Bài này gồm ba truyện tích Pháp Cú cùng liên quan đến thân, tựa là “Nghiệp của thân”.
Vị trưởng lão mang trọng bệnh
Có vị trưởng lão tên Pùtigatta Tissa, sau khi xuất gia, thọ giới và trải qua một thời gian tu hành, bỗng nhiên khắp cơ thể nổi lên những mụn nhọt không thể chữa lành, cực kỳ đau đớn. Dần dần mụn nhọt vỡ ra, thịt bị thối, giòi bọ xuất hiện và bu vào các vết loét (Thật ra giòi là loài vật thân thiện, xuất hiện ở đâu chúng sẽ ăn vi khuẩn ở đó, nhìn thì ghê rợn nhưng chúng đang cứu ta).
Thời đó chưa có thuốc kháng sinh nên người ta không có cách nào để chữa trị, vì thế căn bệnh của trưởng lão Pùtigatta Tissa mỗi ngày một nặng hơn. Có lẽ đây cũng là một dạng ung thư mà người thời xưa chưa biết tới.
Ban đầu các tỳ kheo còn đến chăm sóc nhưng càng về sau bệnh tình của ngài ngày càng thê thảm: mùi tanh hôi lan ra, ngài không ăn uống được gì trong khi việc đại tiện hay tiểu tiện đều khó khăn. Nếu ngài nằm chung liêu phòng với các tỳ kheo khác thì mùi hôi sẽ ảnh hưởng đến mọi người, thế nên các tỳ kheo đã đưa ngài ra ngoài hiên rồi làm một sạp tre để ngài nằm cho tiện việc dọn rửa, vệ sinh. Rồi dần dần các huynh đệ của ngài cũng ít ngó ngàng đến, bởi tâm lý con người là vậy - ít ai chăm sóc cho người bệnh được chu đáo.
Có lẽ do biết đã đến lúc cái nghiệp của ngài gần mãn nên một buổi sáng Đức Phật đã đến thăm. Sau khi ân cần hỏi han, Phật gọi vài tỳ kheo đến cùng phụ Người lau rửa, vệ sinh cho trưởng lão Pùtigatta Tissa. Trong kinh diễn tả rất kỹ: Trước tiên Phật gỡ tấm y bên ngoài cho người mang đi giặt sạch, phơi hong. Rồi Phật dùng khăn nhúng vào nước ấm, đích thân lau cơ thể, lau từng vết thương, dọn rửa giường chiếu cho trưởng lão Pùtigatta Tissa. Lúc tấm y bên ngoài đã khô, Phật bảo các tỳ kheo hãy gỡ y nội bên trong ra đem giặt phơi, quấn chiếc y bên ngoài che chắn cơ thể lại. Tự tay Phật lại tiếp tục lau rửa sạch những vết thương. Rồi Phật mặc lại y trong, y ngoài đàng hoàng cho trưởng lão Pùtigatta Tissa và đọc bài kệ:
(41) Không bao lâu thân này
Sẽ nằm dài trên đất
Bị vứt bỏ vô thức
Như khúc cây vô dụng.
Phật vừa kết thúc bài kệ, trưởng lão Pùtigatta Tissa lập tức chứng đạo, nhẹ nhàng bỏ thân nhập Niết bàn luôn. Các tỳ kheo chưa đắc đạo thấy vậy rất ngạc nhiên, không hiểu tại sao mới giây phút trước trưởng lão Pùtigatta Tissa còn rên khe khẽ, có vẻ đau đớn và bất an, vậy mà sau khi được Đức Phật chăm sóc và nghe một bài kệ ngắn chỉ bốn câu, ngài đã lập tức mỉm cười ra đi thanh thản. Không những thế, ngài còn được Đức Phật làm lễ trà tỳ theo nghi thức dành cho một vị Alahán. Các vị liền hỏi Đức Phật rằng vì nhân duyên gì mà có sự kiện kỳ lạ đó? Tại sao một phàm phu tầm thường đang đau đớn bởi bệnh tật, trong thoáng chốc đã thành một vị Thánh được Đức Phật tôn trọng như thế? Đức Phật mới kể lại nhân duyên của nhiều kiếp xa xưa:
Vào thời rất xa xưa, trưởng lão Pùtigatta từng là người thợ săn chuyên đi bẫy chim. Thuở đó người ta chưa mua chim để phóng sinh như bây giờ. Ngày nay nhiều người đi bắt chim nhốt lại đợi khách đến mua đem đi thả, rồi lén bẫy lại cho khách mua thả nữa, nếu có con nào chết thì họ mới ăn thịt, còn chừng nào chúng vẫn sống thì cứ bán đi bán lại cho mọi người phóng sinh. “Nhờ” những người mua chim phóng sinh như thế nên chim chóc không chết ngay mà cứ chết từ từ, vậy thôi.
Người thời xưa chưa biết phóng sinh theo cách đó, mà họ chỉ mua chim để ăn thịt và lúc đó trưởng lão Pùtigatta là một người thợ săn chuyên bẫy chim. Những lúc bẫy được nhiều, người thợ săn này không thể bán hết một lần và cũng sợ chúng sẽ bay đi mất. Cho nên cứ mỗi lần đặt bẫy thành công, việc đầu tiên là người này sẽ bẻ gãy hai cánh cho chúng khỏi bay, bẻ hai chân cho chúng khỏi chạy, rồi chất thành đống trong một cái giỏ để bán dần và yên tâm là không mất đi đâu được.
Do ác nghiệp này nên ngài phải thọ quả báo rất thê thảm. Tuy nhiên, cũng trong kiếp làm thợ săn, ngài đã có cơ hội gặp được một vị Độc Giác Phật: Ngày nọ, một vị Độc Giác Phật tình cờ đi khất thực ngang qua nhà của người thợ săn, người này chợt khởi lên thiện tâm, mang thức ăn ra cúng dường và thành tâm phát nguyện: “Xin cho con được dự vào quả vị của Ngài”. Thật ra, khi đó người thợ săn không hề biết vị kia là Độc Giác Phật, cũng chẳng rõ vị ấy chứng đến mức nào, chỉ mong rằng vị kia tu đến đâu thì xin cho mình được chứng đến ngang đó. Câu nói chỉ đơn giản như vậy, nhưng không ngờ nói nhằm một vị Độc Giác Phật và vị này cũng từ bi chấp nhận: “Lành thay, lành thay” rồi vị Độc Giác Phật nhận thức ăn, chú nguyện và rời đi. Nhờ thiện nghiệp này mà dòng luân hồi của người thợ săn đã có một chút nhân của sự giải thoát.
Như vậy, trong một kiếp người thợ săn đã gieo hai cái nhân, một là nhân lành nhờ cúng dường bậc Thánh và hai là ác nghiệp do sát sinh. Từ hai cái nhân này, người thợ săn đã phải trải qua rất nhiều kiếp trôi lăn khổ sở, cứ tu rồi bị đọa, tu rồi bị đọa lặp đi lặp lại.
Tuy nhiên, cái thiện căn tu hành vẫn nảy nở dần, nảy nở dần. Cho đến đời ngài được gặp Đức Phật Thích Ca thì cũng là lúc những nghiệp xưa đều đã chín mùi. Quả báo săn bắn hay sát sinh của nhiều kiếp đã đến lúc phải trả một lần cho xong, và lời nguyện ước chứng đạo cũng đến lúc phải thành tựu. Cho nên trong kiếp đó ngài vừa được xuất gia tu hành, mà vừa phải gánh chịu cơn bệnh vô cùng khốc liệt.
Ở đây ta thấy, nếu không có con mắt nhìn ngược về vô lượng kiếp xưa, chúng ta sẽ không hiểu được con người. Chẳng hạn, thấy ai có vẻ hiền lành mà sao khốn khổ, bệnh tật, bất hạnh quá, rồi bao nhiêu điều không may cứ dồn dập theo đuổi... ta không thể giải thích nổi.
Có câu chuyện vui về trường hợp này, chúng ta nghe rồi đừng bắt chước theo: Một người đàn ông ủ rũ bước vào quán rượu và gọi một ly rượu. Ông đăm chiêu, buồn bã ngồi nhìn ly rượu trước mặt, không nói tiếng nào. Khách khứa trong quán đều ngạc nhiên nhưng cũng chẳng ai hỏi. Chợt có một thanh niên nghịch ngợm đến vui vẻ vỗ vai ông và chụp ly rượu uống ực một hơi, thế là ông òa khóc tức tưởi. Anh kia vội vàng xin lỗi: “Thôi anh đừng khóc, tôi sẽ đền cho anh ly rượu khác”. Lúc này người đàn ông mới thổn thức, nói: “Hôm nay là một ngày bất hạnh của cuộc đời tôi. Không biết ai xui khiến làm cho tôi thức dậy trễ, thế là tôi đi làm muộn, mà nhằm đúng ngày quan trọng nên tôi bị ông chủ đuổi việc, phải lủi thủi đi về. Ra đến nơi, tôi phát hiện chiếc xe hơi của mình đã bị đánh cắp nên phải gọi taxi. Về tới nhà tôi mới phát hiện ra là mình bỏ quên ví tiền và nhiều giấy tờ quan trọng trên chiếc taxi, mà xe đã chạy mất rồi. Bước vào nhà thì tôi xây xẩm mặt mày thấy vợ mình đang ngoại tình. Quá đau khổ, tôi đã quyết định tự tử thì cái ly rượu có thuốc độc cũng bị anh uống mất...”. Đây chỉ là một câu chuyện vui không có thật, nhưng trên thực tế đôi khi ta cũng được nghe về những câu chuyện tương tự như thế. Trong kỷ lục thế giới cũng liệt kê vài trường hợp những người bị xui xẻo dồn dập, xui đến tận cùng, không hiểu tại sao.
Thật ra, mọi chuyện đều có nguyên nhân phía sau, chỉ vì ta không đủ trí tuệ để tìm ra mà thôi. Chẳng hạn, nếu chỉ nhìn bằng con mắt thường, ta sẽ thắc mắc tại sao người này ăn ở hiền lành mà thường gặp xui, hoặc kẻ kia tu hành tử tế mà khốn khổ đến thế... đâu biết rằng cái nghiệp báo ẩn giấu quá sâu, quá xa xưa, từ nhiều kiếp trước. Nên khi gặp những trường hợp như thế này, người nào không có niềm tin vững chắc vào luật Nhân Quả, không có trí tuệ sâu sắc sẽ bị lung lay ngay. Thậm chí, nhiều người không tin vào luật Nhân Quả chỉ vì không lý giải được điều này. Mà không tin nhân quả là một điều bất hạnh cho cuộc đời của chúng ta.
Vị tỳ kheo trong câu chuyện trên cũng thuộc trường hợp này, tức là ngài tu hành rất nghiêm túc, tinh tấn vậy mà tự nhiên bị nổi cơn bệnh đến độ các huynh đệ chung quanh đều chán nản, không ai muốn chăm sóc nữa. Tuy rằng các vị tỳ kheo đều rất từ bi, rất thương yêu người huynh đệ của mình, nhưng dần dần các vị cũng mất kiên nhẫn. Khi mọi người đã quá chán nản thì Đức Phật tìm đến, Người chăm sóc vị tỳ kheo lâm bệnh còn hơn một người mẹ chăm sóc con. Đích thân Người đến tháo y, tắm giặt, lau rửa sạch sẽ mọi điều.
Ta biết rằng, nhiều trường hợp Đức Phật đã xuất hiện vào thời điểm rất đặc biệt để cứu gỡ một vấn đề nào đó. Tại sao Người không xuất hiện trước hoặc sau mà lại chọn đúng lúc đó? Vì trí tuệ của Phật, chúng ta không thể lý giải nổi, chỉ biết thán phục mà thôi. Với trưởng lão Pùtigatta Tissa cũng vậy, Phật đã đến đúng lúc nghiệp xưa của trưởng lão sắp hết, thọ mạng sắp tận mà cái duyên chứng đạo cũng đã tới.
Nếu bỏ qua yếu tố thần thông hay trí tuệ, chỉ nói về cách cư xử của Phật, chúng ta cũng cảm nhận được lòng từ bao la hơn cả người mẹ thương con, khiến ai cũng cảm động. Tại sao? Vì trong năm giác quan thì chúng ta thường rất khó chịu khi mũi phải ngửi mùi hôi thối, lưỡi phải nếm vị dơ bẩn, bởi hai điều này đến gần với ta quá. Ví dụ nếu mắt nhìn cảnh bẩn thỉu hay tai nghe lời nói không hay, thì dù không thích ta vẫn chịu được. Nhưng đến lúc mũi ngửi thấy mùi hôi, da thịt sờ chạm vào thứ dơ bẩn thì ta bị dị ứng, còn nếu mình phải bỏ vào lưỡi nếm nữa thì có khi ta chết luôn, không chịu được.
Vì thế, khi một người bệnh tới mức có mùi hôi, rồi khi chăm sóc tay chân ta phải chạm vào nơi dơ bẩn để lau rửa thì thường ít người làm được. Giống như người con chăm sóc cho cha mẹ bệnh yếu đến giai đoạn mà cha mẹ tiêu tiểu không còn kiểm soát, phải nằm bất động, bài tiết tại chỗ... Lúc đó mũi người con phải ngửi mùi tanh hôi, tay chân phải chạm vào chất bẩn. Và sự tiếp xúc với những thứ bẩn thỉu luôn khiến chúng ta rất khó chịu. Chỉ những người có tình thương rất lớn với nhau mới vượt qua nổi, chẳng hạn chỉ người con nào có tấm lòng rất hiếu thảo mới chăm sóc cha mẹ tận tình được. Do vậy, nếu đôi khi vì bệnh tật mà ta phải nằm viện và được các nhân viên y tế chăm sóc ân cần thì lòng mình phải rất biết ơn, không bao giờ được quên. Bởi ta hiểu rằng việc tiếp xúc với những vật hôi thối là điều khó chịu vô cùng.
Trong câu chuyện này, những huynh đệ của trưởng lão Pùtigatta mới đầu còn tới lui dọn rửa, về sau khi bệnh tình ngài quá nặng thì họ không còn kiên nhẫn nữa. Đến lúc này thì chỉ có Phật mới có thể làm được. Nhưng tại sao Người lại chăm sóc rất chu đáo, kỹ lưỡng vào thời điểm đó? Bởi vì Đức Phật muốn cho người đệ tử của mình được ra đi trong một hình hài tử tế, đàng hoàng. Đây là một đạo lý rất hay mà chúng ta cần ghi nhớ.
Ai cũng biết là sau khi mạng chung qua đời, thân xác này sẽ sớm được đem đi chôn hoặc thiêu, nên đáng lý ra chúng ta cũng không cần chăm chút lắm. Tuy nhiên, đạo Phật không chấp nhận cách nói: “Dơ sạch gì cũng được, chút nữa cũng vô thường, cũng phải bỏ t h ô i ...” , bởi phẩm giá của một người tu trước giờ phút lâm chung rất có ý nghĩa. Và Đức Phật tôn trọng điều đó. Cho nên đích thân Người đã tạo một hình thức chỉn chu cho người đệ tử mình được ra đi một cách đường hoàng, có phẩm giá.
Không chỉ trong đạo Phật mà ở ngoài đời cũng vậy, khi một người chết đi thì những người thân sẽ lau rửa sạch sẽ, mặc bộ áo quần tươm tất cho người đó, gọi là khâm liệm. Và dường như đạo lý này quốc gia nào cũng có, thậm chí Tây phương hiện nay còn có dịch vụ trang điểm cho người chết. Nghĩa là người chết sẽ được vẽ mắt, tô môi, đánh phấn cho hồng hào tươi tắn để khi đặt vào quan tài có lồng kính, mọi người đến viếng nhìn vào không bị cảm giác rùng rợn quá. Đó cũng là một cách giúp người đã khuất được ra đi trong sự tử tế.
Một số nhà hảo tâm còn đón người già yếu bệnh tật hay người quá nghèo khổ sắp lâm chung mà không có nơi nương tựa về chăm sóc, mong họ được sống những tháng ngày cuối cùng trong yên ấm, không phải chết vất va vất vưởng bên lề đường, dưới gầm cầu, nơi bờ sông... Có thể nói, đây là đạo lý của con người, của tình người mà những ai có lương tâm đều thấu hiểu. Vì thế, việc làm của Đức Phật cũng phù hợp với đạo lý của nhân loại. Nên ta thấy đạo Phật không phải là một tôn giáo buông tuồng, bất chấp tất cả, hoặc cứ vin vào lý luận buông xả, “không chấp” rồi xem thường phẩm giá con người. Trái lại, đạo Phật rất kỹ lưỡng, chu đáo, phù hợp với đạo lý và trân trọng từng chúng sinh.
Chỉ riêng Tây Tạng là một quốc gia Phật giáo nhưng lại có tục điểu táng rất kỳ lạ. Khi ai đó qua đời, người nhà sẽ mời các nhà sư đến làm lễ rồi bỏ xác người chết trong một cái bao, vắt lên lưng ngựa hay lạc đà rồi dắt con vật lên một đỉnh núi. Trên đỉnh núi ấy có những người (đôi khi cũng là nhà sư) chuyên làm công việc điểu táng, tức là đem xác người chết cho chim ăn. Lúc xác chết được mang đến, một số sư sãi cũng đứng tụng kinh, sau đó người ta sẽ mở bọc vải, đem cái xác ra, vừa lầm rầm tụng bài kinh bằng tiếng Tây Tạng vừa cầm dao/búa chặt xác chết thành từng mảnh... (không thể tưởng tượng nổi). Những con chim kên kên gần đấy đã quen nên mỗi lần thấy ai chở một cái bao lớn lên là chúng vần vũ kéo đến đậu sẵn, kêu oang oác chờ đợi... Người dân nơi đó đã quen với cách mai táng như vậy và xem là chuyện bình thường.
Còn người Việt Nam vốn có quan niệm tôn trọng thi hài người đã khuất, phải giữ gìn rất kỹ. Chỉ đến sau này - khi đã cởi mở hơn thì chúng ta mới chấp nhận hỏa táng, còn thời xưa thì ngay cả việc đem xác người đi thiêu cũng bị xem như một sự xúc phạm, không khác gì điểu táng.
Như vậy, điều gì ta đã quen, đã chấp nhận thì không thấy khó chịu nữa. Thế nên rất nhiều việc trên đời đã được nhìn nhận, đánh giá theo quan điểm con người ở mỗi vùng miền, khó nói là tội hay là phước. Đó là nguyên nhân mà lý thuyết về nhân quả ít khi luận điều nào là tội, điều nào là phước mà chỉ cho ta biết quả báo sẽ trở lại là thế nào, từ đó con người tự cân nhắc từng hành vi của mình, nếu chịu được quả báo thì cứ làm, chứ ít khi nói điều này là tội điều kia là phước, bởi còn tùy thuộc vào quan niệm của xã hội.
Như trong một xã hội, người ta cho rằng người phụ nữ phải che kín toàn bộ thân thể, chỉ còn chừa lại đôi mắt mới là tốt. Và những ai giữ gìn, bảo vệ luật lệ này thì được xem là người thiện. Nhưng sang một xã hội khác, thì việc buộc phụ nữ phải trùm kín từ đầu đến chân lại bị cho là hà khắc, tàn nhẫn. Quan niệm ở mỗi vùng miền, mỗi quốc gia khác nhau đến như vậy. Hoặc ở xã hội Việt Nam, người phụ nữ ăn mặc kín đáo bình thường là tốt, ai bước ra đường mà hở hang, chỉ còn che lại khoảng 5% da thịt sẽ được cho là người xấu. Những ai kêu gọi phải sống như thế cũng bị xem là kẻ bất lương. Nhưng ở một xã hội khác, người ăn mặc mát mẻ như thế lại được ca ngợi là theo kịp thời trang, biết phô bày nét đẹp của tạo hóa; che 5% chắc còn hơi nhiều, phải ít hơn nữa...
Chúng ta đã quen với văn hóa Á Đông nên nếu phải sống ở những xã hội buông tuồng, dễ dãi ta cũng khó chịu. Hoặc nếu phải sống ở xã hội mà người phụ nữ bị ép quá đáng ta cũng thấy bức bách. Nên cái đúng cái sai lệ thuộc rất nhiều vào quan niệm từng xã hội.
Tuy nhiên, với người sắp lâm chung thì hầu hết các quốc gia trên thế giới đều có đạo lý chung là hãy để người đó được ra đi trong một khung cảnh, một hình hài, một y phục tử tế, cho họ có được chút phẩm giá cuối cùng. Đạo Phật cũng không ra ngoài đạo lý này.
Thân xác vô thường
Đức Phật dạy chỉ một bài kệ đơn giản như thế mà trưởng lão Pùtigatta Tissa đắc thành Thánh quả cao siêu. Điều này sẽ khiến chúng ta hồ nghi, tại sao? Bởi hàng ngày ta cũng thường tu tập quán thân vô thường như thế nhưng không hề chứng đạo, có khi vọng tưởng vẫn còn dồn dập, cuồn cuộn không ngừng trong tâm. Vậy tại sao Đức Phật chỉ nói một đạo lý ai cũng hiểu, thậm chí hiểu rất kỹ và rất sâu nhưng không hề chứng đạo, mà trưởng lão Pùtigatta Tissa nghe xong lại khai mở tâm linh?
Bởi vì đắc đạo cũng là một nhân duyên bí mật của nhiều kiếp. Như có người nghe tiếng chuông, nghe tiếng sỏi rơi, hay thoáng nghe câu nói bất chợt nào cũng bỗng nhiên ngộ đạo. Cùng câu nói đó, tiếng chuông đó, tiếng sỏi đó nhưng không làm người khác ngộ đạo mà chỉ khiến người này ngộ đạo, nên ta phải hiểu rằng đây là một nhân duyên của trời đất, cái quả đã chín muồi thì trạng thái ngộ đạo mới bất ngờ xuất hiện. Vì thế đừng nôn nóng mà bắt chước nhân duyên chứng đạo của kẻ khác.
Ở đây chúng ta cũng cần lưu ý một điểm, câu kệ Pháp Cú mà Đức Phật dạy cho ngài Pùtigatta về quán thân vô thường cũng chính là căn bản tu hành. Tại sao vậy, bởi chấp thân là cái chấp nền tảng, sở hữu về thân là sở hữu tối thượng.
Ví dụ có tên cướp xông vào nhà rồi dí dao vào cổ chủ nhà, miệng gầm gừ: “Bây giờ mày chọn đi, đưa tiền ra hoặc là chết”. Thì nạn nhân sẽ run rẩy van xin: “Thôi tôi lạy anh, tiền ở kia anh cứ lấy, đừng giết tôi...”. Chứ không có ai nói: “Anh giết tôi đi chứ đừng lấy tiền của tôi”, thế giới chưa ghi nhận trường hợp này. Trong đời thực hay phim ảnh hầu như chỉ có câu trả lời thứ nhất mà thôi, bởi chấp thân luôn luôn là sở hữu tối thượng - mọi tài sản ta có thể bỏ được, nhưng riêng với thân thể mình thì ta cực kỳ trân quý.
Do đó, đạo Phật luôn chủ trương quán thân vô thường để phá bỏ chấp thân – một cái chấp rất lớn lao, rất căn bản của tất cả chúng sinh. Từ nơi chấp thân này mà mọi cái chấp khác được dựng lên: ta sẽ chấp đến căn nhà mình ở, chấp tiền bạc mình sở hữu, chấp đến gia đình quyến thuộc thương yêu mình, chấp quyền lực danh vọng của mình... Tất cả đều khởi nguồn từ cái chấp thân ban đầu. Ngày nào đó nếu thân này không còn nữa thì tự nhiên ta sẽ cảm thấy căn nhà cũng vô nghĩa, bởi thân đã không còn thì cần gì căn nhà. Ta cũng không còn tham đắm tiền bạc, lợi danh, địa vị, quyền lực nữa, vì khi ấy, những điều đó chỉ là vô nghĩa.
Hiểu xác thân bản chất vô thường
Có gì đắm luyến vấn vương Tiếc gì giấc mộng đêm trường hư vô...
Chấp thân là gốc rễ của tất cả mọi cái chấp khác. Vì lẽ đó nên Đức Phật dạy ta thường nhớ thân vô thường để đánh luôn vào cội rễ của sự chấp trước. Ai hay nhớ rằng thân xác rất vô thường, rồi sẽ nằm dài trên đất, chìm trong cát bụi... thì tự nhiên tiềm ẩn trong sâu xa vô thức, đạo hạnh người này cũng đang thăng tiến dần.
Nhiều người than thở: “Sao tôi tham quá, thấy gì tôi cũng động tâm tham muốn vơ vét cho mình”, “Sao tôi nóng quá, ai nói gì tôi cũng không chịu nổi, phải phản ứng, phải mắng hay đánh lại mới được”... Để điều phục những tâm bất thiện này thì việc lạy Phật sám hối rất cần thiết, nhưng bên cạnh đó chúng ta cũng không thể thiếu công phu quán thân. Đây là một pháp tu rất quan trọng. Nhưng quán thân làm sao? Mỗi khi đi, đứng trên đường, ta cứ tự nhủ rằng thân xác này vô thường, hoặc khi bắt chân lên ngồi thiền cũng biết rõ toàn thân, biết thân vô thường. Chỉ vậy thôi mà một tháng, hai tháng, ba tháng trôi qua, bỗng nhiên cái nóng nảy hay ham muốn của ta sẽ vơi dần đi. Dù ta chưa nhập được định, chưa có thần thông, cũng chưa được chứng ngộ gì đặc biệt trong cảnh giới của tâm, nhưng ta thấy rõ rằng đạo đức mình có tăng trưởng, tham sân cũng mỏng nhẹ bớt. Tất cả chỉ nhờ việc nhớ thân này vô thường mà thôi.
Câu nói: “Hãy nhớ rằng thân xác vô thường, chốc nữa sẽ chết rồi nằm dài trên đất, mờ mịt không biết gì...” giúp vị tỳ kheo chứng đạo bởi nhân duyên của ngài đã thuần thục, đã chín muồi. Còn chúng ta nghe câu đó tuy rằng chưa thể chứng ngay nhưng cũng đang dần dần tiến đạo. Dĩ nhiên, nếu chỉ nghe qua một lần rồi thôi thì không thể thành tựu gì cả, thế nên chúng ta phải tự nhắc mình nhiều lần trong ngày. Khi bận làm việc mà nhất là việc thiện thì thôi, còn những khi không phải bận làm việc gì ta nên ngồi yên, nhắm mắt lại nhớ thân vô thường. Vậy mà đạo lực tăng dần, dù chính mình cũng không hay.
Hiểu rằng một sớm mai kia
Xác thân tạm bợ trở về hư vô
Nên không khờ dại tôn thờ
Cái mà bệnh, chết sẽ chờ lấy đi...
Giống như một cái cây đã bị ai đào mất rễ, dù ở trên cành lá vẫn xanh tươi nhưng một lúc nào đó cũng sớm héo khô bởi bộ rễ đã không còn. Cũng vậy, những cái chấp của ta thật chằng chịt, dày đặc, nhưng chỉ cần ta thường thấy thân vô thường, tức là cưa bỏ cái rễ chấp thân đi thì bao nhiêu phiền muộn trên ngọn ngành cũng dần héo tàn. Tựu chung lại, quán thân vô thường vẫn là pháp tu căn bản và rất quan trọng, đừng chê là thấp.
Tại sao chúng tôi lại phải nhấn mạnh điều này? Bởi trên thực tế có nhiều pháp tu cứ tự cho mình là cao siêu, rồi vẽ ra những lý thuyết xa vời trên mây, ngợi ca những cảnh giới rất lạ lùng, đâu biết rằng cái cao dễ là cái sai, còn cái thấp thấp coi vậy lại dễ đúng. Nên quán thân vô thường là pháp tu rất căn bản, rất thấp nhưng lại là cái đúng, nói cách khác, đó chính là cánh cửa mở ra bầu trời giải thoát thênh thang.
Định nghiệp
Câu chuyện tích này liên quan đến một người nên Nanda (cũng trùng tên với em của Đức Phật), là người cai quản gia súc cho ông Cấp Cô Độc.
Vào thời đó kinh đô Xá Vệ của vương quốc Kosala là nơi cực kỳ phồn thịnh với nhiều nhà quyền quý sinh sống, nhiều thương nhân tới lui buôn bán. Nơi đây cũng có nhiều ngân hàng, nhưng người chủ ngân hàng giàu có nhất vẫn là ông Cấp Cô Độc. Ông sở hữu bạt ngàn điền trang, nhà cửa, vàng bạc, gia nhân, ruộng đồng, gia súc.... Ông có một cánh đồng mênh mông để chăn thả gia súc gồm bò, trâu, dê, lợn, gà, ngựa. Chỉ riêng tài sản về gia súc của ông đã không thể tưởng tượng nổi. Với tài kinh doanh hiếm thấy, ông đầu tư vào nhiều lĩnh vực kinh tế và ở lĩnh vực nào cũng rất thành công. Chẳng hạn, những cánh đồng làm lúa, trồng cây của ông rộng mênh mông, bạt ngàn, không dùng hết, chưa kể đến những trang trại gia súc trải dài không cùng tận... đó là lý do vì sao ông có nhiều tiền để bố thí, cúng dường.
Vì tài sản quá lớn, lại gồm nhiều lĩnh vực nên ông cũng cần người phụ mình quản lý. Ở mảng gia súc, ông giao hẳn cho một người tên là Nanda cai quản. Dưới Nanda còn có nhiều người khác nhưng Nanda vẫn là chủ chốt. Giống như trong một công ty ngoài tổng giám đốc là cao nhất, người ta còn có các giám đốc phụ trách từng lãnh vực, rồi mỗi giám đốc đó lại có các trưởng phòng đảm nhiệm các chức năng khác nhau như makerting, tài chánh, nhân sự, sản xuất... Tương tự như thế, thời đó Nanda cũng là một “giám đốc” về gia súc, dưới ông cũng có các trợ lý về bò, ngựa, dê, lợn...
Bên cạnh chăn nuôi, ông Cấp Cô Độc còn lập các xưởng chế biến những sản phẩm từ gia súc như bơ, sữa, thịt... (thời Đức Phật đạo Ấn Độ vẫn chưa thờ bò nên người ta vẫn ăn thịt bò). Cứ định kỳ một tuần hoặc nửa tháng, Nanda lại đích thân đến gặp ông Cấp Cô Độc giao nộp tiền bạc thu được từ việc buôn bán gia súc, và mang đến các loại bơ, sữa, phô mai quý nhất, sau đó được ông Cấp Cô Độc chỉ đạo công việc, tặng thưởng, trả lương v.v...
Nhiều lần Nanda về giao tiền hay hàng hóa đúng lúc ông Cấp Cô Độc mời Đức Phật và chư Tăng đến thọ trai, nên ông cũng được dự vài buổi trai tăng, được nghe Phật thuyết pháp. Dần dần ông khởi lòng kính ngưỡng với Đức Phật, với chư Tăng, đạo tâm cũng được nuôi dưỡng từng ngày. Một lần Đức Phật và chư Tăng có duyên sự đi đâu đó, tình cờ đến gần nông trại của ông. Nghe tin báo về, ông vui mừng chạy ra quỳ xuống đảnh lễ thưa: “Bạch Thế Tôn, sẵn có nhân duyên Thế Tôn ngang qua nông trại này, con kính thỉnh Thế Tôn và chư Tăng đến thọ trai trong bảy ngày liên tiếp tại đây”. Đức Phật im lặng nhận lời. Thế là ông lệnh cho gia nhân sửa soạn những món ăn đặc biệt. Suốt bảy ngày, Đức Phật và chư Tăng đều đến dự trai nơi nông trại của ông, không đi khất thực ở đâu khác. Đến ngày cuối cùng Đức Phật thuyết pháp cho ông nghe, cuối bài pháp, bất ngờ ông chứng được sơ quả Tu Đà Hoàn. Ngay đây nhãn quan của ông lập tức thay đổi, ông nhìn cuộc đời một cách thanh thản, không còn chút vướng bận. Với những bổn phận thì cứ chu toàn nhưng bao nhiêu sân si, phiền muộn hay ham muốn trong lòng ông đều đã tan biến hết. Lúc đó, lòng kính Phật trong ông đã dâng lên đến tột độ.
Chúng ta nhớ điều này: Khi chưa chứng đạo thì tất cả chúng ta chỉ kính Phật rất sơ sài; ta kính Phật chỉ vì tín ngưỡng, vì niềm tin, vì được Thầy Tổ hay cha mẹ mình dạy như thế chứ không phải do trí tuệ của chính mình. Chỉ đến khi chứng đạo, thì sự kính ngưỡng đó mới đến độ tuyệt đối.
Tuy nhiên, chúng tôi vẫn nhắc mọi người rằng có thể chúng ta chưa đủ trí tuệ để kính Phật, nhưng bằng hiểu biết và niềm tin, hãy đem trọn trái tim mình để kính Phật. Mỗi khi lễ Phật hãy đem hết tất cả lòng tôn kính của mình dâng lên Đức Phật, đến mức nếu vì Phật mà chết ta cũng sẵn sàng, không bao giờ ngần ngại. Phải đạt đến mức độ như thế mới gọi là kính Phật tuyệt đối. Và nhờ cái nhân này mà lúc nào đó ta sẽ được chứng đạo. Khi đó ta kính Phật không phải bằng tình cảm cá nhân hay bằng sự vâng lời thầy mình nữa, mà bằng trí tuệ của chính mình.
Cho nên, nếu ai nói rằng một bậc chứng ngộ tự tại thì thấy Phật cũng như mình, gặp tượng Phật cũng xem như gỗ đá... thì chắc chắn người đó đang hiểu sai, không còn đi đúng chánh pháp. Vì đúng với chánh pháp là chứng đạo cao chừng nào thì tôn kính Phật nhiều chừng nấy.
Trong câu chuyện trên, khi được nghe Phật thuyết pháp và chứng quả Tu Đà Hoàn, lòng kính Phật của Nanda đã đạt đến tuyệt đối. Sau khi thọ trai, thuyết pháp, bát đã được rửa, y đã được đắp, Đức Phật uy nghi khởi thân ra về, vì lòng thương kính quá lớn nên Nanda đã xin được tiễn Phật một đoạn đường. Ông lặng lẽ theo Phật như một người con đi sau người cha của mình, như con voi con đi sau một con voi chúa, như người hầu cận trung thành bước theo vị vua oai hùng, như người đệ tử cực kỳ ngoan hiếu hướng về vị thầy vĩ đại của mình.
Ông cứ ôm bát lặng lẽ theo từng bước, từng bước chân Phật, thực lòng muốn đưa Phật về đến tinh xá. Về đến đó nếu Phật bảo ông xuất gia thì có lẽ ông sẽ xuất gia luôn, bởi lòng kính ngưỡng trong ông đã đến mức độ tuyệt đối. Nhưng vì một nhân duyên nào đó nên đi được nửa đường, Đức Phật dừng lại và nói: “Này Nanda, ông tiễn Như Lai đến đây đã đủ, hãy quay về làm các bổn phận của mình”. Ông quỳ xuống trao y bát lại cho Phật, lễ ba lễ và đứng đợi Người đi khuất hẳn thì ông mới quay về. Lòng ông kính Phật đậm sâu đến như vậy.
Nhưng trên đường về, bất ngờ ông bị một kẻ bắn tên ám sát, có thể do một sự ganh tỵ, đố kỵ hay vì một rủi ro nào đó ta không lý giải được. Mũi tên xuyên qua ngực khiến Nanda gục xuống chết giữa đường. Dĩ nhiên mọi chuyện được phát giác không lâu sau đó, rồi ông Cấp Cô Độc cũng cho người tới làm lễ mai táng rất lớn.
Trước sự kiện này, các tỳ kheo đã hỏi Phật: “Bạch Thế Tôn, phải chăng nếu Nanda không tiễn Thế Tôn thì đã không chết như thế?”. Nhiều người sẽ có cùng thắc mắc như vậy. Bởi họ thấy rõ ràng là nếu Nanda không thỉnh Phật về nhà cúng dường trong 7 ngày, nếu không tiễn Phật một đoạn đường thì ông đã không bị kẻ xấu phục kích, sát hại trên đường. Vậy có phải vì tiễn Phật nên ông bị bắn chết? Câu hỏi này rất thẳng thắn, rất thực tế và cũng rất nhức nhối. Đức Phật đã trả lời rằng: “Này các tỳ kheo, nếu không tiễn đưa Như Lai thì Nanda vẫn bị bắn chết, bởi đó là định nghiệp không thể tránh khỏi”. Rồi Phật đọc bài kệ:
(42) Kẻ thù hại kẻ thù
Oan gia hại oan gia
Không bằng tâm hướng tà
Gây ác cho chính ta.
Phật muốn nói rằng việc bị kẻ thù giết hay bị oan gia hãm hại không có gì đáng lo, đáng sợ. Mà điều đáng sợ nhất, khủng khiếp nhất là cái tâm tà của mình. Bởi chính cái tâm tà này sẽ giết chết cuộc đời ta, làm ta đau khổ không biết bao nhiêu kiếp nữa. Nên nếu trái tim ta bị một mũi tên của người ngoài ghim vào thì không đáng sợ, chỉ khi nào tâm mình tự phá mình mới thật là nguy hiểm.
Trong trường hợp này, Nanda qua đời khi đã chứng quả Tu Đà Hoàn nên cái chết ấy không đau khổ, chỉ để trả nghiệp xưa mà thôi. Trên đời này cũng không hiếm người gặp nạn khi đang làm việc tốt giống như Nanda vậy. Bản thân chúng tôi từng chứng kiến một trường hợp tương tự. Hồi xưa lúc còn ở trong chúng, tôi có biết một Phật tử hay tới lui phụng sự cho chùa. Một lần bà đang trên đường vận động mọi người cúng dường và mang phẩm vật về cúng trai tăng thì bị chiếc xe đâm vào. Không bao lâu sau thì qua đời. Mọi người nghĩ rằng nếu bà không đi làm việc chùa thì đã không gặp tai nạn, vì thế cả chùa ai cũng xót xa, day dứt một thời gian rất dài. Không ai muốn nhắc lại chuyện đó nữa vì sợ người ta nghe được sẽ hồ nghi rằng chùa không linh, tại sao đi cúng chùa mà lại bị chết thảm như thế?
Tâm lý người thời xưa cũng thế, nên khi xảy ra trường hợp của Nanda, có người đã hỏi thẳng Đức Phật rằng, có phải Phật không linh nên mới có việc một người cúng Phật trong bảy ngày, tiễn Phật đi về mà bị bắn chết? Người ta sẽ hoài nghi như thế. Cũng giống như thời nay có những người đến chùa nghe pháp mà trên đường về gặp tai nạn: bể bánh xe hoặc ngã trầy tay trầy chân, mặt mày xây xát chẳng hạn. Và người ta cũng sẽ lập tức hoài nghi: “Tại sao chùa không linh, vị giảng sư không thiêng để cho mình nghe pháp về mà bị xe tông?”. Hiện tượng này cũng không phải ít.
Không chỉ trong đạo mà rất nhiều chuyện ngoài đời cũng vậy. Như có chuyện kể rằng, có một chiến sĩ cảnh sát nhận nhiệm vụ khống chế một tên tội phạm sừng sỏ, anh nghĩ nếu lúc này mà để hắn chạy thoát thì rất nguy hiểm cho xã hội. Thế là anh quyết định xông tới dùng thế võ chụp lấy tay hắn. Nhưng tên cướp cũng rất mau lẹ, trong lúc cùng đường đã rút kim đâm vào người anh. Là con nghiện lâu năm nên hắn luôn giấu sẵn kim tiêm trong người để chích ma túy, trong lúc cùng đường hắn bèn lấy ra làm vũ khí. Không may cho anh là hắn đã nhiễm HIV. Anh không hề biết điều này, chỉ thấy một vết xước nhẹ thì nghĩ chắc không sao, đâu ngờ vết xước oan nghiệt đó đã khiến anh bị nhiễm HIV, rồi vô tình lây luôn cho người vợ. Do sức đề kháng kém nên người vợ qua đời trước, không lâu sau anh cũng ra đi, để lại một đứa con nhỏ khôi ngô. Vào ngày thương binh liệt sỹ, chúng tôi có đến thăm đứa bé, ôm nó vào lòng và nói: “Cuộc đời này mọi người sẽ không quên cha con, bởi cha con đã hy sinh cho đất nước”. Rõ ràng người cảnh sát đã làm một việc tốt nhưng sau đó lại phải chết rất oan uổng. Câu chuyện của anh cũng giống như bao nhiêu chiến sĩ khác – những người đã hy sinh tính mạng của mình để bảo vệ Tổ quốc thân yêu. (1) (http://cand.com.vn/Cong-an/Bai-cuoi-Ho-da-phai-hy-sinh-ca- tinh-mang-va-gia-dinh-337463/)
Chúng ta đừng tưởng trong thời bình người chiến sĩ không còn phải đổ máu nữa, suy nghĩ đó rất sai lầm. Sự thực là hằng ngày, hằng giờ nơi biên giới, biết bao người chiến sĩ anh dũng, kiên cường đang phải đối diện với những xung đột, bất trắc không lường trước được. Ở đây chúng ta được sống bình yên, hằng ngày đi làm, đi chùa, vui chơi, mà không biết rằng đâu đó súng vẫn nổ, máu vẫn rơi để giữ gìn sự bình an cho đất nước này: “Cho em thơ ngủ ngon và vui bước sớm hôm đến trường/Cho yên vui mùa xuân đôi lứa còn hẹn hò ước mơ/Ðã có những hy sinh khó nói hết bằng lời/Nên đọng lại trong tôi những nghĩ suy.” (“Hát về anh”, Thế Hiển)
Ngoài ra, trên đời cũng có nhiều trường hợp gặp nạn khi đang làm việc nghĩa. Chẳng hạn, có nhóm bạn đang chơi đùa ở bờ sông thì bất ngờ trượt chân ngã xuống dòng nước xoáy, một em lập tức lao xuống cứu các bạn mình. Tiếc là khi đẩy được người bạn cuối cùng lên bờ thì chính em cũng đuối sức, bị nước cuốn trôi. Thỉnh thoảng ta vẫn nghe những chuyện như vậy, rồi ngạc nhiên tự hỏi rằng luật Nhân Quả ở đâu mà để một đứa trẻ dũng cảm, quên mình cứu bạn lại mất đi mạng sống của chính mình? Hoặc người lính cứu hỏa xông vào căn nhà đang cháy, nghe tiếng đứa bé khóc thét anh liền chạy xuyên qua đám lửa, quấn nó vào tấm vải rồi lao ra ngoài. Đến cửa, vừa ném đứa trẻ cho mọi người chụp lấy thì chính anh không xuống được nữa, phải để lại thân xác trong cơn lửa dữ dội.
Hay có hai bên đánh nhau, có người nhiệt tình chạy lại can ngăn thì bị đánh cho một gậy rồi bỏ mạng lãng xẹt. Vẫn có chuyện như vậy. Đời là thế, thế nhân là thế!
Rồi những người gỡ mìn cũng vậy. Trải qua bao cuộc chiến tranh, đất nước ta còn rất nhiều bom mìn sót lại dưới lòng đất. Nhiều người ước mong dải đất hình chữ S này trở thành mảnh đất sống, thành mảnh đất bình yên cho mọi người cày bừa, vui chơi, ca hát nên đã tình nguyện tham gia đội gỡ mìn. Ngày ngày họ kiên trì dò dẫm từng centimet vuông bên dưới để tìm ra từng mảnh bom, từng trái mìn chưa phát nổ. Nhưng bom mìn không có mắt, chỉ lỡ tay một chút, xui xẻo một chút là thân xác họ sẽ tan nát chỉ trong giây phút. Khi chứng kiến những cái chết đau lòng ấy, chúng ta thường tự hỏi: “Nhân quả ở đâu mà để cho những người làm việc thiện phải chịu một quả báo quá thảm khốc như thế?”
Giống như Nanda, sau khi cúng dường Đức Phật và chư Tăng suốt 7 ngày, cung kính hết mực tiễn Phật một đoạn đường, vậy mà trên đường về nhà lại bị kẻ xấu mai phục bắn chết. Cuộc đời không thiếu những chuyện như thế, nên chúng ta phải hiểu bản chất vấn đề cho chính xác, hiểu sâu bằng nhân quả để từ đây không bao giờ ngần ngại trong việc làm điều thiện nữa. Ta chấp nhận rằng khi làm việc thiện cũng có lúc mình sẽ mang họa chứ không phải luôn yên bình. Chẳng hạn có người nào đó ta đã thương yêu, bảo bọc, giúp đỡ nhưng rồi họ quay lưng phản bội, chửi bới, cướp đoạt, mưu hại ta. Thì lúc đó ta phải nhắc bản thân rằng, sự tình này chắc chắn có nhân quả bí mật nào đó phía sau. Có vậy chúng ta mới không bị do dự trước việc làm thiện. Dù ta biết rằng việc thiện này có thể bất lợi hay hiểm nguy, nhưng nếu lương tâm không cho phép ngoảnh mặt làm ngơ thì ta cũng phải bước tới mà làm.
Trong truyện tích trên, Đức Phật đã khẳng định: “Dù Nanda không tiễn Như Lai, dù Nanda có ở yên trong nhà, thì vẫn phải chết bởi mũi tên oan nghiệt của kẻ thù”. Vì Phật đã nói như thế, nên các tỳ kheo yên tâm rằng việc Nanda bị sát hại là định nghiệp không chuyển được, đã được nhân quả sắp xếp sẵn. Có thể ngày xưa ông đã từng sát hại ai, cho nên đời này dù đã cúng dường Phật trong bảy ngày, dù đã chứng Sơ quả Tu Đà Hoàn, dù đã tiễn Phật đi một đoạn... thì cái định nghiệp kia vẫn phải đền trả sòng phẳng. Nếu không trả lúc tiễn Phật thì dù ngồi ở trong nhà, ông vẫn bị kẻ thù nấp bên cửa sổ bắn mũi tên thấu tim, hoặc lúc rời nhà đi đâu đó ông vẫn sẽ bị bắn chết, không tránh được. Như câu chuyện đứa trẻ nhảy xuống sông cứu bạn mình rồi bị chết đuối cũng vậy, ta phải hiểu rằng nếu khi đó em không cứu bạn thì cũng sẽ chết đuối vào một lúc nào khác, bởi nghiệp đã quy định như thế, không thể thay đổi được.
Cái chết không quan trọng bằng chết như thế nào Ở đây, chúng ta cũng lưu ý thêm một điểm nhỏ là Nanda bị bắn chết sau khi tiễn Phật đi về, cái chết đó đẹp hơn là bị bắn chết khi đang ngồi trên bàn nhậu. Nếu ai hỏi:
- Sao ông ta chết vậy?
- Chỉ biết là ông ta đang nhậu thì bị ai bắn chết mất tiêu.
Nghe vậy người ta thấy không bận tâm lắm, chỉ nghĩ: “Chắc hắn đi nhậu, gây gổ, giành gái với ai rồi bị bắn chết”. Nhưng nếu biết rằng người này tiễn Phật đi một đoạn đường rồi bị bắn chết, thì mọi người sẽ nghe trong lòng xót xa, quý kính. Ít nhất thì chết trong lúc đi tiễn Phật vẫn đẹp hơn là chết lúc ta không làm gì, hoặc lúc đang làm việc không đẹp.
Ta thấy, cùng phải chết với quả báo, nhưng người làm việc thiện thì được tôn vinh, ghi nhớ mãi, bởi lúc chết cái tâm người đó tốt, việc làm cũng tốt, nên cái chết thật đẹp đẽ, cao thượng và phi thường. Giống như đứa bé đuối nước vì lao mình cứu bốn đứa bạn, hay người cảnh sát bị nhiễm HIV vì chiến đấu ngăn chặn kẻ ác... Những cái chết như thế luôn được nhắc nhở, ca ngợi, tiếc thương. Hoặc bao nhiêu chiến sĩ đã hy sinh để bảo vệ đất nước này, cũng được dựng tượng đài cho hậu thế đời đời ghi nhớ.
Bây giờ ví dụ có người đi chùa nghe pháp, khi đi về giữa đường bị tông xe, xe của họ bị bể bánh, trầy xước một chút thì khi bạn bè đến thăm hỏi, người này cũng được thương quý hơn một chút.
Tại sao? Vì buổi sáng đó họ đã đến chùa nghe pháp, tu tập chứ không phải đang đi chơi đâu đó.
Cùng trả nghiệp giống nhau, cùng phải chết giống nhau, nhưng nếu chết khi làm việc tốt thì cái chết đó vẫn đẹp đẽ hơn, được yêu quý hơn. Vì vậy mỗi khi thấy ai đang làm việc nghĩa mà gặp chuyện không may, chúng ta phải hiểu hai điều: Thứ nhất là dù không làm điều tốt thì người kia vẫn phải gặp nạn. Thứ hai là vì người kia phát tâm làm việc nghĩa, nên cái chết của họ mang hình ảnh rất đẹp đẽ cao thượng và sẽ được mọi người nhắc đến trong tiếc thương, yêu quý. Hiểu như thế chúng ta mới không còn ngần ngại làm những việc thiện.
Ví dụ ta định giúp ai thì có người đến cản: “Anh cứu nó, nay mai nó cũng phản lại anh”. Lúc đó, dù mình cũng biết trước là sẽ như thế, nhưng bây giờ lương tâm mình không cho phép làm ngơ thì thôi cứ giúp, chừng nào họ phản thì xem như cũng là cái nghiệp của mình. Tại sao ta mắc nghiệp bị phản bội? Bởi trong quá khứ ta cũng từng phản bội rồi. Phản bội bằng cách nào?
Không ít người cho rằng họ ăn hiền ở lành, không bao giờ phản ai. Nếu kiếp trước họ đã từng phản bội thì kiếp này cái tập khí phản bội vẫn còn lại. Nhưng thật sự kiếp này tánh họ rất trung thành, dù với bạn bè hay với bất cứ ai họ đều nghĩa tình cả. Như vậy cái nhân phản bội ở đâu? Câu trả lời là: Đúng là người này không phản bội con người nhưng lại phản với con chó, con ngựa. Nghĩa là người này từng nuôi chó trong nhà, con chó ấy giữ nhà cho họ, trung thành với họ, thương yêu họ như ruột thịt, vậy mà họ nhẫn tâm cắt cổ, ăn thịt nó. Hoặc con ngựa mà họ từng cưỡi đi cũng vậy, lúc nào buồn buồn họ cũng sẵn sàng mổ thịt. Vậy có phản bội không?
Như vậy, con người cứ tưởng mình rất ngay thẳng, trung thành, không ngờ chúng ta đều từng gieo nhân phản bội mà không hay. Và do cái nghiệp này, đôi khi ta sẽ phải trả quả báo, là giúp người rồi bị họ quay lưng bội bạc. Đó là cái nghiệp. Nhưng dù sao chúng ta giúp họ rồi bị họ hại vẫn tốt hơn, cao thượng hơn là chính mình hại họ trước rồi bị họ trả đũa sau.
- Sao nó đốt nhà anh vậy?
- Tại hồi trước tôi cướp nhà nó.
- Đáng đời.
Trường hợp này không có gì đáng thương cả. Còn nếu trả lời rằng: Tôi cũng không biết, trước đây tôi vẫn thương yêu, chăm lo cho nó, thì mọi người mới thấy xót xa, thương yêu ta. Vì vậy, dù đôi khi gặp điều không may, chúng ta vẫn nên mạnh dạn làm điều thiện, đừng ngần ngại.
Tại sao Đức Phật nói: Kẻ thù giết ta không nguy hiểm bằng chính cái tâm tà của ta hại ta? Bởi cái tâm xấu sẽ thúc đẩy ta tạo nghiệp rồi phải thọ lãnh quả báo xấu, khi ấy ta sẽ khổ mãi, sẽ bị hại, bị đánh giết dài dài. Còn như Nanda thì chỉ chịu một mũi tên để trả quả báo xưa mà thôi, sang những kiếp sau ông sẽ không còn bị mũi tên nào bắn vào được nữa. Bởi từ nay trở đi tâm ông đã chất chứa ngập tràn điều thiện, ông không còn tạo ác nghiệp nữa.
Ngược lại, chừng nào tâm tà vẫn tồn tại, thì chúng ta còn bị nhiều mũi tên bắn dài dài hết kiếp này đến kiếp kia, tức là cứ tạo nghiệp rồi trả nghiệp mãi. Thà rằng như Nanda, chịu một mũi tên rồi dứt hẳn cái nghiệp của quá khứ, rồi được sinh lên cõi trời bởi lòng kính Phật tột độ của mình. Vì lẽ đó, Đức Phật mới nói: Kẻ thù hại kẻ thù/Oan gia hại oan gia/Không bằng tâm hướng tà/Gây ác cho chính ta. Cho nên, chúng ta đừng ngại kẻ thù bên ngoài, cũng đừng sợ những rủi ro bên ngoài, mà hãy sợ cái tâm xấu ác của mình. Ta hãy nắm ngay cái tâm đó mà tu hành.
Truyện tích Pháp Cú trên cũng gợi mở một cách nhìn thanh thản về cái chết. Vào dịp khác chúng ta sẽ tìm hiểu kỹ hơn về đề tài “Triết lý về cái chết”, để chúng ta hiểu rằng cái chết không quan trọng, mà quan trọng là chết lúc nào và chết như thế nào.
Quả báo phải chuyển thành thân nữ
Câu truyện tích thứ ba rất lạ lùng, liên quan đến quả báo của việc chuyển thân từ nam thành nữ. Chuyện kể rằng thời Đức Phật có thanh niên tên Soreyya là con của một chủ ngân hàng. Soreyya đã lấy vợ, có hai đứa con cùng nhiều bạn bè thân thiết. Một hôm Soreyya rủ những người bạn của mình ra tắm ngoài bờ sông. Vào thời đó những con sông gần dãy Hy Mã Lạp Sơn rất trong xanh do được nguồn nước từ trên đỉnh núi đổ về, nước băng tan chưa lẫn nhiều phù sa nên rất sạch, nhất là vào mùa nắng lại càng trong mát.
Pháp cú Lúc đang vui đùa cùng chúng bạn, Soreyya chợt thấy tôn giả Ca Chiên Diên (Katyayana) ôm bát đi ngang qua. Tôn giả Ca Chiên Diên là một trong thập đại đệ tử của Đức Phật, dung mạo ngài cực kỳ đẹp, toàn thân có sắc vàng óng ánh như hào quang, có thể nói, nếu xét về vẻ bề ngoài thì thời đó ngài chỉ thua Đức Phật và ngài Ananda mà thôi. Nhìn chung thì cả mười vị đại đệ tử của Đức Phật đều có tướng mạo phi phàm, như ngài Đại Ca Diếp cũng vậy, toàn thân cũng như có vầng hào quang nhè nhẹ tỏa ra.
Ngài Ca Chiên Diên cũng được thân tướng như thế. Ngài nổi tiếng là nghị luận đệ nhất, còn ngài Phú Lâu Na nổi tiếng là thuyết pháp đệ nhất. Vậy thuyết pháp và nghị luận khác nhau thế nào? Ngài Phú Lâu Na có thể ngồi trước thính chúng thuyết pháp một mạch cả mấy tiếng đồng hồ, không có hỏi không có đáp, nói xong mọi người mê man tàn tịch không còn nhớ gì trên đời nữa. Còn ngài Ca Chiên Diên thì nổi tiếng bởi khả năng nghị luận, nghĩa là ngài cho mọi người hỏi qua đáp lại, dù những câu rắc rối thế nào, lắt léo bao nhiêu, ngài đều hóa giải cho thông suốt, giúp thính chúng thấu rõ chân lý và cứ muốn ngồi nói chuyện mãi.
Lúc đang tắm nơi dòng sông, Soreyya chợt thấy ngài Ca Chiên Diên đi ngang qua với vẻ uy nghi rực rỡ. Soreyya chợt nghĩ: “Vị sa môn kia nếu là phụ nữ mà cũng xinh đẹp như thế, ta sẽ cưới nàng ngay”. Vừa khởi niệm xong, Soreyya lập tức biến thành phụ nữ. Hoảng hốt nhận ra mình bất ngờ thành phụ nữ, trong khi trước đó là người đàn ông đã có vợ và hai con, Soreyya sợ hãi chạy đến chụp chiếc áo rồi đâm đầu chạy mất, không dám dừng lại dù chỉ một giây. Mới giây phút trước còn là người thanh niên, giây phút sau đã trở thành cô gái, gương mặt hao hao giống chứ không giống hoàn toàn, nói ra điều này chắc chắn không ai tin, không ai chấp nhận được. Nghĩ vậy Soreyya liền ôm áo chạy mất, một mình tất tả giữa đường.
Vì cái phước quá khứ vẫn còn nhiều, nên dù đã làm thân nữ, Soreyya vẫn rất xinh đẹp, sang quý. Chạy một hồi thì tới được chỗ vắng, vừa lúc cảm thấy mệt mỏi Soreyya chợt trông thấy một chiếc xe ngựa chạy qua. Cô liền vẫy tay xin đi nhờ và được những người trên xe đưa về thành phố Takkasilà. Thấy cô quá xinh đẹp liền dắt cô đến giới thiệu cho một thanh niên, cũng là con một chủ ngân hàng và được người thanh niên này cưới làm vợ. Có lẽ do cái phước còn nhiều nên Soreyya đi đâu cũng được sống trong cảnh giàu sang.
Vài năm trôi qua, cô gái Soreyya sống yên ổn bên người chồng và sinh được hai đứa con nữa. Cô cũng hiền thục đoan trang, chu đáo nuôi dạy con, làm đầy đủ bổn phận của một người vợ. Dẫu vậy cô vẫn nhớ trong quá khứ, mình là anh chàng Soreyya bên thành phố kia, đã có hai đứa con ở đó. Chỉ là giờ đây cô không dám quay về nữa, bởi biết rằng sẽ không có ai tin vào câu chuyện của mình.
Câu chuyện thật lạ lùng. Trong suốt 45 năm Đức Phật giáo hóa có rất nhiều sự kiện xảy ra nhưng câu chuyện này là đặc biệt nhất, từ một người nam biến thành người nữ trong tức khắc.
Năm xưa khi cùng những người bạn tắm sông, lúc bị biến thành người nữ và bỏ chạy, những người bạn của Soreyya có thấy bóng người chạy vụt qua, nhưng nhìn không giống chàng thanh niên Soreyya lắm, còn Soreyya thì không thấy đâu, người thân của Soreyya đoán rằng anh đã chết vì bị nước cuốn trôi. Họ đành lập một bàn thờ, coi như anh đã chết. Nhiều năm sau, một hôm khi đang ngồi trên lầu nhìn xuống, Soreyya tình cờ trông thấy một người bạn của mình đi ngang qua thành phố. Soreyya liền chạy xuống hỏi rằng anh có phải tên đó họ đó, ở kinh đô Xá Vệ hay không? Người này xác nhận đúng như thế. Soreyya liền mời người bạn vào nhà, dù trong nhà lúc này cũng đang có chồng cô.
- Chắc anh đã quên tôi rồi.
- Nhìn gương mặt bà trông quen quen, nhưng tôi không nhớ được đã gặp bà ở đâu, bởi tôi ở thành phố bên kia, hiếm khi đến thăm thành phố này.
- Anh có nhớ có người bạn tên Soreyya không?
- Vâng tôi nhớ.
- Tôi chính là chàng thanh niên Soreyya.
Người bạn kia ngỡ ngàng: - Làm sao có chuyện đó?
- Này bạn, lúc chúng ta đang vui đùa trên dòng sông, tôi đã trông thấy tôn giả Ca Chiên Diên đi ngang qua và khởi ý xúc phạm, tôi ước rằng nếu ngài là một phụ nữ xinh đẹp như thế tôi sẽ cưới làm vợ ngay. Không ngờ trong phút chốc tôi lập tức biến thành phụ nữ. Đó là quả báo tôi phải chịu. Bởi quá hoảng sợ, tôi đã bỏ chạy không dám ngoái đầu nhìn lại. Khi đến đây, tôi được người chồng này cưới, được thương yêu và tôi cũng có hai đứa con.
- Tôi được biết tôn giả Ca Chiên Diên đang ở gần đây, thôi ngày mai ta hãy mời ngài đến để bạn được sám hối.
Người bạn liền đến gặp tôn giả, đảnh lễ và thỉnh ngài đến nhà Soreyya thọ trai. Ngày hôm sau, khi tôn giả Ca Chiên Diên đến, Soreyya đã cung kính đón chào, mời ngài vào chỗ ngồi rồi quỳ xuống thưa:
- Bạch tôn giả, vào khoảng năm đó, chúng con ở thành Xá Vệ đã ra dòng sông tắm mát. Khi tôn giả đi ngang qua, con đã động niệm một cách sai lầm nên đã bị quả báo phải chuyển thành thân nữ. Bao nhiêu năm qua con đã làm vợ người này và sinh được hai đứa con, nhưng con biết rằng đó là một cái tội. Nay đối trước tôn giả, xin tôn giả hãy cho con sám hối ngăn ngừa tội này và mãi mãi về sau. Cúi xin tôn giả chấp nhận lời sám hối của con.
- Được, ta chấp nhận lời sám hối của cô.
Ngài Ca Chiên Diên vừa dứt lời, trong tích tắc Soreyya hóa thành thân nam như cũ. Người chồng đứng bên cạnh sững sờ thấy điều xảy ra trước mắt mình như một phép lạ, như một màn ảo thuật. Trong chớp mắt, cô Soreyya vợ mình đã biến thành người đàn ông rắn rỏi khỏe mạnh, khôi ngô sang trọng. Thanh niên Soreyya vui mừng quỳ xuống đảnh lễ tôn giả Ca Chiên Diên ba lễ. Lúc này, người chồng bối rối nói:
- Này bạn, dù sao chúng ta cũng đã có hai con, mặc dầu không thể là vợ chồng nữa, nhưng xin bạn hãy ở lại cùng tôi chăm sóc hai đứa con này.
Soreyya trả lời:
- Thưa bạn, tôi đã quá nhàm chán cuộc đời và luân hồi, giờ đây tôi thấy mọi chuyện thật tạm bợ, sống trên đời quá dễ tạo tội. Chỉ một ý nghĩ thôi cũng đã thành quả báo khốc liệt, huống hồ là trong suốt cuộc sống đằng đẵng này, ta đã có bao nhiêu cơ hội để phạm sai lầm. Vì vậy tôi xin phép được xuất gia làm đệ tử của tôn giả Ca Chiên Diên.
Thấy Soreyya quá cương quyết, người kia đành để anh ra đi. Sau đó Soreyya được tôn giả Ca Chiên Diên đưa về thành Xá Vệ và cho xuất gia tại đây. Sự kiện này đã làm chấn động cả kinh thành. Người ta kháo nhau rằng thanh niên Soreyya ngày xưa đã biến thành phụ nữ, trốn đi mất, sang thành phố khác làm vợ rồi sinh ra hai đứa con, rồi trở lại thân nam, xuất gia tu hành... Câu chuyện của ngài quá kỳ lạ, chấn động khắp nơi, tin đồn lan rất rộng, khiến dân chúng ùn ùn kéo đến tinh xá hỏi:
- Thưa ngài, ngài có phải là tôn giả Soreyya không?
- Vâng, tôi là Soreyya.
- Có phải trước kia ngài đã có thời gian biến thành người nữ chăng?
- Đúng vậy.
- Ngài có hai đứa con phải không?
- Thưa phải.
- Trong hai đứa con mà ngài từng làm cha và hai đứa con ngài từng làm mẹ, ngài thương đứa nào hơn?
- Tôi thương hai đứa con tôi làm mẹ nhiều hơn.
Tức là người mẹ thường thương con hơn người cha, đây cũng là tâm lý bình thường. Rồi hết người này lại đến người kia tới hỏi làm ngài hết chịu nổi, bèn trốn luôn không tiếp khách nữa. Lúc đó ngài cũng chán nản, thấy cuộc sống mong manh không thật, khi làm nam khi làm nữ, tội lỗi chồng chất như vậy. Từ đó ngài tinh tấn tu và chứng đạo luôn.
Một hôm có người gặp ngài đi khất thực liền chạy đến hỏi:
- Thưa ngài, con nghe nói rằng ngài thương hai đứa con mà ngài làm mẹ hơn hai đứa con mà ngài làm cha đúng không?
- Bây giờ tôi không thương đứa nào nữa.
Rồi ngài ôm bát đi luôn. Mọi người nghe được câu chuyện liền hỏi Đức Phật về đủ chuyện trên đời, về nhân quả, về tâm lý của người mẹ, người cha. Đức Phật trả lời qua bài kệ:
(43) Điều cha mẹ thân thích
Không làm được cho mình
Nhưng chính tâm hướng đạo
Giúp mình được nhiều hơn.
Phật dạy như thế để dập tắt câu chuyện đó, không cho mọi người hỏi tới hỏi lui mãi. Vì bây giờ mọi người cứ hỏi Soreyya thương đứa con nào, đứa gọi mình là cha hay là mẹ... thì thật là rắc rối, ngay cả việc cha mẹ thương nhiều hay ít cũng không quan trọng. Thôi mỗi người hãy quay về nhìn lại nội tâm của mình, cái tâm hướng đạo mới là điều đáng lo lắng, đừng tối ngày đi soi mói chuyện của người khác nữa. Phật muốn nhân đây dập tắt câu chuyện, đừng ai nhắc đến, cũng đừng xúc phạm nữa, bởi thật sự tôn giả Soreyya đã chứng đạo rồi. Đức Phật đã xác nhận như thế:
- Bạch Thế Tôn, trước đây Soreyya đã nói thương hai đứa con mình làm mẹ hơn hai đứa con mình làm cha. Nhưng tại sao giờ đây ai hỏi ông đều nói rằng không thương đứa nào nữa?
- Bởi Soreyya đã chứng đạo, đã dứt trừ mọi ràng buộc ái nhiễm nên không còn tình thương thường tình của cha mẹ nữa. Soreyya chỉ còn thương con bằng lòng từ bi bình đẳng như thương tất cả chúng sinh khác.
Sau đó, mọi chuyện chìm lắng rồi tắt hẳn, đến bây giờ chỉ còn được ghi lại trong kinh điển, để khi đọc lại chúng ta không khỏi ngạc nhiên, bởi một sự kiện lạ lùng như phép lạ của phù thủy đã từng xảy ra vào thời Đức Phật.
Đừng xúc phạm bậc Thánh
Bên Tây phương có câu chuyện cổ tích tên là “Beauty and the Beast” (Giai nhân và quái vật), kể về một cô gái được thuê làm giúp việc trong một tòa lâu đài mà người chủ luôn luôn giấu mặt. Một hôm cô tình cờ phát hiện người chủ thuê mình chính là con quái vật hình thù ghê sợ, luôn cau có, bực dọc và buồn bã. Nhưng cô gái này có lòng nhân ái nên vẫn kiên nhẫn đến giúp việc để lấy tiền về nuôi mẹ. Dần dần cô nhận ra rằng bên trong con quái vật kỳ dị kia là một trái tim nhân hậu, từ đó cô bắt đầu thấy quý mến, thương xót. Nhiều sự tình tiếp tục xảy ra, cho đến khi quái vật bị hại chết, cô gái đã đến ôm xác quái vật, khóc và nói lên một câu, không ngờ câu nói này là password (mật mã) để cứu sống con quái vật. Password này gồm ba chữ “I love you”.
Ngay đó ánh sáng tràn ngập, quái vật sống dậy và lập tức biến thành chàng hoàng tử khôi ngô tuấn tú. Nguyên nhân bắt nguồn từ ngày xưa, khi đó bà phù thủy là vợ bé của vua, vì ganh tỵ với vị hoàng tử chính trực, có thể cạnh tranh lên ngôi vua với con mình nên đã dùng phép thuật biến hoàng tử thành quái vật. Nhưng trong phép thuật của phù thủy có một đặc điểm là không cho phép hại người vĩnh viễn, luôn phải còn một kẽ hở để người ta có thể được cứu. Giống như Achilles có giỏi thế nào thì vẫn có nhược điểm nằm dưới gót chân, cũng vậy, phép thuật hại người vẫn có một password nào đó để hóa giải. Bà phù thủy này đã cài một password mà bà nghĩ rằng không bao giờ có ai tìm ra được, cũng không bao giờ có một cô gái xinh đẹp nào chịu nói câu “I love you” với một con quái vật cả. Nhưng chuyện đời thì không lường được, quả nhiên có người đã giải đúng password đó.
Tuy nhiên, chúng ta cũng đừng bắt chước cô gái trên mà nói câu đó, bởi ta không biết người trước mặt mình có phải là hoàng tử ẩn mình hay không. Nếu ta vội vàng chạy đến nói “I love you” có khi sẽ “đổ nợ”, vì không chừng kẻ kia lại là tên lưu manh. Cái password “I love you” chỉ nằm trong truyện cổ tích, còn trong thực tế, nếu có thiện cảm với ai, chúng ta hãy dùng một password khác. Ví dụ có người nào chân đi cà nhắc, mặt mày xấu xí đen đúa, cầm xấp vé số trên tay đi mời, nếu ta tưởng là hoàng tử rồi chạy đến nói “I love you” thì sẽ rắc rối lắm. Nên cái password đó không hiệu nghiệm, trong thực tế chúng ta phải dùng password khác, đó là “Đi chùa đi”, password này rất là hay.
Hoặc ta đang đến chùa nghe pháp tình cờ gặp một người mắt chỉ có một con, răng chỉ còn một hàm, bàn tay chỉ còn một cái, cánh tay chỉ còn một cái rưỡi, chân cũng vậy, rồi thêm cái nạng... tức là nhìn không khác quái vật lắm, thì cũng không nên dùng password của cô gái kia. Mà ta chỉ nên nói: “Hãy đi nghe pháp với tôi”, password này bảo đảm hơn.
Qua đây, ta cũng nhận ra rằng, truyện cổ tích của Tây phương nhấn mạnh đến quyền lực của phù thủy chứ không nói đến nhân quả. Đọc câu chuyện trên ta chỉ thấy một chút nhân quả thế này: vì bị hãm hại nên vị hoàng tử mang thân hình quái vật rất đau khổ và cau có, nhưng thẳm sâu bên trong trái tim chàng vẫn ấm áp, nhân hậu, cô gái chính là người đã nhận ra điều đó. Cô cũng là người có lòng trắc ẩn, dù biết con người kia khiến xã hội sợ hãi nhưng cô không nỡ xa lánh. Chỉ người tốt mới nhận ra điều tốt trong tim người khác, rồi thương xót và nói được câu “I love you”. Chính nhờ hai trái tim nhân hậu này gặp nhau nên điều kỳ diệu mới xuất hiện. Cuối câu chuyện, con quái vật biến thành hoàng tử trở lại, trị vì ngai vàng, còn cô gái lên ngôi hoàng hậu. Đây cũng là cái kết có hậu, cũng có một chút nhân quả trong đó. Tuy nhiên trong những câu chuyện của Tây phương, quyền lực của phù thủy vẫn được đề cao hơn.
Còn ở đây, trong truyện tích về ngài Ca Chiên Diên và Soreyya không hề có tác ý chủ quan của một phù thủy nào, cũng không có tác ý của ngài Ca Chiên Diên với ai. Chỉ có luật Nhân Quả âm thầm khách quan chi phối cả vũ trụ, người nào xúc phạm đến một bậc Thánh, nhất là xúc phạm bậc Alahán, thì ắt phải chịu quả báo tương xứng. Trong kinh Tứ Thập Nhị Chương gọi vị Alahán là “trụ động thiên địa”, nghĩa là dù vị đó hiền lành, yên lặng, bất động như hư như vô nhưng sức ảnh hưởng thì rúng động cả trời đất.
Nếu ta không may xúc phạm nhằm vị đó thì đời đời kiếp kiếp không bao giờ ra khỏi quả báo. Ngược lại, nếu ta tôn kính, cúng dường, thừa sự thì phước báo là không thể nào tưởng tượng được. Bởi các vị Alahán là ruộng phước cực kỳ màu mỡ, gieo một hưởng triệu triệu, tỷ tỷ lần. Soreyya đã xui xẻo tác ý bậy nhằm một vị Alahán, mà lại là một đại đệ tử của Đức Phật có công đức cực kỳ lớn, nên phải lập tức gánh quả báo.
Không khinh thường ai
Ngoài các vị A la hán, trên đời này vẫn có những bậc đáng kính mà chúng ta có bổn phận phải tôn trọng, học hỏi, bảo vệ... làm như vậy cũng được phước rất lớn. Ngược lại, nếu ta kiêu ngạo, hống hách, xem thường, nói bừa bãi thì quả báo cũng vô cùng thê thảm. Tự nhiên cuộc đời ta sẽ đi từ thất bại này sang thất bại kia, không hiểu tại sao.
Chúng ta thường nghĩ rằng hễ mình giỏi thì sẽ thành công, nhưng không, rất nhiều người tài đã chôn đời mình trong nghèo khổ cô quạnh, chỉ bởi vì họ ỷ vào cái tài của mình rồi kiêu ngạo, ngang tàng, hung dữ, hống hách.
Vì thế tài giỏi chỉ là một yếu tố nhỏ, yếu tố then chốt tác động đến cuộc đời ta vẫn là phước. Mà cái phước này đến từ đâu? Đầu tiên là lòng từ bi, thứ hai là biết kính trọng người đáng kính. Thời đại này rất khó có một vị Alahán uy đức sáng ngời cho ta đến mà đảnh lễ, kính ngưỡng. Ta chỉ biết rằng trên đời vẫn còn có những bậc Thánh, đó là con người đã làm được nhiều việc tốt, là người ấp ủ những ước mơ cao đẹp trong tim và là người có tâm hồn chứa đầy đức hạnh như ngọc ngà châu báu. Nhưng nhìn bên ngoài ta không nhận ra được. Cho nên an toàn nhất là sống trên đời ta đừng bao giờ xem thường ai cả. Còn nếu ta lỡ xúc phạm hay khinh thường ai, mà lỡ xui đó là người đáng kính thì hậu quả càng không thể lường được - cuộc đời mình sẽ lận đận hết lúc này đến lúc khác.
Do đó, từ đây chúng ta có ba tâm nguyện để đề phòng trường hợp này: Thứ nhất là nếu lỡ bị ai chê bai, rầy trách, la mắng thì ta hãy biết ơn, bởi có khi đó là một vị Thánh đang dạy dỗ mình. Trước đây ta đã từng ngang tàng, bướng bỉnh, ai nịnh ta chịu, còn ai rầy ta phản ứng lại gay gắt, đâu ngờ người rầy mình lại là một vị Thánh nên sau này ta mắc quả báo. Cho nên phương châm thứ nhất là nếu lỡ bị ai rầy la trách mắng ta đều biết ơn, xem như đó là lời dạy dỗ của một vị Phật tương lai.
Thứ hai, ta hy vọng ai cũng tốt, không muốn ai xấu cả. Mỗi khi nghe về ai, mỗi khi nói đến ai, lúc nào trong tâm ta cũng hy vọng rằng họ là người tốt. Như thế ta chẳng những không mắc quả báo, mà còn được cái phước là chính mình sẽ tốt lên từng ngày, từng ngày. Còn nếu nghe người này khen người kia mà khó chịu (tức là đố kỵ), hoặc nghe người này chê người kia mà tin ngay, không ngờ người bị chê là người tốt thì ta đều đã tạo nghiệp và quả báo về sau là không tránh khỏi.
Thế nên dù con người khen nhau hay chê nhau và dù cuộc đời đầy khen chê, thương ghét, đầy bất trắc, hận thù qua lại... thì giữa biển khơi đó, ta vẫn như đảo cồn vững chắc với lòng bao dung rộng lớn, lúc nào cũng yêu thương con người và thầm mong cho mọi người tốt lên, không muốn ai xấu cả. Nếu biết ai là người xấu ta cũng không khinh dể, mà trái lại ta càng thương xót nhiều hơn và hy vọng một ngày nào đó họ sẽ trở nên thánh thiện, thanh cao, tốt đẹp. Phương châm thứ hai là vậy.
Tuy nhiên, chúng ta còn một phương châm thứ ba, đó là phải khôn ngoan tỉnh táo, đừng dễ tin kẻo bị lừa. Ta mong cho mọi người đều tốt nhưng ta không tin rằng ai cũng tốt. Ví dụ ta biết người đó là xấu, hoặc ta gặp người xa lạ chưa biết tốt xấu ra sao, thì ta cũng đều mong cho họ tốt lên; nhưng nếu bắt ta phải tin rằng họ tốt thì sao? Phải dừng lại, không vội tin ngay. Đó chính là phương châm thứ ba.
Tóm lại, chúng ta có ba phương châm. Thứ nhất, nếu có ai chê rầy trách mắng, ta phải biết ơn vì có thể đúng là ta đã phạm sai lầm, hoặc nếu bản thân không phạm thì ta vẫn biết ơn và cố gắng giữ mình để không rơi vào cái lỗi như họ đã chê. Thứ hai, ta mong mọi người đều tốt, không muốn ai xấu cả. Và thứ ba là cảnh giác, không tin rằng ai cũng tốt.
Làm trọn bổn phận
Trong câu chuyện, vì chịu quả báo nên Soreyya trong một kiếp phải chuyển thân từ nam thành nữ và có hai đời sống trái ngược nhau. Trước đó thì làm cha làm chồng, sau lại làm vợ làm mẹ. Trước là người đàn ông hào phóng cứng rắn, sau lại là người phụ nữ dịu dàng, mềm mỏng. Trước là con người giao du rộng rãi, sau phải sống đoan trang, khép kín. Nghĩa là trong một kiếp Soreyya phải sống đến hai cuộc đời trái ngược nhau, rất kỳ lạ.
Thật ra tất cả chúng ta đều như thế, nhưng khác là chúng ta trải qua nhiều kiếp sống khác nhau nên ta không biết mà thôi. Ví dụ một người bây giờ đang là nữ, biết đâu trước kia đã từng mang thân nam; hoặc một người đang là nam, có khi cũng đã từng là nữ. Thế nên chúng ta thường có tính cách pha trộn giữa nam và nữ. Ai từng mang thân nữ trong nhiều kiếp thường có thói quen dịu dàng, mềm mỏng, đoan trang, sống khép kín. Còn ai từng làm nam thì kiếp này dù có thể là nữ nhưng vẫn còn chút ngang tàng, bướng bỉnh, nghịch ngợm. Hầu hết chúng ta đều bị lẫn một chút giữa hai tính cách, vì đã từng trải qua nhiều kiếp luân hồi trong nhiều thân phận.
Tuy nhiên, trong cảm nhận của con người bình thường thì chúng ta mong rằng nữ hãy ra nữ và nam ‘làm ơn’ ra nam. Tức là người nam xin đừng õng ẹo, mà người nữ cũng đừng ngang tàng. Ví dụ đây là cái ly và kia là đĩa đựng ly, nếu là đĩa thì hãy là đĩa, nếu là cái ly thì hãy là cái ly. Nếu hai cái lai lai giống nhau, ly không ra ly, đĩa không ra đĩa thì thật là khó sử dụng. Hoặc cái bếp hãy là cái bếp, cái nồi hãy là cái nồi, nếu bếp cũng lai lai cái nồi, nồi cũng lai lai cái bếp thì ta không biết làm sao để dùng. Cho nên nữ hãy ra nữ và nam hãy ra nam.
Nếu nhân quả cho mình làm người nữ, hãy tô điểm cuộc đời với sắc thái dịu dàng, đoan trang, chu đáo của người nữ và cũng biết tu hành. Còn nếu nhân quả cho mình làm người nam thì hãy đắp xây cho đời với tính chất gánh vác, trách nhiệm, độ lượng của người nam và cũng phải biết tu hành. Tại sao phải như vậy? Bởi thông thường, điều chúng ta khó chịu nhất với một người nữ là sự ngang tàng, và điều khó chịu nhất với một người nam là sự vô trách nhiệm. Vì vậy nếu đóng vai nữ, hãy tô điểm cuộc đời, giữ gìn gia đình mình bằng sự dịu dàng thương yêu; còn nếu đóng vai nam, ta hãy gánh vác và có trách nhiệm.
Riêng Soreyya trong một kiếp phải đóng cả hai vai và vai nào cũng trọn vẹn, tốt đẹp. Khi làm người cha thì đầy trách nhiệm, khi làm người vợ thì dịu dàng chu toàn bổn phận, rất hay. Cũng bởi vì trong tâm ngài có đạo đức âm thầm do công phu tu hành từ kiếp nào đó, nhờ vậy nên hiện đời ngài mới chứng được Thánh quả Alahán. Ngài vừa làm nam vừa làm nữ, đến khi trở lại là người nam thì đắc đạo luôn. Nhân quả thật đặc biệt.
Nếu chúng ta đưa ra so sánh giữa nam và nữ ai có phước hơn thì không thể khẳng định chắc chắn được. Vì giả dụ nói rằng người nam nhiều phước hơn cũng chưa đúng, bởi ta vẫn thấy có những người đàn ông phải đi xin ăn và có những phụ nữ làm đến nữ hoàng. Cho nên, ta không thể khẳng định phước của giới nào nhiều hơn, chỉ có thể tùy vào nhân quả mà thôi.
Tuy nhiên, trên tổng quát chúng ta cũng có thể phân biệt một chút. Ví như, người phụ nữ thường khéo léo hơn nhưng lại thua người đàn ông về sức mạnh cơ bắp. Đó là lý do ta thấy có tình trạng người nữ bị ngược đãi, dễ bị bắt nạt do sức khỏe kém (trừ trường hợp người nữ vô địch Teakwondo thì đừng đụng tới thôi). Hoặc phụ nữ hay quan tâm đến vấn đề chi li hơn và cũng ích kỷ nhỏ nhen hơn người nam một chút.
Ở đây Soreyya vì còn phước nên khi chuyển sang nữ thì chuyển trọn vẹn, sống như một phụ nữ thật sự và cũng được cưới xin, có một người chồng thương yêu bảo bọc mình. Sợ nhất là trường hợp đang chuyển nửa chừng thì ngừng lại, trở nên lơ lớ giữa nam và nữ. Đây cũng là người rất nặng nghiệp, không được phép xuất gia. Người nam ra nam hẳn, nữ ra nữ hẳn coi vậy vẫn có phước, vẫn dễ tu hơn là người chuyển nửa chừng rồi ngừng lại.
Nhìn lại mình, nếu ta thấy mình đang ở trong tình trạng chuyển nửa chừng thì hãy lễ Phật sám hối thật nhiều, từ từ rồi sẽ hết và trở lại đúng với giới tính của mình. Trên thực tế, có rất nhiều người hiện nay đang rơi vào trạng thái lưng lửng như thế, khoa học cũng bế tắc không biết lý giải hay chữa trị thế nào. Có những thanh niên trưởng thành lấy vợ, sinh con bình thường rồi bỗng nhiên không rõ ràng về giới tính của mình. Tự nhiên không còn thương người vợ của mình nữa, mà lại đi thương anh chàng đồng nghiệp chẳng hạn. Khoa học không biết giải thích ra sao. Trường hợp đó cũng tương tự như Soreyya, nhưng nặng nghiệp hơn nên chuyển nửa chừng thì ngừng lại, khiến gia đình, vợ con khổ sở vô cùng. Người rơi vào trường hợp này phải sám hối rất nhiều, bởi họ đang có cái nghiệp gì đó rất nặng.
Sở dĩ ta mắc cái nghiệp này là do đã từng gây tạo một tội lỗi gì đó về tình yêu, tình cảm, tính dục... nên mới bị phát sinh vấn đề rắc rối về giới tính. Trong đạo Phật có giới cấm tà dâm, cấm ngoại tình cũng là tránh cho chúng sinh không tạo nghiệp n ày, để đời sống được ổn định, không bị quả báo phải chuyển lơ lớ như thế .
Trong cõi dục (cõi dục là từ cõi trời dục giới trở xuống đến cõi người, đến tận cõi súc sinh, địa ngục), vì dục là gốc nên giữa người nam và người nữ có tính thu hút lẫn nhau. Nam nữ lớn lên, gặp nhau rồi đem lòng yêu mến, nếu hợp duyên thì thành vợ thành chồng, đó là điều rất tự nhiên, bởi cõi này là cõi dục. Chỉ những ai tu hành thoát khỏi cõi dục và được sinh lên cõi trời (phải là cõi trời Sắc giới trở lên) thì ái dục mới biến mất. Trên những cõi đó các thiên nữ rất thanh tú, các thiên tử cũng quang minh dĩnh ngộ nhưng họ sống với nhau chỉ như bạn, như anh em ruột thịt, không hề động tâm ái dục. Còn lại, những cõi trời thấp hơn vẫn nằm trong cõi dục nên chư Thiên ở đó vẫn chưa thoát khỏi ái dục.
Sám hối chuộc tội
Soreyya may mắn được sám hối với tôn giả Ca Chiên Diên nên ông lập tức hết sạch tội lỗi và thoắt một cái đã biến lại thành người nam, như một phép lạ. Nghĩa là, nhờ được sám hối trực tiếp nên tội xưa của ông mau hết. Còn chúng ta thì sao? Ngẫm lại trong vô lượng kiếp đến nay chúng ta đã tạo biết bao nhiêu tội lỗi, đã xúc não vô số chúng sinh nhưng liệu ta đã xin lỗi được mấy người? Rất ít, hầu như không. Những người từng bị ta mắng chửi thậm tệ hoặc bị ta tranh đoạt, hãm hại ở kiếp trước, kiếp này ta không thể gặp lại để chuộc lỗi. Hầu hết chúng ta đều không có cơ hội để sám hối trực tiếp với người mà mình đã gây tổn hại, cho nên cái nghiệp kéo rất dài. Vì vậy những ai trong kiếp này thường nhớ nói lời xin lỗi, “excuse me”, vậy chứ cũng đỡ tội rất nhiều.
Tuy nhiên, khi gặp được Phật Pháp, chúng ta được dạy một cách để bù lại việc không được xin lỗi trực tiếp với người mình đã hại, đó là sám hối với Phật. Nhưng với điều kiện là ta phải sám hối rất chân thành, rất tha thiết và nhiều ngày, nhiều tháng thì những tội xưa mới vơi dần. Cũng bởi lẽ đó nên trong đạo Phật có hẳn một nghi thức lễ Phật sám hối, người tham gia sẽ sám hối những tội lỗi họ đã gieo với chúng sinh mà không còn cơ hội để chuộc lại nữa.
Con nguyện lúc nào cũng nhớ rằng
Tội xưa cần sám hối ăn năn
Để lòng thanh thản theo năm tháng
Nghiệp nhẹ, đường tu bớt khó khăn...
Sự giúp đỡ chân thật
Việc ngài Soreyya sau khi thành bậc Thánh thì thương các con mình bình đẳng như tất cả chúng sinh là chuyện đương nhiên, ta không giải thích. Còn bài kệ của Phật thì nhắn nhủ rằng tình thương nào cũng đáng quý, dù là tình thương của người cha, người mẹ, của người bà con thân thích hay của bạn bè chúng ta đều trân trọng cả. Tuy nhiên, dù quý đó, dù thương đó, nhưng điều mà ta giúp nhau thật sự không nhiều. Điều quan trọng nhất vẫn là cái tâm hướng đạo của ta. Vì thế từ nay trở đi nếu ta thương ai, hãy giúp người đó hiểu đạo, khuyến khích họ lễ Phật, tạo phước, hướng dẫn tu tập, tọa thiền... Đây là sự giúp đỡ cao cả, tốt đẹp nhất. Đặc biệt là tọa thiền. Vì ngồi thiền rất khó, cực kỳ tê chân, đau nhức, mệt mỏi, nhưng chỉ khi nào ta ngồi thiền được ổn định thì căn cơ tu hành của ta mới vượt lên được.
Qua bài Pháp Cú với những chuyện tích kỳ lạ trên, chúng ta mong rằng mọi người sống trên đời đều biết thương yêu, tôn trọng, trân quý lẫn nhau để đừng bao giờ vô tình xúc phạm ai.
Trần gian gặp nhau thành duyên nhiều kiếp
Xin tỏ chút lòng quý mến thương yêu
Biết đâu sau này tái sinh chuyển kiếp
Giúp nhau hoàn thành nguyện ước cao siêu...











