ ban đầu chỉ là mồi bẫy để người ta bước tới, rồi sau đó là dằn vặt, trả nghiệp cho nhau. Có người nói rằng tình yêu giống như con trùn đầu lưỡi câu, bên trong con trùn ngo ngoe ấy là lưỡi câu sắc nhọn, ai dại dột ‘đớp’ vào là khổ một đời. Còn người nào may mắn chưa bị thì xin hãy cảnh giác, đừng bao giờ ‘đớp’ phải.
Nên ở đây, sự nhớ nhung của Cittahattha có khi không phải do anh mắc nợ người vợ nhiều hay do thương yêu nhiều, mà chỉ vì cái nghiệp đồng tình với người huynh đệ hoàn tục. Chính nghiệp nhân này đã tạo nên sự lưu luyến, nhớ mong giả tạm. Vì thế khi ta nhớ ai day dứt, say đắm thì hãy coi chừng nó cũng là một loại nghiệp, một loại ảo tưởng, một tình cảm ảo của tâm chứ không phải thật lắm. Đôi khi người ta thương nhau đến nỗi cảm thấy có thể chết vì nhau được, như trong những cuốn tiểu thuyết người ta nói rằng: “Tình yêu lớn hơn cái chết”, nhưng thật ra là họ chỉ bị một loại ảo tưởng, không phải là thật.
Ý nghĩ do nghiệp thúc đẩy
Nghiệp đã tạo nên tâm trạng buồn vui, tạo tình cảm thương ghét, tạo luôn ý muốn và ý nghĩ của ta (điều này chúng tôi đã nói trong loạt bài giảng về kinh Kim Cang, rằng tâm gồm cái muốn, cái biết và nghiệp). Như trường hợp của Cittahattha thì ý muốn hoàn tục cũng là do nghiệp chứ không phải ý muốn chân chính thật sự. Vì thế trong cuộc đời mình, rất nhiều điều ta muốn là do nghiệp, do duyên, do nguyện gì đó từ đời xưa chứ đừng tưởng là do mình. Chẳng hạn, có người muốn đi học ngành bác sĩ và quyết định thi vào trường y rồi thi đậu, học hành tử tế, ra trường, trở thành bác sĩ như mơ ước. Người này tự hào tuyên bố: “Tôi đã sáng suốt chọn đúng ngành đúng nghề”. Đâu biết rằng chính cái phước đời xưa đã thúc đẩy cho mình xuất hiện ý muốn đúng. Còn người không có cái phước này thì sẽ khởi lên một ý muốn khác, chẳng hạn thích đi làm diễn viên, làm ngôi sao nổi tiếng... Nhưng rồi cuộc đời họ lại vất vả, bị lợi dụng, chà đạp rồi cũng thất bại dù họ có năng lực. Như thế cái muốn của người này là do nghiệp xấu đưa đẩy, dẫn dắt chứ không phải do phước tạo nên.
Nên từ nay trở đi, khi một ý nghĩ, một tâm trạng, một ước muốn, một tình cảm thương ghét khởi lên, chúng ta hãy khoan tin vội, vì biết có thể chúng do nghiệp xưa tạo nên chứ không phải tư tưởng chân chính từ trong đạo lý mà có. Còn người nào nghĩ ra điều gì là tin chắc điều đó là chân lý, thì biết ngay là mình chưa hiểu đạo, chưa có trí tuệ. Vì vậy xin hãy bớt tin vào ý nghĩ của mình, đây cũng là cánh cửa đầu tiên để bước vào thiền định.
Thiền định giúp trí tuệ sáng tỏ
Những người tu thiền đều phải bắt đầu từ một điểm xuất phát là buông bỏ ý nghĩ của mình, hồ nghi với ý nghĩ của chính mình. Ngay cả khi ý nghĩ đó có vẻ tốt đẹp thì ta vẫn tạm thời buông xả để tâm được thanh tịnh. Đó là lý do tại sao những người nhiếp tâm được trong thiền thường sáng suốt hơn chúng ta.
Bởi khi ta chưa chứng thiền, còn bị lệ thuộc bởi cái tâm hay cái ý nghĩ của mình thì những ý muốn, tình cảm hay nói chính xác hơn là nghiệp luôn luôn dắt ta đi. Và có khi nó dẫn ta lạc vào trong mê cung rối rắm, đầy gai góc, bất an, đau khổ. Còn nếu may mắn được phước dắt đi thì ta đến được những cánh đồng hoa thơm cỏ lạ, bước vào trong những lâu đài sang trọng, hạnh phúc, nhưng nơi đó cũng chỉ là tạm bợ mà thôi.
Vì thế, người biết tu thì buông hết ý nghĩ của mình, không tin vào ý mình. Lúc đó tâm được thanh tịnh và trong cái tâm thanh tịnh hư vô đó, tự nhiên trí tuệ phát sinh. Nhờ trí tuệ sáng tỏ này mà chúng ta nhìn nhận mọi điều chính xác hơn những ý nghĩ xao động từ vọng tưởng khởi lên. Cho nên, người tu thiền không sử dụng ý nghĩ nữa, chỉ sử dụng trí tuệ. Mà muốn có trí tuệ thì tâm phải thanh tịnh. Muốn tâm thanh tịnh thì phải ngồi thiền. Và ngồi thiền thì vất vả vô cùng.
Tâm thiền định là nội tâm trong trắng
Áng mây bay không đeo nặng tình riêng Ánh mặt trời không mây xám che nghiêng Khắp trời đất là một miền thanh tịnh...
Nhìn lại lịch sử, chúng ta sẽ thấy có những giai đoạn mà trong đạo Phật không còn ai tu thiền cả, người vào tu chỉ biết tụng kinh, niệm chú mà thôi nên đạo Phật suy rất nhanh. Vì không ngồi thiền thì không thể có đạo lực. Sau này nhờ một số vị tôn túc đứng lên chấn hưng lại đạo Phật, kêu gọi tu tập thiền khắp nơi nên chúng ta mới có nhân duyên, có phong trào, có mầm mống tu tập thiền định trở lại.
Đương nhiên, việc tu tập thiền định không bao giờ là dễ cả. Bắt chân lên ngồi thiền ta đã thấy bứt rứt khó chịu, được một lúc là đau chân, nóng nực làm ta cứ muốn nhúc nhích không yên, cực kỳ khổ sở như vậy. Nhưng hãy biết rằng đó là chân lý, là cánh cửa ta phải vượt qua để đi tới, chừng nào qua được cửa ải khó khăn này rồi thì chúng ta mới làm đệ tử Phật được. Bởi Đức Phật - vị thầy khả kính của chúng ta, chính là một tấm gương vĩ đại về dạy thiền và hành thiền. Suốt cuộc đời giáo hóa của mình, Đức Phật đã dạy rất nhiều về thiền, còn với bản thân Người thì ngay cả khi đắc đạo cho đến khi nhập vào Niết bàn, Đức Phật vẫn luôn ngồi thiền để làm gương cho đệ tử. Vì vậy đã là đệ tử Phật, chúng ta phải nguyện lòng tinh tấn vô biên, dù ta còn là cư sĩ tại gia.
Nếu chẳng siêng năng để tọa thiền
Rõ ràng con đã phụ nhân duyên
Được gặp Phật ân nghìn ánh sáng
Như người lạc lõng ở ngoài hiên...
Đã là đệ tử Phật thì phải biết tu thiền, già tu theo già, trẻ tu theo trẻ. Chúng ta có thể tham gia các khóa thiền hàng tháng, hoặc học hỏi phương pháp, nghiên cứu tài liệu để về nhà tập tu cho đúng, nhưng phải tập cho được. Tại sao?
Bởi thiền cũng là tương lai của nhân loại. Sau này cả thế giới nên tu thiền. Thiền nên được đưa vào trường học và có thể là yêu cầu để được lên lớp. Ví dụ trước khi lên lớp 6, các học sinh lớp 5 phải ngồi thiền trong khoảng thời gian bao nhiêu đó, hay học sinh muốn vào đại học cũng phải ngồi thiền, được chấm điểm nghiêm túc. Nhân loại rồi sẽ đi con đường này bởi thiền chính là yếu tố cấu thành nền văn minh tương lai.
Gieo nhân gì để có ý nghĩ tốt?
Trong cuộc đời ta đã rất nhiều lần có được ý nghĩ tốt, chẳng hạn ta từng quyết định đến chùa nghe pháp, từng muốn phụ cất một cây cầu, giúp cho người bệnh nghèo khổ, ta chọn đúng ngành nghề... Tuy nhiên, đừng vội tự hào là do mình hay, mình giỏi. Mà ta phải hiểu rằng: Sở dĩ ta có ý nghĩ thiện, ý nghĩ đúng đắn là bởi vì ta có phước. Nhờ có phước nên những tư tưởng tốt mới nối nhau xuất hiện. Còn nếu ta không có phước thì chỉ trong thoáng chốc là ý nghĩ bậy phát khởi ngay.
Vậy làm sao để có phước? Trước hết, đơn giản nhất là hãy lễ Phật với lòng tôn kính tha thiết. Người chỉ đến thắp nhang rồi lạy hời hợt cho xong nghi thức thì chẳng được bao nhiêu phước cả. Còn người nào lạy xuống một lạy là dâng hết cả lòng tôn kính của mình lên Đức Phật, thì cái phước sẽ được tích lũy và lớn từng ngày. Dần dần ta sẽ thấy những ý nghĩ tốt nối tiếp nhau phát khởi, lúc đó ta mới nhận ra rằng chính nhờ việc kính Phật mà thiện tâm của mình lớn lên, từng lời nói, ý nghĩ, việc làm dần đần đúng với ý Phật.
Tâm của Phật như vầng dương chói lọi
Mà lòng con như một cõi u minh Ngẩng trông lên đón đợi ánh bình minh Để bừng nở thành muôn nghìn hoa lá...
Nếu ta không lễ kính Phật, gặp những người đáng kính trong đời ta cũng không biết kính trọng, còn thường chê bai, gièm xiểm, thì ta đã gieo một cái nhân rất xấu. Hệ quả là trong đầu ta cứ trập trùng khởi những niệm tham, sân, si, đố kỵ, hận thù... để rồi cuộc đời sẽ chìm luôn trong lầm lỗi. Vì vậy, xin ghi nhớ rằng, muốn làm người tốt thì trước hết phải có ý nghĩ tốt, để có ý nghĩ tốt thì phải có phước, mà cái phước nền đầu tiên là lễ kính Phật, tôn trọng người đáng kính và biết khen ngợi cái hay của người khác.
Một lần, chúng tôi đang đi trên đường thì thấy một thanh niên vừa bước ra cửa nhà, tay anh đang đẩy chiếc xe cho người mẹ già của mình ngồi lên, rồi hai mẹ con cùng đi bán vé số. Một số người đoán rằng: Người thanh niên trông có vẻ khỏe mạnh mà đi bán vé số thì chắc không ai mua, nên mới đưa người mẹ đi theo để thiên hạ nhìn vào bà mà thương tình mua cho. Nghe vậy chúng tôi liền nói: “Ta vừa mới nhận định một khía cạnh xấu, bây giờ đề nghị mọi người hãy nhận định thêm một khía cạnh tốt, vì nhìn vấn đề nào ta cũng nên nhìn nhiều mặt”. Khía cạnh tốt là thế này: Có thể trong nhà chỉ còn hai mẹ con với nhau mà anh này đi bán cả ngày, không muốn để mẹ ở nhà một mình và người mẹ cũng không muốn xa con, luôn muốn có con bên cạnh. Nhưng bà không thể đi nổi cả ngày. Thế là người con phải đẩy chiếc xe cho bà ngồi lên để vừa chăm sóc mẹ, vừa bán vé số. Hai mẹ con đi bán cùng nhau là vì vậy. Trường hợp này cũng có thể xảy ra.
Với mọi vấn đề trên đời ta nên nhìn nhiều mặt, như vậy sẽ độ lượng hơn mà cũng an vui hơn là lúc nào ta cũng dễ dàng nghĩ xấu cho người khác. Khi nghĩ xấu về người khác tâm ta cực kỳ bất an mà cái phước của ta cũng suy giảm, rồi ta sẽ bắt đầu nghĩ bậy, làm bậy. Vì vậy, sống trên đời ta cứ mong mọi người được tốt và hãy gắng tìm cái hay của nhau để mà quý trọng trước đã.
Và khi ta thương yêu, giúp đỡ con người, thường tán thán ưu điểm của mọi người, thường lễ kính Phật, chư Bồ tát... thì những ý niệm thiện sẽ nối nhau xuất hiện trong tâm ta, dệt nên một tâm hồn rất thánh thiện, làm ta trở thành con người hiền lành, lương thiện và biến cả cuộc đời ta thành một cõi an vui, hạnh phúc.
Hai yêu cầu với người xuất gia
Vì sao chúng ta phải xuất gia? Đến với đạo Phật, chúng ta đều ít nhiều có ý niệm về việc tu hành giải thoát, dù là người cư sĩ cũng thế. Ta hiểu rằng luân hồi này là đau khổ, dù được sang giàu, quyền lực, hạnh phúc đến đâu, thì cuối cùng vẫn phải đầu thai lên xuống, phải trôi lăn mãi... thật là mệt mỏi. Nếu chỉ thấy cuộc đời còn mấy mươi năm phía trước thì ta cứ tranh giành hơn thua, sống được ngày nào là ráng hưởng thụ ngày đó. Nhưng nếu biết rằng cuộc đời không phải là mấy mươi năm phía trước mà còn cả triệu triệu năm, triệu triệu kiếp luân hồi tới lui nữa thì ta sợ ngay, bắt đầu thấy chán ngán và nhen nhóm khát khao giải thoát. Đó là ước muốn rất chân chính khi đến với Phật Pháp.
Tuy nhiên, giải thoát không phải dễ. Và nếu chúng ta xuất gia thì dễ có điều kiện để chuyên tâm tu hành hơn, bởi không phải vất vả lo chuyện mưu sinh nữa. Việc làm ăn, kiếm tiền để duy trì cuộc sống ngoài đời thực sự rất cực nhọc, vất vả. Nếu ta làm công thì phải làm đủ một ngày bao nhiêu tiếng mới được trả lương, còn nếu ta làm chủ thì thời gian làm việc phải mất mười mấy tiếng một ngày, phải lo trong lo ngoài, đủ điều bận tâm. Người xuất gia thì không phải lo cơm áo gạo tiền, bởi đã có những cư sĩ tin tưởng, đem đồng tiền mồ hôi nước mắt của họ đến cúng dường. Nhờ vậy mà các vị có thể dồn hết thời gian vào sự tu tập, nhờ vậy mà thăng tiến về tâm linh và có thể chứng Thánh quả. Đó là nguyên tắc.
Tuy nhiên, việc thọ nhận sự cúng dường của đồ chúng cũng khiến người tu mang nợ và cái nợ này rất nặng. Nếu chúng ta xuất gia mà không dồn thời gian để tu tập cho xứng đáng với sự cúng dường, trong khi mỗi ngày vẫn phải ăn ba bữa đầy đủ và vẫn hưởng thụ bao tiện nghi khác... thì làm sao trả được món nợ của bá tánh? Thời xưa có một cách là đầu thai lại làm trâu, bò, ngựa mà trả nợ. Nhưng đời nay thì không còn dùng trâu, bò, ngựa nữa, mà chỉ dùng xe hơi, xe máy cày, mà chúng ta không thể đầu thai làm xe hơi, xe máy cày được. Vậy ta sẽ đầu thai làm gì để trả nợ? Chưa biết chắc được, nhưng phải hiểu rằng dù trả nợ trong thân phận nào cũng rất cực khổ. Hưởng sự cúng dường của bá tánh mà không tinh tấn, thì ở chùa càng lâu nợ càng nhiều, qua một đời tu thì số nợ lớn khủng khiếp, rất khó trả.
Thế nên xuất gia có hai mục tiêu rất rõ, thứ nhất là để có điều kiện tu tập chuyên sâu, thứ hai là để sau này làm thầy mà dìu dắt giáo hóa chúng sinh. Người nào không thể thực hiện nổi hai mục tiêu này, tức là không thể dồn sức tu tập cũng không thể làm thầy người khác được thì chớ vội xuất gia, kẻo kiếp sau phải làm thân trâu ngựa trả nợ. Thà chúng ta làm người cư sĩ, vẫn tu tập, vẫn thúc liễm, vậy mà không bị mang nợ, lại có thể tiến đạo được. Còn đã xuất gia thì phải có khả năng tu tập chuyên sâu và phải làm thầy người khác.
Cũng vì lý do này mà Đức Phật đã cấm một số trường hợp xuất gia, bởi họ không thể làm vị thầy của chúng sinh được. Đó là những người bị một khuyết tật gì đó mà người khác nhìn vào không thể khởi tâm kính trọng, không thể xem là thầy được. Ví dụ như người chỉ còn một con mắt, chúng sinh nhìn vào thấy khó tin tưởng; hoặc chân đi cà nhắc cũng có vẻ không oai nghi đĩnh đạc lắm; hoặc người ghẻ lở khắp mình, nhìn vào chúng sinh cũng cảm thấy khó kính trọng, sau này không thể làm thầy người khác... Hoặc người đồng tính cũng vậy, họ nhiều phiền não và chưa đủ tư cách đàng hoàng để xuất gia. Tất cả những trường hợp trên, Phật cũng không cho xuất gia.
Chúng ta nói về vấn đề xuất gia để nhắc các Phật tử rằng, thứ nhất nếu có ý định xuất gia thì hãy xét lại mình có đủ hai yêu cầu trên chưa; thứ hai là đừng vội xúi người khác đi tu, muốn khuyên ai đi tu, trước hết ta hãy nhìn xem người đó có đủ hai yêu cầu trên hay không. Chứ đừng gặp ai chưa có gia đình là nói: “Ủa, giờ này chưa lập gia đình hả, thôi đi tu đi”, có nhiều người xúi kẻ khác vào chùa tu chỉ vì không ai chịu ‘lấy’, lý do rất ngô nghê. Và có nhiều người đi xuất gia cũng bởi những lý do kỳ cục như thế. Vì vậy khi vào chùa họ tu rất vất vả, mà cũng khó cho vị trụ trì, cứ phải phạt tới phạt lui hoài, vì người này không thể nghiêm túc, tinh tấn tu hành nên khó thành tựu đạo hạnh.
Do đó, đừng vội xúi người ta xuất gia, vì nếu khuyến khích ai đó xuất gia mà sau này họ trở thành người tu chân chính thật sự thì ta được phước lớn. Nhưng ngược lại, nếu họ không thể tu chuyên sâu, cũng không thể làm thầy người khác, càng ở chùa lâu càng mắc nợ chúng sinh, thì ta sẽ như thế nào? Sẽ phải phụ người đó trả nợ. Ví dụ họ đầu thai làm bò thì ta đi chăn bò, họ làm máy cày thì ta làm người lái máy cày, cứ như vậy.
Đừng đem nhân duyên chứng đạo của mình áp đặt cho người khác
Trở lại chuyện người nông dân trên, khi vào chùa tu đã cảm thấy nhớ nhà, đây là tâm lý bình thường, ai đi tu rồi cũng nhớ nhà cả. Gia đình thường là tổ ấm, là nơi có những người thương yêu ta, mà ở đâu thương ta thì đều làm ta nhớ. Đó là cái ái luyến. Vì vậy, gia đình là cái gốc ái luyến rất mạnh, đặc biệt là tình cảm vợ chồng – như sợi dây ràng buộc khủng khiếp. Nên việc ta nhớ nhà là tâm lý thường tình, nhưng sự thật cũng do nghiệp mà thành.
Trong lần cuối cùng bỏ đi xuất gia, khi nhìn vào cô vợ sồ sề, nhếch nhác, nhìn căn nhà tồi tàn không có gì đáng giá, Cittahattha bỗng thấy thế gian thật tạm bợ. Thế là anh quay vào lấy tấm y rồi chạy đi không từ giã lời nào. Trên đường đi nhanh đến tinh xá, tâm anh tự nhiên hiện lên đề mục: “Thế gian là vô thường tạm bợ, là xao động bất an, không có gì đáng nắm giữ”. Đề mục đó bám chặt đến nỗi khiến anh nhiếp được tâm vào đó, rồi chứng luôn Thánh quả. Đây là trạng thái mà những người sắp chứng đạo đều trải qua - tự nhiên có đề mục đạo lý nào đó gắn chặt trong tâm không gỡ ra được, làm cho tâm xoáy sâu vào trong đó, thấm nhuần trong đó cho đến khi nhiếp vào sâu trong định rồi bùng vỡ, chứng Thánh quả nào đó luôn. Khi cái duyên chứng đạo đã đến, trạng thái này xuất hiện một cách rất tự nhiên như vậy.
Tuy nhiên, sau này có những người khi nghe diễn tả lại các trường hợp chứng đạo liền cố tình dồn tâm mình lại, ép tâm phải giữ chặt đề mục, khiến tâm cực kỳ căng thẳng và kết quả là phát điên. Nên đây cũng là lý do tại sao nhiều thiền sư lấy kinh nghiệm chứng ngộ của mình ra truyền dạy rộng rãi, mà dạy đến đâu người ta điên đến đó. Vì các vị dạy không căn bản, không nhìn rõ căn cơ, phước đức của chúng sinh mà chỉ dựa vào kinh nghiệm đặc biệt của riêng mình.
Ví dụ một vị tu thoại đầu, trước đây vị ấy từng khởi lên câu: “Ai là người niệm Phật, ai là người niệm Phật” và tâm bị bám chặt vào câu đó, không bao giờ buông, không bao giờ lơi lỏng, sau một thời gian bất chợt đắc đạo luôn. Thế là về sau vị này cứ dạy đệ tử rằng: “Các ông phải bám chặt vào đó, không bao giờ buông câu thoại đầu này, nhờ làm vậy mà ta đã được đắc đạo như hôm nay”. Người đệ tử tu một thời gian thấy đầu óc rối loạn, não bộ hư luôn. Vì sao vậy? Bởi vì vị thầy quên rằng mình đắc đạo là do nhân quả, nhân duyên chứ không phải chỉ do câu thoại đầu. Các thiền sư hay rơi vào cái lỗi này, bản thân mình tu chứng mà dạy người khác tu thì nhiều người bị phát điên. Cho nên người chứng đạo chưa chắc đã dạy tốt, đắc đạo là một chuyện mà dạy đúng hay không lại là chuyện khác.
Tâm trạng của Cittahattha trên đường đi đến tinh xá cũng giống với các vị chuẩn bị đắc đạo - tự nhiên đề mục “thế gian là vô thường” cứ khởi lên trong tâm, khiến anh bám chặt vào đó và gần đến tinh xá là chứng luôn Sơ quả Tu đà hoàn. Nếu anh đem kinh nghiệm của mình ra truyền dạy người đi sau: “Các ông phải bám chặt, bám chặt...”, rồi người ta gồng bộ não lên để làm theo thì hóa điên ngay.
Nên Đức Phật không dạy theo cách đó. Phật cũng dạy quán thế gian là vô thường tạm bợ, thân này là mong manh, nhưng chỉ quán một cách nhẹ nhàng từng chút rồi dần dần mới nhiếp tâm vào được.
Cái muốn và cái sợ
Trong bài Pháp Cú có câu: Tâm không nhiễm ái dục/Không xao động bởi sân/Trừ diệt mọi hơn thua/ Người trí không sợ hãi. Tại sao ta không sợ? Bởi vì ta không tham muốn, không sân hận và không phân biệt.
Khi xét kỹ lại mọi điều trong đời mình, ta sẽ nhận ra rằng mình luôn luôn bị cái muốn và cái sợ chi phối tâm hồn. Đi ra đường thì ta sợ xe tông và muốn về nhà cho nhanh, hoặc ta cũng sợ nghèo khổ và muốn giàu sang. Lúc nào ta cũng có cái muốn và cái sợ đi kèm bên mình. Ngay cả khi chúng ta đang bình an thanh thản nghe pháp, thì thực ra ta vẫn muốn một điều hay đang sợ một điều gì đó. Cùng một lúc, tâm ta cũng có nhiều cái muốn và cái sợ tồn tại song song. Mọi điều trong cuộc đời ta đều bị chi phối bởi cái sợ và cái muốn nào đó, nên nếu chúng ta có thể tu tập sao cho làm chủ được cái muốn và cái sợ này thì ta đã được giải thoát phần nào.
Ta luôn sợ nghèo khổ và muốn có nhiều tiền, ta luôn sợ bị chê và muốn được khen, ta sợ những tay khủng bố cực đoan và muốn sống yên bình... Ở nhiều nơi trên thế giới, những kẻ khủng bố cứ đánh bom tự sát và giết người một cách man rợ khiến ai cũng khiếp sợ. Mà khi sợ điều đó thì ta muốn điều gì? Muốn thế giới này ai cũng tin nhân quả, vì chỉ có như vậy nạn khủng bố mới chấm dứt được.
Tại sao có những kẻ đem bom đánh giết bao nhiêu người vô tội mà cứ vỗ ngực tự hào? Bởi họ không hiểu nhân quả. Vì không biết nhân quả nên họ mới nghĩ rằng làm vậy là đẹp lòng thượng đế. Thật ra họ chẳng bao giờ nghe thượng đế nói điều gì, mà chỉ nghe từ những kẻ lợi dụng niềm tin tôn giáo để kêu gọi, xúi giục rồi tin rằng thượng đế đã gửi mệnh lệnh qua trung gian đó, thế là họ cứ ôm bom đi giết người mà không mảy may nghi ngờ. Bây giờ nếu có ai cho họ niềm tin nhân quả: “Khi làm bất cứ điều gì cho người khác anh cũng sẽ nhận lại đúng như vậy. Nếu anh đánh bom làm người ta tan xác thì sau này cũng có người đánh anh tan xác”, họ sẽ sợ ngay và dừng tay tạo tội lại.
Biện pháp tiêu diệt những tay khủng bố bằng vũ khí cũng chỉ là tạm thời, vì diệt được tay khủng bố này sẽ lại xuất hiện tay khác thậm chí còn ác độc, tàn bạo hơn nhiều. Biện pháp lâu dài và bền vững nhất, để tiêu diệt tận gốc khủng bố là dùng niềm tin nhân quả của đạo Phật. Nếu những tay khủng bố đều tin được nhân quả thì họ sẽ chấm dứt chủ nghĩa khủng bố, vì biết một ngày nào đó, chắc chắn quả báo thê thảm sẽ đến với mình.
Khi luật Nhân Quả được truyền bá khắp nơi trên thế giới thì những hành động khủng bố tàn ác sẽ tự nhiên tắt dần, tắt dần đến khi biến mất hoàn toàn. Vì hễ có ai muốn làm bậy là có người khác đến ngăn cản ngay. Do đó, muốn thế giới được bình yên, không còn tội ác, không còn loạn lạc bất an thì mỗi người đệ tử Phật phải cố gắng lan truyền luật Nhân Quả đi khắp nơi. Bất cứ khi nào có cơ hội ta đều kiên nhẫn chia sẻ, thuyết phục ai đó tin hiểu nhân quả. Công đức này vô cùng lớn. Chính Đức Phật đã khẳng định rằng, không có cái phước nào lớn bằng gieo trồng niềm tin nhân quả cho mọi người.
Kiết sử sâu dày
Chúng ta chia cái muốn làm hai loại: một là muốn cho mình, hai là muốn cho mọi người. Muốn tốt cho mình là ích kỷ và sự ích kỷ này sẽ biến thành kiết sử. Đây là một danh từ lạ, chúng ta định nghĩa một chút.
Trong đạo Phật có một thuật ngữ đặc biệt gọi là kiết sử. Có thể định nghĩa ngắn gọn rằng: Kiết sử là một khối xấu nằm sâu trong tâm, khiến ta bất an và tạo ra những tư tưởng xấu liên tục. Ví dụ người bị kiết sử ích kỷ nằm trong tâm rồi thì luôn sợ kẻ khác tranh đoạt của mình, luôn muốn giành phần hơn về mình... vì kiết sử sâu kín này đã bám rễ trong tâm và chi phối nhân cách của ta.
Mà muốn chứng Thánh thì phải phá cho hết những kiết sử tiềm ẩn, điều này rất khó. Với một ý nghĩ ta có thể buông bỏ ngay, nhưng kể cả khi ý nghĩ đã chấm dứt thì kiết sử vẫn còn nguyên. Và mỗi lần ta muốn nhiều cho mình thì kiết sử ích kỷ lại dày thêm một chút, khiến ta tu mãi mà không thể đắc đạo. Còn ngược lại, nếu ta muốn điều tốt cho người thì sao? Thì kiết sử sẽ mỏng nhẹ dần, tâm vị tha nảy nở. Cho nên cùng là cái “muốn” nhưng nếu ta muốn cho mình thì đường giải thoát đóng lại, cửa luân hồi mở ra vô tận; còn nếu ta muốn điều tốt cho người thì cánh cửa giải thoát sẽ mở ra thênh thang vô tận.
Vì vậy chúng ta cần kiểm soát ý muốn của mình cho kỹ lưỡng, đây là một con đường để tu tập. Hãy nhìn lại cái muốn của mình, xem ta vừa muốn cho mình hay cho người?
Mỗi khi được điều gì có lợi, người vị tha lập tức muốn ai cũng được hưởng cái lợi này. Ví dụ lúc được an lạc trong thiền, họ liền mong ước tất cả chúng sinh đều được niềm an vui hạnh phúc như thế. Hoặc đang ngồi trong nhà ăn miếng cơm ngon, trong lòng tự nhiên cũng nghĩ đến bao nhiêu người nghèo và thấy buồn, mong sao mọi người đừng ai đói khổ vì thiếu ăn thiếu mặc nữa. Dù chưa thể giúp ai được ngay, nhưng tâm họ luôn luôn mong điều tốt đến với mọi người. Đó là người có tâm vị tha, và kiết sử ích kỷ của người này mất đi rất nhanh. Cho đến khi chứng được Sơ quả Tu Đà Hoàn thì khối ích kỷ sâu dày từ vô lượng kiếp hoàn toàn tan vỡ, cánh cửa giải thoát đã mở ra sẵn, chỉ còn đợi thời gian tu tập để đi tới mà thôi. Như vậy, khi ta muốn điều tốt cho mọi người cũng chính là lúc ta kiểm soát được tâm mình và mở ra cánh cửa đi vào giải thoát.
Những tỳ kheo bị ma hù dọa
Bài Pháp Cú thứ hai:
(40) Biết thân như đồ gốm
Giữ tâm như thành trì
Chống ma với gươm trí
Được chiến thắng vô nhiễm.
Có năm mươi tỳ kheo được Phật dạy: hãy quán thân xác vô thường như đồ gốm dễ vỡ. Đồ gốm thì chỉ cần sẩy tay một chút, rơi xuống là vỡ tan, thân này cũng thế, coi vậy chứ mong manh vô cùng. Không biết lúc nào bị trúng gió, tai biến chết, hoặc va quẹt một chút cũng gãy tay gãy chân, lỡ bị vật gì đâm trúng thì chảy máu liền... Thân xác con người rất mong manh tạm bợ nên Phật đã dạy về phép quán thân như thế.
Sau khi nhận đề mục này và thực hành tương đối ổn định, năm mươi vị rủ nhau cùng đến một nơi hoang vắng để nỗ lực tu tập. Đó là cánh rừng gần một ngôi làng, ban ngày các vị sẽ đi vào làng khất thực rồi quay về thọ thực, ngồi thiền dưới những gốc cây.
Nhưng điều không ngờ là khu rừng này có rất nhiều ma, trên các thân cây đều có quỷ thần và họ ở rất đông, vợ chồng con cái đều trú ngụ trên đó cả. Cây trong rừng đều cao lớn, lâu năm nhưng dân làng không ai dám đến gần, càng không dám chặt phá. Khi các tỳ kheo đi đến đó, người dân trong làng kháo nhau rằng: “Có lẽ nhờ công đức tu hành nên các vị ở được”. Nhưng sự thật không phải vậy, tu thì tu mà nhát cứ nhát.
Lúc các tỳ kheo mới vào ở, các vong linh ở trên cây cũng nể nang, nghĩ: “Thôi, các vị ở đây thì chúng ta cũng tiếp một ngày, mà ở trên đầu các tỳ kheo thì cũng không phải phép”, thế là họ đều đi xuống ở thấp thấp dưới đất cả.
Nhưng họ đợi mãi vẫn không thấy năm mươi tỳ kheo rời đi. Mỗi ngày sau khi đi khất thực các vị lại quay về đó ngồi thiền rồi nằm nghỉ, qua ngày hôm sau cũng lặp lại như vậy. Các vong linh bắt đầu mất kiên nhẫn, không chịu nổi, họ giận dữ cho rằng các tỳ kheo muốn chiếm khu rừng của mình. Thế là họ tìm cách đuổi các vị đi bằng việc phá phách, hù dọa, hiện ra làm những bóng ma không đầu chờn vờn qua lại, kêu lên những tiếng ghê rợn, hoặc khi các tỳ kheo đang ngủ họ đến nắm chân lôi đi ...
Vì sợ hãi, năm mươi tỳ kheo đành phải bỏ khu rừng rồi về thưa với Phật:
“Bạch Thế Tôn, chúng con đã nỗ lực tu tập theo đề mục mà Thế Tôn chỉ dạy, nhưng chúng con đã đến nhầm một nơi thật bất an với quá nhiều quỷ thần. Họ hiện ra đủ hình thù ghê rợn với nanh vuốt dữ dằn, khi chúng con ngủ họ lôi tay kéo chân, thậm chí khi chúng con đang ngồi thiền họ cũng hiện thành bóng người không đầu đi qua... Vì không thể yên ổn tu hành nên chúng con đành quay về. Nhưng nơi tinh xá lại hơi ồn ào, huyên náo, có nhiều duyên sự phải đối tiếp, sắp xếp nên chúng con không thể dồn sức tu hành, vì thế xin Thế Tôn hãy cho chúng con được đến một nơi khác”.
Đức Phật nói rằng:
“Này các tỳ kheo, hãy quay lại đó sống chung với ma. Lần trước các ông không mang theo vũ khí, lần này ta sẽ cho các ông vũ khí, sẽ không còn sợ ma nữa”.
Các vị ngơ ngẩn không biết Phật sẽ cho mượn vũ khí nào. Rồi Phật đọc một đoạn kinh Từ Bi, bảo các tỳ kheo học thuộc tại chỗ. Sau đó Phật khuyên các vị hãy quay về nơi đó tu tiếp và tụng bài kinh này thường xuyên. Bài kinh từ bi mà Phật dạy cho năm mươi tỳ kheo đã thất truyền, nhưng chúng ta còn lưu lại những bài kinh từ bi mà Người dạy cho các hội chúng khác. Tr o n g các bài kinh này, Đức Phật đều dạy rằng muốn thăng hoa tâm hồn, muốn đời sống được an vui thì phải từ bi, chánh trực, hòa nhã, khiêm hạ... là những đạo lý rất gần với bài Lời Khấn Nguyện của chúng ta ngày hôm nay. Và Phật gọi đây là vũ khí trừ ma, nhưng thật sự thì không phải, bài kinh này có tác dụng tiêu diệt ma, mà để thay đổi tâm hồn của ma.
Trong lần quay lại này, các vị chưa dám vào sâu bên trong mà chỉ ngồi ở mé ngoài khu rừng và bắt đầu tụng kinh: “Xin cho con mãi mãi, lòng thương yêu không cùng, trải thế giới tam thiên, đến chúng sinh vô tận...Các vong linh vất vưởng, trong cõi giới u huyền, thoát nghiệp đói triền miên, quy y và siêu thoát”. Thế là trong rừng cây, những quỷ thần nghe được bài kinh bắt đầu mềm lòng, rồi các vị mới vào tu được. Qua ngày đầu tiên thấy cũng tạm yên, không ai hiện ra phá phách, các vị lại tiếp tục tụng bài kinh từ bi này đều đặn mỗi ngày. Dần dần những vong linh trong cả khu rừng đều chuyển tâm và cùng tu với các vị. Họ không ngự trên cây nữa, tất cả đều đi xuống theo hầu các vị. Vị nào ngủ quên họ sẽ đến gọi dậy ngồi thiền, vị nào đi vắng họ sẽ ở lại trông giữ đồ đạc, không để ai vào phá phách... Tức là dù khuất mặt nhưng họ luôn hộ trì cho các tỳ kheo yên ổn tu hành.
Cũng theo lời Phật dạy, các tỳ kheo sau khi đi khất thực về đều trích phần ăn ra để cúng thí thực cho các vong linh. Cuộc sống nơi khu rừng thật yên ổn, thanh bình, các vị tỳ kheo cũng tu hành rất tốt. Nên sau thời gian tu tại đó, nhiều vị đã chứng được thiền định, nhờ việc quán thân mình như đồ gốm mong manh vô thường, dễ tan vỡ. Lúc các tỳ kheo chứng thiền, Đức Phật đã hiện thân ra bằng ánh sáng và đọc bài kệ Pháp Cú này: Biết thân như đồ gốm/Giữ tâm như thành trì/ Chống ma với gươm trí/Được chiến thắng vô nhiễm.
Nghiệp phá rừng
Những vong linh chuyên ở trên cây được gọi là thần cây, nói là thần nhưng thật sự cũng là chúng sinh mà thôi, chỉ là họ không quá tàn ác để phải xuống địa ngục, không quá tội lỗi để phải làm ngạ quỷ súc sinh, nhưng cũng không đủ phước để lên cõi trời hay được thờ cúng trong một ngôi đền nào cả. Vì thế, họ phải vất va vất vưởng và không ít trong số đó đã chọn cây cối làm nhà do cây có tán lá rậm rạp.
Cho nên, người nào phá rừng, chặt cây đều có tội rất lớn. Bởi ngoài việc hủy diệt sinh thái của trời đất, thì họ còn vô tình phá đi nhà ở của quỷ thần. Khi còn phước thì không sao, nhưng đến khi hết phước rồi thì thật thê thảm. Những vong linh bị mất nhà sẽ đeo bám theo họ, làm tan cửa nát nhà, có khi còn làm cho vợ con họ phải chết thảm để trả mối thù trước kia. Ban đầu những người phá rừng lấy gỗ có vẻ nghênh ngang, có tiền bạc dư dả để ăn nhậu, mua xe, mua vàng... nhưng thời gian sau tất cả đều điêu đứng, không ai chạy thoát được cả, vì cùng lúc họ đã phạm hai cái lỗi: vừa bị tổn phước do hủy diệt sinh thái của trời đất, vừa động đến nơi trú ngụ của quỷ thần.
Lòng từ bi sẽ cảm hóa được quỷ thần
Ma có sợ thầy tu không? Không, câu chuyện trên là một ví dụ, ma vẫn đến dọa các tỳ kheo như thường.
Một lần có gia đình người Phật tử mời quý thầy đến tụng kinh rồi lén giấu luôn chiếc áo hậu của quý thầy. Khi về đến chùa, phát hiện bị thiếu áo hậu, quý thầy gọi điện lại hỏi thì gia chủ nọ mới nói thật: “Dạ thưa thầy, tại chúng con giấu lại để treo trong nhà cho hết ma chứ nhà con ma nhiều quá”. Quý thầy bật cười: “Đến thầy ma còn nhát chứ đừng nói đến cái áo hậu của thầy”.
Rồi có những trường hợp chúng ta bị ma đè hay ma nhát. Ma đè là trường hợp con người đang trong trạng thái chưa ngủ hẳn, lơ lửng giữa cái ngủ và cái thức thì bị vong linh đến khống chế. Nghĩa là khi đó dòng điện sinh học của người cõi âm đã ngắt dòng điện sinh học từ trên não của ta xuống tay chân, vì vậy dù ta vẫn ý thức rõ nhưng không thể điều khiển được tay chân của mình - gọi là bị khống chế. Nếu ta vùng vẫy ra được, tức là dòng điện đã thông thì mới có thể nhúc nhích, bằng không thì cứ phải nằm bất động mà chịu trận. Tu y nhiên, trong trường hợp này, nếu ta niệm Phật thì vong linh cũng không sợ. Tại sao như thế, phải chăng Phật không linh? Không phải, bởi vì đối với Phật thì ‘m a’ cũng là những chúng sinh đáng thương, đều là con của Phật. Chuyện mấy đứa con nghịch ngợm trêu nhau, không lẽ bênh đứa này bỏ đứa kia, nên Phật không đuổi ‘ma’ theo yêu cầu của chúng ta, mà chính là Người muốn ta khởi tâm thương yêu các vong linh ở cõi âm. Những vong linh đến kéo chân, xô chén đĩa loảng xoảng, đi lộp cộp trong nhà ... thì không phải vì muốn hù dọa mình, mà họ đang tìm cách báo cho mình biết về sự hiện diện của họ và muốn nhờ mình giúp hai điều: thứ nhất là cúng cho họ ăn, thứ hai là tụng kinh cầu nguyện để họ được siêu thoát, vì người chết lệ thuộc vào người sống rất nhiều. Chỉ vậy thôi.
Cho nên nếu biết trong nhà có những dấu hiệu như trên thì hãy cúng thí thực và cầu siêu cho họ. Chúng tôi thường nhắc các Phật tử rằng ngày nào cũng phải cúng thí thực, ăn món gì thì cúng món nấy, ăn chay cúng chay, ăn mặn cúng mặn. Ta để bàn cúng ngay giữa cổng để những vong linh ngoài đường hay trong nhà đều đến ăn được, rồi tụng bài kinh dễ hiểu cho họ nghe để tâm họ được đón nhận đạo lý. Ngày nào cũng cúng như thế ta làm được cái hạnh bố thí thực phẩm cho người cõi âm, sau này ta sẽ được phước rất lớn, đời đời không bao giờ bị đói kém.
Một lợi ích nữa của việc cúng thí thực là khi các vong linh được cúng cho ăn uống đầy đủ, họ sẽ bí mật ủng hộ chúng ta. Nhiều người bỗng buôn may bán đắt, hoặc tự nhiên phát giác được tên trộm lẻn vào nhà,... mà không ngờ rằng đó là do người cõi âm đã âm thầm trợ giúp. Tuy nhiên, khi cúng thí thực ta chỉ cầu nguyện cho họ được ấm no đầy đủ, quy y Tam Bảo, tránh xa điều ác, làm các việc lành, để sớm được sanh về cõi giới an lạc chứ đừng nhờ họ “trông nhà giùm mình”, hay “dắt khách mua hàng giùm mình”,...
Hiểu điều này, chúng ta nên đối xử tử tế với người âm, đừng bao giờ mời thầy pháp đến trấn ếm dán bùa đuổi ma. Vì sao vậy, vì các thầy pháp hằng ngày đều cúng cho vong linh ăn, rồi đến khi nhà ai có việc cần nhờ vả trấn ếm thì họ sẽ đem một số vong linh đến để đuổi những vong linh ở nhà kia đi. Như vậy ai lỗ? Nhà người đó lỗ chứ không phải ai khác. Vì người ta lỡ đuổi mấy vong linh này để rước hàng chục vong linh khác về, mà ngày nào không cho ăn thì quậy phá còn dữ dằn hơn trước, rồi lại còn phải tốn thêm tiền cho thầy pháp. Nên mỗi người chúng ta hằng ngày cứ nhẹ nhàng cúng thí thực và tụng kinh cho người âm. Nhờ vậy mà từ từ họ biết đạo lý, trở nên dễ thương hơn rồi họ tự nguyện âm thầm bảo vệ gia đình ta, và đời sống của mình sẽ ngày một an ổn hơn.
Ta nên nhớ: Phật không bao giờ dùng áp lực với chúng sinh dù đó là vong linh vất vưởng trong cõi siêu hình. Người chỉ muốn ta dùng tâm từ bi để thương yêu những người khuất mặt, đó mới là đạo lý. Cũng như khi có người tới chửi mắng ta, Phật cũng không bao giờ muốn ta đánh họ cả. Nên đừng bao giờ chạy đến bàn thờ quỳ xin: “Lạy Phật xin cho thiên lôi đánh chết tên đó giúp con”. Phật không bao giờ làm thế. Điều Phật muốn là ta hãy nhẫn nhục và tha thứ. Đối với ma cũng vậy, hãy cứ thương yêu, tôn trọng và giúp đỡ họ thì mọi việc sẽ tốt đẹp.
Nói về cõi siêu hình
Sau khi chết, người ta sẽ đi về đâu? Ta đã biết là sau khi chết chúng sinh có thể đi về cõi địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh, cõi trời, cõi thần, nhưng đó là trường hợp chúng sinh có cái nghiệp rất rõ. Còn những trường hợp không quá ác để đọa địa ngục, cũng không đủ phước để đầu thai hay lên cõi trời thì họ thường lẩn khuất ở chung với con người, ta gọi là các vong linh, là ma.
Và người khuất mặt trên trần gian này được chia làm hai hạng: cô hồn và các đảng. Cô hồn là những vong hồn chỉ quanh quẩn một mình, còn các đảng là những vong linh tụ tập lại thành bầy, thành đàn, thành băng nhóm. Ở cõi sống này có các tay du đãng đơn độc, cũng có những kẻ tụ tập lại thành băng nhóm thì ở cõi chết cũng giống hệt vậy.
Có những vong linh không ai thờ phụng, không ai cúng cho ăn nên cực kỳ đói khổ, sống vất va vất vưởng. Cũng có những vong linh được con cháu cúng tế chu đáo nên họ tương đối no đủ. Có vong linh hung dữ, và có vong linh rất hiền lành. Ta từng nghe nói về căn nhà không có người ở, không ai quét dọn mà bước vào lúc nào cũng sạch bóng, nhưng không ai vào ở hay đến đuổi ma được. Những thầy tu vào tụng kinh rồi ngủ lại, đêm khuya đều bị ném ra giữa rừng thông. Đó là những vong linh rất hung dữ và cực kỳ cố chấp. Họ chấp căn nhà là của họ nên không cho ai vào.
Thông thường lúc sống thế nào thì khi làm ma cũng như thế, lúc sống hung dữ đến khi làm ma cũng hung dữ, lúc sống hiền lành thì làm ma cũng hiền lành. Tuy nhiên, người hiền thường không phải làm ma vì họ đều được đầu thai rất nhanh. Chỉ những người dữ mới phải làm vong linh vất vưởng, sau một thời gian rất lâu thì hết phước, dần dần tâm họ trở nên nhu nhược, thụ động từ từ, giống như hiền nhưng bản chất thật sự vẫn là dữ.
Có người mua được mảnh đất rồi xây căn nhà lên, tưởng đây là căn nhà mới chưa có ai, không ngờ đã có vong linh vào ở rồi. Vì họ đã quanh quẩn trên khu đất này từ xưa, lúc nhà đang xây họ cũng lẩn khuất theo những người thợ hồ, cho đến khi căn nhà thành hình thì họ vào ở luôn. Vong linh này đã tồn tại từ cả trăm năm trước, rất hung dữ, nhưng bây giờ thì cô độc, nghèo khổ, đói kém, không dữ được với ai nữa bởi cái tâm đã mờ mịt thụ động. Những vong linh này không biết ngày nào được đầu thai, không biết ngày nào được ra khỏi luân hồi. Rất đáng thương!
Một điểm khác biệt giữa ‘ma’ và người là khi làm ‘ma’ rồi thì biết nhiều chuyện hơn lúc còn sống. Ví dụ khi nhìn mặt một người, ta không biết ngày hôm qua người đó đã làm gì, ngày mai sắp gặp chuyện gì, nhưng vong linh thì biết. Nên một số thầy bói thường nuôi ngải hay nuôi các vong linh, để những vong này bí mật nói bên tai họ chuyện quá khứ, vị lai của người tới coi bói. Hoặc một số người chuyên đi tìm mộ cũng vậy. Những người này có cái duyên gì đó khiến cho vong linh cứ đến thì thầm bên tai, chỉ cho đường đi nước bước để tìm đến đúng phần mộ mà gia chủ cần tìm chứ không phải tự họ thấy được.
Ta nên nhớ, ‘ma’ biết nhiều chuyện hơn con người, nhưng người lại làm được nhiều chuyện hơn ‘ma’. Được thân người, ta có thể đắp xây vô số điều lợi ích cho cuộc đời, còn khi thành ma rồi thì gần như không làm được gì đáng kể nữa. Cho nên người chết lúc nào cũng khát khao trở lại cuộc sống này là vì vậy. Nhưng không dễ để được đầu thai.
Muốn đầu thai vào gia đình nào thì trước tiên chúng ta phải có duyên với gia đình đó, người cha người mẹ phải mắc nợ mình từ kiếp xưa, có như vậy họ mới thương yêu, bồng ẵm, nâng niu, chịu cực khổ nuôi nấng mình cả đời được. Còn nếu không duyên không nợ thì họ cũng không thương, vừa sinh mình ra là họ không chăm bẵm đầy đủ, thậm chí bỏ quên rồi mình cũng phải chết trở lại.
Hoặc trước đây ta sống hẹp hòi, ác độc nên không ai thương, không ai nợ ân nghĩa với mình thì không bao giờ có chỗ cho mình đầu thai. Cho nên, khi còn đang có sự sống quý giá này, chúng ta hãy thương yêu giúp đỡ tất cả mọi người. Như thế sẽ có nhiều người thương mình và sau khi chết ta sẽ có nhiều lựa chọn, muốn đầu thai vào nhà nào cũng được. Còn khi không có phước thì ta sẽ không có bất kỳ sự lựa chọn nào, mà sẽ bị cuốn theo nghiệp duyên của mình.
Tóm lại, nếu ta không đủ phước về cõi trời, mà cũng không quá nặng tội để phải xuống địa ngục thì nhiều khả năng sẽ làm các vong linh trong cõi siêu hình, sẽ có chỗ ăn ở đàng hoàng nếu đủ phước, hoặc phải cực khổ chui rúc nơi này nơi kia nếu kém phước. Vì vậy từ bây giờ ta cố gắng tu tập và tạo phước, để nếu không được lên cõi trời thì ta vẫn còn một nơi an ổn mà nương náu. Giống như các vị công thần của đất nước, sau khi qua đời đều có đền đài để ở. Ví dụ một vị quan có công trạng gì đó rồi được dân lập đền thờ cúng, vị này chắc chắn sẽ về đó ở và được nhang khói, cúng tế đầy đủ. Đây cũng là cái phước lớn.
Ta nên nhớ, người chết thường lưu luyến ba nơi: Thứ nhất là nơi họ qua đời. Ví dụ ai bị tai nạn giao thông rồi chết ngoài đường thì linh hồn họ thường quay lại đứng ở nơi xảy ra tai nạn. Thứ hai là nơi chôn xác, họ cũng quyến luyến tới lui mãi. Thứ ba là nơi mà lúc sống họ hay ở. Với những người tử vong đâu đó ngoài đường, nếu ta muốn thỉnh họ về chùa thì cũng phải làm lễ cầu xin trời Phật để đưa vong về chùa, nếu không thì linh hồn họ cứ phải vất vưởng trên đường rất khổ sở.
Chúng ta từng nghe chuyện về người chết bắt người thế mạng để họ được đi đầu thai. Chẳng hạn nơi khúc sông nào đã từng có người thiệt mạng, hoặc khúc đường nào có người bị tai nạn thì cứ hay bị lặp đi lặp lại hoài.
Nghĩa là, ở cõi sống ta có ông chủ tịch phường hoặc công an khu vực, thì dưới cõi âm cũng có những vị thổ thần, những vị quan, giống như vậy. Hôm nào có người bị tai nạn chết ở khu vực do vị nào cai quản là vị đó lập tức có mặt. Ví dụ có thằng bé bị tông xe đang nằm chỏng chơ, máu đổ lênh láng. Vong linh thằng bé biết nó chết rồi mà cứ ngồi mếu máo gào khóc thê thảm. Ông thổ thần thấy vậy mới nói: “Cái tật của mày khi còn sống trên đời thì mải lo chơi bời, đem xe đi đua, không thương cha mẹ, xài tiền phung phí... Tội của mày nặng lắm, hôm nay bị chết cũng không oan. Bây giờ tao xếp mày ở khu vực này, đứng gác không cho ai quậy phá, làm như vậy để tạo phước lại nghe không... Mai mốt có người nào tới số phải chết, đứng đây gác thế thì cho mày đi”. Hoặc nơi sông nước cũng vậy, người chết đuối xuống là có ông hà bá, ông thủy thần đến nói ngay: “Giờ chết rồi thì cứ ở đây canh gác, giữ bình an cho khúc sông này, tới chừng có ai làm thay thì mày được đi”. Họ vâng lời giữ gìn bình yên chứ không phá phách. Đến khi có người chết ở đó thì người này mới được cho đi đầu thai.
Chính vì ông thổ thần đã hứa rằng nếu người khác thay thế thì sẽ cho họ đi đầu thai, do lời hứa này mà họ luôn muốn bắt người khác. Đành rằng việc canh gác nơi đó là việc tốt, nhưng thật sự trong đầu họ chỉ muốn có kẻ thay thế mình, nên hễ thấy ai tới số là họ bắt ngay, bắt cho kịp để họ được đi. Nên cõi âm cũng có những quy luật gì đó gần giống với cõi sống này.
Ta trở lại với các thần cây trong câu chuyện trên. Có những vong linh không ở trong nhà mà lại chọn cây cối làm nơi trú ngụ, vong linh nào dữ, nhiều uy lực sẽ chiếm cây to, còn vong linh ‘cóc ké’ thì chiếm cây nhỏ. Cho nên những thân cây cao lớn cả mấy người ôm không xuể mà có ai cầm cưa đến có khi hộc máu chết ngay, bởi những vong linh trên đó rất dữ, rất có uy lực. Có khi nhiều người đến cưa một cây to rồi đều bị vật, hết người này đến người kia, thế là người ta phải nhờ một vị thầy đến khấn, vị này nói: “Thôi cho chúng tôi cưa cái cây này để làm chùa, rồi anh sẽ có phước, thôi anh qua chỗ khác ở”. Vị thầy nói một tiếng, vong linh đó đồng ý rồi chịu bỏ đi, lúc này cưa cây mới yên ổn.
Một chi tiết cần quan tâm nữa là bài kinh từ bi mà các vị tỳ kheo tụng đã giúp cảm hóa quỷ thần, khiến họ hỗ trợ và cùng tu với các vị, lạ như vậy. Chúng ta từng nghe rằng Chú Đại Bi có thể trị được ma, nhưng có ai hiểu Chú Đại Bi nói gì không? Không, bởi ta không được nghe dịch nghĩa. Chú Đại Bi cũng giống như bài Lời Khấn Nguyện, cũng là lời cầu nguyện thương yêu chúng sinh, vậy mà tự nhiên trị được ma.
Qua đây ta hiểu thêm rằng: Lòng từ bi cảm hóa được cả quỷ thần chứ không phải là sự hung dữ hay trấn ếm. Nơi nào có bất ổn, hãy đến dùng lòng từ bi mà cảm hóa. Đó chính là điều Phật muốn dạy ta.
Quán thân vô thường là nền tảng
Trong câu chuyện trên, các tỳ kheo đã tập quán thân xác như đồ gốm, rất mong manh dễ vỡ, dễ mất. Đây chính là pháp tu căn bản trong đạo Phật. Bất cứ người tu nào cũng phải đi qua giai đoạn này – lúc nào cũng thấy thân mình là mong manh, dễ vỡ. Ai giữ được ý niệm ấy là người tu có căn bản. Ví dụ ta thấy hai người ngồi thiền cùng bắt chân kiết già, khép mắt lim dim, giữ thân bất động giống nhau, nhưng có người đúng, người sai. Người sai thì ngồi với mục đích vận khí luyện thân cho có nội công, và người này đang bước qua ngoại đạo. Còn người kia cũng ngồi như thế, cũng thở như thế nhưng họ âm thầm thấy thân mình là vô thường dễ tan hoại, đây là người tu đúng và họ đang bước đi trên đường giải thoát. Sự khác nhau là vậy.
Nếu có cơ hội tìm hiểu về yoga và khí công, ta thắc mắc tại sao phương pháp này giống thiền đến thế. Đúng là hai phương pháp tập luyện này có nhiều tương đồng, và tập luyện theo phương pháp đó cũng tạo nên tiềm lực hỗ trợ cho thiền, giúp tâm dễ nhiếp hơn. Tuy nhiên nếu cứ đi con đường đó mãi thì ta cũng sai với đạo Phật. Đạo Phật luôn giữ căn bản quán thân, thấy thân mong manh dễ vỡ và trong thân này có hơi thở vào, hơi thở ra. Nắm được yếu chỉ căn bản này ta mới đi đúng Phật đạo được.
Nguyện cảm giác khắp toàn thân rất rõ
Từ bên trong thịt máu đỏ gân xương Tóc da che một thân thể vô thường Đang từng lúc đi trên đường sinh diệt...
Nhân bài Pháp Cú này, chúng ta được hiểu thêm về lý tưởng của người xuất gia, về đời sống cõi âm và về phép quán thân căn bản trong đạo Phật. Từ nay, những ai có ý định xuất gia thì hãy biết rằng bổn phận người xuất gia rất nặng nề. Còn người nào thấy trong nhà mình có các vong linh lẩn khuất thì đừng tìm cách xua đuổi họ, mà hãy tu tập tâm từ, cúng thí thực và cảm hóa cho họ tốt lên. Và cuối cùng là những ai phát tâm tu thiền, hãy bắt đầu từ đề mục căn bản là thấy thân vô thường, mong manh rồi sẽ hoại diệt, để đặt từng bước chân đầu tiên thật vững chắc, thật an ổn trên con đường tu tập đến giải thoát giác ngộ hoàn toàn.












