Cái chết kỳ lạ của một thiên nữ
(48) Người nhặt các loại hoa
Ý đắm say tham nhiễm
Các dục chưa thỏa mãn
Thần chết đã mang đi.
Phật nói bài kệ này bởi câu chuyện tích sau đây: Vào thời Phật tại thế, ở cõi trời Đế Thích có một vị trời thế lực rất lớn tên gọi Màlabhàrì (trên thiên giới, ngoài vua trời Đế Thích ra còn có nhiều vị trời khác đầy thế lực, uy đức). Vì các thiên tử có phước lớn nên mọi cảnh vật đều hiện ra như ý muốn. Nếu dùng cái trí của cõi người, chúng ta không thể nào hình dung ra hết vẻ tráng lệ huy hoàng ở thiên giới. Nơi đó các thiên tử sống tự tại, không phải bận tâm lo nghĩ, suy tính, mà thường thích hưởng phước và cùng nhau vui chơi. Những trò chơi trên cõi trời cũng khác với nơi cõi người chúng ta, các vị muốn điều gì là hiện ra điều đó, nhưng cái muốn ấy rất thanh tịnh, nên tuy là vui chơi nhưng các vị rất tự tại.
Hôm đó vị trời Màlabhàrì cùng mấy trăm thiên nữ đang dạo chơi trong khu vườn của cõi trời (trí tưởng tượng của phàm phu chúng ta không thể hình dung hết được sự lộng lẫy, huy hoàng nơi cảnh trí của cõi trời, nên ta cứ tạm hiểu là nơi đó đẹp hơn mọi khu vui chơi hay thắng cảnh ở cõi người). Các vị thiên tử, thiên nữ vừa dạo chơi vừa hứng những cành hoa đẹp, kết lại thành tràng hoa rồi tung lên cho chúng lơ lửng giữa trời, tụ lại thành hình dáng theo ý mình rồi mới từ từ đón lấy khi chúng rơi xuống.
Trong số các thiên nữ đang vui chơi ở đó, có một thiên nữ đang bay lên một cành cây để hái hoa thì chợt bất ngờ chết đi. Cô biến mất đột ngột như ngọn đèn vụt tắt, như ngọn lửa tàn không để lại dấu vết và lập tức sinh xuống cõi người, vào làm con trong một gia đình giàu có ở thành Xá Vệ (Savathi). Lúc này Đức Phật và chư Tăng cũng đang ở đây.
Khi lớn lên một chút và bắt đầu ý thức, cô đã nhớ lại tiền kiếp của mình. Cô luôn nói rằng mình không phải là người cõi này mà là thiên nữ trên cõi trời, có một người chồng đầy thế lực tên Màlabhàrì (vị trời này có tới mấy trăm người vợ nhưng đều là các thiên nữ nên họ sống với nhau vui vẻ hài hòa). Ông là người đầy thế lực, có phước lớn và tâm cũng rất tốt. Cô rất thương yêu người chồng của mình nên dù đã sinh vào cõi này, lòng cô vẫn khôn nguôi thương nhớ người chồng tuyệt vời trên cõi trời rực rỡ huy hoàng, và cô cũng thường kể lại cho mọi người nghe về cuộc sống nơi thiên giới, về người chồng Màlabhàrì của mình. Dù không biết thực hư ra sao nhưng người ta cũng không dám chê cô là kẻ ảo tưởng, bởi nhìn cô cũng có dáng dấp của một thiên nữ với vẻ đẹp thanh tú, cốt cách đoan trang, phẩm hạnh đàng hoàng.
Từ khi còn rất nhỏ, cha mẹ cô vẫn thường được nghe cô nói rằng: “Con từ cõi trời đầu thai xuống đây, chồng của con vẫn còn ở trên kia, con chỉ mong làm các công đức để được về lại với chàng”. Và hễ có ai hỏi đến người chồng, tức là vị trời kia thì cô cứ ca ngợi hết đức tính này đến đức tính khác. Cô kể đi kể lại như thế, mãi rồi gia đình, họ hàng, làng xóm ai cũng gọi cô là Patipūjikā - người tôn vinh chồng.
Cô lớn lên dần và có duyên may gặp được Đức Phật rồi quy y theo Người. Kể từ đó cô tập trung làm công đức, cúng dường Phật và chư Tăng chỉ với một ước nguyện duy nhất là xin được sớm quay về cõi trời với người chồng của mình. Mỗi lần cúng dường cô đều quỳ xuống đảnh lễ thưa: “Hôm nay dâng cúng phẩm vật này, xin đức Thế Tôn và chư Tăng chứng minh cho con để con được về với chồng con trên cõi trời”. Cô cứ nói thẳng như thế, ai có bảo cô là kẻ điên cô cũng không sợ. Khi được 16 tuổi, cô cũng buộc phải theo tục lệ tức là cũng phải lấy chồng, có con. Đến năm 20 tuổi, một ngày sau khi nghe pháp, cúng dường chư Tăng, lúc vừa về đến nhà thì cô bất ngờ qua đời (ngày nay chúng ta có thể lý giải cái chết của cô là do một cơn nhồi máu cơ tim hay tai biến não). Cô ngã xuống rồi ra đi nhẹ nhàng êm thấm.
Ngay đó cô hiện thân lại trên cõi trời. Lúc này cuộc vui nơi thiên giới vẫn chưa tàn, mới đi qua mấy tiếng đồng hồ, vì thời gian ở cõi trời và cõi người rất khác nhau. Thấy cô, vị trời kia ngạc nhiên hỏi: “Nãy giờ nàng đã đi đâu?” Do sự ra đi của cô quá đột ngột, không giống cái chết bình thường của một người cõi trời, nên vị thiên tử kia cũng không hề biết là cô mới chết đi rồi quay trở lại. Người trên cõi trời trước khi chết đều có dấu hiệu báo trước, chỉ có trường hợp của cô là đặc biệt - tự nhiên biến mất rồi vài tiếng sau hiện ra trở lại, không ai biết rằng trong khoảng thời gian đó cô đã trải qua tới 20 năm ở cõi người. Cô đã kể rằng mình vừa mới chết đi, đầu thai xuống cõi người hết 20 năm, sau khi làm các công đức, cúng dường Phật cùng chư Tăng, cô chỉ cầu nguyện được sinh về cõi trời nên bây giờ được toại nguyện.
Dưới cõi người, các tỳ kheo vào làng khất thực và nghe tin cô vừa mất ngày hôm qua. Các vị đã chứng đạo thì bình thản do biết rõ ngọn nguồn. Nhưng các vị chưa chứng đạo đều xót xa thương tiếc vì ít thấy người Phật tử nào tốt bụng, tử tế, chu đáo phụng sự Tam Bảo như thế mà thọ mạng lại quá ngắn ngủi. Đâu ngờ cô làm bao nhiêu công đức chẳng phải muốn tu hành giải thoát giác ngộ, mà chỉ hướng về một mục tiêu duy nhất là được về với chồng mình mà thôi.
Khi trở về tinh xá, chư Tăng kể lại với Phật: “Bạch Thế Tôn, tín nữ kia mới hôm qua còn khỏe mạnh đến cúng dường phụng sự chư Tăng, ngày hôm nay chúng con vào làng đã nghe cô qua đời, chuẩn bị được mang đi thiêu. Không biết sự tình này là do nguyên nhân gì thưa Thế Tôn?” Đức Phật nói rằng cô đã sinh lên cõi trời, và được về với người chồng của mình. Cái chết đến bất ngờ của cô cũng là lời cảnh báo cho chúng ta - hãy nhớ rằng mọi điều trên thế gian đều tạm bợ, những cuộc vui chưa kịp hưởng hết thì thần chết đã mang đi. Rồi Phật mới nói bài kệ: Người nhặt cái loại hoa/Ý đắm say tham nhiễm/Các dục chưa thỏa mãn/Thần chết đã mang đi. Bài kệ ứng với sự tình vừa xảy ra và cũng là một bài học quý giá cho tất cả chúng ta.
Cõi trời gồm nhiều tầng trời khác nhau
Thông thường các tôn giáo thường tin rằng có một cõi trời cho con người sinh về sau khi chết, nhưng cái hiểu về cõi trời đó như thế nào thì lại không giống nhau. Chẳng hạn, những tôn giáo thần quyền xuất phát từ Do Thái rồi sau này trở thành Thiên chúa giáo của La Mã hoặc Hồi giáo của Ả Rập, đều khẳng định có một cõi trời huy hoàng mà những ai lúc sống đã từng làm đẹp lòng Thượng đế, sẽ sinh về nơi đó để hưởng sung sướng. Người ta cũng tin có một cõi địa ngục để đày đọa vĩnh viễn những kẻ đã sống độc ác, tội lỗi.
Tuy nhiên, nếu dựa theo logic của toán học, chúng ta thấy trên đời này không bao giờ có điều gì tuyệt đối đúng hay tuyệt đối sai, tất cả đều lẫn giữa đúng và sai, thiện và ác. Cuộc sống là như vậy. Đó cũng là lý do khiến người ta dần dần phát triển lý thuyết về tập mờ và các phép toán trên tập mờ. Nhờ có toán tập mờ mà mọi việc được xử lý thông minh, hợp lý hơn. Ví dụ luật pháp quy định bất cứ ai thu nhập bình quân một tháng từ 5 triệu trở lên đều phải đóng thuế, nhưng có người một tháng thu nhập 4 triệu 999 nghìn, còn thiếu một nghìn đồng nữa mới đủ 5 triệu. Như vậy, nếu chỉ vì thiếu 1 nghìn mà người này không bị đánh thuế thì có công bằng không? Không. Nếu toán học cứ đòi hỏi phải đúng răm rắp như thế thì chắc chắn sẽ xuất hiện sự bất công, không hợp lý. Do đó toán tập mờ đã xuất hiện để ngăn chặn những trường hợp cắt ngang con số 5 triệu và lọt mất những người chỉ thiếu một nghìn đồng như trong ví dụ trên.
Toán tập mờ làm mọi việc trở nên công bằng hơn, sáng tỏ hơn và không bị thiếu sót. Ví dụ, theo luật thì người vị thành niên chưa đủ 18 tuổi nếu gây án sẽ không bị truy tố hình sự. Khi một vụ án mạng kinh hoàng xảy ra, người ta bắt được thủ phạm rồi căn cứ vào ngày sinh tháng đẻ của y, để đếm từng ngày xem đã đủ tuổi hay chưa. Cuối cùng họ tính ra là lúc phạm tội hắn còn thiếu 1 ngày nữa mới đủ 18 tuổi, nên không phải chịu trách nhiệm hình sự, trong khi sự tàn nhẫn của hắn thì không thua gì quỷ dữ. Như vậy luật của trần gian đôi khi không hợp lý, không công bằng.
Chúng ta có thể dễ dàng nhận ra rằng trên đời này không có gì tuyệt đối đúng hay tuyệt đối sai, mọi điều ta làm nơi cõi người này cũng không phải thuần thiện hay thuần ác. Và không thể chỉ có một cõi trời để ban thưởng và một cõi địa ngục để trừng phạt con người được. Do đó, Đức Phật đã mở ra vũ trụ quan hoàn chỉnh hơn, hợp lý hơn. Phật dạy rằng cõi trời gồm nhiều tầng trời cao thấp khác nhau. Tương tự, cũng có nhiều cõi đọa xứ, nhiều tầng địa ngục để trừng phạt những chúng sinh tội lỗi, chứ không phải chỉ có một địa ngục duy nhất. Tội vừa, tội nặng, tội rất nặng hay tội cực ác sẽ xuống những địa ngục khác nhau. Cũng vậy, những chúng sinh có phước đức chênh lệch nhau, sẽ về các tầng trời tương ứng khác nhau. Người làm điều thiện đến mức độ nào thì được ở cõi trời nào đó phù hợp với quả báo tương ứng của họ... Có thể nói, vũ trụ quan về cõi trời và địa ngục trong đạo Phật hợp lý hơn, công bằng hơn rất nhiều.
Chư thiên được phước như ý
Có một cõi trời rất năng động, cai quản cõi thế gian này. Chư Thiên tử trên đó có phước rất lớn, đó là cõi trời Ba Mươi Ba hay còn gọi là cõi trời của vua Đế Thích. Cõi này rất thù thắng, sung sướng và cũng như hầu hết những cõi trời khác, chư Thiên tử ở đó muốn điều gì là điều ấy lập tức hiện ra. Chẳng hạn, một thiên nữ về đến lâu đài của mình và khởi ý niệm thích có một chiếc áo lụa, lập tức thân hình họ được phủ lên chiếc áo lụa nhẹ nhàng, mềm mại. Hoặc họ cần phải có bộ y phục lộng lẫy để dự hội cùng với các chư Thiên khác, thì lập tức bộ y phục hiện ra ngay tức thì. Hoặc họ thích mái tóc của mình buông dài tha thướt theo gió hay muốn tóc được vấn thành từng lớp, có đính hoa có cài trâm, mái tóc cũng biến thành hình dáng như thế trong chớp mắt, đặc biệt như vậy.
Vì được phước thù thắng như thế nên khi nhìn xuống thế gian, chư thiên thường rất thương xót, tội nghiệp con người nơi cõi này. Các vị thấy chúng ta quá vất vả mà hiếm khi được toại nguyện, cũng như chúng ta nhìn đàn kiến phải bò qua biết bao nhiêu xa chỉ để bưng một hạt gạo về tổ, rất vất vả. Trong khi đó, mình chỉ cần đưa tay là lấy được một nắm gạo hoặc chỉ nấu nướng một chút là được bữa ăn no. Cũng thế, chư thiên cõi trời nhìn xuống thấy những cô gái ở cõi này muốn đẹp phải tốn bao nhiêu tiền vào thẩm mỹ viện nhuộm tóc, bơm môi, cắt mắt, sửa mũi; ky cóp cả năm trời chỉ để mua một bộ đồ, rồi còn mê mệt theo đuổi đủ kiểu thời trang hở hang quái dị,... các vị vừa thương vừa buồn cười, bởi ở trên đó các vị luôn được mọi điều như ý.
Chúng ta cần hiểu rằng phải là người rất có phước mới được như thế. Cái phước ấy có được là do đời xưa, mỗi khi biết ai muốn điều gì chính đáng các vị đều đáp ứng. Ví dụ ai xin tiền đi nhậu thì không cho, nhưng người muốn mua bộ quần áo tươm tất là các vị giúp ngay. Tức là các vị luôn đáp ứng những ý muốn chính đáng của chúng sinh nên sau này được phúc báo sinh về cõi trời – nơi muốn gì được nấy. Có những người dù đang ở cõi người nhưng cuộc đời rất suôn sẻ, ước muốn dễ thành tựu, gần như muốn gì được nấy, những người này cũng có cái phước gần với chư thiên cõi trời.
Đừng khờ dại hưởng phước
Có một quy luật là khi có phước chúng ta thích hưởng phước, mà hưởng rồi sẽ hết. Đây cũng là điểm khác nhau giữa người đệ tử Phật và người không phải đệ tử Phật.
Nhiều người không phải đệ tử Phật nhưng sống rất tử tế, ai thiếu thốn gì họ sẵn sàng giúp đỡ, và khi cho đi họ cũng muốn cho người khác được hưởng, luôn luôn như thế, nên khi quả báo trở lại, tự nhiên họ cũng bị buộc phải hưởng. Vì vậy, có những người cực giàu, sống rất sang trọng nhưng ta không thấy khó chịu hay phiền trách được bởi họ đang hưởng cái phước của chính mình. Đời xưa họ luôn muốn người khác được hưởng mọi điều tiện nghi nên bây giờ quả báo đến, họ cũng được hưởng phước một cách tự nhiên. Tuy nhiên, đến khi hết phước rồi thì cuộc sống mới bắt đầu chật vật lại, những điều mình muốn ít xuất hiện hơn. Ví dụ ngày xưa muốn là được ngay, bây giờ muốn điều gì cũng bắt đầu khó đạt được, dấu hiệu này chứng tỏ cái phước của ta đã suy giảm.
Người đệ tử Phật thì khôn ngoan hơn một chút, khi có phước họ không hưởng mà dành phước đó lại để dồn vào việc tu tập tâm linh. Việc tu tập tâm linh thiền định đòi hỏi phước rất lớn, thiếu phước ta sẽ không thể ngồi thiền nhiếp tâm nổi. Cho nên người tu chân chính không bao giờ khờ dại hưởng cho hết phước. Hễ thấy mình dư dả một chút là luôn tìm cách giúp người, cúng dường, bố thí hay tìm việc có ích mà làm,... để tránh hưởng phước. Nhờ vậy mà khi bắt chân lên ngồi thiền tâm họ nhanh nhiếp vào yên tĩnh hơn, do cái phước đã được dành lại để dồn vào tâm linh.
Dấu hiệu chư thiên đã mãn phước cõi trời
Vị thiên nữ trong truyện tích trên đã chết đột ngột như ngọn đèn dầu vụt tắt – đột nhiên biến mất không còn dấu vết, giống như tan biến vào hư vô vậy. Đây là trường hợp rất đặc biệt, chúng ta không nên lấy câu chuyện của cô làm ví dụ cho mọi cái chết của chư thiên. Đa phần chư thiên trước khi rời bỏ cõi trời đều có những dấu hiệu báo trước, như con người chúng ta cũng già yếu, bệnh tật, xanh xao rồi mới chết vậy. Tức là luôn phải có dấu hiệu gì trước đó, trừ trường hợp người bị tai biến hay nhồi máu cơ tim thì đúng là họ ra đi rất đột ngột, không hề báo trước. Một số dấu hiệu báo trước cái chết của chư thiên tử là:
- Thứ nhất, hào quang bắt đầu lu mờ, yếu ớt dần.
- Thứ hai, có cảm giác mệt mỏi, bệnh yếu. Thông thường người cõi trời luôn khỏe mạnh nên khi bắt đầu nhuốm bệnh, thì đó là dấu hiệu cái chết sắp đến.
- Thứ ba, hương thơm trên cơ thể nhạt dần.
- Thứ tư, khởi tâm nhàm chán thiên xứ, động tâm muốn sinh vào cõi khác. Ý muốn này cứ thôi thúc nhè nhẹ trong tâm.
- Thứ năm, vòng hoa trên người héo đi. Nếu chư thiên đeo hoa thì những vòng hoa ấy luôn tươi, chỉ những vị sắp hết phước cõi trời thì hoa mới bị úa tàn đi.
Liên quan đến bài hôm nay, chúng tôi cũng tiết lộ nguyên nhân tại sao chúng ta chụp hình ăn ảnh hay không ăn ảnh. Chúng ta từng nghe đến khái niệm “ăn ảnh” hay “không ăn ảnh”, hiện tượng này là gì và do đâu mà có? Nghĩa là, cùng con người đó nhưng có khi nhìn vào trong ảnh ta thấy đẹp hơn bên ngoài, gọi là “ăn ảnh”. Ngược lại, người “không ăn ảnh” có chụp thế nào cũng thấy xấu hơn bên ngoài. Tại sao có người ăn ảnh, người lại không ăn ảnh?
Chúng tôi từng gặp một vị thẩm phán có sở thích chụp hình và sưu tầm máy chụp hình tốt. Ông kể với chúng tôi rằng trong thiên nhiên có những màu sắc mà mắt thường của con người không nhìn thấy nhưng ống kính máy ảnh lại ghi nhận được. Ví dụ mắt ta nhìn thấy bông hoa đo đỏ như thế, cành lá xanh xanh như thế nhưng ống kính lại chụp được màu đỏ hơn hoặc xanh hơn. Tức là ống kính có thể nhận ra được những ánh sáng, sắc thái mà mắt người không nhìn được hết. Cho nên, chỉ đến khi chụp hình rồi rửa hình ra người ta mới xuýt xoa: “Ồ, thiên nhiên đẹp như thế...”. Lý do là vì ống kính của máy ảnh có thể chụp được màu sắc chân thực, tươi tắn và đẹp hơn rất nhiều.
Cũng vậy, nơi mỗi con người đều có hào quang mà mắt thường không nhận ra. Ví dụ ta lướt qua một loạt người, thấy người này đẹp một chút, kẻ kia xấu một chút, nhưng thực sự mỗi người còn có một vầng hào quang tỏa ra xung quanh nữa. Mắt ta không thấy nhưng ống kính lại bắt được hào quang ấy. Đó là lý do khiến nhiều người khi rửa hình ra thường đẹp hơn ở ngoài. Vậy nên, mỗi khi thấy mình ‘ăn ảnh’ thì ta biết là thời điểm đó mình đang có hào quang. Đây là điềm lành, báo hiệu thời gian tới ta sẽ có nhiều may mắn.
Với chư Thiên tử thì vầng hào quang hiện ra rất rõ, ai cũng thấy được hào quang của nhau nên rất dễ nhận ra sự thay đổi. Nếu hào quang của vị nào bị lu mờ thì phải cẩn thận, vì đó chính là dấu hiệu phước cõi trời sắp mãn. Tương tự, con người chúng ta khi càng gần đến cái chết, hào quang sẽ yếu ớt dần rồi tắt hẳn. Nhưng chỉ những người nào có thần thông mới nhận ra điều này.
Nhớ lại tiền kiếp
Thế giới đã ghi nhận nhiều trường hợp nhớ lại tiền kiếp, đến nỗi hãng phim Hollywood của Mỹ cũng làm một bộ phim về đề tài này có tên là “Birth”. Truyện kể về một người đàn ông thường chạy bộ vào buổi sáng. Một ngày mùa đông nọ, khi đang chạy băng qua những con đường tuyết, do quá gắng sức nên ông bị đột quỵ dưới chân cầu và

gục chết ở đây. Rồi ông cũng được làm tang lễ và chôn cất đàng hoàng. Điều bất ngờ là ông đã đầu thai vào làm con trai của một gia đình sống cùng tòa nhà với vợ chồng ông và lại nhớ được tiền kiếp của mình. Đứa bé lớn lên, tình cờ nhìn thấy người vợ xưa và tình cảm thương yêu trước đây trỗi dậy - bắt đầu cho vô số điều rắc rối. Cô vợ lúc này đã ngoài ba mươi tuổi, còn thằng bé mới mấy tuổi mà lúc nào cũng đăm chiêu buồn rầu, cứ đeo theo cô và nói mình là chồng cô. Nhớ tiền kiếp là ngang trái, khổ sở như vậy, đó chính là lý do tại sao chúng ta không nên nhớ kiếp trước của mình. Các bậc đắc đạo có thể nhớ lại tiền kiếp vì các vị bình thản được, còn người chưa đắc đạo mà nhớ được thì thật rắc rối. Ví dụ gặp người lớn tuổi ta không chào hỏi đàng hoàng mà nói: “Ôi, ông này lúc trước là con tôi”, gặp bà già lại chặc lưỡi: “Ôi, bà này lúc trước là vợ tôi”... Như thế cuộc đời sẽ trở nên kỳ khôi, rất khó xử, nên thôi thà rằng ta đừng nhớ kiếp trước cho hợp với lẽ thường.
Quay lại câu chuyện trong bộ phim “Birth”, lúc này người vợ đã yêu và sắp cưới một người khác, thằng bé này lại xuất hiện và phá đám. Nó kể lại đúng những kỷ niệm cũ, những chuyện bí mật giữa hai người khiến cô sững sờ. Rồi khi nghe nhạc nó đá chân vào chiếc ghế, y hệt thói quen của người chồng ngày xưa. Cô xúc động vô cùng. Thế là cô quyết định từ hôn với người kia và chuẩn bị mang thằng bé đi trốn để nuôi nó đến năm 18 tuổi hai người sẽ cưới nhau. Đến lúc đó cô cũng gần bốn mươi tuổi rồi nhưng cô bất chấp tất cả, bởi tình yêu với người chồng cũ vẫn còn, mà những dấu hiệu hiện ra lại rõ quá. Nhưng sau này nhờ một bức thư, thằng bé mới phát hiện ra rằng kiếp trước nó đã có tình nhân, tức là cũng không chung thủy. Cho nên, nếu bây giờ nó phá hoại hạnh phúc của cô thì nó thật tàn nhẫn. Cuối cùng nó quyết định nói với cô rằng tất cả những chuyện vừa rồi hoàn toàn là dối trá, đều do nó bịa đặt ra. Sau đó cô quay lại với người yêu sắp cưới còn thằng bé trở lại sống cuộc đời bình thường, câu chuyện kết thúc êm đẹp. Có thể thấy, người viết kịch bản của bộ phim này là người rất sâu sắc, có quan tâm đến vấn đề luân hồi tái sinh.
Định hướng cho quả báo
Trong truyện tích, cô thiên nữ nhớ lại kiếp trước, nhớ về người chồng của mình nên siêng năng làm các công đức và dùng lời nguyện để định hướng quả báo của mình. Cô đã làm đúng theo một trong những đặc tính của Bồ tát. Các vị Bồ tát có một đặc tính là rất siêng tạo phước và luôn luôn định hướng quả báo của mình.
Ví dụ ở một làng quê có con đường bị hư lở sình lầy khiến mọi người qua lại rất khó khăn, hay bị té ngã. Một nhóm bạn thấy vậy liền rủ nhau đắp lại con đường cho bằng phẳng để mọi người đi được an toàn, ổn định hơn. Người bình thường, không phải Bồ tát nếu làm được công đức này sẽ rất vui vì biết mình vừa làm được điều thiện. Nếu tin nhân quả, họ sẽ có thêm lời cầu nguyện: nhờ cái phước đắp đường này mà sau này mình sẽ có được một chiếc Mercedes tàm tạm để đi cho bằng bạn bằng bè. Và quả thật là sau này người đó sẽ được quả báo như thế. Nghĩa là ngoài việc không bao giờ bị tai nạn trên đường, họ còn được cái phước là có phương tiện đi lại thoải mái.
Tuy nhiên, trong nhóm người đắp đường ấy có một người đã phát tâm Bồ tát nên thay vì cầu xe hơi như mọi người, ông lại phát nguyện rằng: “Hôm nay con đắp con đường này cho mọi người qua lại, con xin nguyện được kết duyên lành với tất cả những chúng sinh từng đặt một bước chân đi qua khúc đường này. Nguyện rằng sau này chúng con sẽ cùng nhau tu hành để cùng thành tựu đạo Vô thượng Chánh Đẳng Chánh Giác”. Ông định hướng quả báo đi theo một hướng khác nên mọi người đi qua đi lại trên khúc đường đó đều sẽ mắc nợ ông. Đến kiếp nào đó ông hiện thân để giáo hóa chúng sinh, người ta sẽ nườm nượp kéo đến nghe pháp, tu hành theo. Biết điều này rồi, người Phật tử hãy khéo léo định hướng nhân quả của mình bằng cách: mỗi khi làm phước chúng ta hãy phát nguyện để quả báo đi theo hướng tu tập tâm linh, giáo hóa chúng sinh, như vậy khôn ngoan hơn là cầu nguyện phước báo vật chất thế gian.
Cô thiên nữ Patipūjikā trong truyện trên cũng làm rất nhiều công đức, cũng biết phát nguyện để định hướng quả báo cho mình, nhưng cô chỉ có một mong ước duy nhất là được về lại cõi trời. Chúng ta có thể thông cảm với cô về điều này, bởi vị thiên tử chồng của cô là người rất vĩ đại, có trí tuệ, tài năng, đạo đức và thế lực rất lớn ở cõi trời. May mắn là ông không hiện ra ở cõi người này, bằng không bao nhiêu phụ nữ sẽ kéo theo ông hết. Nên thôi tốt nhất là ông cứ ở cõi trời, đừng xuống đây, vì sức hút của ông khủng khiếp quá, ông về đây sẽ làm cuộc đời thêm nhiều rắc rối. Đó là lý do thứ nhất.
Lý do thứ hai là người phụ nữ thường có tâm lý lệ thuộc vào người chồng của mình - người mà họ thần tượng, tôn thờ. Nên phụ nữ thường muốn gắn bó mãi mãi với người chồng của mình trong nhiều kiếp. Cô thiên nữ trên cũng không vượt qua tâm lý này, cuộc đời cô “kiếp này và mãi mãi kiếp sau chỉ xin được làm chiếc bóng của chàng”. Kiếp nào đó cô đã từng thề như vậy rồi nên dù có lên cõi trời hay rơi xuống cõi người, cô vẫn xin trở về lại bên người chồng bởi lời thề xưa quá nặng. Biết được hai lý do này chúng ta sẽ thấu hiểu và dễ thông cảm với cô hơn.
Luân hồi luôn ngang trái
Quãng thời gian sinh xuống cõi người cô cũng có chồng, có con nhưng tình yêu của cô chỉ hướng về người chồng trên thiên giới mà thôi. Luân hồi là vậy, từ kiếp này sang kiếp kia chúng ta thường bị thay chồng đổi vợ. Một người kiếp xưa ở Trung Hoa đã có chồng như thế, sang kiếp sau đầu thai qua Ả Rập lại có chồng/ vợ như thế, đến kiếp đầu thai về Việt Nam lại có chồng/ vợ như thế... Nếu xui xẻo thì ta sẽ gặp lại vợ/chồng mình những kiếp xưa trong khi hiện tại mình đã có gia đình rồi, và ta vẫn bị phát sinh tình cảm, luôn luôn vậy. Hiện tượng này rất phổ biến trong xã hội, chúng ta khó trách cứ được.
Chúng ta cần đối diện và nói thẳng để hiểu rõ bản chất cuộc đời là như vậy - không có gì là tuyệt đối, quý giá cả. Nhiều người thấy chồng mình cực kỳ ngoan, có bao nhiêu tiền đều đưa hết cho mình, thậm chí còn hơi sợ mình nữa nên cứ yên tâm là mình đã quản lý chồng rất chắc rồi. Đâu biết rằng ba tháng nay con tim ông đã rơi sang nhà hàng xóm. Cũng vậy, người chồng thấy vợ mình đảm đang, chung thủy, ổn định, chẳng làm gì sai... nhưng không, hai tháng nay hồn cô đã phiêu diêu đâu mất rồi. Đây là hiện tượng có thật.
Cho nên, nếu không có luân thường đạo lý, không có luật pháp để giữ gìn, xã hội sẽ rối tung lên, gia đình tan vỡ hết cả. Ở các nước Á Đông, sự chung thủy đã được nói đến từ nghìn xưa trong đạo lý, thêm vào đó, luật pháp ngày nay cũng có những quy định chặt chẽ để giữ con người sống đạo đức, quy củ. Như vậy, do chúng ta vừa có truyền thống đạo lý, vừa có luật pháp nên sự chung thủy được ổn định. Tuy nhiên, hiện nay chúng ta dần dần đánh vỡ những điều tốt đẹp bấy lâu nay. Vì thế, chúng ta phải tìm cách bảo vệ, giữ gìn lại đạo lý này thật vững chắc, để góp phần xây dựng sự ổn định cho xã hội và đạo đức con người.
Khi biết sự ngang trái, éo le của luân hồi sinh tử như thế, chúng ta cũng ý thức một điều: Chúng sinh đáng thương hơn đáng trách. Đôi khi người ta bị lạc lòng, xao động hoặc rơi vào tình thế ngang trái chỉ vì cái duyên đời xưa trở lại. Trường hợp này đáng thương hơn là đáng trách, do đó chúng ta không nên lên án thái quá. Nhưng nói vậy không có nghĩa là ta chiều theo khuynh hướng đó. Bởi nếu chiều theo thì xã hội xáo trộn, gia đình tan vỡ. Thái độ đúng ở đây là ta không trách nhưng không cho phép. Quan điểm của đạo Phật là thế, không quá cực đoan và khắt khe. Tuy nhiên, chúng ta cũng không buông tuồng chiều theo cảm xúc nhất thời của con người. Quan điểm của đạo Phật cũng như của Á Đông là không lên án gay gắt nhưng cũng không cho phép. Hãy nhớ quan điểm này để biết cách ứng xử cho hợp lý.
Có cô Phật tử từng kể với chúng tôi rằng: “Thưa thầy, sau khi chồng con mất, có lần con nằm mơ thấy chồng con về. Anh nói anh được lên cõi trên và cưới người vợ tiên. Hôm đó nhân dịp người vợ về thăm nhà, anh mới tranh thủ chạy về báo mộng cho con được”. Cô kể lại mà hoang mang vì giấc mơ rõ quá, không giống những giấc mơ vẩn vơ bình thường, nhưng không lẽ có chuyện thần tiên như vậy? Chúng tôi đã trả lời rằng chuyện đó hoàn toàn đúng. Vì hai vợ chồng cô tương đối khá giả, tức là người chồng của cô đang có phước, cho nên khi ông bất ngờ chết ngang thì cái phước vẫn còn, ông cũng được sinh lên cõi trên, không bị vất va vất vưởng. Trên cõi đó có nhiều vị tiên nữ và họ vẫn còn tình cảm nên ông mau chóng lấy được người vợ khác. Có lẽ cô này cũng quản lý tương đối chặt nên ông không nhúc nhích đi đâu được, đến nỗi ông phải chờ đến lúc cô đi vắng mới tranh thủ bay xuống cõi này thăm vợ con được. Trên đời không có gì chắc ăn là vậy, như ông này lên đến cõi trời lấy vợ tiên rồi nhưng vẫn lén quay về cõi này báo cho vợ cũ.
Các trường hợp chết yểu
Cô Patipùjikà (người tôn vinh chồng) có cái may mắn là nhớ kiếp trước nên cô tin điều thiện điều ác và hiểu nhân quả rất kỹ. Không những thế, cô còn sinh đúng vào thời có Đức Phật và chúng Tăng phi phàm nên có cơ hội cúng dường, làm phước rất ân cần, nhờ vậy mà cái phước của cô phục hồi rất nhanh. Người thường muốn phục hồi cái phước cõi trời thường phải làm lụng, tạo công đức vất vả suốt một đời chứ không phải dễ, vậy mà nhiều khi cũng chưa đủ. Nhưng do có duyên lành được gặp Phật và chúng Tăng là ruộng phước mênh mông, gieo một hưởng triệu triệu lần, nên khi cô đem hết thành ý cúng dường Phật và Tăng chúng, phước cõi trời của cô phục hồi rất nhanh. Cô không phải ở lâu nơi thế gian này, sau khi chết lập tức được về lại cõi trời như lời nguyện.
Qua câu chuyện của cô chúng ta thấy rằng: hiện tượng chết trẻ hay chết yểu thường bị chúng ta coi là điều không may mắn, nhưng thực sự điều này chưa chắc đúng. Không phải tất cả những người mất sớm đều do thiếu phước. Có mấy trường hợp như sau: Thứ nhất là do đời trước hay sát sinh nên kiếp này phải chết sớm, gọi là yểu mạng. Đó là những người còn nhiều mơ ước chưa hoàn thành, nhiều dự định đang dang dở và cái phước cũng chưa tạo được nhiều mà đã phải chết ngang. Sau khi chết họ phải vất va vất vưởng, rất khổ sở. Ta gọi trường hợp này là: yểu mạng vì ác nghiệp. Trường hợp thứ hai, có những người đang sống tốt đẹp mà chết đột ngột, ta tưởng rằng họ yểu mạng nhưng không phải. Lý do thực sự là vì người này chỉ nợ trần gian một chút, sau khi trả nợ xong họ sẽ nhanh chóng về lại cõi trời. Cho nên, khi thấy một người chết sớm, chúng ta rất khó đánh giá chính xác được, trừ phi ta có trí tuệ nhìn thấu nhân quả của họ.
Sự tồn tại của các vong linh
Cô thiên nữ trên có cái chết rất lạ, việc cô trở lại cõi trời cũng kỳ lạ không kém. Lúc chết cô tan biến giữa hư không, đến khi trở về cũng vậy - bất ngờ hiện ra trở lại cõi trời với hình tướng như cũ. Trường hợp của cô không giống với hầu hết chư thiên tử khác. Nghĩa là, trước khi một thiên tử chết đi đều có điềm báo trước: thân thể bị mất hào quang, vòng hoa trên người héo úa, có cảm giác bệnh hoạn... rồi mới tan biến để vào thai mẹ ở dưới cõi người. Và con người trước khi được lên cõi trời cũng phải làm bao nhiêu công đức, trước khi chết cũng phải có tín hiệu báo trước như bị bệnh hay già yếu... Tới lúc lâm chung, trong nhà thường có điềm lành, ví dụ hương thơm thoang thoảng, tiếng nhạc nhè nhẹ, có hào quang tỏa ra... và khi họ vừa thoát khỏi thân là được chư thiên đón về trời ngay. Thường là như vậy. Chỉ riêng trường hợp của cô là khác thường, thoắt cái đã biến mất giữa cõi trời, đầu thai xuống cõi người, đến khi sinh lại cõi trời cũng thoắt cái hiện ra như cũ. Chính vì câu chuyện này mà nhiều vị sư đã cho rằng sau khi chết chúng sinh sẽ đầu thai ngay, không có giai đoạn trung gian chờ đợi.
Lợi thế của cõi người so với cõi trời
Thời gian ở cõi trời và cõi người không tương thích nhau. Cô thiên nữ về cõi người sống 20 năm nhưng trên cõi trời chỉ mới trôi qua vài tiếng đồng hồ, cuộc vui còn chưa tàn. Nên khi nghe người vợ của mình kể lại câu chuyện, vị trời đã than rằng cõi người thật là thiếu phước mà đời sống lại quá ngắn ngủi. Tuổi thọ của các thiên tử tới 1000 năm tuổi, mà 1000 năm của cõi trời tương đương 36 triệu năm cõi người. Tức là Trái đất trải qua bao lần sóng thần, động đất, bão tố, tận thế, tan hoại... cũng chỉ mới qua một kiếp của chư thiên.
Khi nhìn vào kiếp người và so sánh với một kiếp của cõi trời, đôi khi chúng ta thấy thân phận làm người thật vụn vặt, hẩm hiu. Ta cứ tưởng 100 năm đời người là dài nên cứ mải mê chìm theo danh lợi rồi tranh đoạt, mưu hại, làm khổ lẫn nhau. Nếu biết thời gian của vũ trụ vô tận như thế, đời người vô nghĩa và ngắn ngủi như thế, ta mới thấm thía và nhận ra rằng thật không đáng khi dồn hết sức lực của mình để làm điều ác. Thay vào đó, ta sẽ đem hết tâm hồn mình, trái tim mình để vun đắp cho điều thiện mà thôi.
Mặc dù ngắn ngủi và nhiều đau khổ nhưng cõi người cũng có những ưu điểm riêng, đó là: Cõi người có nhiều cơ hội làm phước và tu tập nhanh đạt kết quả hơn so với cõi trời.
Nhiều thiên tử sau khi học được một số đạo lý thường phát nguyện xuống cõi người để làm các công đức, bởi trên cõi trời vị nào cũng phước ngập tràn, đời sống như ý nên rất hiếm có cơ hội làm phước giúp ai. Trong khi đó, nơi cõi người lại còn quá nhiều chúng sinh đau khổ, si mê, lầm lạc, không biết đạo lý, nên nếu sinh về cõi người các vị dễ có cơ hội làm phước và giáo hóa. Hơn nữa tu tập ở cõi người cũng nhanh có kết quả hơn. Ví dụ một thiên tử cõi trời tu một kiếp sẽ chứng, mà 1 kiếp là 1000 năm cõi trời, tương đương với 36 triệu năm ở cõi người. Nhưng nếu sinh xuống cõi người, có khi vị đó tinh tấn khoảng vài kiếp người đã chứng đạo. Tức là, nếu tính theo thời gian thì tu ở cõi người “lời” hơn nhiều. Vì hai lý do này, nhiều vị Bồ tát hay thích xuống cõi người tu và làm công đức là vậy.
Tuy rằng cõi này cực khổ, thời gian ngắn ngủi, thân phận con người bèo bọt mây trôi, nhưng nếu ta biết tận dụng để bồi tạo công đức và tu tập thiền định sẽ tiết kiệm được rất nhiều thời gian. Sau này nếu về cõi trời, chúng ta sẽ không còn lợi thế này nữa, lúc đó lại mong xuống cõi người. Vậy chi bằng lúc đang ở cõi người, ta hãy chịu vất vả để làm thật nhiều công đức, sống rất tử tế với cuộc đời và ngày đêm nỗ lực hành thiền.
Trở lại câu chuyện về cô thiên nữ. Khi được chư Tăng kể về cái chết bất ngờ của cô, Đức Phật đã nhân cơ hội đó khuyên mọi người hãy gắng tu, đừng mất thời gian hưởng thụ dục lạc vì không biết tử thần sẽ đến lúc nào. Như người nhặt các loại hoa (nhặt các loại hoa tượng trưng cho sự ham vui) ý đắm say tham nhiễm, các dục chưa kịp thỏa mãn, thần chết đã mang đi. Vậy nên vui lòng xin đừng karaoke, đừng nhảy nhót trong vũ trường, đừng rượu chè bài bạc, đừng lăng nhăng bồ bịch, đừng rong ruổi chơi bời mãi... vì không biết thần chết sẽ mang ta đi lúc nào.
Đời người nào có bao lâu
Mới xuân xanh đó, bạc đầu giờ đây
Lắm khi mới thấy ban mai
Đến khi chiều xuống xuôi tay giã từ...
Câu chuyện về một người hà tiện lạ lùng
(49) Như ong đến với hoa
Khéo léo lấy chút mật
Không làm hại hương sắc
Cũng vậy, Thánh vào làng.
Bài kệ liên quan đến câu chuyện sau:
Một thời Đức Phật đang ở tinh xá Kỳ Viên nơi kinh đô Xá Vệ. Theo thông lệ, mỗi sáng sớm Đức Phật đều dùng Phật nhãn để quan sát khắp thế gian xem ai là người có duyên được hóa độ trong ngày hôm đó. Từ kinh thành Xá Vệ, Người đã nhìn đến kinh đô Vương Xá của nước Magadha ở phía Nam, nơi có một vị chưởng khố tên Kosiya – một con người cực kỳ hà tiện và thấy rằng nhân duyên được hóa độ của ông đã đến.
Có thể nói, người chưởng khố này nên được xếp vào sách kỷ lục Guinness thế giới về sự hà tiện, keo kiệt. Tuy giàu có nhưng ông không bao giờ bố thí, ông bủn xỉn kể cả với vợ con mình, khiến họ phải sống thiếu thốn như người nghèo. Ông cũng là người ích kỷ cực độ, không muốn chi tiêu vào một khoản nào, một đồng đi vào thì được chứ không thể xuất ra. Mỗi lần phải chi một cắc nhỏ ông đều thấy đau khổ vô cùng. Trong kinh kể lại rằng: “Như một hồ nước bị ma ám mà không ai dám xuống lấy nước dùng. Cũng vậy, cả tài sản lớn lao của Kosiya không ai dùng được một đồng nhỏ”. Ông keo kiệt đến mức lạ lùng không hiểu nổi.
Tuy nhiên, nhờ tính cách này mà ông lại được vua tin cậy. Vì vua tin rằng nếu để con người này giữ tiền thì chắc chắn không mẻ đồng nào, nên đã giao cho ông làm người coi ngó một kho bạc, suy nghĩ của vua cũng rất có lý. Ta thấy người hà tiện không phải lúc nào cũng bị ghét, đôi khi họ vẫn được trọng dụng, như được vua giao giữ tiền chẳng hạn.
Một lần ông đi vào hoàng cung để hầu vua Bimbisāra sau đó ra về. Sợ tốn tiền thuê xe, ông không dám về bằng xe ngựa nên thôi đành cuốc bộ. Ông cũng sợ mòn mất đôi dép nên cũng cất luôn. Ở trong cung thì vẫn mang dép cho đúng phép tắc, nhưng vừa ra khỏi cung, liếc nhanh không thấy ai để ý là ông cúi xuống tháo dép ra bỏ vào túi ngay, chấp nhận đi chân trần. Đi đến một khu chợ ông thấy những chiếc bánh ngon lành đang được bày bán, chúng ta có thể tưởng tượng loại bánh này gồm bột mì trộn với chocolate, nước dừa, vani, đậu xanh, sữa, bột kem... rồi được chiên lên làm mùi thơm bay ra thật hấp dẫn. Sau nhiều ngày tháng ăn uống kham khổ, cơ thể ông đã gầy rộc và đến lúc đòi hỏi được bổ sung dinh dưỡng. Mùi bánh thơm lừng khiến ông thèm thuồng nhưng vẫn cắn răng đi luôn, không ghé vào mua vì sợ tốn tiền. Lúc này có lẽ do cái nghiệp đến lúc dấy khởi nên cơn thèm ăn cứ hành hạ khiến ông phát bệnh luôn. Về đến nhà ông chạy ngay vào giường nằm rên la. Người vợ phải gặng hỏi mãi ông mới tiết lộ là lúc đi ngang qua chợ thấy món bánh ngon quá nên thèm. Bà nói:
- Trời ơi, tưởng chuyện gì. Được rồi, hôm nay tôi sẽ nấu một nồi bánh đãi cả nhà luôn.
- Khoan! Làm sao có chuyện đãi cả nhà?
- Thôi được, để tôi nấu cho tôi với ông ăn.
- Bà cũng cần ăn nữa à...
Đến nước này bà cũng lắc đầu, nhưng sợ ông chết vì thèm nên bà cũng ra chợ mua ít bột, ít đường, ít bơ rồi giấu cả nhà bưng lên lầu 7 để tự tay ông chiên bánh, chiên được cái nào ăn luôn cái đó cho ngon.
Nhưng khi ông mới chiên, chưa kịp ăn thì ngài Mục Kiền Liên đã xuất hiện, vì Phật bảo ngài Mục Kiền Liên hãy đến để gỡ cái nghiệp cho ông. Ngài hiện ra giữa hư không, ngay cửa sổ căn phòng. Thấy một sa môn đứng trước mặt, ông hiểu ngay là vị này đang khất thực. Thế là ông quay lưng lại, xoay cái bếp qua chỗ khác chiên tiếp để khỏi phải cho. Ngài tiếp tục hiện ra ở hướng ông đang ngồi, cũng vậy, ông lại quay đi chỗ khác.
Thấy vị sa môn này mãi không chịu đi, ông bực mình la lớn: “Ngài có bay quanh hết cả nhà tôi cũng không cho”. Ngài Mục Kiền Liên hiện thân ra khắp nhà. Ông tiếp tục hét lên: “Ngài có làm khói mịt mù cả nhà tôi cũng không cho”. Ngài làm cho khói xông ngợp hết căn nhà khiến mắt ông cay xè. Lúc này ông mới sợ hãi gọi vợ lại nói: “Bà ơi, cho ông ta một cái bánh để ông ta đi cho rồi”. Người vợ cầm rổ bánh định lấy ra một chiếc để đặt vào trong bát cúng dường, nhưng vì ngài Mục Kiền Liên đã bí mật dùng thần thông nên khi bà cầm một cái thì tất cả bánh dính chặt với nhau thành một chùm, kéo không ra. Thấy vậy, Kosiya lao đến giật lại bằng được, mồ hôi túa ra đầm đìa, không ngờ nhờ toát mồ hôi mà ông bỗng nhiên khỏi bệnh, hết luôn cơn thèm ăn. Thực ra ông chỉ bị một dạng bệnh của tâm lý chứ không có ai thèm đến mức ấy cả.
Qua cơn bệnh ông mới tỉnh táo lại, lật đật mời ngài Mục Kiền Liên vào nhà ngồi. Lúc này ông mới chợt giật mình ngạc nhiên, tại sao lại có con người thần thông siêu phàm đến thế, chứ lúc còn đang bệnh ông không thấy gì ngoài những chiếc bánh. Ngài Mục Kiền Liên bắt đầu thuyết pháp cho ông nghe. Duyên xưa sống lại khiến ông dần tỉnh ngộ. Ngài Mục Kiền Liên bảo:
- Này Kosiya, hãy mang số bánh này về cúng dường cho Phật và chúng Tăng ở Kỳ Viên.
- Nhưng thưa tôn giả, nơi đó cách đây cả mấy nghìn cây số.
- Không sao, hãy đi xuống cầu thang với ta.
Nhờ thần thông của ngài Mục Kiền Liên, căn nhà của ông đang ở thành Vương Xá nhưng lúc bước xuống thì chân cầu thang đã là tinh xá Kỳ Viên, nơi thành Xá Vệ. Ông đến gặp Phật xin dâng cúng các loại bánh. Đức Phật cũng bí mật dùng thần thông hóa hiện ra vô số bánh để cúng dường đầy đủ cho chư Tăng và người dân quanh đó, số bánh còn dư lại được đem đặt vào một cái hốc. Kể từ đó, vị trí ấy được gọi là hang bánh, vẫn còn tồn tại đến ngày nay.
Sau khi mọi người đã thọ thực xong, Phật thuyết pháp cho hai ông bà nghe, cả hai được chứng quả Tu Đà Hoàn. Lúc trở về ông cũng leo lên cầu thang, đi hết cầu thang là trở lại thành Vương Xá. Sau khi trở về ông mang tất cả tài sản của mình làm các điều phúc, cúng dường chúng Tăng. Câu chuyện là như vậy.
Thận trọng khi vận động cúng dường
Phật ngợi khen ngài Mục Kiền Liên đã khéo dùng thần thông hóa độ cho Kosiya biết cúng dường nhưng không làm ông cảm thấy bị tổn thương, cũng giống như con ong đến với hoa khéo lấy mật mà không làm hại hương sắc. Như ong đến với hoa/Khéo léo lấy chút mật/ Không làm hại hương sắc/Cũng vậy, Thánh vào làng. Bài kệ này cũng nhắc nhở các tỳ kheo nên cẩn thận khi đi khất thực hoặc vận động cúng dường.
Phật sự mênh mông vô kể nên Tăng Ni thường kêu gọi các Phật tử hảo tâm đóng góp, chuyện này rất bình thường. Tuy nhiên phải làm sao để họ cúng dường mà lòng vẫn vui, đừng để họ cảm thấy buồn bã không muốn gặp lại Tăng Ni nữa. Vì vậy trước khi vận động cúng dường, người xuất gia nên cân nhắc một số yếu tố sau:
- Thứ nhất là khả năng tài chánh của Phật tử. Có người chỉ cần cúng vài trăm nghìn thôi là đã chật vật vì hụt mất số tiền đáng lẽ dùng lo cho gia đình, phải chạy vạy kiếm tiền bù lại. Nên dù có thương Tăng Ni thế nào thì khi cúng dường lòng họ vẫn không vui.
- Thứ hai là đạo tâm. Với người có đạo tâm lớn, dù việc cúng dường có làm hao hụt thu nhập của gia đình thì họ vẫn vui. Còn người đạo tâm quá ít thì chỉ cần lấy đi một phần nhỏ thôi họ đã buồn rầu tiếc nuối.
- Thứ ba là cái duyên. Người có duyên sẽ thấy vui khi được cúng dường, còn nếu họ không có duyên với mình mà ta cứ năn nỉ, kêu gọi họ sẽ bực bội khó chịu.
Việc vận động tràn lan là điều rất nguy hiểm, bởi Tăng Ni không biết Phật tử có tài sản bao nhiêu, có đạo tâm đến mức nào và có duyên với mình hay không. Nên nếu ta cứ xin quyên góp mãi, chẳng khác nào đang gieo rắc “nỗi buồn” khắp trần gian này.
Đôi khi người xuất gia có nhu cầu xây cất chùa viện, công việc này rất tốn kém, công trình nào cũng phải vài tỷ có khi vài chục tỷ đồng. Mà tiền đó ở đâu ra? Cũng từ Phật tử. Nhưng Phật tử làm sao đáp ứng nổi số tiền lớn đến thế. Nếu bình thường mỗi người chỉ cúng vài chục, vài trăm nghìn thì phải rất lâu mới đủ nên Tăng Ni phải kêu gọi thêm. Nhưng một khi đã vận động cúng dường, nếu không khéo chúng ta sẽ vi phạm vào ba điều trên. Tức là vận động tràn lan trong khi khả năng tài chánh của Phật tử ít ỏi, đạo tâm của họ chưa lớn và cái duyên của họ với mình còn chưa nhiều. Để tránh tình trạng này, Phật đã dùng bài kệ trên để nhắc nhở các tỳ kheo hãy hết sức cẩn thận khi vận động cúng dường và khuyến hóa. Giống như con ong mỗi lần đến với hoa chỉ khéo léo lấy chút mật mà không làm hại hương sắc, không làm hoa mất mùi hay bị gãy dập. Cũng vậy, một vị tỳ kheo đi vào làng để khất thực luôn phải nhẹ nhàng, khéo léo, tinh tế.
Nghiệp chê bai
Ta sẽ thấy điều nghịch lý nơi gia chủ Kosiya, ông có cái nhân đắc đạo và thật sự đã đắc được Thánh quả Tu Đà Hoàn. Mà người chứng được Tu Đà Hoàn phải là người hoàn toàn vị tha, bằng cớ là sau khi chứng quả ông đã đem hết tài sản mình ra làm việc thiện. Vậ y tại sao giây phút trước đó ông vẫn là con người keo bẩn kỷ lục thế giới? Người tốt thì trước đó phải có cái nhân tốt, người vị tha phải có cái nhân vị tha sẵn rồi, nhưng tại sao Kosiya giây phút trước còn cực kỳ hà tiện, giây phút sau đã trở thành một người vị tha quảng đại?
Lý do là vì khẩu nghiệp ở đời trước. Kiếp xưa ông cũng từng rất rộng rãi bố thí giúp người nên đời này mới có phước được tài sản lớn. Nếu không siêng năng bố thí, ông đã không giàu đến mức trở thành chưởng khố trong kiếp này. Chỉ có điều mỗi lần thấy ai keo kiệt, bủn xỉn ông đều chê: “Anh là kẻ hà tiện nhất thế giới, không rộng lượng giống như tôi”. Do cái miệng chê bai thiên hạ nên ông phải nhận quả báo là kiếp này chính mình cũng thành người bủn xỉn có một không hai.
Thật sự rất nhiều lỗi ta phạm trong đời không phải do ta xấu mà chỉ vì cái nghiệp chê bai người xấu. Do đó hãy cẩn thận mỗi khi cất lời mở miệng, bởi khẩu nghiệp tạo tội khủng khiếp, không tốn tiền mà vẫn đem lại quả báo nặng nề.
Chẳng có gì tốn kém
Chẳng vất vả công lao
Nhưng tội phước rất nhiều
Mỗi khi lên tiếng nói.
Chúng ta nhớ lại trường hợp của ngài Châu Lợi Bàn Đặc cũng tương tự như thế, ngài cũng đắc được Thánh quả Alahán, trí tuệ siêu phàm nhưng giây phút trước đó ngài vẫn là một con người chậm lụt, một bài kệ đơn giản cũng không thuộc nổi. Nguyên nhân là do kiếp xưa ngài đã từng cười chê một người huynh đệ kém dở, nên kiếp này ngài phải trả quả báo ngu độn một thời gian rồi cái phước mới phục hồi lại.
Còn nếu gương mặt ta hơi xấu thì phải làm sao? Xin đừng đến thẩm mỹ viện, thay vào đó hãy biết rằng ta xấu là vì ngày xưa hay chê bai người khác. Vì thế nên bây giờ đừng chê nữa, hãy khen ngợi người tốt, hoan hỷ với vẻ đẹp của mọi người và sống hiền lành thuần thiện, đến lúc nào đó khi cái nghiệp thay đổi, chúng ta sẽ lột xác thành một người không thua gì hoa hậu, ví dụ vậy.
Dùng thần thông hóa độ những chúng sinh cang cường
Ngài Mục Kiền Liên nổi tiếng với việc sử dụng thần thông để độ những người khó độ. Như trường hợp của ông Kosiya, nếu là một tỳ kheo khác, sợ rằng sẽ không nhiếp phục nổi, vì vừa thấy mặt là ông đã quay lưng rồi thì làm sao lắng nghe được lời pháp nào vị đó nói ra. Thế nên ngài Mục Kiền Liên mới dùng thần thông cho ông nể phục trước rồi mới thuyết pháp sau. Chúng ta nhớ, ngài vẫn phải thuyết pháp nhưng phải dùng thần thông trước đã.
Thời nay cũng vậy, cũng có rất nhiều người khó độ, nhất là những người có tiền, có quyền chức vì bản ngã của họ rất lớn. Nhìn một thầy tu họ thấy bình thường, vẫn thua họ, tiền bạc không nhiều bằng, trí tuệ không cao hơn, bản lĩnh cũng không lớn hơn họ. Trong khi đó, họ đạt được thành công lừng lẫy, dưới tay là bao nhiêu nhân viên, chung quanh bạn bè toàn là những người giàu sang và thế lực nên họ thấy một thầy tu nghèo nàn mang chiếc áo sờn rách, đi chiếc xe đạp cọc cạch không đủ tư cách đứng thuyết pháp cho mình nghe. Những người như thế chỉ nghe lời ai? Họ chỉ nghe ai biết xem địa lý, biết trấn yểm, xem ngày giờ, biết xây mồ mả chỗ này, dựng nhà hướng kia sẽ thành công, biết quá khứ vị lai, có chút phép thuật đặc biệt,... Tức là họ chỉ nể sợ những người có vẻ tâm linh huyền bí, còn ai thuyết pháp, nói lời đạo lý, nói điều nhân nghĩa... thì họ gạt phăng.
Người nào rất giàu mà vẫn chịu khó nghe giáo pháp là người rất có căn lành. Còn bình thường người giàu sang thường không chịu ngồi nghe pháp, chỉ muốn tìm những thầy pháp nào có thần thông để giúp mình giàu thêm, quyền lực thêm mà thôi. Rất ít trường hợp chịu lắng lòng nghe pháp để tu hành, buông xả, giải thoát.
Những tay anh chị bặm trợn cũng vậy, không muốn học hiểu giáo lý, chỉ tin người nào có quyền năng, phép lạ. Ngày xưa thầy Minh Phát ở chùa Ấn Quang được truyền tụng là có thần thông và thầy đã độ được những người rất khó độ. Nhiều tay giang hồ ở bến xe cả đời không nghe ai nhưng gặp thầy Minh Phát là thuận lòng quy phục. Nhiều người quyền cao chức trọng, rất khó hóa độ nhưng sau khi đến nghe thầy nói vài câu, họ cũng nhanh chóng quy ngưỡng bởi thầy như có thần thông.
Trong câu chuyện này, để độ Kosiya, ngài Mục Kiền Liên cũng phải dùng đến thần thông. Thật ra vị Alahán nào cũng có thần thông, ngài Xá Lợi Phất hay ngài Ca Diếp cũng đầy thần thông, nhưng tại sao ngài Mục Kiền Liên được tôn vinh là thần thông đệ nhất? Bởi ngài sử dụng thần thông để giáo hóa rất khéo léo.
Ta biết ngài Phú Lâu Na nổi tiếng với tài thuyết pháp độ sinh, được ca ngợi là thuyết pháp đệ nhất. Còn ngài Ca Chiên Diên là nghị luận đệ nhất vì ngài khéo dùng nghị luận như một phương tiện hóa độ, ngài cho mọi người hỏi qua đáp lại một hồi là nhiếp hóa được họ. Riêng ngài Mục Kiền Liên lại hay dùng đến thần thông hơn, dĩ nhiên cũng là để dẫn dụ mọi người vào đạo một cách khéo léo mà thôi. Như trường hợp của Kosiya, ngài đã dùng thần thông khiến ông thoát cơn bệnh ảo tưởng do thèm ăn, sau đó mới thuyết pháp khiến tâm ông được khai mở. Vì thế mà ngài được Phật khen ngợi.
Ta để ý điều này, các thầy pháp, thầy bói chuyên về phong thủy, bùa ngải, trấn yểm làm người ta nể sợ vâng lời nhưng không có đạo lý, còn ngài Mục Kiền Liên thì vừa có thần thông vừa có đạo lý cho chúng sinh. Sự khác nhau là vậy.
Đừng để tài sản của mình thành hồ nước bị ma ám
Phật đã quở rằng, như một hồ nước bị ma ám mà không ai có thể xuống lấy nước, cũng vậy, khối tài sản đồ sộ của Kosiya không giúp ai hưởng được chút lợi ích nào cả. Đến vợ con ông cũng phải sống chật vật vì sự hà tiện của ông. Vậy nếu sở hữu nhiều tài sản, chúng ta cũng đừng để tài sản đó biến thành một hồ nước bị ma ám mà hãy đem ra dùng vào việc có ích.
Sử dụng có lợi cho đời là làm gì? Có hai việc. Thứ nhất là hãy mở một doanh nghiệp nào đó thu hút nhiều lao động, tạo công ăn việc làm cho họ. Như thế ta cũng được phước do đã mang lại sinh kế ổn định cho con người. Không nên đầu tư vào những thương vụ sinh lãi nhiều mà không cần phải thuê nhân công, đầu tư vào cái đó hơi ác. Còn nếu ta không mở doanh nghiệp hoặc đã mở rồi mà tiền bạc vẫn còn dư dả thì hãy dùng nó vào những việc thiện, đó là việc thứ hai. Thực hiện được hai điều này, tài sản của ta sẽ không phải là hồ nước bị ma ám mà là mặt hồ trong lành nơi muôn loài có thể về uống nước, tắm mát, nghỉ ngơi, nương tựa.
Ẩn sĩ lõa thể với tâm đố kỵ
(50) Chẳng nên xét nét người
Lỗi lầm nhiều hay ít
Chỉ nên xét chính mình
Lầm lỗi đã hết chưa.
Bài kệ trên bắt nguồn từ một câu chuyện đơn giản. Có một phụ nữ là đệ tử của ẩn sĩ lõa thể tên Pàthika, suốt bao nhiêu năm bà đều cúng dường, cung phụng rất chu đáo. Chúng ta sẽ ngạc nhiên rằng tại sao bà chịu theo làm đệ tử của một người lõa thể? Phải biết rằng xưa kia tại Ấn Độ có một phái tu chỉ che chắn cơ thể vừa đủ, ít mặc quần áo và sống cực kỳ khắc khổ với những lối tu khổ hạnh phi thường. Ví dụ họ có thể đứng bằng một chân, chân còn lại co lên, dang hai tay ra rồi giữ thân bất động giữa trời suốt mấy ngày. Người thường không thể làm được như vậy. Vì không làm được nên người ta rất nể phục các vị tu khổ hạnh và nghĩ rằng họ cao siêu. Vào thời đó những đạo sĩ khổ hạnh cũng thu hút rất nhiều tín đồ đi theo.
Người phụ nữ trên là đệ tử của một ẩn sĩ lõa thể. Trong khi đang hết lòng cúng dường thầy mình, bà chợt nghe đến danh tiếng của Đức Phật, một bậc chân tu đức độ phi phàm. Lúc này Phật cũng đang ở gần đó. Bà đã đến thưa với sư phụ của mình: “Xin thầy cho con đến gặp đức sa môn Gotama” nhưng đã bị ông một mực ngăn cản. Vâng lời thầy, bà đành ngoan ngoãn ở nhà nhưng duyên xưa vẫn thúc đẩy khiến bà day dứt mãi. Bà đành nói với con trai mình: “Này con, thầy không cho mẹ đi, thôi con hãy mời sa môn ấy lại đây cho mẹ được cúng dường và nghe pháp. Như thế mẹ không cãi lời thầy mà vẫn được chiêm ngưỡng, đảnh lễ sa môn Gotama”. Lúc đứa con đến gặp Pàthika, ông tiếp tục cản trở: “Không được. Thôi bây giờ lỡ rồi, con hãy chỉ sai đường để ngày mai Gotama đến nhầm chỗ khác, như thế phần cúng dường thầy với con sẽ ăn”.
Ông đâu biết rằng, một Đức Phật đã đắc đạo sẽ thông thuộc hết mọi nẻo đường trên thế gian này, dù là đường hẻm có bao nhiêu ngóc ngách cũng không thể nhầm lẫn được. Tất cả mọi cõi giới từ trên cõi trời cho đến địa ngục, ngay cả trong hang hốc của con chuột, con chồn, con cáo... nếu cần phải đi, Người không bao giờ nhầm đường, cũng không cần phải hỏi ai cả. Đặc tính của một Đức Phật là thế.
Quả nhiên ngày hôm sau Đức Phật cùng một số đệ tử đã đến đúng nhà bà để thọ trai và thuyết pháp cho bà nghe. Hay tin Phật đã đến đó, được cúng dường và đang thuyết pháp, Pàthika liền nổi sân, chạy đến mắng chửi rồi ngoe nguẩy bỏ về. Việc này làm bà rất phiền giận. Bà ngồi so sánh hai nhân cách, một bên là Đức Phật điềm đạm thanh cao, một bên là con người sân si chỉ vì ganh tỵ một bữa ăn. Và bà nhận thấy người mà bà tôn kính bấy lâu nay thực ra chỉ là một kẻ rất tầm thường, bà đã buột miệng nói:
“Ngồi bên Thế Tôn con như được ngồi bên một dòng nước mát vô tận, như được nép mình dưới bóng cây giữa trưa hè chói chang. Những lời của Thế Tôn con thấm từng câu từng chữ và cõi lòng con mở ra. Con biết rằng từ đây con có con đường, có ánh sáng, có bậc chân sư. Trong khi người ẩn sĩ kia con đã nuôi bao nhiêu năm, cung phụng không thiếu điều gì, vậy mà vẫn còn ganh tỵ, hơn thua, sân si, không biết phép lịch sự”.
Bà chê rất nhiều, có lẽ năng khiếu chê bai của bà cũng hơi có trình độ và bằng cấp nên Phật đành ngăn lại bằng bài kệ: Chớ nên xét nét người/Lỗi lầm nhiều hay ít/Chỉ nên xét chính mình/Lầm lỗi đã hết chưa. Nếu bà nói vài câu nhẹ nhàng rồi thôi thì có lẽ Phật đã không nói bài kệ này, nhưng vì bà đã bực bội chê bai quá nhiều nên Phật phải khuyên bà dừng lại. Phật biết Pàthika cũng sai thật nhưng không nỡ nhìn ông bị công kích dữ dội, nhân đây Người cũng để lại bài học muôn đời cho chúng ta.
Tâm lý thích bắt lỗi người khác
Dường như chúng ta rất thích nói xấu, suy diễn xấu và đào bới lầm lỗi của kẻ khác. Và hễ nói xấu được ai là ta rất vui mừng, bởi khi người khác xấu ta có cảm giác mình tốt hơn. Thật là một tâm lý kỳ lạ! Nếu thấy một người cứ đi qua đi lại trước nhà mình, ta sẽ nghĩ: “Đồ làm biếng, không có chuyện gì làm ăn hay sao mà lượn lờ mãi”, đâu biết rằng người ta đang làm việc rất chính đáng, chẳng hạn đang đi kinh hành nhiếp tâm.
Hoặc thấy người kia tối ngày cầm sách đọc, ta cũng chê: “Đồ mọt sách”, không ngờ trong cuốn sách có điều gì rất giá trị, giúp họ hiểu ra nhiều đạo lý. Nhìn ai mặc bộ đồ đẹp đi chùa, ta lại nói: “Điệu hạnh đây rồi...”, trong khi thật sự người kia không hề muốn gây sự chú ý, chỉ nghĩ rằng xuất hiện với bộ đồ đàng hoàng cũng là cách tôn trọng mọi người mà thôi. Hay có người hỏi: “Chị đó siêng đi chùa quá ha”, ta cũng đay nghiến: “Thì ác quá mà, phải đi cho bớt tội chứ”, trong khi người ta đi chùa là vì tâm thành. Biết ai yêu nước ta lại bĩu môi: “Thì nịnh nọt chính quyền mà, chắc định kiếm chức chủ tịch phường gì đây”. Tức là chúng ta luôn phải chê được một câu mới thấy dễ chịu. Hay chê là căn bệnh của rất nhiều người, mà cái tâm nghĩ xấu cho người khác, chê bai người khác sẽ tạo thành cái nghiệp khiến về sau chúng ta cứ thất bại, cứ phạm lỗi mãi. Tất cả chỉ vì cái miệng hay chê, mà càng chê càng nguy hiểm. Tạo khẩu nghiệp không tốn tiền nhưng gây ra quả báo rất lớn về sau là vậy.
Vì thế, chúng ta hãy chú trọng hai điều: thứ nhất là canh chừng lầm lỗi của mình chứ đừng xét lỗi người, thứ hai là hãy mong cho mọi người tốt lên. Ví dụ hôm nay ta rủ một người đi chùa, điều này rất tốt, nhưng cũng cần nhìn lại xem liệu có động cơ xấu nào phía trong hay không. Chẳng hạn có phải ta muốn chiếm cảm tình người kia, hoặc ta có đang âm thầm cầu phước cho mình không? Nghĩa là, đôi khi việc làm tốt của ta không xuất phát từ lòng thương yêu trọn vẹn mà vì một vài động cơ hơi ích kỷ một chút, chúng ta phải biết rõ điều này.
Làm điều xấu thì sai hẳn rồi, nhưng ngay khi làm điều tốt ta vẫn coi chừng xem liệu phía sau hành động ấy có ẩn giấu ý xấu nào mà chính ta không tự biết được hay không. Lúc nào chúng ta cũng phải canh chừng, soi xét cái tâm của mình như thế. Đó là điều thứ nhất.
Thứ hai là trong thâm tâm ta luôn mong cho mọi người tốt, thấy ai làm nhiều chuyện dở đến đâu ta cũng không chê bai, ghét bỏ mà chỉ mong cho họ tốt lên. Còn những ai đã làm điều tốt rồi thì lòng mình rất vui mừng cho họ. Sống được như thế, có cái tâm rộng lượng như thế, tâm hồn ta sẽ ngày một thanh thản an vui. Như Đức Phật đã dạy:
Chỉ nên xét chính mình
Lầm lỗi đã hết chưa?
Trường hợp nào ta được phép quan sát lỗi của người?
Tuy nhiên, sống trên đời nếu ta không nói lỗi của ai cả cũng không phải là hay. Như trong một Nhà nước nếu không có phê bình góp ý thì làm sao tiến bộ, hay nếu báo chí không phanh phui những việc tiêu cực, cái xấu sẽ tràn lan trong xã hội. Thế nên chúng ta vẫn phải góp ý, chỉ lỗi cho nhau. Nhưng khi nào ta được quyền góp ý với người khác? Khi lòng mình đã rất thương yêu, rất độ lượng và rất kín đáo. Lúc đó ta xét lỗi không vì chê trách mà chỉ vì muốn mọi người tốt lên. Vậy nên, nếu chưa có lòng từ mênh mông trong trời đất thì xin hãy quay vào lo xét lỗi mình trước. Chừng nào lòng thương yêu đã tràn ngập rồi, ta mới được quyền nói lỗi của tha nhân. Lúc đó Phật sẽ cho phép ta xét lỗi để làm vị thầy dạy dỗ chúng sinh. Nhớ như vậy!
Người không thương yêu mà rầy ta thì sao? Ta khó chịu và tự ái ngay. Nhưng nếu người đó thương ta thì khi họ nói lỗi, ta không giận mà sẽ chịu tu sửa. Đó là quy luật. Cũng vậy, Phật chỉ cho phép những người thương yêu chúng sinh mới được quyền xét lỗi chúng sinh. Vì người đó đã trở thành đàn anh, thành vị thầy khả kính của chúng sinh và có thể thay đổi họ tốt lên.
Cho nên việc trước tiên là chúng ta cần huân tập tu dưỡng lòng từ cho sâu sắc và đừng xét lỗi ai cả, cứ thấy lỗi mình mà thôi. Cho đến 5 năm, 10 năm, 20 năm sau, khi lòng từ của ta đã sâu rộng, đã trùm phủ đến từng ngọn cây cọng cỏ rồi, ta mới được quyền xét lỗi người. Lúc đó ta sẽ rất tinh anh, sắc bén, sáng suốt, chỉ cần người khác nhúc nhích một chút là ta biết họ mắc lỗi gì, biết rất rõ, rất sâu sắc ngay cả những lỗi rất khó thấy. Biết mà không nói, biết mà vẫn kín đáo, không bao giờ rêu rao công kích, chỉ góp ý riêng cho họ sửa và giữ gìn danh dự cho mọi người mà thôi. Chừng nào tu được lòng từ bi mênh mông rồi, ta sẽ tự nhiên hiểu được điều này.
Thấy người lầm lỗi ít nhiều
Lòng mình tha thứ mến trìu càng hơn...
Khi chúng ta có trách nhiệm dạy dỗ, hướng dẫn trong một hội chúng, một tổ chức nào đó, ta sẽ được quyền xét lỗi của người khác. Hoặc những người cùng sinh hoạt trong một cộng đồng tu hành đôi khi cũng phải xét lỗi lẫn nhau. Chẳng hạn, người trong một ngôi chùa, một Tăng đoàn, một xã hội, một đất nước, một thế giới... cũng phải xây dựng cộng đồng tốt lên bằng cách góp ý cho bạn bè, đồng nghiệp, huynh đệ mình. Dù vậy, tất cả đều phải đặt trên nền tảng lòng từ bi, không được lẫn với tâm ghét.
Hoặc các nhà báo đứng ra phanh phui những vụ việc tiêu cực đã góp phần chặn đứng điều xấu, giúp ích rất lớn cho xã hội. Nhưng khi vạch trần một thế lực lớn họ phải đối diện với rất nhiều hiểm nguy, thậm chí có thể bị sát hại. Dĩ nhiên, cũng có những nhà báo không tốt đã cố ý xuyên tạc sự thật khiến một cá nhân, doanh nghiệp hay tổ chức phải điêu đứng. Tuy nhiên nói trên đạo đức nghề nghiệp bình thường thì người làm báo thường khen ngợi điều tốt, tố cáo điều xấu, và xây dựng cho xã hội rất nhiều. Mong rằng dù ở cương vị nào, trong tình huống nào chúng ta cũng phải thương yêu trước đã rồi hãy hành động sau.
Đức Phật biết rõ mọi nẻo đường trên thế gian
Đặc tính của một Đức Phật là không bao giờ phải hỏi đường. Cho nên, nếu có vị thầy nào tự xưng cao siêu đến đâu không biết nhưng hễ còn phải dừng lại xuống xe hỏi đường, ta biết vị đó chưa phải Phật.
Thuở xưa, sau khi đắc đạo dưới cội bồ đề, Phật muốn hóa độ cho những người thầy của mình nhưng Người phát hiện họ đều đã qua đời. Rồi khi nhớ đến năm anh em Kiều Trần Như đã sống với mình bao nhiêu năm khổ hạnh, vì giận mình mà bỏ đi, nay Phật cũng muốn độ cho họ, ngay đó Người biết họ đang ở đâu, không cần phải hỏi đường. Bằng thần thông, Phật lướt qua bao nhiêu nẻo đường, bao nhiêu sông suối, tới nơi họ đang ẩn tu một cách nhẹ nhàng. Dĩ nhiên lúc gần đến Người cũng vờ lững thững đi bộ đến chứ không hiện ra từ hư không. Lúc này trời đất mới vào xuân, chim chóc ra khỏi tổ, những con sóc bắt đầu chạy nhảy, hoa hé nụ, không khí bớt lạnh giá. Giữa tiết trời mùa xuân như thế, năm vị ngỡ ngàng thấy Phật từ xa đang đĩnh đạc, sáng ngời từ từ ôm bát bước đến. Đó là giây phút nhân loại chuẩn bị đón chờ bài pháp Tứ Diệu Đế phi thường mà Người để lại cho muôn đời sau.
Trên đây là ba bài Pháp Cú thật ý vị với những câu chuyện tích và nghĩa lý thâm sâu, quả thật lời Phật dạy như những giọt mưa xuân giúp ta gột rửa tâm hồn mình, rồi từng ngày trôi qua chúng ta sẽ làm cho cuộc đời ngày một tốt hơn, làm cho niềm vui của mọi người chung quanh mình được sáng lên trên cuộc đời này.
Ai đã đến cúi đầu trong đạo lý
Sẽ lắng nghe bầu không khí thiêng liêng
Chốn trang nghiêm trầm mặc lẽ diệu huyền
Lòng trong mát những ưu phiền gác lại...












