Bài này gồm bốn truyện tích, câu chuyện thứ tư rất ly kỳ, liên quan đến sự kiện cả dòng họ Sakya bị tuyệt diệt.
Dọn dẹp mảnh đất tâm
Trở về tinh xá sau nhiều ngày cùng Phật du hành qua nhiều vùng lãnh thổ, các tỳ kheo đã ngồi lại với nhau kể về đất đai, sông núi, về những cảnh trí mình đã thấy trên đường đi. Có những mảnh đất thật gai góc, có những mảnh đất thật bằng phẳng, có những mảnh đất lại hùng vĩ với núi đồi, thung lũng trập trùng... Nơi thắng cảnh ấy còn có biết bao kỳ hoa dị thảo, khiến người đi ngang không khỏi ấn tượng mãi. Nhân lúc tâm trí các tỳ kheo đang tập trung vào hình thể của đồi đất và cảnh trí trên đường, Đức Phật đã nói một bài kệ, khéo léo nhắc các vị quay lại:
(44) Ai chinh phục cõi đất
Cùng với nhiều tầng trời?
Ai khéo giảng kinh tập
Như người khéo hái hoa?
Rồi Phật cũng trả lời luôn:
(45) Người dọn sạch đất tâm
Sẽ chinh phục các cõi
Và khéo giảng kinh tập
Như người khéo hái hoa.
Đức Phật nói rằng người khéo tu là người biết dọn sạch mảnh đất tâm của mình, người ấy sẽ chinh phục được cả trời người và cũng sẽ thuyết nên những bài pháp tuyệt vời. Ở đây có mối liên quan giữa việc thuyết pháp và việc tu tập nội tâm. Sở dĩ một người khéo thuyết pháp là bởi họ đã dọn sạch mảnh đất tâm của mình. Và Phật đã ví việc khéo thuyết pháp với người khéo hái hoa. Nhiều người hẳn sẽ ngạc nhiên tại sao Đức Phật cho rằng người khéo thuyết pháp giống như người khéo hái hoa? Chúng ta sẽ phân tích hai hình ảnh: mảnh đất hoang và người khéo hái hoa để hiểu được ý nghĩa của bài kệ Pháp Cú này.
Tâm ta được ví như một mảnh đất hoang, mà đất hoang thì thường đầy gai góc, rác rưởi, rắn rết hay hang ổ của thú dữ, hoặc có thể là nơi một khu rừng hoang đầy muỗi mòng, thú dữ, đỉa vắt... con người khó thích ứng được.
Chúng tôi từng nghe câu chuyện về một người kiểm lâm trong một lần đi tuần tra đã bị lạc suốt ba ngày trong rừng. Ông kể rằng mình bắt được vài ký vắt (một loại côn trùng chuyên hút máu, sống nơi rừng rậm, ẩm ướt) bám lên người, còn muỗi thì chỉ cần quơ tay là chụp được, thân thể ông thì bắt đầu lở loét. Nhờ có kinh nghiệm ở rừng nên ông may mắn tìm được chỗ người ta đặt bẫy thú, thấy trong bẫy có một con nhím, ông liền bắt ăn thịt rồi kiên nhẫn nằm yên chờ đợi vì biết người đặt bẫy sẽ tìm đến. Quả nhiên ngày hôm sau có người dân tộc tới, phát hiện ông đang nằm thoi thóp, liền cõng về chăm sóc. Thế là ông thoát chết.
Qua câu chuyện của ông chúng ta thấy môi trường rừng già hoang dại, đầy gai góc, rắn rết không phải là nơi con người có thể sống được. Vì thế chúng ta mơ ước xây dựng nên một khu vườn địa đàng đầy đồng cỏ xanh tươi, hoa thơm trái ngọt và những vật nuôi hiền lành, để loài người và các loài thú cùng sinh sống hiền hòa bên nhau.
Đó là nói trên lý thuyết, còn trong thực tế các nhà khoa học lại muốn để cho rừng được hoang sơ, đừng ai động đến, đừng ai chặt một cọng cỏ nào của rừng. Bởi họ cho rằng, một khu rừng hoang sơ, gai góc, không có kẽ hở cho ai chen vào được mới là khu rừng tốt, vì điều này chứng tỏ rằng môi trường sinh thái nơi đó được gìn giữ nguyên vẹn.
Bình thường chúng ta hay lãng mạn thơ mộng nên không thích rừng rậm gai góc, ta chỉ thích những khu rừng già có tàn cây che bớt ánh nắng, có cỏ lấp xấp bên dưới. Nơi đó, ta có thể yên tâm dạo chơi, nghỉ ngơi. Nếu là công chúa, biết đâu mình sẽ gặp một hoàng tử lang thang trong đó. Hoặc nếu là hoàng tử, có khi ta sẽ gặp được một nàng công chúa đang say ngủ và ta sẽ hái một cành hoa dại đặt bên cạnh nàng, ví dụ vậy. Do tâm hồn thơ mộng, lãng mạn nên ta thường thích một khu vườn địa đàng, nơi có những con thú nuôi hiền lành, ngay cả cọp, beo, hươu nai cũng sống thân thiện với con người. Ý nghĩa của bài kinh này cũng giống như vậy.
Muốn cho mảnh đất của mình được tươi tốt, đẹp đẽ chúng ta phải làm đồng thời hai việc là dọn dẹp và gieo trồng. Nếu ta chỉ phát hoang một miếng đất rồi không trồng trọt thì mảnh đất đó vẫn trống trải, khô cằn, không thể trở thành một vườn địa đàng được. Rồi không bao lâu sau, cỏ hoang cũng sẽ đua nhau mọc lại. Nên một khi đã dọn trống mảnh đất rồi, ta phải mau chóng trồng cây để chúng hấp thu ánh sáng và chất dinh dưỡng, không để cho cỏ hoang có cơ hội mọc trở lại nữa.
Với đất đai bên ngoài thì như vậy mà với mảnh đất tâm của ta cũng không khác. Tức là mảnh đất tâm ta cũng cần được dọn dẹp và trồng trọt, bởi trong đó cũng đầy gai góc, đầy hang ổ của thú dữ. Bình thường ai cũng chăm chút cho vẻ ngoài bằng cách thoa kem, vẽ lông mày, tô son... nhưng hiếm khi có ai chịu quay lại tu sửa mảnh đất tâm của mình. Nên ngoài mặt ai cũng tươi cười, đẹp đẽ là thế, đâu biết rằng cái mảnh đất tâm bên trong đầy rẫy hang ổ của dã thú với bao nhiêu hố hầm, ai sẩy bước vào là bị cắn xé ngay.
Có người đệ tử đến than thở với chúng tôi rằng:
- Thưa thầy, con yêu cô ấy tha thiết nhưng không dám cưới.
- Tại sao?
- Dạ vì khổ quá, động việc gì cô ấy cũng hờn trách.
- Quy luật của tình yêu là vậy, thương nhiều thì đòi hỏi nhiều, mà đòi hỏi nhiều thì làm khổ nhau nhiều. Đó là chuyện bình thường, ai bảo yêu làm gì, đừng than thở.
- Vậy con phải làm sao?
- Thì phải đi tu thôi chứ sao giờ.
- Bây giờ con dứt ra luôn được không?
- Dứt ra là cô ấy lên phá chùa thầy liền, phải từ từ khuyên lơn đã.
Chúng ta thấy được vẻ bề ngoài nhưng nội tâm bên trong thì không nhìn thấu được. Ta chỉ nhìn rõ gương mặt của nhau nên ai cũng cố gắng giữ vẻ ngoài cho chỉn chu đẹp đẽ. Ngay cả một thầy tu cũng phải chú ý oai nghi cử chỉ cho từ tốn, đạo mạo, nghiêm trang. Các cô gái lại càng chăm chút ngoại hình kỹ hơn nữa, lúc nào cũng chứng tỏ bản thân thật đẹp đẽ, đoan trang mới được. Dường như khi chúng ta giao du, thiết lập tình cảm với ai, ta chỉ nhìn được bên ngoài chứ không thấy mảnh đất tâm của họ thế nào. Nói cách khác, ta chỉ biết mặt chứ không biết lòng người. Người xưa từng nói: “Họa hổ họa bì nan họa cốt/Tri nhân tri diện bất tri tâm”. Nghĩa là “Vẽ cọp chỉ vẽ da khó vẽ xương/Biết người biết mặt không biết lòng” cũng vì thế.
Chuyện đời là vậy, nhưng vì chúng ta đã tu theo Phật nên thôi đừng nhìn mảnh đất tâm người khác có gì, mà trước hết hãy lo tìm xem mảnh đất tâm của mình đang ngổn ngang những gì trong đó. Rồi hãy dọn sạch những gai góc, hố hầm, hang ổ của thú dữ và gieo trồng trên đó hạt giống của từ bi, của trí tuệ, của đạo đức. Để nơi mảnh đất tâm này mọi người có thể tung tăng chơi đùa, vui sống, không phải lo lắng, bất an hay đề phòng điều gì cả.
Lúc mảnh đất tâm chưa được dọn dẹp, chưa có những hoa thơm trái ngọt, chưa có dòng suối róc rách, chưa có đồng cỏ xanh tươi, chưa có những con thú ung dung gặm cỏ... thì ai đến với ta hoặc bước vào mảnh đất tâm của ta cũng đều hồi hộp cảnh giác, không biết ngày mai mình có phản họ hay không? Chỉ đến khi nào mảnh đất tâm đã được dọn dẹp quang đãng, mọi người mới yên tâm tung tăng chơi đùa. Bởi khi ấy, nơi trái tim, nơi tấm lòng ta là cả một khu vườn địa đàng có thể bao dung cho tất cả, ai tìm đến đều được an vui và tin cậy. Từ “tin cậy” nói ra nhẹ nhàng nhưng rất quan trọng, đó chính là giá trị trong suốt cả cuộc đời của một con người. Vì rất khó để một người có được sự tin cậy của người khác, nhưng một khi con người xây dựng được lòng tin với nhau thì rất nhiều điều lợi ích sẽ theo đó xuất hiện.
Thứ nhất là khi đã tin cậy ai, chúng ta sẽ không lo sợ bị người đó hãm hại hay phản bội, nhờ vậy mà ta bớt bận tâm, căng thẳng, bớt stress. Thứ hai, ta cũng có thể yên tâm nhờ vả, giao việc, phó thác những điều quý giá của mình cho họ. Như vậy, đạt được sự tin cậy của mọi người cũng đồng nghĩa với việc chúng ta sẽ có nhiều cơ hội hỗ trợ, giúp đỡ con người hơn.
Ví dụ, người nào có công việc phải đi đâu xa có thể yên tâm giao nhà cho người mà họ tin cậy trông coi, hoặc có túi vàng quan trọng cũng nhờ người đó giữ gìn được. Bởi họ biết rằng nếu mình không may gặp nạn thì số vàng kia vẫn được đem trả lại cho con cháu, không bao giờ bị chiếm đoạt. Hoặc một người bị rơi vào tình thế buộc phải mua căn nhà kia, nếu không mua họ sẽ gặp rắc rối, khổ sở gì đó. Nhưng ngay lúc này họ không thể đứng tên được, đành phải nhờ người khác đứng tên giùm. Lúc đó họ sẽ tìm đến người mà họ rất yên tâm, tin tưởng để nhờ cậy, chắc chắn là như vậy.
Nghĩa là, ai dọn dẹp được mảnh đất tâm của mình, chặt bỏ hết những ngọn gai hung dữ, tàn bạo, tham lam, sân si, hiểm ác. Rồi gieo lên đó hạt giống trí tuệ, từ bi, khiêm cung, nhẫn nhục, hiền lành thì mảnh đất của họ liền biến thành khu vườn an lành cho mọi người tìm đến nghỉ ngơi, nhờ cậy.
Có một chi tiết lạ là Đức Phật ví việc thuyết pháp giống như hái hoa. Người nào đã từng hái hoa mới hiểu tại sao Đức Phật lại dùng hình ảnh so sánh này. Nhiều người có lẽ chưa từng hái hoa, mà chỉ từng cắm hoa thôi. Việc cắm hoa cũng đòi hỏi khéo léo, cẩn thận, nhưng vì hoa đã được chọn lựa nên ta chỉ cần cắt tỉa một chút, nghiêng sang bên này, ngả sang bên kia là có được bình hoa đẹp. Nhưng công việc hái hoa thì vất vả và khó hơn nhiều. Ta không thể vào vườn hoa rồi cắt ào ào như gặt lúa được, mà trước hết ta phải nhìn xem cành hoa mình định cắt có khuyết tật không, có bán được không, có đủ đẹp để cắm không. Rồi khi cắt cũng phải cẩn thận không làm dập cành hoa, cũng không để phạm vào những cây khác. Cuối cùng là phải cắt thật nhanh. Vì nếu cả buổi sáng ta chỉ cắt được ba cành thì không đủ tiền ‘ăn cháo’. Cho nên, trong một vườn hoa mênh mông ta phải cắt thật nhanh mà vẫn đảm bảo không cắt cành hư, không lấy nhầm cây xấu, không làm dập nát,... tức là mắt phải tinh, tay phải khéo. Sự khéo léo và nhanh nhẹn trong việc hái hoa cũng gần giống như việc thuyết pháp vậy. Tại sao?
Vì người thuyết pháp cũng phải rất sáng tạo, biết lựa chọn từng câu từng lời kỹ lưỡng để vừa làm đẹp lòng người, lại vừa khiến cho thính chúng lĩnh hội được trọn vẹn ý nghĩa của bài pháp. Nếu giảng sư chỉ chăm chăm nói thao thao bất tuyệt mà ở dưới không ai hiểu gì thì chẳng khác nào cắt nhầm đóa hoa bị sâu, không sử dụng được.
Cũng như hái hoa, một giảng sư phải ứng khẩu rất nhanh, chứ không thể nói một câu rồi bóp trán suy nghĩ mãi mới nói tiếp được câu nữa. Nếu cả buổi thuyết pháp mà chỉ ấp úng được vài câu, thì có lẽ lúc vị giảng sư ngẩng đầu lên chỉ còn một người đứng dưới. Đó là ai? Là người gác cửa. Người này chỉ đợi vị giảng sư nói xong là đóng cửa ngay tức khắc.
Vì hai lý do trên, Phật mới ví việc thuyết pháp như hái hoa – một hình ảnh rất đẹp, rất thơ mộng, nhưng để làm được lại không hề đơn giản.
Vị tỳ kheo thấy cuộc đời hư ảo
Có một tỳ kheo sau khi xin Phật một đề tài thiền quán liền vào rừng tĩnh tu. Ở đó, vị ấy tinh tấn tọa thiền miên mật nhưng lại không hề có tiến bộ, không nhập được định, cũng không chứng được Thánh quả nào, cuối cùng đành quay về xin Phật một đề tài khác. Trên đường quay về, vị tỳ kheo phải băng qua một con suối có dòng thác chảy xiết. Vừa đúng lúc mệt mỏi, khát nước, vị ấy quyết định dừng lại một chút, xuống suối uống nước, tắm rửa, và ngước nhìn lên, thấy dòng thác phía trên đang đổ xuống ầm ầm, tung bọt trắng xóa, liền thầm nghĩ cuộc đời không khác gì bọt nước.
Người ta sinh ra, lớn lên, sống rồi chết đi; người ta tranh danh đoạt lợi; người ta yêu thương và thù hận; người ta thất bại rồi thành công... Và rồi vị ấy chợt nhận ra cuộc đời này thật hư ảo, không đáng để bám víu, sống trên đời chỉ vì bổn phận chứ không đắm luyến.
Thác nước đổ ầm ầm, bọt nước bắn tung tóe khiến vị ấy chìm trong suy nghiệm “cuộc đời như giấc mộng”, rồi dần dần nhiếp được tâm. Ở Xá Vệ xa xôi, Đức Phật biết rằng người đệ tử của mình đang đứng nơi thác nước bên đường và quán chiếu cuộc đời là hư huyễn như bọt nước. Phật cũng biết rằng nếu chìm đắm vào ý niệm đó thì sau này vị tỳ kheo sẽ phạm phải sai lầm, vì thế Người lập tức dùng thần lực gửi một bài kệ vào tâm vị tỳ kheo.
(46) Biết thân như bọt nước
Như ảo ảnh sa mạc
Bẻ tên hoa của ma
Thoát tầm mắt tử thần.
Chúng ta sẽ phân tích bài kệ này một chút. Thế nào là ảo ảnh sa mạc? Những người đi trên sa mạc giữa nắng gắt luôn mong mau chóng tới nơi, hoặc chí ít cũng được dừng chân đâu đó để uống nước. Trong hoàn cảnh đó, nhiều người đã thấy trước mắt hiện lên nhà cửa, thành quách, dòng suối, hoa cỏ xanh mát... nên vội vàng chạy tới. Nhưng khi chạy đến nơi thì trước mặt họ lại chỉ là đồi cát nóng bỏng mà thôi. Những hình ảnh kia thực chất chỉ là ảo giác, và chính ảo ảnh ấy đã kéo họ ra xa khỏi nguồn nước. Nếu họ cứ đi về đúng như bản đồ thì có khi họ đã sắp đến được nguồn nước, nhưng vì tin vào ảo ảnh hiện ra nên họ đã rẽ sang hướng khác. Rồi cuối cùng tất cả đều bị gục chết giữa đường bởi không còn đủ sức quay lại nữa. Vì lẽ đó, nên những ảo ảnh trên sa mạc được ví như bóng ma dụ con người đi vào chỗ chết vậy.
Hoặc trong đêm tối, chiếc xe đang chạy nhanh trên đường thì thình lình ở đâu hiện ra một người băng ngang qua, tài xế lật đật lách qua không ngờ tông vào xe khác khiến bao nhiêu hành khách phải thiệt mạng. Những hình ảnh ấy cũng là ảo ảnh do ma quỷ tạo ra, rất đáng sợ.
Quán thân vô thường là căn bản, là cốt lõi
Tại sao Đức Phật lại phải chỉnh phép quán của vị tỳ kheo? Vì phép quán ấy gần tới nhưng hơi lệch một chút.
Chúng ta hiểu rằng, có thể nhìn cuộc đời như bọt nước, như ảo ảnh phải là người tu rất giỏi, còn thông thường ai cũng thấy cuộc đời rất thật, là nơi để mình chiến đấu, tranh giành, đạt được thành công, tình thương yêu, sự ngưỡng mộ...Vì thế, nếu có người nào nhìn cuộc đời mà thấy chỉ là giả tạm thì người đó đã có tiến bộ rất lớn về tâm linh, chứ không phải là dễ dàng. Nhưng phải thấy rất rõ, rất kỹ, rất chắc, đến độ không còn ham muốn gì nữa thì tâm mới bắt đầu nhiếp sâu vào thiền định.
Tuy nhiên, phép quán này tưởng là hay nhưng không ngờ vẫn còn có cái sai. Đức Phật biết điều đó và cũng biết trước rằng, nếu vị tỳ kheo thấy tâm được yên rồi không quay về gặp Phật nữa mà quay vào rừng tu với phép quán ấy thì đến lúc nào đó sẽ phạm sai lầm lớn. Có khi còn tạo thành một giáo lý sai lệch với đạo Phật. Vì vậy, Đức Phật buộc phải dùng thần thông từ xa, đọc lên bài kệ để nhắc vị tỳ kheo biết thân như bọt nước, như ảo ảnh sa mạc. Vị tỳ kheo đã thấy ngoại cảnh, thấy cuộc đời giả tạm như bọt nước, nhưng Đức Phật chỉ cho vị ấy thấy chính thân mình như bọt nước, như ảo ảnh trên sa mạc. Cái thấy này mới quan trọng. Đây cũng là điểm khác nhau rất lớn giữa giáo lý của Phật và giáo lý gần giống Phật. Trên thực tế, chúng ta sẽ bắt gặp nhiều triết thuyết cũng cho rằng cuộc đời như một giấc mộng, nghe rất giống đạo Phật nhưng không phải đạo Phật. Truyện cổ tích của Ấn Độ hay cổ tích Trung Hoa đều có những câu chuyện phản ánh quan điểm này.
Trong truyện cổ Trung Hoa có câu chuyện kể về người học trò đi lên kinh ứng thí, ôm mộng được làm quan. Người này cũng nghèo, phải tự bỏ túi ít tiền, đem theo một gói lương thực, đi đến đâu sẽ vào nhờ nhà người dân ở đó để nấu cơm ăn. Một lần xin được ít hạt kê nấu cháo, anh đổ đầy nước để khỏi bị bén nồi, rồi ngồi canh củi. Vì quá mệt, anh nằm gục trên sàn nhà ngủ lúc nào không hay. Khi thức dậy anh ăn hết nồi kê cho lại sức rồi lên kinh dự thi. Không ngờ lần này anh đậu trạng nguyên và được vua gả cho công chúa. Vừa làm trạng nguyên vừa làm phò mã, cuộc sống của anh hoàn toàn thay đổi.
Làm quan trong triều, anh không thể tránh được những xung đột, sự cạnh tranh, ganh tỵ giữa các quan lại trong triều. Vì sẵn có ý định mưu hại ngấm ngầm, nên khi có giặc ở biên thùy, mấy ông quan đó đã tìm cách để vua đẩy anh ra chiến trường (hồi xưa người ta đi thi làm quan văn nhưng sự thật ai cũng giỏi võ) anh đành phải lên đường. Vì trận đánh này rất quan trọng, chỉ được thắng chứ không được thua nên trước khi đi nhà vua trao gươm lệnh trong đó có ký một quân lệnh. Chúng ta cần hiểu là không phải lúc nào ra trận cũng ký quân lệnh, mà chỉ có những trận đánh khủng khiếp, buộc phải thắng thì vua mới ký quân lệnh. Mấy ông quan đã gài vua ký quân lệnh là thắng thì về được cái chức nào, còn nếu thua sẽ bị chém đầu tức khắc. Họ biết chắc chắn là đánh trận này không còn đường về vì giặc rất mạnh nên mới tính kế bắt anh phò mã này ra đi. Sau khi lực lượng địch yếu đi rồi, họ sẽ thành “ngư ông đắc lợi”, chỉ cần đem quân phía sau lên đánh là cầm chắc phần thắng.
Quả nhiên anh bị thua tơi tả và phải chạy trốn, biết rằng không còn đường quay lại triều đình, anh cũng không biết đi đâu, cứ thất tha thất thểu lang thang trên đường. Không ngờ trên đường chạy trốn anh lại về đúng gia đình ngày xưa đã cho mình nấu nồi kê. Vào nhà anh đập cửa dồn dập, do đập mạnh quá nên anh giật mình thức dậy, thì ra cái nồi kê nấu hồi nãy vẫn chưa chín. Anh chưa hề đi thi, cũng chưa đậu làm quan, chưa ra biên thùy đánh giặc, chưa gì hết... Chỉ trong khoảnh khắc mà đã đi qua mấy mươi năm cuộc đời. Lúc này anh mới giật mình tỉnh ngộ, thấy cuộc đời không khác gì giấc mộng.
Triết lý này xuất hiện bàng bạc trong nền văn học của Trung Hoa và Ấn Độ, bởi ở đó cũng có đạo lý tu gần giống với Phật giáo - nhìn cuộc đời, ngoại cảnh bên ngoài là giấc mộng. Tuy nhiên, đạo lý này mới chỉ gần giống đạo Phật thôi chứ chưa phải là đạo Phật, nên nếu không khéo ta sẽ bị nhầm tưởng là mình đang đi đúng với đạo Phật. Không ngờ vẫn chưa phải.
Nhân sự kiện trong bài Pháp Cú này, chúng ta sẽ cùng nhau phân tích để xác định đâu là giáo lý đúng với đạo Phật và đâu là gần giống đạo Phật.
Con đường đúng đã được Phật khẳng định: phải thấy thân này là vô thường. Người nào có thể thấy được thân này vô thường mới là người bẻ được tên hoa của ma, thoát được lưỡi hái tử thần. Nhiều người sẽ thắc mắc tại sao Đức Phật không khuyến khích việc nhìn thấy cuộc đời như giấc mộng, mặc dù Người vẫn nói thế gian là vô thường? Bởi việc nhìn cuộc đời hay ngoại cảnh là hư ảo, mới chỉ có tính cách giới thiệu ban đầu cho mọi người bớt mê đời mà thôi. Để đi sâu vào tâm linh thiền định, phát triển được tâm linh cao siêu và chứng ngộ được, thì hành giả phải quán tưởng rất nhiều về sự vô thường, hư ảo của chính thân mình, chứ đừng mải nhìn cuộc đời. Đây là điểm khác nhau giữa con đường đúng với đạo Phật và gần giống với đạo Phật.
Vì vậy từ đây về sau, nếu chúng ta nghe giáo lý nào khuyến khích nhìn cuộc đời như một giấc mộng, thế gian là vô thường, cuộc đời như không thì ta biết ngay là giáo lý này chỉ gần giống với đạo Phật chứ chưa phải là đạo Phật. Thấy thân vô thường mới chính xác với lời Phật dạy.
Tại sao thấy thân vô thường mới đúng là con đường của Phật? Chúng tôi đã giải thích về điều này rất nhiều lần trong các bài giảng khác. Rằng tất cả chúng sinh đều có cái chấp thân rất kiên cố. Nếu có tên cướp dí dao vào cổ ta hỏi tiền cất ở đâu, câu trả lời luôn luôn là: “Tiền ở trong tủ, ông hãy lấy đi và đừng giết tôi”. Chứ không có ai nói: “Hãy giết tôi chứ đừng lấy tiền của tôi”, bởi sinh mạng của mình là quý nhất, nói cách khác: Chấp thân là cái chấp dữ dội nhất.
Rồi từ cái chấp nhân này, ta chấp đủ thứ trên đời: ta chấp tài sản, gia đình, danh vọng, ý kiến, tình cảm... Nên nếu ta phá được chấp thân, xem nhẹ cái thân mình thì bao nhiêu cái chấp khác cũng tự nhiên rơi rụng, không cần phải vất vả diệt trừ. Tự nhiên ta bớt ích kỷ, sống độ lượng hơn, dễ bố thí, dễ chịu cực giúp người hơn.
Trước đây nghe ai đang đi cứu trợ rồi không may gặp tai nạn, ta chỉ chép miệng: “Tội nghiệp quá” rồi bỏ qua. Hoặc thấy bà cụ nghèo khổ neo đơn, ta cũng nói: “Thương quá ha, chẳng ai nuôi cả” rồi đi luôn, không hỏi thêm rằng tại sao bà rơi vào cảnh này, có ai giúp được không, mình có thể làm gì cho bà bớt khổ chăng? Tức là, hiếm khi nào ta chịu cực một chút để làm điều gì cụ thể cho người. Nhưng nếu ta biết quán thân này là vô thường, hư ảo thì theo thời gian, tâm vị kỷ sẽ ngày một mỏng nhạt, nhường chỗ cho lòng vị tha nảy nở. Mà một khi tâm vị tha tràn đầy, chúng ta sẽ siêng năng trong từng việc nhỏ, sẽ tìm được giải pháp cụ thể nào đó để giúp người một cách thiết thực, chứ không chép miệng nói vài lời như xưa nữa.
Chúng ta cứ tưởng rằng khi quán thân này là không, ta sẽ trở nên buông xuôi, thụ động, nhưng thực ra là chúng ta chỉ trở nên thụ động khi ta chưa tu hoặc tu sai. Còn một khi ta đã tu đúng, đã thật sự thấy thân mình hư ảo rồi thì bỗng nhiên ta sẽ siêng năng xây dựng cuộc đời, thương yêu, tử tế với con người.
Cho nên, nếu ta thấy người nào cứ nói rằng“đạo Phật tu thấy gì cũng giả”, rồi không chịu làm gì thì đó là người đứng bên ngoài đạo Phật, chưa tu ngày nào. Còn những ai thật sự tu hành kỹ lưỡng, thấy thân là vô thường hư ảo thì chắc chắn sẽ hy sinh phụng sự cho cuộc đời, không còn sống cho mình nữa. Đó là công thức.
Vì thế, hãy lấy cuộc sống vị tha làm thước đo xem công phu tu hành của mình đã tiến bộ hay chưa. Nghĩa là, sau một thời gian quán thân vô thường mà ta thấy bản thân vẫn chưa bị thôi thúc phải siêng năng dấn thân phụng sự, thì phải biết rằng mình quán chưa tới, phải kiên trì đi tiếp. Đến khi nào tâm dần yên ổn, có thể vào định, thấy lòng mình thương yêu con người hơn, tận tụy với cuộc đời hơn thì ta biết mình đã từ từ đắc phép quán. Còn việc chúng ta nhìn chuyện đời là hư ảo thoạt nghe thì có vẻ hay, bởi nó cũng giúp ta bớt đắm luyến thế gian. Nhưng trái lại, nó cũng kéo theo một hệ quả tai hại là ta sẽ xem thường con người.
Thế gian là gì? Là tất cả những người mà ta tiếp xúc, ta nhìn mặt mỗi ngày. Nên nếu bây giờ ta xem thế gian là hư ảo, không thật, thì cũng có nghĩa là ta xem mọi người quanh mình là hư ảo, không thật. Mà như vậy thì ta sẽ quý trọng hay xem thường con người? Sẽ xem thường. Ví dụ chúng ta đang ngồi nghe pháp, nhìn lên thấy vị giảng sư ốm yếu gầy còm trước mắt và thấy vị ấy là hư ảo. Lúc đó, liệu ta có còn thương kính vị ấy nữa không? Không, ta sẽ thấy mình không cần thương kính vị giảng sư nữa. Tóm lại, khi thấy bên ngoài là hư ảo, ta cũng đồng thời thấy tất cả những con người trên thế gian cũng là hư ảo, rồi cảm thấy mình không cần phải thương yêu ai nữa. Như vậy, phép quán này đã vô tình phá mất lòng từ bi.
Đức Phật biết điều này nên Người không muốn vị tỳ kheo kia cứ tiếp tục nhìn thế gian như bọt nước, như ảo ảnh. Nếu không biết dừng lại thì tâm từ bi của vị đó sẽ khô cạn dần. Mà một khi lòng từ bị khô cạn thì sẽ lập tức ra ngoài Phật đạo. Vì thế Phật đã dùng thần thông đọc một bài kệ để cảnh tỉnh, nhắc nhở vị đó hãy thấy thân mình là vô thường. Có như vậy cái chấp thân mới được đập vỡ, ích kỷ sẽ biến mất, lòng từ bi được bồi đắp tràn đầy và kể từ đó ta sẽ sống với con người thật tử tế, trân trọng. Con đường này mới đúng là Phật Pháp.

Có trí tuệ hiểu nhân hiểu quả
Có trái tim hỷ xả từ bi
Phật đà dẫn một đường đi
Đưa con về chốn diệu kỳ an vui...
Bẻ tên hoa của ma
Thế nào là bẻ được tên hoa của ma? Hình ảnh trên bắt nguồn từ sự tình sau: Khi Đức Phật ngồi thiền dưới cội cây bồ đề và sắp chứng đạo, ma vương đã quyết làm đủ mọi cách để Người động tâm. Trong đó có một cách là kích động bản năng sợ chết để khiến Phật phải bỏ tòa ngồi. Ma vương hiện ra nhiều kẻ hung ác, phùng mang trợn mắt cầm cung tên bắn tới tấp vào thân Phật. Nhưng mặc cho vô số mũi tên lao đến, Phật vẫn ngồi lặng yên bất động, bởi Người đã thề rằng: Nếu không đắc đạo thì không rời khỏi tòa ngồi. Không ngờ những mũi tên kia chỉ là ảo ảnh, bay gần đến thân Phật đều hóa thành những cánh hoa rơi xuống lả tả.
Con người ta bình thường đều có bản năng sinh tồn rất mạnh để bảo vệ sự sống của mình. Ví dụ, khi bị ai cầm gậy đến tấn công, nếu không biết võ ta sẽ lập tức dùng tay che đầu lại, còn nếu biết võ ta sẽ né qua, đỡ lại ngay. Đó là phản ứng tự nhiên để bảo vệ cơ thể. Còn người nào ngồi tu, thấy mũi tên găm vào mình mà vẫn bình thản thì là người đã thoát được tên hoa (hoa tiễn) của ma.
Tuy nhiên trong bài Pháp Cú này, Đức Phật đặt vấn đề ngược lại. Người không dùng từ “hoa tiễn” để ám chỉ những mũi tên bắn vào ta rồi biến thành cánh hoa rơi xuống, mà Đức Phật muốn nói đến những cánh hoa bắn vào thân ta rồi trở thành mũi tên nhọn. Nghĩa là, có những cành hoa của ai đó ném vào thân ta, và chỉ cần ta đưa tay lên đón là chúng lập tức thành những mũi tên găm vào da thịt, găm vào trái tim làm ta rướm máu. Thế là ta đi đâu cũng vẽ hình một trái tim có mũi tên cắm qua và kể từ đó tâm ta chỉ còn “lo-ve”, không còn lo làm ăn gì nữa. Cuộc đời luôn đầy rẫy những cám dỗ như thế. Và chúng ta cứ tưởng đó là niềm vui hạnh phúc, là nồng cháy yêu thương, là day dứt đợi chờ, là nhớ thương da diết,... nhưng chụp vào rồi thì tất cả đều hóa thành gì? Thành những mũi tên cắm vào trái tim làm ta rướm máu. Đó đều là tên hoa của ma.
Mà ai là người sẽ thoát được tên hoa của ma? Là những người không chụp mấy cành hoa mà cuộc đời ném đến. Tại sao người đó từ chối không nhận? Vì họ đã thấy thân xác mình là hư ảo nên những bản năng ích kỷ, ái luyến nhẹ dần, những ham muốn tầm thường, khát khao, tham vọng cũng biến mất. Nhờ vậy mà không còn ai lay động, dụ dỗ, lừa gạt họ được nữa, không còn ai có thể “tặng” cho họ một mũi tên xuyên qua trái tim được nữa. Người đó đã bẻ gãy được mũi tên hoa của ma và cũng thoát khỏi cặp mắt của tử thần.
Vậy thế nào là thoát khỏi cặp mắt tử thần? Tức là, thần chết luôn rình rập chúng ta, ai cũng phải đi qua cái chết, đó là quy luật bình thường của con người: sinh ra, lớn lên, tranh đấu, hơn thua rồi bệnh tật, già yếu, chết đi. Nhưng một người đã chứng đạo thì thoát ra khỏi quy luật ấy và thần chết không thể chi phối hay canh giữ họ được nữa. Họ đã buông bỏ những ham muốn thấp hèn để sống một đời tự tại, có thể đi qua ba cõi một cách ung dung, nhẹ nhàng, không vướng bận dù lòng vẫn ngập tràn tình thương yêu muôn loài. Mà tại sao họ thoát ra khỏi những tham muốn của cuộc đời? Chỉ bởi vì họ đã thấy được thân này là vô thường. Và đây mới đúng là con đường của Phật.
Định nghiệp bi thảm của dòng họ Sakya
Câu chuyện sau đây là một đoạn lịch sử kéo dài đến mấy mươi năm, gắn với một sự kiện quan trọng trong cuộc đời Đức Phật, đó là cái chết của cả dòng họ Sakya.
Ngày xưa ở Ấn Độ, vương quốc Sakya với kinh đô Ca Tỳ La Vệ là nơi dòng tộc Sakya (Thích Ca) cư trú và lãnh đạo. Dòng dõi này có màu da trắng, rất đặc biệt. Nếu ai có cơ hội sang thăm Ấn Độ, ta sẽ bắt gặp những người Ấn có nước da ngăm đen, thậm chí là rất đen. Đi dần về phía Miến Điện, Thái Lan, Lào, Campuchia... người dân có trắng hơn một chút, nhưng nhìn chung người dân tại Thái Lan, Miến Điện vẫn có làn da hơi ngăm ngăm đen, đến Ấn Độ thì đen hơn, còn qua đến châu Phi thì đen tuyền luôn. Vậy mà dòng họ Sakya lại có điểm đặc biệt là làn da trắng sáng, có lẽ tổ tiên họ là những người di cư từ phương Bắc, hay Âu châu xuống. Và khi một tộc người da trắng sống giữa một đại lục da đen thì họ sẽ có tư tưởng gì? Phân biệt đẳng cấp, họ sẽ tự nhiên cho rằng chủng tộc của mình là cao quý. Với họ, dù là người địa vị cao quý ở các cường quốc chung quanh nhưng so với họ cũng chỉ là hạ đẳng mà thôi.
Thời điểm đó, thế lực của dòng họ Sakya không lớn, do đất nước nhỏ bé, dân số cũng không nhiều. Ở bên cạnh vương quốc Kosala hùng mạnh, họ thường bị lấn chiếm vùng đất biên giới, nhưng do đánh không lại nên vương quốc Sakya đành chịu lánh dần về phía đông, nhường hết phần lãnh thổ phía Tây lại cho Kosala. Vì lý do này mà trong tâm của dòng họ Sakya luôn nuôi niềm oán ghét với người Kosala. Thứ nhất vì Kosala là giống dân da đen không bằng mình, thứ hai là nước Kosala đã tranh giành lãnh thổ của mình mà mình cứ phải nhịn nhục. Hai lý do này khiến dòng họ Sakya ôm mối thù ngấm ngầm qua nhiều đời.
Thời Phật tại thế, vùng trung tâm của Ấn Độ có một địa danh là Hoa Thị Thành (Pāṭaliputta) được một vị cao nhân chọn làm nơi mở trường dạy học. Trong vài sử liệu còn ghi lại rằng, thuở đó Hoa Thị Thành có trường đại học nổi tiếng thu hút nhiều vương tôn công tử về học, việc giảng dạy được tổ chức rất kỹ lưỡng; không chỉ dạy văn võ mà còn huấn luyện rất nhiều kỹ năng, nghiệp vụ để sau này làm vương làm tướng, trị quốc an dân.
Vua Mahà Kosala của vương quốc Kosala có một thái tử tên Pasenadi (về sau được vua cha truyền ngôi và chúng ta quen gọi là vua Ba Tư Nặc). Khi còn trẻ, giống như nhiều vị hoàng tử khác, thái tử Pasenadi cũng được vua cha cho đi học để sau này đủ bản lĩnh trị vì vương quốc. Vừa đến Hoa Thị Thành, Pasenadi đã gặp hai hoàng tử đến từ hai xứ khác là hoàng tử Mahàli của xứ Kusinagar (Câu Thi Na - Nơi mà sau này Đức Phật sẽ về đó nhập niết bàn) và hoàng tử Bandhuala của xứ Mallas (ở phía nam của đất nước Sakya). Khi biết vai vế cùng là hoàng thân quốc thích, cùng muốn tìm vị cao nhân để xin học nên họ nhanh chóng kết thân với nhau. Sau khi thành tài, ba người quay trở về quê hương và thề sẽ giữ mãi tình bạn này.
Vì cùng học, cùng đánh võ, cùng làm những bài toán, cùng giải những bài tập về trị quốc an dân, cùng lên các chiến lược, chiến thuật... nên họ biết tài nghệ của nhau. Mỗi người có một sở trường riêng, hai người kia đều biết rõ.
Khi Pasenadi trở về đất nước của mình, vua cha Maha Kosala yêu cầu: “Con hãy cho cha biết con đã học được những gì?”. Pasenadi lưu loát thuyết trình về việc quản lý một đất nước như thế nào cho vững chắc hùng mạnh, cai quản các quan tướng sao cho không ai dám tạo phản... khiến vua cha rất hài lòng. Về võ công, Pasenadi rút gươm ra múa một bài rồi phi thân từ ngọn đồi này qua ngọn đồi kia làm vua cha kinh ngạc. Pasenadi đã chứng minh cho vua cha thấy sau bao năm miệt mài học tập mình đã thành con người khác - rất đỗi phi thường. Thế là Pasenadi (Ba Tư Nặc) được trao ngôi vua, trị vì vương quốc Kosala hùng mạnh. Vua Ba Tư Nặc có điểm đặc biệt là sinh cùng năm và mất cùng năm với Đức Phật.
Còn Mahàli sau khi trở về đã đem sở học của mình dạy lại cho các hoàng thân trong hoàng cung, ông dạy nhiều môn gồm võ thuật, cách trị vì đất nước, cách làm kinh tế... Do quá tận tụy với việc chỉ dạy cho các hoàng tử nên đôi mắt ông dần bị lòa, dù vậy tài nghệ vẫn rất đặc biệt nên các hoàng thân quốc thích nể phục, tôn Mahàli như một vị thầy khả kính.
Bandhuala là người đặc biệt nhất trong ba hoàng tử. Ông là người siêu đẳng về võ công, rất giỏi điều binh khiển tướng, chiến thuật, chiến lược, đặc biệt ông có sức mạnh phi thường, đã ra đòn thì không ai đỡ nổi. Vào thời đó Bandhuala gần như bách chiến bách thắng. Lúc đó các hoàng tử khác của xứ Mallas khởi tâm đố kỵ, sợ rằng với tài năng đặc biệt như thế, Bandhuala sẽ được truyền ngôi nên họ ngấm ngầm tìm cách phá. Một lần Bandhuala đem tài nghệ võ công của mình ra biểu diễn, ông nói rằng một nhát gươm của mình có thể chặt được một bó tre dai (thân cây tre rất khó chặt một nhát cho đứt hẳn, mà lại là tre dai thì càng khó hơn). Bandhuala cho buộc những bó tre lên ngọn cây cao, ông sẽ phi thân từ dưới đất lên chém hết các bó tre ấy, đến khi chân chạm đất thì những bó tre cũng lần lượt rơi theo. Tức là ông không cần phi thân nhiều lần mà chỉ trong một lần bay lên, nhào lộn rồi rơi xuống đã phải chặt thật nhanh sao cho tất cả các bó tre đều rơi xuống cả.
Các hoàng thân quốc thích biết Bandhuala nói được làm được, nên quyết định dùng tới mưu kế để ngăn không cho Bandhuala thực hiện thành công. Họ lén độn một thanh sắt vào giữa lõi tre để lưỡi gươm của Bandhuala bị cấn lại và các bó tre sẽ không thể đứt hết. Vậy là Bandhuala thua không phải về võ thuật mà thua về mưu trí. Quá tự ái và tức giận, Bandhuala đã bỏ xứ Mallas đi về nước Kosala gặp người bạn Ba Tư Nặc (Pasenadi) của mình - lúc này đã là một vị vua. Sau khi Bandhuala kể hết sự tình, vua Ba Tư Nặc vui mừng giao cho Bandhuala làm đại tướng thống lãnh quân đội, bảo vệ quốc gia, bởi vua biết bạn mình quá giỏi.
Sau một thời gian lên ngôi, vua Ba Tư Nặc nghe tin thám tử báo về rằng: dạo gần đây trong kinh thành Xá Vệ (Savathi) xuất hiện một đoàn sa môn, dẫn đầu là một người da trắng, tướng mạo phi phàm, xuất thân là thái tử của kinh thành Ca Tỳ La Vệ ở phía Đông. Người này được tôn xưng là đắc đạo thành Phật. Đoàn sa môn trú trong khu vườn của ông Cấp Cô Độc
(Anathapindika) - một chủ ngân hàng nổi tiếng, cực kỳ giàu có, quyền lực có thể chi phối cả triều đình (tuy ông không giữ chức vụ nào trong triều nhưng nhiều bà con của ông Cấp Cô Độc lại làm quan lớn, bản thân ông cũng giàu có, nên nhà vua cũng phải kiêng nể vài phần).
Nghe nói rằng ông Cấp Cô Độc là đệ tử của đoàn sa môn, vua cũng không để ý lắm, vì thấy không có điều gì nguy hiểm cho an ninh quốc gia. Nhưng qua nhiều lần tận mắt vua trông thấy Đức Phật với tướng mạo phi thường, dẫn đầu cả nghìn vị tỳ kheo nghiêm trang đi vào thành, đến nhà ông Cấp Cô Độc thọ trai, rồi chính ông Cấp Cô Độc quỳ từ ngoài ngõ để tiếp đón, vua mới bắt đầu chú ý. Vua băn khoăn rằng tại sao một người mà mình cũng phải nể lại kính trọng vị sa môn kia đến tột độ như thế? Vua tiếp tục cho các thám tử đi điều tra mới phát hiện ra rằng, không chỉ ông Cấp Cô Độc mà gần hết kinh thành Xá Vệ, nhất là các gia đình danh gia vọng tộc đều đã quy y làm đệ tử của vị sa môn kia – người mà họ gọi là Đức Phật Thích Ca Mâu Ni.
Bằng đầu óc chính trị nhạy bén, vua Ba Tư Nặc đã quyết định đến với Phật. Vua nghĩ: “Cả kinh thành đều đã theo sa môn kia, nếu ta không có hành động gì chứng tỏ lòng thành thì dân chúng sẽ không ưa, ta sẽ khó ăn nói, làm sao chống lại nổi bao nhiêu danh gia vọng tộc đều theo vị sa môn ấy...”. Vì lấy lòng những người trong triều đình và cả kinh thành Xá Vệ, vua đành phải theo Phật. Thấy mọi người lâu lâu lại thỉnh Phật về nhà, vua cũng cho sứ giả đến thỉnh Phật và chư tỳ kheo vào hoàng cung để cúng dường.
Ban đầu Phật và các tỳ kheo cũng đến nhưng những lần sau Phật không đến nữa, Người giao cho các vị trưởng lão dẫn các tỳ kheo đi. Dần dần, vua vừa bận bịu việc quốc gia, vừa không thật tâm cung kính cho nên việc cúng dường, đón tiếp các tỳ kheo cũng lạt lẽo. Các tỳ kheo vắng dần, không ai đến dự nữa, chỉ còn duy nhất ngài Ananda vẫn đều đặn tới, bởi ngài là người rất kiên nhẫn. Một lần sau giờ thọ trai, vua vô tình tới nơi cúng dường và thấy đồ ăn còn nguyên, hỏi ra mới biết rằng chỉ có duy nhất một người đến thọ trai. Vua liền đến gặp Phật, trách:
- Bạch Thế Tôn, tôi mời các ngài đến thọ trai nhưng không hiểu sao dần dần không ai đến nữa?
Đức Phật đã trả lời:
- Này đại vương, các tỳ kheo không bao giờ đến một nơi có sự xem thường. Dĩ nhiên một tỳ kheo không đòi hỏi phải được tôn vinh hay kính trọng, nhưng khi người khác đã xem thường thì dứt khoát vị tỳ kheo không được phép đến nữa. Đó là luật. Chính vì đại vương đã không đầy đủ sự tôn trọng nên các tỳ kheo đã rời đi.
Vua cảm thấy hối hận, quay về sắp xếp lại việc tiếp đón chu đáo hơn. Nhưng mọi chuyện không dừng lại ở đó, sự tình ngay lập tức lan nhanh ra cả kinh thành Xá Vệ rằng, vua mời Phật và chư Tăng đến cúng dường nhưng không tôn trọng đúng mức làm các tỳ kheo không đến nữa. Ban đầu vua muốn thỉnh Phật đến để lấy lòng cả kinh thành, không ngờ lại làm mích lòng dân chúng, thế là vua phải tìm cách chữa cháy. Vua bóp trán suy nghĩ:
- Đức Phật xuất thân từ dòng dõi Sakya – vua chúa ở tiểu quốc Sakya. Giờ muốn lấy lòng danh gia vọng tộc ở Xá Vệ thì ta phải lấy lòng Phật trước. Mà cách lấy lòng Phật hay nhất là sang cầu hôn một công nương, công chúa nào đó của vương tộc Sakya. Thế là chắc chắn nhất. Nhờ cuộc hôn nhân này, thế nào Phật cũng thương ta. Mà Phật thương thì các quần thần, người giàu sang trong kinh thành sẽ tiếp tục ủng hộ triều đình.
Nghĩ là làm, vua nhanh chóng cử sứ giả sang cầu hôn. Câu chuyện rắc rối từ đây.
Khi ấy vua Tịnh Phạn đã mất, những người chấp chưởng trong triều đình của đất nước Sakya nhận được lời cầu hôn thì bối rối vô cùng:
- Không thể gả một công chúa của dòng họ Sakya da trắng này cho tên da đen kia, dù hắn có là vua chăng nữa. Đẳng cấp của ta và hắn khác nhau. Nếu ta không gả công chúa, chúng sẽ tức giận kéo quân sang đánh, còn nếu gả thì ta phạm vào ý thức về dòng tộc, về đẳng cấp.
Cái chấp về đẳng cấp thật là khủng khiếp, dù mình chỉ là một tiểu quốc nhỏ, trong khi bên kia là đại vương của một đế quốc rộng lớn, vậy mà họ vẫn khinh bỉ được. Chính sự kiêu ngạo này là nguồn cơn của biết bao tai họa về sau.
Bàn qua tính lại một hồi, cuối cùng họ cũng tìm ra giải pháp. Vua Mahānāma có nhiều vợ trong đó có một người hầu cũng là vợ ông, người này có sinh cho ông một cô con gái. Tuy nhiên cả hai mẹ con họ vẫn bị xem là đẳng cấp thấp, không được xếp vào dòng dõi thượng đẳng. Mấy người bàn bạc với nhau:
- Ta hãy đem gả đứa con gái của người hầu cho hắn. Cứ nói đó là công nương của dòng họ Sakya là được. Như vậy ta không vi phạm ý thức của dòng tộc mà vua bên kia cũng lấy được người vợ mang chút dòng máu Sakya.
Vậy là êm xuôi mọi đàng, đám cưới được tổ chức linh đình. Mới cưới về, người vợ này cũng được vua Ba Tư Nặc hết sức cưng chiều, vì cô cũng có nước da trăng trắng, nhìn cũng xinh đẹp quyền quý. Chỉ có điều vua không hề biết rằng người thiếp của mình chỉ là con của một người hầu, không được chính thức công nhận thuộc dòng dõi vua chúa Sát Đế Lỵ.
Sau này, bà sinh cho vua một người con trai tên Lưu Ly. Vào thời điểm Lưu Ly ra đời, cả bầu trời bỗng chợt u ám như báo hiệu một điềm xấu cho đất nước Kosala và cả cho kinh thành Ca Tỳ La Vệ. Lưu Ly cũng rất giỏi, võ nghệ tinh thông, có ý chí cầu tiến. Nhưng trong lòng Lưu Ly cứ luôn thắc mắc không yên, rằng tại sao không bao giờ thấy bà con bên ngoại sang thăm mình, những lúc xin mẹ về thăm quê ngoại, người mẹ cũng e dè, hết lần này tới lần khác tìm lý do khước từ.
Mà trong lòng ai cũng vậy, tình thương dòng tộc là điều tự nhiên, phải có nội ngoại đầy đủ. Lưu Ly thắc mắc rằng ông ngoại Mahānāma của mình cũng làm vua bên xứ Sakya mà tại sao người mẹ không cho mình về thăm, để mình vừa làm thái tử bên đây, vừa làm một tôn thất bên kia, được hưởng cả hai tình thương? Và tại sao không thấy bà con bên ngoại sang thăm mẹ, cũng chẳng thấy mẹ về thăm quê?
Sở dĩ bà né tránh như vậy, vì biết thân phận của mình bên Ca Tỳ La Vệ chỉ là con gái của người hầu, không ai xem ra gì, nếu Lưu Ly quay về thấy cảnh đó thì mọi chuyện vỡ lở. Trước khi sang Kosala làm dâu, bà đã được dặn dò kỹ lưỡng về điều này nên đã cố gắng né tránh, nhưng đến lúc Lưu Ly khôn lớn thì không thể tránh được nữa, chuyện vẫn phải xảy ra. Năm 16 tuổi, khi đã đủ trưởng thành, Lưu Ly không xin mẹ nữa mà chỉ báo cho vua cha rằng mình sẽ về thăm quê ngoại, xin được một đoàn quân theo hầu. Vua cũng vui vẻ cho mấy trăm quân hộ tống Lưu Ly lên đường.
Bước vào kinh thành Ca Tỳ La Vệ, Lưu Ly ngạc nhiên không hiểu tại sao mình đã báo trước mà không thấy mọi người tiếp đón đàng hoàng. Gặp ông ngoại thì thấy ông chỉ cười giả lả, không có vẻ ân cần. Ở kinh thành Xá Vệ, Lưu Ly được cưng như cưng trứng, một ánh mắt nhìn thôi cũng đủ làm mọi người lo sợ, còn sang đây thì không ai xem ra gì, đi đến đâu cũng bị người ta xa lạ, dửng dưng. Ban đầu Lưu Ly nghĩ chắc tại mình sinh ra ở nước bên kia và suốt 16 năm không về nên không ai biết đến mình. Nghĩ vậy nhưng lòng vẫn hoài nghi không thôi. Ngay cả đến giờ cơm, vua Mahānāma cũng không cho Lưu Ly ngồi cùng vì cho rằng đó là con của một người thuộc đẳng cấp khác, không được ngồi ăn chung với người đẳng cấp Sát đế lỵ. Cái chấp của ông thật là khủng khiếp, ngay cháu ngoại mình mà cũng không ngoại lệ.
Sau mấy ngày lưu lại thăm hỏi thân tộc, cuối cùng Lưu Ly cũng phải quay về và chuyện xui xẻo bắt đầu kéo đến. Nói là xui chứ thật sự cũng là nghiệp định sẵn.
Trên đường về có một người lính hầu phát hiện mình để quên thanh gươm ở trong cung, mà trong quân đội nếu để mất vũ khí sẽ bị phạt rất nặng, có khi ngồi tù. Người này ba chân bốn cẳng chạy nhanh vào trong phòng lấy lại thanh gươm, sợ kinh động mọi người nên dù chạy rất nhanh nhưng vẫn kín đáo không để ai biết.
Ở trong phòng lúc này đang có vài người nói chuyện, người lính vô tình nghe được: “Chỉ là cái thằng thuộc đẳng cấp hạ liệt mà làm chúng ta phải đón tiếp, phải sắp xếp đủ chuyện, thật mệt mỏi hết sức”. Người lính nghe tới đó kinh ngạc vô cùng: Tại sao một hoàng tử đầy quyền uy của nước mình lại bị gọi là “thằng đó”, tò mò đứng lại nghe tiếp. Một hồi sau mới hiểu ra sự tình là người phụ nữ mà dòng họ Sakya gả cho vua Ba Tư Nặc, thật ra chỉ là con của một người hầu, không được công nhận thuộc đẳng cấp vua chúa. Người lính ba chân bốn cẳng chạy về báo tin cho hoàng tử Lưu Ly. Còn không quên kể thêm rằng, mấy người bên trong hoàng cung còn dùng chất sữa đặc biệt để cọ rửa hết bàn ghế mà hoàng tử Lưu Ly đã ngồi, vì họ cho rằng bàn ghế của dòng họ Sakya đã bị nhuốm bẩn bởi một kẻ xuất thân hèn hạ. Lưu Ly nghe xong sững sờ, lòng sôi sục căm hờn, đứng giữa đường nghiến răng thề: “Ngày hôm nay chúng rửa cái ghế ta ngồi bằng sữa, sau này ta sẽ rửa lưỡi gươm của ta bằng máu của chúng”.
Lưu Ly chưa về tới cổng, tin đồn đã lan khắp kinh thành Xá Vệ, rằng thì ra thái tử Lưu Ly chỉ là con của một người hầu không cùng đẳng cấp với dòng họ Sakya. Vua Ba Tư Nặc rất tức giận, lập tức phế truất hai mẹ con Lưu Ly xuống thành dân thường. Và thế là bao nhiêu phẫn nộ trong lòng Lưu Ly lại dồn hết xuống dòng họ Sakya, nỗi căm phẫn này thật không gì có thể thay thế được. Đức Phật biết chuyện, đích thân vào cung gặp vua Ba Tư Nặc.
- Này đại vương, vai trò của người cha hay người mẹ với đứa con là quan trọng?
- Bạch Thế Tôn, người cha quan trọng hơn.
- Vậy con cái sẽ thừa kế tính cách của cha mình hay mẹ mình?
- Bạch Thế Tôn, kế thừa tính cách của người cha.
- Này đại vương, khi một cuộc hôn nhân được thành lập thì người chồng hay người vợ là quan trọng?
- Bạch Thế Tôn, người chồng là quan trọng.
- Vậy người mà đại vương đã cưới làm vợ dù có thể được sinh ra bởi một người hầu, nhưng vẫn là con của Mahānāma (vua Mahānāma là anh ruột của ngài Anan, là em họ của Đức Phật dù tuổi lớn hơn Đức Phật). Và với người con gái này thì cha mình là vua Mahānāma mới quan trọng chứ không phải mẹ mình. Rồi người con gái này về đây với đại vương, sinh ra đứa con trai giỏi giắn như thế. Thì cũng vậy, với đứa con trai này thì người cha mới quan trọng chứ không phải người mẹ. Dòng dõi của đứa con được tính theo người cha, tức là đại vương. Vậy tại sao đại vương lại phế truất hai người ấy?
Vua Ba Tư Nặc ngồi trầm ngâm suy nghĩ một hồi mới gật gù đồng ý, sau đó phục hồi lại vị trí vương phi và thái tử cho hai mẹ con Lưu Ly. Được Phật cứu, lòng Lưu Ly rất cảm kích, nhưng nỗi căm hận với dòng họ Sakya thì như ngọn lửa cuồn cuộn không gì dập tắt được.
Quay trở lại câu chuyện về Bandhuala, ở Kosala sau khi nhận chức thống lãnh cả quân đội, Bandhuala lấy vợ và ổn định cuộc sống. Không may là người vợ của ông nhiều lần bị sảy thai, phải đến khi được Phật chúc phúc thì bà mới có thai lại. Lần mang thai này, bà bỗng nhiên xuất hiện ước muốn kỳ lạ là thèm được về kinh thành của xứ Kushinagar để tắm trong hồ hoa sen và ăn ngó sen tại đây. Hồ sen này lúc bé bà đã từng đi ngang và tắm qua một lần. Khó khăn lắm vợ mới có thai nên Bandhuala rất cưng chiều, lúc này vợ muốn là trời muốn. Ông không suy nghĩ nhiều, chỉ vác theo một cây cung, một thanh gươm, một xe ngựa rồi chở vợ chạy băng băng từ kinh thành Xá Vệ đi về Kushinagar. Đến hồ sen, ông dùng chân đạp văng cánh cửa, đưa vợ bước xuống tắm.
Quân lính lập tức báo động cả hoàng thành rằng, có một kẻ không biết từ đâu xông tới phá cổng rồi xuống tắm nơi hồ chỉ dành cho vua và các hoàng tử. Các hoàng tử nhao nhao cầm gươm lên. Ông hoàng Mahàli (người cùng học với Bandhuala) biết rằng đại họa sắp đến, với tư cách là giáo thọ hoàng cung, ông kiên quyết ngăn cản: “Không ai được động thủ, trên đời này không người nào có thể làm đối thủ của Bandhuala, động đến Bandhuala là cầm chắc cái chết”. Nhưng nào có ai nghe, các hoàng thân kia vì được học chút võ công nên rất hung hăng, chẳng biết lựa sức mình. Đây cũng là cái tật chung của người học võ - chưa từng đánh nhau với ai nên không biết khả năng mình tới đâu, gặp ai cũng hùng hổ muốn đánh thử xem sao. Cuối cùng, nguyên một đoàn người là hoàng thân quốc thích hăng hái kéo nhau đi bắt Bandhuala.
Bandhuala sau khi cho vợ tắm mát và ăn ngó sen đã lên xe ngựa quay về. Thấy đằng sau có đông người đuổi theo, người vợ sợ hãi báo cho chồng, Bandhuala cứ lạnh lùng bình thản tiếp tục đánh xe. Ông dặn vợ: “Khi nào thấy đoàn xe phía sau đi vào con đường thẳng tắp và nối nhau thành một hàng thẳng, nàng hãy báo cho ta biết”.
Trước đó, khi Mahàli ngăn cản các hoàng thân bất thành, đành dặn dò vài lời cuối cùng: “Nếu đuổi theo Bandhuala, các vị đừng bao giờ đi vào con đường thẳng. Mà nếu đã lỡ chạy vào con đường thẳng thì hãy lập tức dừng lại, nhất là khi đã thấy chiếc xe của Bandhuala đi chậm lại và trì một bên bánh xe xuống. Nếu còn đuổi theo mà thấy trên xe thủng một lỗ thì thôi hãy quay về, không làm gì được nữa”. Những hoàng tử bỏ ngoài tai lời căn dặn của Mahàli, kéo nhau nhảy lên ngựa phăng phăng rượt đuổi.
Quả nhiên đến đoạn đường thẳng, những cỗ xe ngựa của các hoàng thân nối thành một hàng thẳng băng, Bandhuala bắt đầu cầm cung tên lên. Chiếc cung này nặng khoảng vài trăm ký, ngoại trừ ông, không ai đủ sức nhấc lên hay kéo cung nổi. Ông ra đứng phía sau xe, bánh xe trì xuống một chút, chiếc xe chạy chậm lại một chút. Nhưng những người phía sau vẫn hăng máu, không hề nhớ đến lời cảnh báo của Mahàli. Bandhuala lúc này đã lắp tên vào, canh một hàng thẳng rồi kéo tên ra bắn. Mũi tên lao đi vun vút. Vì cây cung lớn đến vài trăm ký nên khi buông dây cung, người ta nghe một tiếng “ầm” như trời long đất lở. Mũi tên bằng sắt quý bay từ người phía trước xuyên qua bao nhiêu xe đến tận người cuối cùng, rơi xuống cắm vào lòng đất. Bandhuala dừng xe lại chờ đợi.
Các hoàng thân vẫn ào ào chạy đến, Bandhuala chỉ nói một câu:
- Ta không đánh với các ngươi bởi các ngươi là những kẻ đã chết.
- Chúng tôi chưa chết.
- Hãy cởi bỏ đai bó bụng của các ngươi ra.
Họ vừa tháo đai ra, máu lập tức phun thành vòi.
- Các ngươi đều đã chết, hãy về lo chôn cất.
Nói rồi Bandhuala lên xe đi tiếp. Tất cả hoàng thân gắng giữ chặt đai lại, chạy về đến hoàng cung, tháo đai ra rồi gục xuống, không còn ai sống sót.
Vài tháng sau tại thành Xá Vệ, vợ của Bandhuala sinh đôi được hai người con trai. Rồi sau đó, mỗi năm bà lại sinh một lần, lần nào cũng sinh đôi hai bé trai, trải qua 16 năm ông bà đã có 32 người con trai. Những người con nối nhau trưởng thành, ai cũng võ nghệ siêu quần, cùng với cha mình nắm hết quân đội của xứ Kosala.
Bandhuala ngoài tài lãnh đạo quân đội còn có tài xử án. Chuyện là, lúc đó thành Xá Vệ xảy ra một vụ án giết người và chiếm đoạt tài sản, các quan tòa ăn đút lót nên xử không thỏa đáng khiến nạn nhân bị oan. Người này phẫn uất tiếp tục kêu oan, kiện đến vua Ba Tư Nặc. Vua Ba Tư Nặc đành giao cho Bandhuala đứng ra xét xử. Bandhuala gọi cả hai bên đến, bằng sự thông minh của mình, ông hỏi qua xét lại một hồi là truy ra thủ phạm. Ông tuyên án tử hình kẻ thủ ác, phục hồi lại danh dự cho người bị oan ức.
Tin đồn lập tức lan nhanh như gió: tướng quân Bandhuala là người tài giỏi, công minh, chính trực, xử án rất hay, không như mấy quan tòa, chỉ biết ăn đút lót rồi xử oan cho dân. Các quan tòa nghe được lời đồn thì xấu hổ và tức giận vô cùng. Thói đời là vậy, tự ái và đố kỵ luôn dẫn con người đi đến tội ác, các quan tòa kia cũng không nằm ngoài quy luật ấy. Họ bàn nhau tìm cách hãm hại Bandhuala. Mà hại bằng cách nào là nhanh nhất? Phao tin rằng Bandhuala cùng với 32 người con của mình chuẩn bị cướp ngôi vua. Đây là đòn rất hiểm độc, bởi điều mà một ông vua sợ nhất là bị cướp ngôi và thực tế người nắm quân đội cũng là người dễ cướp ngôi nhất.
Những cuộc đảo chính chấn động chiến trường thế giới như ở Ai Cập ngày 3/7/2013, Pakistan ngày 12/10/1999, hoặc ở Thái Lan ngày 19/9/2006 ... đều do các tướng lĩnh hoặc tổng tư lệnh quân đội thực hiện. Nên trường hợp của vua Ba Tư Nặc cũng gần giống vậy - nỗi sợ lớn nhất của ông là bị cướp ngôi, mà người có đủ khả năng cướp ngôi nhất lại chính là tổng tư lệnh quân đội Bandhuala.
Tuy nhiên, khi tin đồn về tướng quân Bandhuala sắp làm phản bay đến tai vua Ba Tư Nặc thì mới đầu vua cũng không tin, nhưng đến lúc cả kinh thành Xá Vệ đều loan truyền thông tin đó thì vua bắt đầu hoài nghi. Tức là khi một người, hai người, ba người nói thì vua không tin, nhưng đến người thứ hai mươi thì sao? Bắt đầu tin. Tâm lý con người là vậy, khi nghe điều gì được lặp đi lặp lại mãi, người ta sẽ tin là sự thật. Vua Ba Tư Nặc cũng thế, dần dần vua càng ngày càng tin chắc rằng Bandhuala đang chuẩn bị cướp ngôi của mình. Và vua quyết định phải dẹp mối họa này cho bằng được.
Tiêu diệt cha con Bandhuala là việc không dễ, buộc phải dùng đến mưu kế, mà mưu mô của vua Ba Tư Nặc thì không thiếu. Về đánh võ vua có thể thua Bandhuala nhưng về mưu thì cao hơn, kế thì hiểm hơn. Vì thế, vua đã bí mật tập trung một nhóm người tâm phúc, đều là những tình báo lão luyện, cho tiền vàng và sai họ đi về vùng biên giới nổi loạn, đánh giết khắp nơi. Quả nhiên không lâu sau, tin cấp báo về đến kinh thành rằng có đám người đang hung hăng làm loạn ở biên giới. Vua Ba Tư Nặc cho gọi Bandhuala đến nói: “Này bạn hữu tướng quân, nhờ có sự dũng cảm mưu trí của bạn nên đất nước ta từ trước đến nay luôn yên bình. Nhưng giờ đây có một số kẻ dám xem thường tướng quân, đến quấy phá biên thùy của ta. Vì thế, ba mươi ba cha con của bạn hãy lên đường tiêu diệt chúng, ta sẽ cấp quân sĩ đầy đủ”. Bandhuala ngây thơ vâng lời, dẫn theo tất cả những người con của mình ra chiến trường theo lệnh vua. Giữa đường họ bị chuốc thuốc độc rồi chết ngay trong đêm, không một ai sống sót.
Khi ấy, vợ của Bandhuala đã quy y Tam Bảo và cũng chứng quả. Khi đang cúng dường trai tăng, bà nghe tin dữ báo về: cả chồng và ba mươi hai người con của bà đều đã tử nạn. Dĩ nhiên bà biết ai là chủ mưu, nhưng bà không nói gì, vẫn bình thản cúng dường cho xong, rồi nhận lại xác của chồng con, chôn cất đàng hoàng, không nhắc lại chuyện này nữa. Lúc đó, Đức Phật nói rằng Bandhuala phải trả nghiệp do những nhân xấu đã gieo từ quá khứ, mà gần nhất là ông đã giết sạch mấy chục hoàng thân trong triều đình của Kushinagar.
Thám tử của vua Ba Tư Nặc (vua rất hay dùng thám tử, hệ thống thám tử của vua dày đặc khắp nơi) báo lại rằng, Đức Phật nói cái chết của Bandhuala là do nghiệp và Phật xác nhận tâm của Bandhuala trong sạch, không hề có ý đồ làm phản. Lúc này vua mới hối hận vì đã giết nhầm người bạn thân thiết, cũng là cánh tay phải đắc lực của mình. Vua tuyên bố sẽ chu cấp toàn diện cho vợ và những người con dâu của Bandhuala, nhưng họ chỉ xin quay trở về quê hương sống đời tu hành thanh thản, không còn muốn danh lợi chốn kinh đô nữa.
Từ khi sát hại ba mươi ba cha con của Bandhuala, vua Ba Tư Nặc tâm thần bất ổn, không thể chuyên tâm lo việc triều chính và thường nghĩ quẩn. Vì thế vua hay theo Phật tu hành để tâm hồn khuây khỏa bớt. Vào năm đó cả vua và Đức Phật đều 80 tuổi.
Một lần, nghe tin báo rằng Đức Phật đang ở một xứ phía Nam gần Kushinagar, vua cũng trên đường đi công sự nên sẵn tiện ghé vào vấn an Đức Phật. Nơi Phật lưu lại chỉ là căn lều tạm chứ không phải khu tinh xá được xây cất kiên cố. Lúc này vua đã là một đệ tử thuần thành nên lòng kính Phật đủ lớn. Đứng ngoài cửa lều, vua làm theo đúng nghi thức của một người đệ tử là khi đến hầu Phật không đem theo năm món tượng trưng cho vương vị gồm thanh gươm, con dấu, áo choàng, vương miện và đôi giày. Vua giao lại cho viên quan đi theo hầu mình tên là Dìgh akàràyana. Dìghakàràyana chính là cháu ruột của Bandhuala. Từ khi giết oan Bandhuala và những người con, vua vô cùng hối hận nên muốn làm gì đó chuộc lại lỗi lầm. Vua cho người tìm lại trong dòng dõi của Bandhuala còn ai hay không và phát hiện một người cháu ruột của Bandhuala tên Dìghakàràyana đang làm việc cho triều đình. Vua liền cho người này làm quan lớn, luôn thân cận theo hầu mình.
Về phần Dìghakàràyana, dù được vua ưu ái nhưng trong lòng vẫn không nguôi ngoai nỗi oán thù giết hại cả dòng họ lúc xưa. Vì thế, khi được giao cất giữ năm món tượng trưng cho vương quyền, ông đã ra lệnh cho toàn bộ quân lính lặng lẽ rút về thành Xá Vệ, chỉ để một người hầu, một con ngựa lại cho vua Ba Tư Nặc. Sau đó ba chân bốn cẳng chạy về giao lại báu vật cho Lưu Ly và tôn Lưu Ly lên làm vua. Dìghakàràyana dõng dạc tuyên bố trước triều đình rằng Lưu Ly từ nay được nắm ngôi vua do đã sở hữu năm món tượng trưng cho vương vị. Mọi người phải quỳ xuống tuân lệnh, ai bất tuân lập tức bị chém đầu, vì Dìghakàràyana cũng rất giỏi võ nên ai cũng sợ.
Vua Ba Tư Nặc thưa chuyện với Đức Phật xong, bước ra ngoài cửa thấy chỉ còn một cung nữ yếu đuối và một con ngựa. Vua hoảng hốt bỏ lại người hầu, một mình một ngựa chạy xuyên đêm về thành Xá Vệ. Đến nơi quân lính đóng cửa thành không cho vào. Vua nói lớn:
- Hãy mở cửa ra, ta là vua Ba Tư Nặc.
Lính gác trả lời:
- Thưa ngài, hôm nay đại vương của Kosala là vua Lưu Ly. Vua đã ra lệnh đóng kín cửa thành. Chúng con không ai dám trái lệnh, nếu bất tuân sẽ bị chém đầu tức khắc, nên chưa kịp mở cửa thành ra là đầu đã rơi xuống rồi. Xin ngài hãy thông cảm, tìm chỗ khác nghỉ tạm.
Mới ngày trước còn là vị vua quyền uy tột bực, thoắt cái đã trở thành người không còn gì cả, vua buồn bã đến một nhà trọ bên ngoài kinh thành nghỉ lại rồi qua đời trong đêm ấy.
Về phần vua Lưu Ly, khi nắm được vương vị, việc đầu tiên mà Lưu Ly muốn làm sẽ là gì? Giết sạch dòng họ Sakya để trả mối thù nung nấu suốt bao nhiêu năm qua. Sau tang lễ của vua Ba Tư Nặc, Lưu Ly nhanh chóng tập trung binh mã, thẳng tiến về phía Đông - nơi kinh thành Ca Tỳ La Vệ.
Đức Phật đã dùng thần thông ngăn chặn đại họa này. Lúc đoàn quân đến một vùng hoang vắng, Phật hiện ra ngồi giữa đường nắng bụi, dù bên cạnh có những tán cây to mát. Vua Lưu Ly thấy Phật ngồi cản giữa đường tiến quân nhưng không dám cưỡi ngựa đi qua luôn. Bởi Đức Phật không chỉ là người có ơn giúp Lưu Ly được phục hồi vị trí thái tử, là em của ông ngoại mình, hơn hết, Phật còn là một đức Thế Tôn mà bao nhiêu người quy ngưỡng nên ông cũng rất kính trọng, không dám hỗn. Vua Lưu Ly xuống ngựa đến hỏi:
- Bạch Thế Tôn, nơi đằng kia có bóng cây mát xin Thế Tôn hãy vào ngồi nghỉ, ngoài đường rất nắng nóng lại bụi bặm.
- Này Lưu Ly, chỉ có bóng mát của thân tộc mới làm cho ta thấy dễ chịu. Bóng mát nơi cái cây kia không bao giờ bằng bóng mát của thân tộc được.
Phật nói vậy để lay động trái tim của Lưu Ly, dù sao những người dòng họ Sakya cũng là máu mủ, là thân tộc của ông. Lưu Ly bị động lòng, đồng thời thấy lời nói của Phật hiền từ mà cương quyết nên ông lui quân về. Nhưng chẳng được bao lâu ông lại sôi máu lên, mối thù năm xưa lại trỗi dậy khiến ông cất quân đi lần nữa. Cũng vậy, Đức Phật lại bay từ kinh thành Xá Vệ đến ngồi chặn giữa đường, cũng nói những lời cảm động tương tự khiến Lưu Ly trở về. Ít hôm sau ông lại sôi máu lên, tiếp tục đem quân lên đường. Lần này Phật không cản nữa vì biết cái nghiệp của dòng họ Sakya đã đến lúc phải trả.
Lưu Ly kéo quân tràn vào thành Ca Tỳ La Vệ và ra lệnh:
- Các người không được giết ông ngoại ta là Mahānāma và con cháu trực hệ trong gia đình của ông ngoại ta. Còn lại, gặp bất cứ kẻ nào thuộc dòng Thích Ca đều phải giết hết.
Dòng tộc Sakya cũng không phải tầm thường, họ đều rất giỏi võ. Khi còn là thái tử Đức Phật cũng học võ từ dòng họ Sakya. Các tướng sĩ thuộc giai cấp Sát Đế Lợi Sakya đều võ nghệ siêu phàm, có những người giỏi hơn vua Lưu Ly rất nhiều. Chỉ có điều vừa là nghiệp mà vừa là nguyện, họ đã nguyện là không dùng gươm đao để giết bất cứ ai, bởi Phật đã dạy như thế. Giáo lý này từ lâu đã thấm sâu vào tâm họ nên không ai mạnh dạn cầm gươm để giết người được nữa. Cuối cùng tất cả đều bỏ mạng. Máu đổ lênh láng khắp kinh thành. Cả những đứa trẻ chạy chơi ngoài đường cũng bị giết chết, đúng như lời thề năm xưa của Lưu Ly: “Ta sẽ rửa lưỡi gươm của ta bằng máu các ngươi”. Chỉ những người không nhận mình thuộc dòng họ Sakya mới thoát chết.
Khi đã tàn sát hết kinh thành, vua Lưu Ly mới vào cung điện gặp ông ngoại mình là Mahānāma: “Trưa nay ông ngoại hãy dùng bữa với con”. Đến giờ phút này, Mahānāma vẫn chấp mình là người thượng đẳng dòng Sakya, không thể ngồi chung mâm cơm với con của người hầu. Nhân lúc người đầu bếp đang chuẩn bị bữa ăn, ở bên ngoài Mahānāma đã lao xuống hồ tự tử, để không phải ngồi chung bàn với một kẻ thuộc đẳng cấp khác. Sự cố chấp thật khủng khiếp, dường như đã ăn vào tận xương tủy vậy.
Sau khi vớt xác ông ngoại lên chôn cất, Lưu Ly kéo quân quay về thành Xá Vệ. Trên đường về, cả đoàn quân đều mệt mỏi nên Lưu Ly cho dừng lại nghỉ ngơi nơi một dòng sông cạn nước. Quân lính nằm la liệt từ lòng sông ra đến bờ sông. Có lẽ do nghiệp đã đến, ngay đêm hôm đó ở thượng nguồn trời mưa lớn, mưa như thể bao nhiêu nước trên trời đều trút hết xuống dòng sông kia. Nhưng ngay chỗ lính nằm thì không có lấy một hạt mưa nên chẳng ai biết gì. Nước đổ xuống ầm ầm, ầm ầm, ngay trong đêm cả đoàn quân bị cuốn trôi ra biển, không ai trở tay kịp, kể cả Lưu Ly cũng phải bỏ mạng.
Câu chuyện thật đau lòng. Lưu Ly chết, nước Kosala mất vua, mất luôn đoàn quân thiện chiến, bên dòng họ Sakya cũng không còn ai, cả đất nước Sakya suy tàn. Lúc đó vua A Xà Thế của nước Ma Kiệt Đà nổi lên thâu tóm tất cả, trở thành một đế quốc hùng mạnh. Nhưng rồi chính A Xà Thế cũng bị con mình sát hại, do trước đó ông cũng đã giết vua cha của mình là vua Bimbisāra. Đây quả là một giai đoạn lịch sử vô cùng tang thương.
Khắp cõi Ấn Độ xôn xao về sự tình vừa xảy ra, nhiều tỳ kheo đã hỏi Phật: “Bạch Thế Tôn, do nhân duyên gì mà cả dòng họ Sakya phải chết thảm như thế? Cái chết của Bandhuala thì dễ hiểu, bởi ông đã giết bao nhiêu hoàng thân của xứ Kushinagar. Vua Ba Tư Nặc chết trong cô độc bởi đã giết oan cha con người cận thần trung thành của mình. Lưu Ly chết thảm vì đã thảm sát cả dòng họ Sakya. Nhưng dòng họ Sakya vâng theo lời dạy của Thế Tôn, sống hiền lành, không nỡ cầm gươm chống lại kẻ thù của mình, vậy mà tất cả đều bỏ mạng, nghiệp nhân gì dẫn đến quả báo này?”
Phật kể lại nhân quả từ rất xưa. Vào kiếp đó dòng họ Sakya cũng có duyên chung sống với nhau. Trong một lần chiến đấu với quân địch, vì không đủ sức chống chọi lại, họ đã dùng đến mưu kế là bí mật đổ rất nhiều thuốc độc xuống dòng sông khiến kẻ địch ở hạ nguồn chết hết. Tuy nhiên họ không lường được rằng, chẳng những quân lính bên địch mà bao nhiêu mầm sống trên dòng sông đều bị trúng độc chết hết. Các loài tôm, cá, thủy sinh vật lớn nhỏ bị tuyệt chủng, không biết bao lâu mới phục hồi sự sống lại. Vì hành động ấy nên ngày hôm nay dòng họ Sakya phải trả quả báo bị tuyệt diệt. Nhân quả là như vậy!
Rồi Đức Phật mới nói bài kệ Pháp Cú để hướng sự chú ý của mọi người về tu hành:
(47) Người nhặt các loại hoa
Ý đắm say tham nhiễm
Bị thần chết mang đi
Như lũ cuốn binh lính.
Thay vì phân tích vòng vo về câu chuyện, Phật đã nói rằng những người lính bị nước lũ cuốn trôi trong đêm, cũng như người sống trên đời mà say mê theo việc đời rồi bị thần chết cuốn đi. Cho nên, ngay bây giờ hãy lo tu hành.
Không có giai cấp khi máu cùng đỏ, không có giai cấp khi nước mắt cùng mặn...
Qua câu chuyện trên chúng ta thấy rằng sự phân biệt đẳng cấp trong xã hội Ấn Độ đã tồn tại từ rất lâu, nằm trong máu trong tủy của từng con người vậy. Một người đẳng cấp cao có thể bồng bế, nâng niu, vuốt ve một con vật nhưng không bao giờ chạm tay vào một người thuộc đẳng cấp thấp kém. Sự khinh bỉ, phân biệt là tột cùng, đến ngày hôm nay vẫn không hề thay đổi.
Ở Ấn Độ thời xưa, người nào lỡ sinh vào giai cấp hạ đẳng rồi, thì cầm chắc số phận là cả đời này phải nằm dưới đáy của xã hội. Họ không có đất đai, không có tài sản, không ai cưu mang, cũng không ai nhận vào làm, bị kỳ thị, ruồng bỏ, thậm chí bị tấn công. Họ chỉ có một lựa chọn duy nhất là đi xin ăn, nhưng cũng không thể xin được người Ấn Độ mà chỉ xin được người nước ngoài, vì những người đó không phân biệt giai cấp.
Họ bị ghẻ lạnh, xua đuổi ngay tại đất nước của mình, bởi những đồng bào của mình. Người giai cấp cao hơn không dám đứng gần, thậm chí không dám đạp lên cái bóng của những người giai cấp thấp. Tàn nhẫn như vậy! Cùng là loài người với nhau mà họ nỡ đối xử với nhau thê thảm đến thế. Nhiều người ngoại quốc đã đến gặp người giàu có, thậm chí gặp những tu sĩ của Ấn Độ, hỏi: “Tại sao chung quanh ngài có quá nhiều người nghèo mà ngài không giúp?”, và họ nhận được câu trả lời: “Đó là nghiệp của chúng, cứ để cho chúng trả”.
Người ta không dám chạm tay đến, không dám thăm nhà, tuyệt nhiên không trò chuyện với kẻ mà họ cho là ở giai cấp hạ liệt. Khủng khiếp như vậy!
Sự phân biệt giai cấp đến độ cực đoan, chính là một trong những nghiệp nhân đẩy dòng họ Sakya vào chỗ tuyệt diệt. Mahānāma là một ví dụ điển hình, ngay với cháu ruột mình, ông cũng thà chết chứ nhất quyết không chịu ngồi ăn cơm chung. Tức là dù có phải chết thì cái chấp về đẳng cấp cũng không thể thay đổi. Thật là lạ lùng, không thể giải thích nổi!
Vào thời kỳ Phật giáo phát triển mạnh, tư tưởng khoan dung, bình đẳng của đạo Phật được lan tràn, nên việc phân biệt đẳng cấp tại Ấn Độ giảm bớt rất nhiều. Đức Phật đã không ít lần khẳng định:
“Không có giai cấp khi máu cùng đỏ
Không có giai cấp khi nước mắt cùng mặn.”
Những điều Đức Phật nói ngày hôm nay chúng ta nghe lại vẫn còn thấy xúc động. Và không phải chỉ hai câu trên, mà trong rất nhiều bài kinh, Phật cũng đã xác quyết rằng trong đạo Phật không tồn tại giai cấp. Để khẳng định điều này, Người đã quy định rằng, bất cứ ai bước vào xuất gia trong đạo Phật đều phải cạo tóc.
Đã bao giờ chúng ta thắc mắc tại sao Phật bắt buộc người xuất gia phải cạo bỏ mái tóc của mình? Lý do là vì thuở xưa ở Ấn Độ, mỗi giai cấp có một cách búi tóc khác nhau. Người Bà La Môn, người Sát Đế Lợi, người
Thủ Xá, Phệ Xá đều có cách búi tóc riêng và chỉ cần nhìn vào mái tóc là biết một người thuộc đẳng cấp nào. Vì thế, khi vào tu, Phật buộc các đệ tử phải cạo tóc để xóa bỏ mọi dấu vết của giai cấp. Không còn giai cấp khi máu cùng đỏ, không còn giai cấp khi nước mắt cùng mặn và cũng không còn giai cấp khi đầu đều trọc như nhau.
Tuy nhiên, đến khi đạo Phật suy tàn thì tinh thần giai cấp lại trỗi dậy một lần nữa ở Ấn Độ và tồn tại đến ngày hôm nay. Đạo Ấn Độ (Hindu) không thể truyền sang các nước khác cũng vì lý do này. Tức là, các quốc gia khác không có khái niệm về đẳng cấp, họ cũng không chấp nhận được tư tưởng phân biệt đẳng cấp quá cực đoan, hà khắc ở Ấn Độ. Cho nên đạo Hindu chỉ có thể tồn tại ở Ấn Độ, không truyền bá qua khỏi biên giới được.
Ở Việt Nam, Trung Hoa hay Á Đông nói chung, có truyền thống thi cử để tuyển chọn quan lại, nghĩa là một người dù xuất thân nghèo khó vẫn có thể thi đậu làm quan và trở thành giới quý tộc. Tinh thần này rất đẹp. Chúng ta nghe nhiều chuyện xưa kể rằng có những người cơm không đủ ăn, áo không đủ mặc, sống cơ cực bần hàn, đôi khi chỉ là đứa trẻ mồ côi không ai ngó ngàng đến. Nhưng hễ đậu làm quan rồi thì cuộc đời lập tức lật sang trang mới. Điều này cũng chứng tỏ rằng, chúng ta đánh giá một con người dựa trên tài năng và đạo đức của họ, chứ không phải nơi đẳng cấp hay huyết thống. Tinh thần ấy tốt đẹp hơn rất nhiều.
Thời Đức Phật, sở dĩ đạo Bà La Môn hay những người thuộc giai cấp Bà La Môn chống Phật quyết liệt cũng vì Người chủ trương xóa bỏ giai cấp, vô tình đụng chạm đến chỗ sinh tử của họ. Tầng lớp Bà La Môn xem giai cấp là điều cố định, là chân lý vĩnh hằng, Đức Phật lại gạt phăng cái chân lý đó nên họ cực kỳ khó chịu và quyết chống Phật đến cùng. Ta nhớ rằng: Khi niềm tin đã trở thành sắt đá, người ta sẵn sàng sống chết với kẻ dám động vào niềm tin đó. Trên thế giới cũng tồn tại nhiều tôn giáo như thế. Họ đưa ra tín điều như thế, giáo lý như thế, thượng đế như thế... và giữ chặt điều đó, ai nói ngược lại là họ giết ngay.
Tuy nhiên, dù họ đe dọa, khống chế, thậm chí đem cái chết ra để uy hiếp thì ta vẫn phải nói ra sự thật, bởi đó cũng là điều sinh tử cốt tủy của ta, là lý tưởng bất diệt trong ta. Giống như ngày xưa Đức Phật đã đập vỡ những thành kiến, những quan niệm tà bậy của con người để khiến con người phải thương yêu nhau hơn, phải đi đúng đường và biết tìm về Giải thoát. Trong hành trình ấy, Phật đã vô tình động chạm đến rất nhiều thành phần và người ta đã chống Phật dữ dội. Nhưng không một sự chống đối hay mưu hại nào có thể làm lung lay được sự kiên định của Người. Cũng vậy, dù bị động chạm, dù bị căm ghét, dù phải chịu nhiều hiểm nguy, nhưng nhất định chúng ta sẽ không bao giờ sợ hãi hay lùi bước, bởi lý tưởng của ta là mang chân lý phủ trùm thế gian này.
Nếu còn kẻ gươm đeo súng vác
Cả một đời tàn ác điên cuồng
Lòng con bình thản như thường
Tìm phương tiếp cận dẫn đường hồi tâm
Vài điều tản mạn
Trong câu chuyện trên, chúng ta bắt gặp truyền thuyết về võ công cao siêu của Đức Phật, của Bandhuala hay của người Trung Hoa, người Việt Nam thời xưa, điều này cũng làm ta ngạc nhiên. Bởi ngày nay, dù chúng ta có thể văn minh hơn nhưng cũng không thể luyện được môn võ phi thân lên mái nhà, còn thời xưa không hiếm người làm được như thế.
Phải chăng con người từng có mối liên lạc nào đó với thần thánh, khiến cho nhân loại sở hữu được nhiều bí quyết đặc biệt? Có nhiều lý thuyết còn cho rằng: Thuở xưa, người ngoài hành tinh đã từng đến dạy cho con người trái đất những điều cao siêu (ngày nay chúng ta có các hình chụp hay video quay lại những lần đĩa bay lượn lờ trên bầu trời trái đất). Người ta cũng nghi ngờ rằng, nhiều phương pháp tập luyện, kiến thức hay kỹ thuật của con người không xuất phát từ nền khoa học của con người hay sự thông minh của loài người, mà có thể là do thần thánh hoặc người ngoài hành tinh truyền dạy.
Trong câu chuyện, hình ảnh của vua Ba Tư Nặc (Pasenadi) là ví dụ về một vị vua rất bình thường. Ví dụ, ông giả vờ mời Phật đến cúng dường nhằm lấy lòng người dân, hoặc vờ hỏi cưới một công chúa của Ca Tỳ La Vệ để lấy lòng Phật. Tính cách của vua là vậy - luôn đầy thủ đoạn chính trị, thủ thuật ngoại giao. Một lần Đức Phật vào hoàng cung, thấy một sa môn lạ cũng vào cung, Phật hỏi vua Ba Tư Nặc: Tại sao lại có sa môn đi vào hoàng cung? Vua trả lời: “Bạch Thế Tôn, đó là thám tử của con, con phải cho họ giả làm thầy tu, đi vào các giáo phái để kiểm soát, phòng trường hợp kẻ nào dấy lên mưu đồ gì con sẽ kịp thời ứng phó”. Nghĩa là vua Ba Tư Nặc rất thực dụng và dày dặn bản lĩnh chính trị. Nhưng cũng chính vì tính cách này mà vua đã phạm một sai lầm chết người: nghi ngờ quá đáng, thủ đoạn quá đáng rồi sát hại cả gia đình người bạn tốt của mình.
Các quan tòa sau khi bị vạch trần chuyện ăn đút lót đã căm hận rồi quyết trả thù, họ dùng một thủ đoạn rất bình thường là phao tin đồn Bandhuala muốn cướp ngôi. Chuyện hoàn toàn không có thật, chỉ do con người bịa đặt, nhưng khi được nghe nói quá nhiều lần khiến vua Ba Tư Nặc mắc mưu, rồi giết chết luôn người tâm phúc của mình. Điều này cho ta một bài học rất lớn là khi nghe ai nói xấu người khác, chúng ta phải hết sức tỉnh táo, không được tin ngay. Có thể nghe một lần ta chưa tin, nghe hai lần ta chưa tin nhưng đến lần thứ hai mươi thì ta bắt đầu tin. Cái nguy hiểm là vậy. Vì thế, từ đây về sau mỗi khi nghe người này kể tội người kia xin hãy hết sức cẩn thận, đừng để mình rơi vào sai lầm như vua Ba Tư Nặc rồi phạm sai lầm, gây nghiệp rất nặng.
Vụ án oan của Bandhuala ngày hôm nay nghe lại chúng ta vẫn rất xót xa, bởi ông là con người trung nghĩa, có công với đất nước, chính trực nghiêm minh nhưng cuối cùng phải chết thảm trong oan ức. Như trường hợp Nguyễn Trãi của Đại Việt cũng vậy, ông là bậc khai quốc công thần nhưng cuối đời lại bị vu oan rồi chịu án tru di tam tộc. Cuộc đời vẫn có những nỗi oan như vậy. Rất đau lòng! Vì thế khi nghe một người bị nói xấu, ta phải hiểu rằng có thể người đó xấu thật, cũng có thể người đó quá tốt nên bị gièm pha. Trên đời này, cái thực hư đúng sai rất khó đánh giá chính xác được bằng con mắt phàm phu của chúng ta. Do đó, hay nhất là ta cần dè dặt, thận trọng và cầu Phật gia hộ cho mình tin đúng người, nghi đúng người và đánh giá đúng người để ta sống bớt sai lầm. Nhờ cầu nguyện mỗi ngày như thế mà ta sẽ tỉnh táo sáng suốt hơn rất nhiều.
Ta thấy rằng, chính trường là nơi tập trung cao độ về quyền lực và quyền lợi nên người ta hại nhau không thương tiếc. Ví dụ, một vị thầy để lại ngôi chùa rồi viên tịch, hai huynh đệ trong chùa cứ nhường nhau. Người sư huynh nói: “Sư đệ có tài hơn, đệ nên làm trụ trì”, sư đệ từ chối: “Thôi, sư huynh vai vế lớn hơn, huynh nên nhận vị trí ấy”. Hình ảnh này thật đẹp, nhưng xin nhớ rằng họ nhường nhau, vì đó chỉ là một ngôi chùa mà hai vị đó là những bậc chân tu thạc đức. Còn với những quyền lợi lớn hơn, người ta khó có thể nhường lại cho kẻ khác. Chẳng hạn hai anh em nhường nhau: “Anh làm thủ tướng đi, em không làm đâu”, “Thôi, em làm thủ tướng đi”...Có chuyện này có không? Không có. Trong trường hợp đó, sự tranh đấu khốc liệt hơn nhiều bởi cái quyền lực, quyền lợi đi theo là quá lớn.
Ngày xưa lúc còn đi học, ai cũng được thầy dạy rằng sau này nếu có làm ông quan thì hãy yêu nước thương dân, người học trò trả lời: Dạ, thưa thầy, con xin ghi nhớ lời thầy dạy. Nhưng khi lên địa vị cao rồi, người đó sẽ lập tức bảo vệ quyền lực, quyền lợi của mình, thậm chí phải giết luôn những người mà mình biết là tốt. Lúc đó sự cạnh tranh vô cùng khốc liệt. Ít ai nắm được quyền lực mà vẫn giữ được lý tưởng của buổi ban đầu. Hầu hết phải dùng đến thủ đoạn và cái lý tưởng thuở ban đầu tự nhiên phai mờ dần. Cho nên những người ở địa vị cao vời mà vẫn sống đạm bạc, nhẹ nhàng, khiêm cung như người tu thì họ dường như là thánh nhân chứ không phải người thường nữa.
Vì thế, ai có ý định làm quan hãy ghi nhớ rằng, hôm nay lòng mình có thể đang hừng hực lý tưởng yêu nước thương dân, nguyện cả đời cống hiến cho dân tộc,... nhưng sau này có quyền chức rồi mình sẽ đổi tánh, không còn sự khiêm cung dễ thương ban đầu nữa, thay vào đó là những thủ đoạn, tranh giành, sát phạt. Nên ngay từ ngày hôm nay, hãy quỳ xuống trước Phật cầu nguyện: “Lạy Phật, nếu sau này con có duyên được quyền cao chức trọng thì xin Phật hãy giữ gìn tâm hồn giúp con. Xin cho con luôn biết thương dân thương nước, không ham muốn, không làm điều sai lầm, không trở thành con người kiêu ngạo, thủ đoạn, tàn ác”.
Trong câu chuyện, cái nghiệp giết oan cả một gia đình của người công thần khiến vua cực kỳ bất an. Ta thấy sự thật rõ ràng là: Việc làm sai lầm luôn khiến ta xao động bứt rứt lo sợ. Vì thế, muốn tâm hồn được thanh thản thì hãy cố gắng giữ mình đừng làm điều sai. Cái sai lầm trên đời này rất nhiều, chúng ta không liệt kê ra ở đây mà để mọi người tự chiêm nghiệm nơi bản thân và thực tế đời sống của mình. Ta chỉ nhắc nhau làm sao giữ mình trong điều đúng, điều thiện, đừng phạm sai lầm để tâm hồn được thanh thản mà thôi. Trong câu chuyện, vua Ba Tư Nặc làm sai nên bị bất an rồi lơi lỏng việc triều chính và từ đó mới xuất hiện kẽ hở để Lưu Ly cướp ngôi, chính mình thì phải chết trong cô đơn ở ngoài đường.
Việc dòng họ Sakya gần như bị tuyệt diệt, giải thích lý do tại sao ngày hôm nay chúng ta ít thấy người Ấn Độ nào có nước da trắng. Hiếm hoi lắm mới gặp một người Ấn da hơi trắng và ta biết ngay đó là người thuộc dòng dõi Sakya còn sót lại. Câu chuyện của dòng họ Sakya cũng cho chúng ta bài học rất lớn. Một kiếp xưa họ đã đổ thuốc độc xuống sông để tiêu diệt kẻ thù, vô tình hủy hoại luôn môi trường sống trên dòng sông. Trải qua bao nhiêu kiếp, cuối cùng cũng đến lúc quả báo buộc họ phải bị diệt chủng. Còn ngày nay chúng ta có thả cái gì xuống dòng sông không? Chúng ta không thả mấy tấn thuốc độc xuống một lần mà ta thả lai rai năm này sang năm kia, chất độc đó tên là dầu gội đầu, xà bông tắm giặt, dung dịch tẩy rửa... Chính những hóa chất trong nước thải mà ta đổ ra sông suối, đã lấy mất sự sống của không biết bao nhiêu giống loài, giết hết vi khuẩn, vi sinh vật, tôm cá của sông nước. Và những dòng sông, nhất là các dòng sông ở thành phố đều đã chuyển sang màu đen, không còn sự sống nữa.
Không dừng lại ở đó, chúng ta còn phá rừng, săn bắt, đánh cá hàng loạt... những hành động này cũng nằm trong nghiệp diệt chủng. Chúng ta quăng lưới, đánh mìn, giăng điện để bắt được vài ba con cá lớn nhưng cũng giết đi hàng triệu sinh vật bé nhỏ, hay những cái trứng li ti.
Ngày hôm nay chúng ta có quần áo, có xe cộ, có xăng dầu, có mọi tiện nghi, nhưng để có được những tiện nghi ấy, chúng ta đang phá hủy môi trường bằng vô số công nghệ tinh vi của mình. Vì lý do đó nên dù đang sống bình thường nhưng tất cả chúng ta đều đang gieo cái nghiệp diệt chủng từng ngày, từng giờ mà không hay biết. Và nếu chúng ta không thay đổi lối sống hưởng thụ, hủy diệt và không chung tay bảo vệ môi trường thì ngày tận thế của loài người chắc chắn phải đến.
Quay trở lại câu chuyện, để cứu dòng họ Sakya, Đức Phật đã ngăn cản đoàn quân của Lưu Ly hai lần, nếu đủ sức cứu dòng họ thì Phật sẽ không bao giờ để cho Lưu Ly thực hiện ý định của mình. Phật cản hai lần, đến lần thứ ba thì không cản nữa bởi Người biết, đây là định nghiệp không thể tránh khỏi. Nhưng dù sao cũng coi như Người đã hoàn thành trách nhiệm với dòng họ rồi.
Qua đây ta nhận ra rằng, có những lúc ta cũng cùng đường bí lối, chỉ còn biết cầu nguyện và đôi khi Phật đã đáp ứng lời cầu nguyện đó. Nhưng chỉ hai lần là tối đa, đến lần thứ ba Phật không cho nữa, bởi Người muốn chúng ta phải tự mình tạo phước, rồi cái phước ấy sẽ cứu chính mình. Nhớ như vậy! Nên đừng ai thắc mắc tại sao cầu Phật mãi mà không linh. Sự thực là do ta đã xin quá hai lần, đã cầu nguyện nhiều mà không chịu nỗ lực làm phước mà thôi.
Thời Phật tại thế, Phật Pháp tại Ấn Độ lan tràn rất nhanh, được tổ chức chặt chẽ, có lực lượng thám tử hùng mạnh do Tôn giả La Hầu La chỉ huy, đã bí mật bảo vệ Thế Tôn cùng với Tăng đoàn được an toàn trên những bước đường hoằng hóa. Đức Phật đã ngợi khen Tôn giả La Hầu La là “Đệ Nhất Mật Hạnh Bảo Hộ Tăng Đoàn”, là vị Hộ Pháp vĩ đại của chánh pháp.
Từ sự kiện lịch sử này, chúng ta rút ra bài học là phải biết bảo vệ Phật Pháp chứ không phải chỉ biết lo tu hành mà thôi. Ta phải vừa học, vừa tu, vừa truyền bá, vừa bảo vệ chánh pháp cho muôn đời sau, như thế mới có thể duy trì, phát triển đạo pháp trường tồn cho muôn đời sau được.
Trong bài Pháp Cú, Đức Phật không nhắc đến câu chuyện lịch sử bi thảm vừa xảy ra, mà Người chỉ nhắc lại hình ảnh người lính ngủ trong đêm rồi bị nước lũ cuốn trôi. Qua hình ảnh ấy, Phật căn dặn đệ tử của mình hãy gắng tu, đừng đắm say cuộc đời bởi chúng ta cũng như những người lính kia, không biết sẽ bị cái chết cuốn đi lúc nào.
Câu chuyện tích quá dài nên chúng ta chưa phân tích được hết ý nghĩa trong đó. Chỉ mong rằng, qua câu chuyện này mọi người hãy thương yêu nhau hơn, bởi cuộc đời này rất tạm bợ, vô thường. Xin đừng tạo thêm oan trái vì đã gieo nhân thì quả báo chắc chắn phải đến. Xin hãy bảo vệ môi trường sống quanh mình, đừng gây ra nghiệp diệt chủng. Chúng ta cũng gắng tinh tấn tu hành, không mê đời để mình đừng bị cuốn trôi như lũ cuốn trong đêm.

Đời người khác thể phù du
Sớm còn tối mất công phu lỡ làng
Nếu không sớm biết hồi đầu
Hướng về Tam Bảo cần cầu tĩnh tu...











