Hương thơm đặc biệt nơi thân Phật
(54) Hương các loài hoa thơm
Không ngược bay chiều gió
Nhưng hương người đức hạnh
Ngược gió bay khắp nơi
Hương của bậc chân nhân
Tỏa khắp mọi phương trời.
(55) Hoa chiên đàn, già la
Hoa sen, hoa vũ quý
Giữa những loài hương ấy
Giới hương là vô thượng.
Bài kệ Pháp Cú này rất quen thuộc, được trích dẫn trong rất nhiều bài giảng vì ý tứ quá hay, dù truyện tích không đặc biệt lắm. Câu truyện tích như sau:
Ngài Ananda là thị giả của Đức Phật nên luôn được hầu cận bên cạnh Phật. Những lúc Phật vào trong hương phòng, ngài thường ở bên ngoài ngay gần đó để nếu có ai đến thăm Phật, ngài sẽ ra đón tiếp hỏi han, xem như lọc khách trước rồi mới quyết định có nên đưa vào gặp Phật hay không. Lúc Phật đi đâu xa, ngài cũng là người sắp xếp đồ đạc hành lý mang theo. Ngài là một thị giả hết sức tận tụy, bởi lòng thương kính cũng như sự trung thành của ngài đối với Đức Phật đã đầy ắp và hoàn toàn tuyệt đối.
Vì thường ở gần Phật nên ngài phát hiện một điều là thân Phật luôn tỏa ra một hương thơm tự nhiên rất lạ. Dù Đức Phật có đi du hành qua nhiều vùng đất, trải qua nhiều ngày không tắm, mùi hương ấy vẫn dìu dịu, không mất. Thời nay, chúng ta có sẵn vòi nước, mỗi ngày đều tắm ít nhất một lần, nhiều khi vào ngày quá nóng ta tắm đến vài ba lần. Còn vào thời xưa, tìm được một hồ nước để xuống tắm hoặc tắm xong giặt được bộ đồ không phải dễ. Vì lý do này nên người Ấn Độ xưa rất ít tắm, 7 ngày mới tắm một lần là chuyện bình thường. Thậm chí, vì chư tỳ kheo quá đông trong khi hồ nước không phải vô tận nên trong Tăng đoàn đã chế ra luật là các vị phải thay phiên nhau tắm, cứ 15 ngày mới được xuống tắm một lần. Đức Phật cũng ít tắm vì phong tục chung như thế. Nhưng đặc biệt là dù ít tắm mà cơ thể Người vẫn luôn tỏa ra mùi thơm thoang thoảng, những người ở gần cảm nhận rất rõ. Mùi hương này gần giống như mùi của các loại gỗ quý (gỗ chiên đàn hay gỗ trầm), phảng phất như hương của các loài hoa hay loại rễ cây thơm, chứ không hoàn toàn giống bất cứ mùi hương nào cả.
Có những loại cây thân thơm, hoa thơm, lá thơm mà lại không thơm bằng rễ. Lạ như vậy. Nếu chúng ta đào xuống đất và lỡ chặt vào rễ thì lập tức mùi thơm sẽ bừng lên. Mấy mươi năm trước, chúng tôi có quen một anh làm bảo vệ ở chợ, trong những giấc mơ liên tiếp anh cứ thấy Đức Phật Di Lặc xuất hiện. Đến một ngày, trong giấc mơ có người chỉ anh đào nền nhà lên, anh lật đật làm theo, quả nhiên dưới nền nhà có một rễ cây ngoằn nghoèo, cuốc vừa chặt trúng thì mùi hương thơm lừng xông lên khắp nhà. Đó chỉ là phần rễ mọc tự nhiên dưới đất mà không hề ló lên thành một thân cây nào cả. Anh cứ phăng theo cái rễ, tìm thấy phần rễ cuối cùng đang bao quanh một vật gì đó. Gỡ hết rễ ra, anh phát hiện bên trong là bức tượng Phật Di Lặc. Anh liền đem về thờ phụng chu đáo đến bây giờ, bức tượng rất linh thiêng.
Hương thơm của Đức Phật cũng tương tự như thế, mùi thơm ấy gần giống với gỗ chiên đàn, có một chút giống mùi của các loại hoa và tỏa mùi thơm như một loại rễ cây quý hiếm nào đó. Đặc biệt là mỗi lần Đức Phật đi ở đầu gió, đoàn người đi sau đều nghe mùi thơm từ thân Phật thoảng đến rất rõ. Còn nếu gió ở đằng sau thổi tới thì mọi người ít nghe hơn, vì gió đã đưa mùi hương bay về phía trước.
Ngài Ananda thường đi ngay sau Đức Phật, nên mỗi khi gió thổi xuôi hay thổi ngược, ngài cũng có lúc ngửi được mùi hương, có lúc lại cảm nhận hương thơm rất rõ. Việc này khiến ngài suy ngẫm rằng ngay cả mùi hương nơi thân Phật quý như thế, đặc biệt như thế mà cũng không thể bay ngược chiều gió để mọi người luôn ngửi được. Không biết trên thế gian còn có mùi hương nào siêu việt hơn hương thơm nơi thân Phật, để dù gió thổi thế nào, người xung quanh cũng vẫn ngửi thấy? Ngài cứ thắc mắc như thế mà không sao giải đáp được, cuối cùng đành đến hỏi Phật.
Ngài Ananda muốn hỏi đến mùi hương vật chất siêu việt nào đó, nhưng Đức Phật lại nói đến mùi hương thuộc về tinh thần. Đó là giới hương, đức hương, định hương, tuệ hương. Tức là khi một người sống chân chính, hiền thiện, hết lòng giúp người, giữ gìn giới cấm, người đó sẽ được cả trời, người, thánh thần tán thán. Đương nhiên hương thơm này không bị lệ thuộc vào chiều gió, nên dù người đứng ở đâu cũng luôn cảm nhận được rõ ràng. Câu trả lời thật độc đáo, không chỉ giải quyết được thắc mắc của ngài Ananda, mà còn nhắc nhở cho chúng ta về giá trị của đạo đức và sự tu tập tâm linh.
Câu truyện tích đã nhắc đến một quý tướng trong 32 tướng tốt và 80 vẻ đẹp của Đức Phật, đó là cơ thể cực kỳ thơm. Không chỉ riêng Đức Phật mà bất cứ ai trên đời cũng vậy, người nào có cơ thể thường tỏa mùi thơm nhè nhẹ cũng chắc chắn là người sang quý.
Vì vậy, muốn biết mình có quý tướng về mùi hương hay không chúng ta hãy thử không tắm suốt 7 ngày, nếu những người đứng gần cứ né dần, né dần thì biết là mình chưa có quý tướng. Còn nếu họ không phản ứng gì, coi chừng tướng của ta cũng thuộc loại quý. Thật sự có những người như vậy, nhiều khi vài ngày họ không tắm, đến lúc mang bộ đồ đi giặt vẫn không nghe mùi khó chịu, ngửi lên còn thấy thơm phảng phất. Đây là hạng người có quý tướng. Ngược lại, không ít người vẻ ngoài rất đẹp, quần áo sang trọng bảnh bao, nhưng chỉ cần ngồi làm việc từ sáng đến trưa là không ai đến gần được nữa, vì mùi cơ thể quá nặng. Đây cũng là một phá tướng, người này phải sám hối rất nhiều.
Những người coi tướng số thường chú ý về những cái không hình tướng hơn là dáng vẻ bề ngoài. Chẳng hạn, họ sẽ nghe âm thanh và mùi cơ thể trước rồi mới nhìn tới hình dáng. Tuy nhiên, vì thời nay có quá nhiều loại nước hoa, dầu thơm, xà phòng... nên các thầy tướng số, thầy bói không thể đánh giá chính xác bằng mùi hương được nữa, chỉ còn nghe âm thanh để nhận biết mà thôi. Ví dụ, một vị khách bước vào, ông thầy sẽ hỏi một vài câu bâng quơ: “Cô từ đâu đến?”, “Anh đi đường có mệt không?” để nghe họ trả lời một tiếng, chỉ cần thoáng nghe qua là vị thầy biết người kia sang hay hèn ngay. Không thể che giấu được. Nếu người đó bên ngoài đẹp đẽ bảnh bao nhưng giọng nói vô lực, bần tiện, biết ngay họ không có tiền và cũng khó thành công. Ngược lại, một người nhìn nghèo khổ, có khi quần áo còn rách rưới xơ xác mà nói giọng lại vang vang như chuông, người này trước sau gì cũng rất giàu, rất sang.
Giọng nói sang là do phước mà có, chứ không phải nhờ tập luyện. Nên nếu ngày nào ta cũng gào thét, hát karoke, giọng ta cũng không thể hay lên được, các thầy bói sẽ nhận ra ngay. Nghe giọng ta họ sẽ nói: “Anh rất khỏe, tiếng nói tốt...” – khỏe thôi chứ không sang, tức là tiếng nói cũng vang nhưng không sang. Sang là cái chất gì đó mà những ai có trực giác nhạy bén mới cảm nhận được.
Vậy muốn có được giọng nói sang tốt, báo hiệu cuộc đời suôn sẻ thành công, chúng ta nên làm gì? Hãy lạy Phật, thương người thật lòng, thường hay giúp người, không bao giờ nói bậy, chỉ nói điều chính đáng, giúp con người thương yêu nhau và bớt buồn thêm vui... Qua nhiều năm tích lũy thiện nghiệp như thế, giọng nói ta sẽ bắt đầu vỡ ra, nghe sang hơn, cuộc đời cũng gặp nhiều may mắn. Chúng ta có thể nói thử một đoạn rồi thu âm lại, sang năm sau lại thu âm tiếp đoạn khác rồi mở lên nghe, so sánh với năm trước để biết mình đã tu tiến hay chưa. Ngoài giọng nói, các thầy bói còn nhìn vào thẳm sâu trong ánh mắt để đọc được nội tâm hay phước đức của con người. Như vậy, để đánh giá một người, chúng ta có thể dựa vào giọng nói, ánh mắt, mùi cơ thể, cuối cùng mới đến gương mặt, dáng vẻ.
Trong truyện tích trên, ngài Ananda đã đi tìm một mùi hương siêu việt nhưng vẫn thuộc về vật chất và đã được Đức Phật cho biết rằng: Trên đời không có loại hương nào bay ngược chiều gió được, chỉ có hương của người đức hạnh mới có thể ngược gió hương bay. Dù ở đầu gió hay cuối gió chúng ta cũng đều thương mến người đã biết tu hành, giữ giới, thương yêu con người, giúp đỡ tha nhân theo lời Phật dạy. Và mùi hương ấy sẽ dần dần được mọi người nhận ra, quý trọng, tin tưởng, khen ngợi.
Ở đây, Đức Phật còn đặc biệt khẳng định rằng, người chân chính như thế sẽ được cả trời, người, thiên thần, thánh thần tán thán ủng hộ. Nghĩa là, khi sống giữa loài người với nhau, đôi lúc chúng ta cũng biết ai tốt, ai xấu và với những người tốt, có khi ta thương yêu mà có khi lại ganh tỵ, bởi ta còn là phàm phu. Nhưng trên cõi trời các vị có trí tuệ hơn, độ lượng hơn và công bằng hơn nên luôn quý mến, dõi theo và ủng hộ những người tốt ở cõi này. Nhiều người trong chúng ta đã biết điều này nhưng tiếc là ta thường hay quên.
Chúng ta cứ tưởng chỉ mình biết tâm mình, chỉ mình biết những việc làm của mình lúc xung quanh không có ai, nhưng sự thật là tâm ta thế nào thần thánh trên cao đều biết hết, thậm chí các vị còn biết rõ hơn ta. Những việc ta làm trong bóng tối cũng vậy, không bao giờ che giấu được các vị.
Hương đức hạnh bay đến tận cõi trời
Đa phần ai cũng nghĩ mình tốt, không ai cho mình là xấu cả. Chỉ người nào thật tâm tu hành, bắt đầu có trí tuệ mới chịu nhận mình còn xấu. Đây cũng là lý do vì sao người ta hay tranh cãi với nhau. Chẳng hạn, hai chiếc xe đang đi giữa đường bất ngờ va vào nhau, xe hư không cần biết, cơ thể trầy trụa chảy máu cũng không cần biết, hai bên cứ đứng lên mắng nhau trước đã. Ai cũng tìm cách đổ lỗi cho người khác mà hiếm khi nào chịu bình tĩnh nhìn lại lỗi mình. Người chưa có trí luôn hành xử như thế. Còn những người khi gặp chuyện, chưa biết lỗi do ai mà đã tới xin lỗi thì ta có thể khẳng định họ đã có đạo đức, có trí tuệ rồi.
Trong cuộc sống, mỗi khi gặp chuyện bất bình trái ý chúng ta hay tìm ai đó để kết tội. Hoặc mỗi khi bị người trên rầy, ta cũng không chịu nhận lỗi về mình mà lại cho rằng kẻ xấu nào đã mách lẻo, nói xấu sau lưng khiến mình bị trách mắng. Còn mình vẫn tốt đẹp, thánh thiện, tuyệt vời và dĩ nhiên là hoàn toàn vô tội. Khi ta nghĩ như thế nghĩa là ta đang kết tội ai? Kết tội người trên của mình, người ấy có thể là cha, mẹ hay thầy mình. Như khi thầy rầy la, trách phạt, ta không nhận lỗi mà chăm chăm đi tìm xem ai là người mách lẻo, thì không khác nào ta đang kết tội thầy mình không có trí tuệ và kết tội huynh đệ của mình là xấu. Tại người huynh đệ xấu nên mới mách lẻo và tại ông thầy không có trí nên mới mắng oan, còn ta tốt vô cùng.
Việc ảo tưởng mình là người tốt luôn chiếm lấy tâm hồn ta, chi phối từng ý nghĩ của ta. Nhưng thần thánh trên cao không bị điều đó. Các vị công bằng hơn, sáng suốt hơn và nhìn thấy được bản chất tốt xấu trong sâu thẳm mỗi con người nơi cõi trần này nên các vị biết ai là người tốt thật sự để gìn giữ, thủ hộ. Còn cái tốt đẹp mà con người tự phong cho mình thì không có gì đảm bảo cả.
Bất cứ ai trên đời cũng tự nhận mình là tốt nhưng điều này lại “không hề có tem bảo hành, chưa có giấy chứng nhận ISO 9000”. Vì vậy, hãy yên chí rằng, chúng ta chắc chắn vẫn còn lỗi lầm, chưa bao giờ tốt hoàn toàn cả. Chừng nào ta thật sự tốt, đức hạnh của ta sẽ giống như hương thơm bay ngược chiều gió, tỏa lên cả thiên giới khiến chư thiên thương yêu, ủng hộ. Tuy nhiên, ta cũng cần lưu ý rằng, tốt đến nỗi động lòng trời là điều không dễ làm. Đa phần con người ta thường nghĩ cho mình trước khi nghĩ đến kẻ khác, hiếm có ai theo khuynh hướng ngược lại là lo lắng cho tha nhân trước khi tính toán cho bản thân. Hoặc chúng ta chỉ hơi tốt một chút nên chỉ đủ động lòng người hay vị thổ thần gần đó, chưa đủ động lòng trời.
Ví dụ như trong ngày Tết ta nấu được 10 cái bánh chưng, biết trong xóm có người nghèo khổ, neo đơn, ta mang ít bánh sang tặng. Việc này được ông thổ địa khen hoặc những vong linh gần đó cảm mến nhưng vẫn chưa đủ động lòng trời. Để động đến cả thiên giới, ta phải sống cực kỳ tốt, cả đời tận tụy hy sinh không tiếc công sức, phải làm được những việc rất khó làm, không ai làm được mà mình làm được.
Có lần sau cơn bão, chúng tôi đến thăm một số đơn vị bộ đội biên phòng, chứng kiến các đồn biên phòng đều bị gió bão thổi sập hoặc bị tốc mái. Đến khi vào nói chuyện với các chiến sĩ, nhìn lên bảng phân công thấy dòng đầu tiên là “giúp dân dựng lại nhà”, dòng dưới cũng “giúp dân dựng nhà lại” dòng dưới nữa là “như trên”, tức là đồn sập các anh không lo khắc phục mà dồn sức dựng nhà cho dân trước. Sang đồn biên phòng khác, các anh kể rằng trước đây đơn vị có mở lớp học tình thương dạy cho con em của ngư dân vùng đó. Họ quanh năm lênh đênh ngoài biển rồi lo buôn bán bỏ con lăn lóc không ai dạy dỗ, các anh sợ chúng hư hỏng nên mở lớp học tình thương để dạy dỗ, uốn nắn lại. Không may là cơn bão vừa rồi làm sập luôn lớp học, khiến các em phải nghỉ một thời gian.
Một anh đồn trưởng kể rằng lúc bão thổi vào Vũng Tàu, cây cối, cột điện đều ngả nghiêng, không còn đường đi. Trước đó, người dân đều đã sơ tán lên đồn biên phòng, nhưng bất ngờ có tin báo về là có một người ở lại giữ nhà bị cây ngã làm gãy xương sống. Đồn trưởng lập tức điều hai chiến sĩ chạy băng qua cơn bão đến ứng cứu. Lúc này, ngoài đường rất nguy hiểm, gió bão thổi mạnh làm mái tôn bay vèo vèo, có người mới bị tôn bay cắt ngang cổ... Trong cơn nguy hiểm như thế, các chiến sĩ vẫn băng băng tìm đến căn nhà gặp nạn, đẩy thân cây ra, tìm cách đưa người bị thương tới bệnh viện kịp thời. Các anh biết rõ những mối đe dọa đang chờ đợi trên đường đi, rủi ro có thể xảy ra bất cứ lúc nào và mạng sống của các anh đang bị đe dọa từng giây phút. Nhưng các anh vẫn chấp nhận tất cả để bảo vệ mạng sống của nhân dân và hoàn thành nhiệm vụ được giao. Những hy sinh lớn lao, bất kể thân mạng như thế mới có thể động lòng trời được.
Quay trở lại câu chuyện, Đức Phật đã nói rằng người giữ gìn giới hạnh, thương yêu, giúp đỡ mọi người (Phật nói rất rõ là phải giúp đỡ) và an trú trong Chánh pháp thì hương đức hạnh của người đó động lên cả cõi trời, sẽ được thần thánh thương yêu, ủng hộ.
Trong cuộc sống, đôi khi ta có những may mắn kỳ lạ, dường như không thể lý giải được. Ví dụ, lúc nào đó ta đang rơi vào bế tắc tuyệt vọng nhưng bất ngờ được cứu giúp rồi vượt qua. May mắn này có thể do nhân quả đời xưa, nhưng cũng có thể do sự can thiệp của thần thánh trong hiện tại. Vì nhân quả đời xưa có khi chưa đủ để hiện ra quả báo lành một cách tự nhiên, trong khi tâm ta đã thay đổi, ta đã quy y Phật, đã biết thương người và nguyện lòng sẽ xả thân vì cuộc đời. Ta mới chỉ phát nguyện như vậy chứ chưa làm được nhiều nên quả báo chưa tới, nhưng tấm lòng đó đã được các vị thần thánh trên cao ghi nhận. Vì thế, khi ta gặp bất hạnh, rủi ro, các vị đã bí mật can thiệp và giúp ta thoát nạn một cách kỳ lạ. Chỉ cần thiện tâm đã phát khởi mạnh mẽ thì các vị ở cõi trên sẽ lập tức âm thầm thủ hộ, giữ gìn. Đây cũng là một dấu hiệu tốt.
Đừng vội tin
Cuộc đời muôn mặt nên chúng ta luôn phải cảnh giác. Không ít người giàu đã dùng tiền để điểm tô danh tiếng cho bản thân như làm từ thiện rồi nhờ người viết bài đăng báo ca ngợi mình. Lúc đó, ta cũng nghe lời khen, nhưng tiếng khen này không được coi là hương của người đức hạnh ngược gió bay khắp nơi, mà chỉ là một chút thủ thuật. Do đó, mỗi khi thấy ai được khen, ta cũng khoan tin rằng họ có đức hạnh. Tương tự, nghe ai bị chê bai, thậm chí bị báo chí công kích quyết liệt, ta cũng đừng vội tin rằng họ xấu, vì biết đâu họ đang bị ai đó mưu hại. Trong thời đại ngày nay, sự thật đến với chúng ta nhiều lúc đã bị biến đổi qua nhiều trung gian, qua ý kiến của người này, lời nói của kẻ kia. Thậm chí, những phương tiện truyền thông đáng tin nhất đôi khi cũng bị sai lệch, không chính xác lắm.
Dù trên nguyên tắc tổng quát thì hương người đức hạnh sẽ ngược gió bay khắp nơi, nhưng trong thực tế cuộc sống vẫn có một vài trường hợp ngoại lệ. Kẻ có tiền dùng thủ thuật để tự đánh bóng tên tuổi hoặc người lương thiện lại bị bêu rếu, nói xấu khắp nơi... Đó là những trường hợp nằm ngoài lẽ thường. Chúng ta cũng thấy một thực tế là ở những quốc gia đa đảng, mỗi khi gần đến cuộc bầu cử các đảng phái luôn tìm cách tự khen mình, đồng thời công kích đối phương gay gắt để giành lấy phiếu bầu. Những lúc như thế người ta tha hồ nói xấu, công kích lẫn nhau, chuyện này rất thường xảy ra.
Một lần đi Phú Yên phụ tổ chức hội thảo về tổ Liễu Quán, trên đường về, chúng tôi ghé lại Phan Thiết và tình cờ gặp hai người Mỹ đến Việt Nam đầu tư một khu du lịch rộng 600 hecta nằm trên đồi cát rất đẹp ở bờ biển Phan Thiết, có lẽ sau này sẽ thu hút nhiều khách tới tham quan, nghỉ ngơi... Chúng tôi nói với họ rằng: các bạn cứ tạo khu du lịch cho mọi người đến vui chơi và hưởng thụ, thấy cũng hay mà không hay. Thay vào đó, các bạn hãy mở khu du lịch hay resort về thiền để du khách đến Việt Nam tham quan, nghỉ dưỡng còn được học thiền, học khí công, tĩnh tâm, như thế các bạn sẽ rất có phước.
Trong hai người đó, một người có vợ là Phật tử, ông khen rằng vợ mình rất tốt, hay làm từ thiện. Quê hương của người vợ ông cũng là một đất nước Phật giáo nhưng hiện tại đang gặp bất ổn về an ninh, chúng tôi đã khuyên ông hãy đến Việt Nam, ở Việt Nam là an toàn nhất. Chúng tôi nói rằng:
- Các anh hãy nhìn những du khách ở Mũi Né, họ mặc quần đùi, áo phông và đạp xe trên những con đường quê, rất thanh bình.
- Đúng vậy, đến Việt Nam tôi thấy thanh bình, không bị đe dọa bởi bạo lực.
- Đó là vì chúng tôi biết lo những cái đáng lo.
Cái đáng lo ở đây chính là vấn đề an ninh. Chúng tôi muốn nhấn mạnh rằng chính quyền Việt Nam rất quan tâm đến vấn đề an ninh nên đất nước mới được thanh bình, yên ổn như thế.
Thực tế này khiến ta nhận ra một điều: Ở những nơi mà người ta cứ lo nói xấu nhau để giành quyền lợi, sự thật sẽ không được phơi bày. Chúng ta nghe bên này kết tội bên kia nhưng có thể phía sau thực sự lại là một động cơ khác. Ta nghe điều này tốt nhưng chưa chắc nó đã tốt, chúng ta nghe điều kia xấu cũng chưa chắc nó đã xấu. Đã đến lúc chúng ta phải tỉnh táo hơn trong việc nghe những điều nói qua nói lại, không bao giờ được vội vàng tin bất cứ điều gì.
Chuyện đời là thế, nhưng chuyện đạo cũng không hề đơn giản. Một đạo tràng đang tu hành tốt đẹp, nhưng chỉ cần kẻ xấu trà trộn vào xúi người này ghét người kia, người kia chống người nọ... là tất cả chia rẽ tan nát. Hoặc hai ngôi chùa đang sống thanh bình với nhau, có người xưng là Phật tử đến nói với vị trụ trì: “Thưa thầy, ông thầy chùa kia bảo con đừng đến đây nữa, ông ấy nói thầy là đồ ba trợn”. Nếu chưa tu kỹ, vị này sẽ nổi sân ngay: “Cái thằng đó biết gì, thầy đây mới là thầy của nó nè”. Người này lập tức chạy sang chùa kia thuật lại nguyên văn: “Thưa thầy, ông đó gọi thầy là thằng, bảo rằng thầy không biết gì đâu, chỉ đáng là học trò của ông ấy thôi”. Câu chuyện hoàn toàn không có thật, chỉ do kẻ xấu dàn dựng nhưng vì nổi sân nên ta đã lọt vào bẫy của ma.
Ngược gió hương bay
Khi tâm ta còn ghét và còn sân, ma chỉ cần kích động cái sân ấy nổi lên là sự thật sẽ bị che lấp và ta không còn thương yêu nhau được nữa. Chúng ta phải tu thế nào để mỗi khi gặp những điều đáng lẽ mình ghét, ta vẫn không ghét. Ví dụ, có người công kích ta, không biết là họ chống thật hay do ai dựng chuyện, nhưng lúc ta nghe thuật lại rằng họ đã nói xấu mình thế này thế kia, lòng ta vẫn bình thản không ghét. Vậy mà vẫn chưa đủ. Thế nào mới là đủ? Khi biết giữa mình và người kia có oan trái thì mỗi đêm, lúc ngồi thiền ta phải trải tình thương đến họ mới gọi là tạm đủ.
Vì đâu ta có niềm vui
Vì lòng ta đã quên rồi ghét ganh
Vì đâu đời thoáng qua nhanh
Vì vô thường vẫn loanh quanh kiếp người.
Chừng nào đạo lực ta vững chắc như thế, đạo hạnh kiên cường như thế, lòng ta không ghét ai cả, chỉ còn tình thương yêu... sự thật mới được phơi bày. Lúc đó, nghe một người bị nói xấu, ta có thể đánh giá lời nói đó có thật hay không; nghe một người được khen ta cũng đánh giá được lời khen ấy đúng hay chưa. Bởi thời đại hôm nay nhiều trường hợp không phải là ngược gió hương bay một cách tự nhiên nữa, mà tiếng xấu hay tiếng tốt đôi khi chỉ là giả tạo. Vì vậy, chúng ta phải hết sức tỉnh táo, quan trọng là lòng mình phải rất an ổn, vững vàng, độ lượng và từ bi.
Các vị thần thánh không phải luôn công bằng
Chúng ta đã nói rằng thần thánh luôn thương yêu ủng hộ người tốt, nhưng chỉ những thần thánh ở cõi rất cao mới công bình chính trực, còn những vị thần ở cõi thấp vẫn thiên vị như thường. Chẳng hạn, nơi một ngôi miếu thờ vị thần nào đó, nhiều người mang hoa quả hay thậm chí bê cả lợn gà vào cúng rồi cầu xin điều này điều kia. Nhiều khi vị thần ở đó cũng sẽ dùng thần thông giúp cho họ đạt được ước nguyện. Mặc dù người kia có thể không tốt nhưng vẫn được vị đó dùng thần lực can thiệp, bênh vực. Điều này là có thật. Thần thánh không phải luôn đúng, vì các thần thánh cấp thấp vẫn còn thiên vị, còn thương ghét. Chỉ những vị thần thánh ở cõi trời rất cao, cách đây rất xa mới thật sự công bình.
Người tốt sẽ được cả chư thiên cõi trời lẫn con người nơi trần thế này thương yêu, ủng hộ, trợ giúp; còn người xấu sẽ bị con người khinh chê, thần thánh xa lánh, tổng quát là vậy. Tuy nhiên, sự trung thực, chính xác còn chịu nhiều tác động khác. Trên thực tế vẫn có những người rất tốt, nhưng vì nghiệp còn nặng, cái tốt của họ chưa được nhận ra nên vẫn còn bị hắt hủi chê bai. Hoặc do ý đồ xấu, do phe phái chính trị bên ngoài mà họ bị trù dập kết tội. Nhưng dù sao chúng ta vẫn phải sống cho tốt, còn hương có bay về đâu thì mặc kệ. Ta đừng mong chờ ai biết đến mình.
Có hai người trò chuyện với nhau, một người nói:
- Nghe nói chị hay làm từ thiện, đâu chị hãy kể cho tôi nghe xem chị làm việc gì chứ tôi không tin lắm.
- Tôi làm việc thiện để giúp người khổ chứ không phải để anh tin, nên anh có quyền không tin, không sao cả.
Tức là dù hương chưa ngược gió, lòng ta vẫn bình thản, cứ tiếp tục sống tốt. Chừng nào thiện nghiệp đã chín muồi thì hương sẽ tự bay xa. Cách này tuy chậm nhưng một khi đã bay rồi thì hương thơm ngạt ngào cả đất trời.
Trời Đế Thích vui mừng cúng dường tôn giả Ca Diếp
(56) Ít giá trị là hương
Già la hay chiên đàn
Tối thượng hương đức hạnh
Tỏa đầy cả thiên giới.
Nội dung của bài Pháp Cú này gần giống bài trước nhưng khác nhau ở truyện tích. Một lần tại tinh xá Trúc Lâm ở phía Nam của nước Ma Kiệt Đà, ngài Đại Ca Diếp tọa thiền nhập vào Diệt Tận định – tầng bậc cao nhất của thiền định - trong suốt 7 ngày. Sau đó, ngài xuất định và đi khất thực. Ngài biết rằng người nào cúng cho mình bữa ăn đầu tiên sẽ được phước triệu triệu lần, nên đã lặng lẽ tìm người nào nghèo mà tốt bụng để nhận thức ăn. Ngài cũng muốn nhận ở mỗi người nghèo một ít để nhiều người có phước mà không muốn tìm đến người giàu.
Việc ngài nhập định loài người không hay biết gì, trong khi chư thiên cõi trời đều biết rất rõ. Lúc đó 500 thiên nữ sống quanh vua trời Đế Thích đã dõi theo, mong muốn được cúng dường lúc ngài vừa xuất định để mình có phước hơn, đẹp hơn, được vua trời thương yêu nhiều hơn. Lúc ngài ôm bát đi tới cổng tinh xá, cả 500 thiên nữ hiện xuống cõi người đứng thành hàng dài trên đường, trên tay là thức ăn thơm ngào ngạt.
Ngài Ca Diếp nghiêm mặt nói:
- Ta muốn dành công đức này cho người nghèo. Các cô đã được phước quá thù thắng ở cõi trời, không nên tranh giành phần phước này của những người nghèo, xin hãy ra đi.
Các thiên nữ vẫn không chịu đi, họ năn nỉ:
- Xin ngài thương con, hãy nhận cho con một muỗng cũng được...
Vì chỉ một muỗng thức ăn cúng dường cho ngài thôi cũng đủ giúp phước của họ vượt lên. Ngài không nói nữa, lặng lẽ búng ngón tay lần thứ nhất, quả nhiên các thiên nữ đều sợ hãi biến mất, bởi nếu ngài búng ngón tay lần thứ hai sẽ tạo thành thần thông đẩy tất cả văng đi hết. Về cõi trời, các thiên nữ đã thuật lại câu chuyện cho vua trời Đế Thích. Đế Thích nói:
- Đi như mấy cô thì làm sao thành công, ai nấy đều xinh đẹp, trắng trẻo, tóc tai quần áo lượt là, thức ăn thơm lừng thế này. Ngài Ca Diếp chỉ muốn nhận của người nghèo thôi.
Dứt lời, vua trời mang theo người vợ tên Thiện Sanh (người trước đây từng bị đọa làm chim hạc) xuống thế gian. Bằng thần thông, Đế Thích hiện ra một xóm nghèo, nhà cửa phất phơ, đường xá lầy lội, còn Đế Thích và người vợ Thiện Sanh hóa thành hai ông bà thợ rèn nghèo nàn rách rưới, đang ngồi ven đường mài giũa thứ gì đó. Ngài Ca Diếp chưa nhận ra nên cũng đi dần vào cái xóm đó. Người vợ gọi chồng:
- Ông ơi, có Sa môn nào đang đi khất thực này.
Cả hai lật đật mang thức ăn ra. Thấy người nghèo, ngài Ca Diếp từ từ đưa bát cho họ sớt thức ăn vào. Nhưng họ vừa dâng thức ăn lên, mùi thơm lập tức tỏa khắp kinh thành Vương Xá, bởi đó là thức ăn cõi trời. Ngài Ca Diếp ngạc nhiên, ngài định thần nhìn lại thì phát hiện ra người sớt bát cho mình chính là thiên chủ Đế Thích. Ngài nói:
- Hôm nay ta dành cái phước này cho người nghèo, phước của ông đã tràn ngập cả cõi trời, ông đang làm vua cai quản cả thiên giới, tại sao lại còn giành phần phước của người nghèo?
- Xin ngài thương xót, tuy rằng con là vua cõi trời nhưng còn có những vị đại uy lực hơn con. Vì thế, con biết rằng phước không bao giờ là đủ, bất cứ lúc nào có dịp tạo phước chúng con đều cố gắng, không bao giờ dám chủ quan. Xin ngài hãy từ bi thọ nhận ít thức ăn này để chúng con tăng trưởng phước đức, có thêm uy lực. Chúng con xin hứa sẽ dùng uy lực này để hộ trì Phật Pháp.
Vua trời Đế Thích vừa chân thành lại quá khéo léo, cuối cùng ngài Ca Diếp bằng lòng đưa bát cho ông sớt thức ăn vào. Hai người đảnh lễ ngài và bay lên cõi trời hát một bài ca vui mừng, vì đã cúng dường được một bậc A la hán vừa nhập Diệt Tận định suốt 7 ngày. Nơi tinh xá, Đức Phật cũng nghe thấy bài hát này. Đức Phật có điểm đặc biệt là Người không cần định thần hay nhập định gì cả, chỉ cần ngồi bình thường mà vẫn biết hết mọi chuyện.
Phật kể lại với các tỳ kheo rằng vua trời Đế Thích vừa mới cúng dường cho tôn giả Đại Ca Diếp và đang rộn ràng hát vang trên hư không. Phật cũng thuật lại toàn bộ câu chuyện vừa rồi cho các vị tỳ kheo cùng nghe. Ngài Ca Diếp vốn là người kín đáo, ít nói, ngài cứ yên yên lặng lặng, càng không bao giờ kể về bản thân. Nhưng vì Phật đã biết hết mọi diễn biến từ xa nên kể lại cho mọi người, từ đó chúng ta mới có câu chuyện được ghi chép lại như thế. Phật khen ngài Ca Diếp:
Tỳ kheo sống bằng khất thực
Tự mình nương tựa chính mình Tĩnh lặng chú tâm hằng giác Chư Thiên tôn kính hoan nghinh.
Và đọc tiếp bài Pháp Cú: Ít giá trị là hương/Già la hay chiên đàn/Tối thượng hương đức hạnh/Tỏa đầy cả thiên giới. Phật nói bài kệ này để tán thán ngài Ca Diếp đức độ vang động cả cõi trời, đến nỗi vua trời cũng xuống xin được cúng dường.
Bậc Thánh không kiêu mạn
Diệt Tận định là mức định của một vị A la hán an trụ trong Niết bàn nhưng chưa bỏ xác thân, sẽ còn xuất định để trở lại với cuộc sống. Đây là mức định cao nhất. Chúng ta thường nghe rằng Phật hay các vị A la hán nhập vào Niết bàn tức là các vị bỏ thân đi luôn, chỉ còn an trú trong thể tánh tịch lặng tuyệt đối trùm cả vũ trụ (ta chỉ tạm dùng ngôn ngữ để gợi ý thôi, chứ thật sự Niết bàn không diễn tả bằng lời được). Còn một vị nhập Diệt Tận định cũng an trú trong thể tánh Niết bàn tuyệt đối đó nhưng không lâu sau sẽ xuất định, và sử dụng cái thân trở lại. Đặc tính của Diệt Tận định là: thân thể ngồi đó là bất hoại, không gì có thể phá vỡ - lửa đốt không cháy, gươm cắt không đứt. Bởi theo nguyên tắc thì thân thể của một vị đang nhập Diệt Tận định sẽ được bảo vệ tuyệt đối.
Sau khi vị ấy xuất định, công đức tràn ngập, ai cúng dường bữa cơm đầu tiên sẽ được phước lớn vô cùng. Ngài Ca Diếp biết điều này nên sau khi xuất định, ngài sẽ đi xin thức ăn của nhiều người, mỗi người chỉ nhận một muỗng để ai cũng có phước. Vậy việc ngài biết như vậy có phải là kiêu mạn không? Chỗ này chúng ta phải hiểu rất rõ, bởi đây là điểm khác nhau giữa Thánh và phàm. Phàm phu biết thì kiêu mạn, còn bậc Thánh cũng biết nhưng không kiêu mạn.
Ví dụ, có người được cái phước gì đó từ đời trước, chỉ cần họ nói một câu chúc tốt lành với ai là người đó gặp may mắn liền. Hoặc một thầy tu chân chính cũng thế, ai vô tình gặp vị đó thì thế nào trong ngày cũng có một chuyện vui. Nhiều người đã kể lại cho chúng tôi về một vị thầy như thế và chúng tôi cũng biết việc này là có thật. Nhưng sự khác nhau giữa Thánh và phàm là: các vị Thánh biết rằng bất cứ ai cúng cho ngài một bữa ăn đều sẽ được phước vô lượng, nhưng ngài chỉ biết một cách khách quan, lòng không hề kiêu mạn. Còn phàm phu chúng ta biết điều đó là sẽ tự hào đắc ý, tức là tâm ta có cái kiêu mạn thầm thầm bên trong. Mà đã có kiêu mạn thì một lúc nào đó sẽ mất.
Ví dụ, ta đến nhà người kia rồi bâng quơ chúc họ trúng số, đến chiều họ trúng số thật. Thế là trong lòng ta lập tức khởi lên kiêu mạn thầm thầm. Hoặc có những người chữa bệnh bằng nhân điện, họ chỉ cần đặt bàn tay lên vùng luân xa hay huyệt đạo nào đó của người bệnh, rồi giữ yên trong vài phút là có thể chữa khỏi một số bệnh. Những người này thấy rõ rằng nhờ mình đặt tay vào mà người ta bớt cảm, bớt ho, bớt đau lưng thật. Nếu một bậc Thánh có năng lực đặc biệt này, các vị sẽ không kiêu mạn, vì biết đó là nhân duyên, “phước chủ may thầy”. Còn người phàm biết mình có khả năng đó sẽ sung sướng vô cùng, rồi kiêu mạn thấy mình hay. Không ngờ chính vì lý do này mà năng lực đặc biệt sẽ mất dần, sau này mình có làm như thế thì người ta sẽ bệnh nặng hơn. Kể từ đó, gặp mình ở đâu là mọi người trốn biệt, thậm chí không dám bắt tay vì sợ động tay vào sẽ bệnh thêm. Điểm khác nhau giữa Thánh và phàm là ở chỗ kiêu mạn hay không kiêu mạn. Vì thế, nếu biết mình có thể đem may mắn được đến cho mọi người, ta hãy khéo giữ gìn khiêm cung, và biết rằng mình vẫn còn rất kém dở.
Lần đó, có vợ chồng người cư sĩ đến gặp một vị thầy và nói: “Thưa thầy, người cháu của con có cánh tay bị bệnh đã lâu mà không chữa lành được. Lần đó lên thăm thầy, thầy chỉ cầm tay cháu xoa xoa vậy mà về nhà cháu khỏi bệnh luôn”. Họ kháo với nhau rằng vị thầy có thần thông. Nhưng vị thầy lục lại trí nhớ thì không thấy mình đã xoa tay ai giúp người ta hết bệnh, mà nếu vị ấy có năng lực đó thật, thì sao vị thầy tự xoa cho mình lại không có tác dụng gì. Đôi khi trong cuộc đời có những may mắn trùng hợp với sự xuất hiện của ta như vậy, giống như sự có mặt của ta hay một vài động tác gì của ta đã đem đến sự tốt lành, may mắn cho họ. Trong trường hợp này, ta phải hiểu rằng đó cũng chỉ là chút phước nào đó mà không phải do mình hay. Chúng ta luôn phải cẩn thận, khiêm tốn và đừng bao giờ tự nhận là mình hay, mình giỏi. Hãy nhìn vào tấm gương của ngài Ca Diếp - tuy biết những người cúng dường cho mình được phước lớn nhưng ngài vẫn khách quan, không kiêu mạn.
Uy lực đến từ phước
Vua trời Đế Thích dù cai quản cả cõi trời nhưng không hề tự mãn. Chính nhờ sự khiêm tốn này nên ông mới làm ngài Ca Diếp mềm lòng mà thọ nhận ít vật thực cúng dường. Nếu Đế Thích ỷ mình là vua cõi trời, uy lực tràn ngập, không tự thấy cái dở của mình, không cần cầu phước nơi ai nữa thì chắc chắn ông không bao giờ có cơ hội cúng dường ngài Ca Diếp và phước của ông cũng sẽ hao mòn dần, có khi còn đọa xuống cõi người. May mắn là ông không hề tự mãn, dù quyền uy lớn nhưng vẫn biết tiếp tục cầu phước nơi những vị Thánh cao siêu, cả nghìn năm mới xuất hiện một lần, đặc biệt là một vị đại A la hán đã nhập Diệt Tận định suốt 7 ngày như ngài Ca Diếp. Nghĩ vậy ông mới tìm đủ cách để xin cái phước của các ngài, bởi ông biết chỉ có phước mới giúp uy lực tăng lên được, và một khi uy lực lớn mạnh, ông mới đủ sức cai quản cõi trời.
Chúng ta nhớ, muốn lãnh đạo người khác phải có uy lực, luôn luôn như vậy. Uy lực này là do phước tạo thành, không phải do hung dữ ngang tàng mà có được. Uy lực từ phước mới là uy lực thật sự, còn uy lực do mình làm dữ để mọi người khiếp sợ chỉ là sự giả dối và sẽ khiến ta nhận lãnh quả báo rất nặng về sau.
Nhìn vào lịch sử loài người từ xưa đến nay, ta sẽ thấy những vị lãnh tụ tràn đầy uy lực, mỗi khi họ xuất hiện đều làm mọi người tự nhiên nể sợ, vâng lời mà không hiểu tại sao. Nguyễn Huệ là một người như thế.
Ngày xưa khi ông xuất hiện trong cung của vua Lê, một cung nữ đã thuật lại: “Đôi mắt hắn nhìn như ánh chớp không ai dám nhìn thẳng vào. Ngón tay hắn ra lệnh như sấm sét không ai dám cãi lại”. Uy lực của Nguyễn Huệ khủng khiếp như vậy. Chính sức mạnh từ uy lực ấy đã truyền vào toàn thể quân lính, khiến họ có khả năng kỳ lạ - một người đánh bại cả mười người. Nhờ vậy mà quân của Nguyễn Huệ đã đánh bay cả mấy chục vạn quân Thanh. Uy lực mạnh mẽ này chính là do phước mà thành.
Trái lại, cũng có những người muốn người ta sợ mình, muốn chứng tỏ mình là người có uy lực bằng cách làm dữ. Đó là những tay anh chị, “đầu gấu” xã hội đen hay mấy tay “đại bàng” trong trại giam. Khi có một người tù mới vào, chúng thường canh lúc vắng mặt giám thị là đánh một trận để người kia phải vâng lời. Đó là một cách làm dữ để chứng tỏ uy lực của mình. Cách làm này tạo nghiệp rất lớn, sau này phải đọa thê thảm.
Hiểu điều này, vua Đế Thích không bao giờ làm dữ, không tỏ vẻ như mình vượt hơn các vị trời khác mà ngài chỉ khiêm tốn cầu phước. Ngài biết nhờ phước mới có uy lực và uy lực tràn trề thì mình mới có thể lãnh đạo nổi.
Chúng ta cũng vậy, những ai có ý định làm lãnh đạo phải biết rằng trước hết ta cần có uy lực, mà muốn có uy lực, mình phải cầu phước nơi những bậc Thánh đầy uy đức là Đức Phật và các vị Thánh Tăng. Các vị Thánh Tăng đời này ta khó thấy nhưng Phật thì lúc nào cũng tràn đầy trong hư không. Ta chỉ cần có hình tượng Phật và đảnh lễ với lòng thiết tha tôn kính là đã có thêm phước, tự nhiên uy lực cũng được bồi đắp dần. Đó là điều có thật. Hãy thử lễ Phật đều đặn mỗi ngày vài trăm lễ với lòng tôn kính tha thiết, tự nhiên ta sẽ thấy thái độ mọi người đối xử với mình thay đổi. Nếu trước đây có những người không phục mình, bây giờ bỗng nhiên họ nể trọng, nghe lời mình hơn, nghĩa là uy lực của ta đã tăng lên rồi.
Ngoài ra, ta cũng cần làm thêm những công hạnh hy sinh, bố thí, giúp đỡ với lòng từ bi thực sự, lúc đó uy lực sẽ xuất hiện rất rõ, mọi người xung quanh dần thương quý, nể phục ta một cách tự nhiên. Phước sinh ra uy lực và có uy lực rồi tự nhiên dễ lãnh đạo người khác, đó là quy luật.
Cái hay của vua trời Đế Thích là không bao giờ tự mãn cho rằng mình đã đủ phước. Tấm gương của ngài chính là lời nhắc nhở cho tất cả lãnh đạo của các quốc gia nơi cõi người này: Đừng bao giờ nghĩ địa vị của mình đã cao rồi và như thế là đã đủ. Phước không bao giờ là đủ nên ta phải tiếp tục cầu phước từ nơi Tam Bảo, nơi Phật Pháp không ngơi nghỉ.
Người siêu tốt
Tuy ngài Ca Diếp là một vị đại A la hán - một trong những đại đệ tử của Đức Phật nhưng thần thông vẫn thua xa Phật. Vì thế, lúc Đế Thích hiện ra xóm nhà nghèo và giả làm hai ông bà già mắt mũi lem nhem, ngài đã không nhận ra. Chỉ đến lúc nghe mùi thức ăn tỏa ra thơm phức, ngài mới định thần lại và phát hiện sự thật. Một vị Phật thì không cần nhìn, không cần gặp, ở từ xa cũng biết hết mọi chuyện. Như vậy, trong thể tánh giải thoát Phật và A la hán giống nhau, nhưng trên phước đức, thần thông, trí tuệ thì giữa Phật và các vị A la hán vẫn còn khoảng cách rất lớn.
Một điểm nhỏ là, khi kể lại câu chuyện và ca ngợi đạo hạnh vang động cả cõi trời của ngài Đại Ca Diếp, Phật đã gọi ngài là “con của ta”: “Đức hạnh của con ta sáng chói, vang động cả cõi trời”. Thường khi khen ngợi một vị đệ tử nào Phật mới dùng từ “con ta”, còn bình thường Người rất ít dùng. Mặc dù ngài Ca Diếp hơn tuổi Phật nhưng Phật vẫn gọi là “con ta” bởi Phật nhìn theo phước đức, theo trí tuệ, không dựa vào tuổi tác thế gian.
Chúng ta để ý một điều, bình thường một người tốt sẽ được gia đình, xóm làng xung quanh yêu mến. Nếu tốt hơn nữa sẽ được nhiều người quý trọng, quỷ thần kính nể. Đây là sự thật.
Trong chùa cũng có nhiều vong linh, nhiều khi chúng ta ngồi thiền, tụng kinh hay nghe pháp nhưng biết đâu sau lưng mình, bên cạnh mình đều đang có các vong linh ngồi gần. Khi ta sống tốt, những quỷ thần dưới đất đều biết và thương mến ta, đôi khi họ che chở hoặc mách bảo điều gì đó giúp ta vượt khỏi khó khăn hiện tại.
Nếu ta rất tốt, chư Thiên sẽ dõi theo, thương yêu, hộ trì, còn người siêu tốt sẽ được chư Thiên cung kính, cúng dường, xem như vị thầy của họ. Như ngài Đại Ca Diếp mặc dù mang thân xác con người, nhưng vua trời Đế Thích vẫn xem mình như một người học trò của ngài, bởi ngài đã “siêu tốt”, hương đức hạnh tỏa lên cả thiên giới. Ta thấy, cái tốt cũng gồm nhiều mức độ, không phải hễ tốt là đều được chư Thiên ủng hộ.
Tự trang nghiêm bằng đức hạnh
Qua bài Pháp Cú này, chúng ta hiểu thêm rằng hương thơm của các loài hoa vật chất không bao giờ sánh được với hương của đức hạnh. Chúng ta thường hay trang điểm bằng dầu thơm, son phấn, tỉa móng tay móng chân, duỗi tóc hay uốn tóc, nối mi hay cắt lông mi, vẽ mày hay cạo lông mày, áo quần khi dài khi ngắn... đủ cả. Điều này không ai cấm cản gì. Nhưng chúng ta hãy nhớ còn một việc còn quan trọng hơn, đó là trang điểm bằng đức hạnh. Nếu ta trang điểm vẻ ngoài một phần thì hãy trang điểm bằng đức hạnh gấp nhiều lần hơn thế.
Ví d ụ, ta thoa một miếng son môi thì xin hãy thoa 5 miếng từ bi vào tâm mình, như thế mới công bằng. Hoặc dùng chì vẽ lông mày 1 nét, xin hãy vẽ 5 nét nhẫn nhục. Nếu ta xịt dầu thơm lên cơ thể, cũng vậy, hãy xịt vào 5 lần độ lượng, bởi đức hạnh cần thiết hơn hình thức bên ngoài. Nếu ta cứ xịt, bôi, trét, vẽ... đủ thứ mà trong tâm không điểm tô thêm cho đức hạnh, thì khi bước ra ngoài mọi người nhìn ta không khác nào hình nộm.
Con mắt của một người tinh đời không bao giờ dừng lại ở hình thức bên ngoài mà luôn nhìn xuyên vào tâm hồn người đối diện. Họ thương quý ai là thương quý nội tâm của người đó chứ không phải vẻ bề ngoài. Thật ra, một người có nội tâm tốt tự nhiên cũng tỏa ra vẻ duyên dáng. Duyên dáng là cái gì đó không phải vẻ đẹp hình thức nhưng khiến cho người ta yêu mến thật sự. Còn cái đẹp hào nhoáng bên ngoài có thể làm say mê nhất thời nhưng rất chóng chán, một thời gian rồi người ta cũng quay lưng bỏ đi. Vì vậy, ta cũng trang điểm bề ngoài một chút cho bằng chị bằng em, nhưng bên cạnh đó ta sẽ tô điểm cho nội tâm gấp nhiều lần như thế bằng đức hạnh. Và như vậy, những người thương mến ta ở buổi đầu gặp gỡ sẽ quý trọng ta mãi mãi. Tất cả là nhờ ta đã biết tự trang nghiêm thân bằng hương thơm của đức hạnh.
Hình hài kiều diễm thế này
Nhưng mà tâm địa lâu ngày thì sao?
Người ngu vì sắc xuyến xao
Người khôn yêu quý lẫn nhau tấm lòng...
Giàu nghèo không quan trọng bằng tâm tốt hay xấu
Ngài Ca Diếp ít khi vào xóm nhà giàu để khất thực bởi ngài cho rằng người giàu đã có phước rồi. Thay vào đó, ngài hay tìm những người nghèo để xin thức ăn, vì biết nếu họ cúng dường cho ngài một miếng thì đời đời họ được no đủ, sung túc. Ngài Phú Lâu Na thì ngược lại, dù người giàu hay người nghèo, ai cúng dường ngài đều nhận cả.
Người có phước thì sẽ giàu, nhưng khi giàu rồi họ sẽ sử dụng tiền bạc như thế nào mới là điều quan trọng. Có người giàu đem tiền của đi giúp đời, giúp người, làm việc từ thiện. Nhưng cũng có người giàu lại dùng tiền bạc, thế lực của mình để vơ vét, hà hiếp bóc lột kẻ yếu thế hơn như mở doanh nghiệp rồi ép công nhân phải làm cật lực với đồng lương rẻ mạt. Chúng ta cho ai cơ hội làm phước thì có ngày họ sẽ giàu lên, nhưng chúng ta phải đảm bảo khi đã giàu lên người đó vẫn là người tốt và biết dùng cái giàu của mình để giúp đời, đó mới là điều quan trọng. Ở đây, chúng ta không biết quan điểm của ngài Ca Diếp ra sao, nhưng ta cũng tin rằng ngài sẽ chọn những người nghèo mà tốt bụng để nhận sự cúng dường, nhờ vậy mà sau này họ được phước báo giàu sang nhưng vẫn rất lương thiện.
Ác ma quấy nhiễu vị tỳ kheo
(57) Giữa ai có giới hạnh
An trú không phóng dật
Chánh trí chân giải thoát
Ác ma không tìm ra.
Có một tỳ kheo trẻ tên Godhika rất tinh tấn hành thiền. Trải qua nhiều ngày tháng tu hành vất vả, dù rất quyết tâm nhưng cả 6 lần ngài chuẩn bị nhập định chứng đạo đều bị trạo hối ngăn trở, tâm loạn trở lại. Đến lần thứ 7 mới nhập định được, ngài chợt nhớ lại khoảng thời gian dài trước đó, mỗi lần ngài vừa chớm nhập định đều bị trạo hối đánh rơi trở lại, tâm loạn lên. Nên đến lần thứ 7 này, khi đã nhập sâu vào trong định, ngài quyết định bỏ thân đi luôn, tức là an trú trong cõi định, không trở lại nữa.
Lúc đó, ác ma (Mara) thấy được tâm ngài. Ác ma này chính là kẻ đã nhiều lần quấy nhiễu, tìm cách tạo ra động loạn trong tâm ngài. Bây giờ, ác ma vẫn tìm cách ngăn trở nhưng vì ngài đang ở trong định vững vàng quá nên ma không chen vào được nữa. Ác ma định chờ đến khi ngài xuất định sẽ quậy tiếp, nhưng ngay lúc đó ma lại thấy được ý muốn bỏ thân đi luôn của ngài. Ác ma liền hiện thân thành một người tầm thường đến cầu xin Phật dùng thần thông khuyên tỳ kheo Godhika xuất định, đừng bỏ thân đi luôn như thế. Dĩ nhiên, Phật biết kia là ác ma đang giả làm người tầm thường và cũng biết tỳ kheo Godhika có ý muốn nhập định bỏ thân. Vì thế, Phật để yên cho tỳ kheo Godhika không xuất định, bỏ thân đi luôn theo ý nguyện.
Sau đó, Phật dẫn chư Tăng đến thăm tịnh thất mà ngài Godhika ngồi thiền. Dù ngài vẫn trong tư thế kiết già nhưng thân xác đã không còn sự sống vì ngài đã bỏ thân. Lúc đó, bên ngoài chợt xuất hiện một luồng khói đen chạy vòng vòng quanh sân, có khi chạy vào phòng rồi chạy ra sân lại. Đức Phật chỉ cho các tỳ kheo thấy luồng khói và bảo đó là ác ma đang đi tìm thần thức của Godhika nhưng không thấy được. Rồi Phật nói bài kệ Pháp Cú trên.
Một người nhập định ở mức độ rất sâu có thể tự chấm dứt sự sống, bỏ thân theo ý muốn. Chúng ta gọi đây là tự sát nhưng là tự sát bằng thiền định - rất an ổn, không hề đau đớn.
Tâm đố kỵ của ác ma
Trong câu chuyện này, ta thấy có sự xuất hiện của một nhân vật gọi là ác ma. Ác ma là ai? Chúng ta còn nhớ trong câu chuyện về đêm mà Đức Phật chuẩn bị đắc đạo, ác ma đã hóa hiện ra vô số cảnh giới gây chướng ngại cho Người. Ma hiện thành những cô gái đẹp, hiện ra đoàn quân hung ác, những kẻ thóa mạ... đủ cách nhằm phá công phu thiền định của Phật. Cuối cùng, vì không làm sao lay chuyển nổi quyết tâm của Người, ma đành để yên cho Người đắc đạo thành Phật.
Bồ đề một cội thân thương
Dáng Người bất động, mười phương cúi đầu...
Ác ma là sinh thể gì mà có thần thông nhưng tâm địa lại hẹp hòi xấu xa tận cùng đến vậy? Ma từ đâu mà có? Thực ra, ma cũng bắt đầu từ cõi người này. Những người nào thường siêng tạo phước nhưng trong tâm đầy tham vọng, ganh tỵ, sau này đều trở thành ác ma.
Trên thiên giới có 3 cõi khác nhau:
- Một là cõi của chư Thiên: những vị phước lớn mà tâm rất tốt.
- Hai là cõi của Atula: những người có phước lớn, có công trạng với đời, tâm họ rất quân tử nhưng còn ngang tàng, nóng giận, chưa tu hành nhiều.
- Ba là cõi của ma: những chúng sinh có phước lớn nhưng tâm đầy hiểm độc, gian ác, thủ đoạn.
Người đủ phước sẽ được sinh về cõi trời, nhưng tùy theo tâm thiện hay ác mà mỗi người sẽ được về một trong ba cõi sai biệt. Ở cõi của chư Thiên khung cảnh luôn rực rỡ quang minh sáng tỏ, thường có chư Bồ tát đến thuyết pháp. Cõi Atula thì nhà cửa xấu hơn, các Atula hay ăn nhậu, đôi khi cãi vã, đánh nhau. Họ có phước nên chỉ đánh bằng thần thông, đánh cho vui rồi cũng hòa. Riêng cung ma thì âm u huyền ảo như trong những bộ phim cổ trang ta hay xem, nơi đó có hang này động kia, đủ loại hình thù. Bình thường, nếu họ hiện hình, ta nhìn vào gương mặt họ sẽ thấy tràn đầy uy lực nhưng xấu, đôi khi có nanh có sừng làm người khác thấy sợ. Còn khi họ muốn đẹp, họ có thể hiện ra thân tướng cực kỳ đẹp. Ma là vậy. Do nghiệp như thế nên cái tướng của họ cũng hiện ra như thế.
Trên trời, ba cõi này tồn tại độc lập nhưng cõi nào cũng có phước nên chẳng ai xâm phạm được. Chỉ có các Atula tính cách ngang tàng, nóng nảy nên nhiều khi xích mích với chư Thiên, mà trong truyện tích ghi lại rằng thỉnh thoảng cũng xảy ra những cuộc chiến tranh giữa Atula và chư Thiên. Còn cõi ác ma thì không gây chiến với ai, chỉ đi đâm thọc, nói xấu bên này, gièm pha bên nọ để các bên đánh nhau. Ví như họ qua cõi Atula xúi họ đánh chư Thiên, rồi qua cõi chư Thiên lại xúi đánh Atula, vậy thôi. Ma thâm hiểm hơn nhiều.
Ác ma có đặc điểm là tâm đố kỵ quá lớn nên không muốn bất cứ ai được đắc đạo giải thoát, không muốn ai thành công, không muốn ai tốt lên, ai xấu thì cứ xấu mãi. Tức là tuy bản thân rất có phước nhưng tâm họ cực kỳ xấu ác, không muốn cho ai thoát khỏi tầm kiểm soát của mình. Người nào còn tâm xấu sẽ còn bị ác ma chi phối, nên ai còn nổi sân là người đó còn đang nằm trong lưới của ma; ai còn tham lam là còn nằm trong bàn tay của ma; ai còn đố kỵ là còn làm đệ tử của ma, dù đã quy y Tam bảo, và mỗi ngày đều có lạy Phật.
Hai chân ta giống như đang đứng trên hai con thuyền, có quy y Tam bảo tức là có duyên làm đệ tử Phật, nhưng vì còn sân hận, tham lam, giận hờn, ích kỷ, đố kỵ nên ta vẫn là đệ tử của ma, ma vẫn sai xử được.
Ta đừng nghĩ “Ma sai xử được” chỉ là hình ảnh biểu tượng hay ẩn dụ, mà phải hiểu rằng câu này hoàn toàn mang nghĩa đen. Ví dụ, tự nhiên ta nổi sân lên rồi chạy sang nắm áo bà hàng xóm mắng một trận lúc bà đang chuẩn bị đọc kinh, ngồi thiền. Về nhà rồi ta mới bần thần không biết tại sao mình làm như thế. Thật ra ta đã bị ma sai xử, mà ma xúi như vậy để làm gì? Để phá không cho bà hàng xóm tu hành. Vì tâm bà đang vững, ma không phá trực tiếp được nên mới sai mình sang chọc cho bà nổi sân lên, bỏ mất một thời công phu. Mà một khi đã nổi sân rồi thì công phu giảm mất 10 năm.
10 năm công phu vô cùng vất vả, nhưng ma chỉ cần phá một trận 5 phút cho người tu đùng đùng nổi sân là xem như mất, phải làm lại từ đầu. Rất nguy hiểm. Ác ma luôn lơ lửng tìm cơ hội phá người tu như thế. Dĩ nhiên khi đã hết phước, chắc chắn sẽ có ngày ác ma bị đọa rất nặng. Tuy nhiên, ác ma cũng rất tinh ranh, vẫn biết tạo phước, giúp ai được điều gì ma cũng giúp để vừa củng cố cái phước vừa gieo duyên cho người ta trở thành quyến thuộc của mình.
Có một điều làm chúng ta ngạc nhiên là trong Trung Bộ kinh có nhắc đến câu chuyện ngài Mục Kiền Liên ngày xưa cũng là ác ma, từng dùng thần thông phá các vị Phật. Đến đời gặp Đức Phật Thích Ca ngài lại trở thành đệ tử Phật, là một vị A la hán siêu việt, được tôn vinh như một vị có thần thông đệ nhất. Trong kiếp quá khứ, tên của ngài là ác ma Dusi. Khi thấy các đệ tử của Đức Phật thời đó tu hành tiến bộ, ác ma Dusi đã hậm hực đố kỵ và tìm cách phá. Đầu tiên, Dusi tác động vào tâm các cư sĩ làm họ đến mắng chửi các tỳ kheo. Nếu nổi sân các vị sẽ mất đi 10 - 20 năm công phu. Lúc đó, Đức Phật đã dạy các vị tỳ kheo hãy xem mình như đất, hãy thực hành hạnh nhẫn nhục, nhờ đó các vị không nổi sân và giữ được công phu của mình. Ma lại xúi các cư sĩ đến quỳ lạy, nịnh bợ, tôn vinh các tỳ kheo cho các vị khởi tâm kiêu mạn, vì hễ kiêu mạn thì cũng mất đứt 10 năm công phu. Lúc đó, Đức Phật quá khứ lại tiếp tục dạy các tỳ kheo hãy khiêm cung, hãy thấy mình như đất bụi dù được cung kính khen ngợi. Ma lại thất bại. Sau đó, đích thân ác ma Dusi đã hiện thành một đứa bé cầm hòn đá chọi vào đầu làm một vị tỳ kheo A la hán chảy máu, kết quả là Dusi lập tức bị đọa vào địa ngục. Trong địa ngục, Dusi đã hối hận và phát tâm tu hành, dần dần mới được trở lên làm người, phát tâm theo Phật và sau này trở thành đệ tử của Đức Phật Thích Ca. Ác ma Dusi thời xưa chính là ngài Mục Kiều Liên. Câu chuyện lạ lùng này được ghi lại rất rõ trong kinh Hàng Ma thuộc Trung Bộ kinh.
Ma chi phối thế gian
Nhiều lần trong kinh điển hay trong cuộc đời Đức Phật, chúng ta đã bắt gặp sự xuất hiện của ác ma và ác ma chỉ mong ngăn chặn không cho điều thiện hiện diện giữa đời. Ví dụ, có một vị tuyên giảng được Chánh pháp, giúp cho mọi người tin sâu nhân quả, thương yêu nhau, khiêm hạ và giữ lòng trong sạch mà tu tập giải thoát, thì thế nào ác ma cũng xúi kẻ xấu đến phá, không để cái tốt đẹp tồn tại giữa cuộc đời này.
Chúng tôi từng nói rằng một cây lớn có thể mọc cả trăm năm nhưng người ta chỉ cần cưa máy nửa tiếng là gục ngã, tức là việc xây dựng rất khó khăn mà phá hoại rất dễ. Hoặc như quý thầy tu cả một đời, giảng dạy cả một đời, ước mong đem Chánh pháp gieo rắc giữa thế gian này, nhưng kẻ ác chỉ cần bỏ ra nửa tiếng đồng hồ nói xấu là phá tan hết. Bao nhiêu công lao tu hành, giáo hóa sẽ tan thành mây khói. Nhiều khi người này đã bị ác ma xúi giục chứ không phải họ muốn làm vậy, nhưng trong tâm họ cũng đã có mầm mống điều xấu, có điểm hở nên ma mới chụp vào tâm mà xúi được.
Vì thế, nếu chúng ta thấy mình còn đố kỵ, ganh tỵ, hơn thua, thích chê bai,... hãy biết rằng tâm ta vẫn còn một chỗ để ác ma nắm lấy và sai xử ta làm chuyện bậy bạ tổn phước. Ta sẽ công kích người này, nói xấu người kia, tiêu diệt từng điều thiện trong cuộc đời và làm cho thế giới ma cứ tồn tại mãi.
Từ xưa đến nay, rất nhiều vị Thánh đã đến với trần gian và để lại biết bao lời giáo dục tốt đẹp, nhưng tại sao con người vẫn ác độc, giết hại, công kích, chống đối, tiêu diệt lẫn nhau? Bởi dù có những người đã cố gắng đẩy thế giới này về phía thánh thiện thì vẫn có những ác ma kéo thế giới về lại bóng đêm tầm thường, tội lỗi.
Ngày hôm nay chúng ta may mắn được là đệ tử
Phật, hướng đến mục tiêu giải thoát giác ngộ. Trên con đường đi đến mục tiêu đó chúng ta vẫn luôn gắng sống một đời thánh thiện tốt đẹp, cũng như giúp người xung quanh mình cùng sống như thế. Nhưng hãy nhớ rằng, ác ma đang dõi theo từng bước chân ta đi. Ma sẽ xúi người nào đó chống ta, ngăn cản sự hành trì của ta, hoặc sẽ thò vào trong tâm xúi ta làm điều bất thiện để hủy hết thiện căn của ta. Chúng ta chưa ra khỏi thế giới của ma nên phải rất cẩn thận.
Thoát khỏi lưới ma
Hollywood từng sản xuất một bộ phim tên là “Luật sư của quỷ” (Devil’s Advocate), kể về chuyện một luật sư nhận lời bào chữa cho một thầy giáo - người bị cáo buộc quấy rối tình dục học sinh nữ. Trong phiên tòa, lúc cô bé đứng lên trình bày mọi việc, người luật sư chợt phát hiện thân chủ mình đã nói dối, sự thật là ông đã phạm tội, trong khi trước đó ông một mực khẳng định với anh rằng ông vô tội còn cô gái là kẻ nói dối. Anh này bối rối vì đã lỡ nhận lời bào chữa, nếu tuyên bố không tiếp tục bào chữa cho thân chủ thì sau này không ai thuê anh nữa. Trong lúc lúng túng anh đành xin phép tạm ngưng phiên tòa trong 5 phút rồi vào nhà vệ sinh rửa mặt. Người vợ của anh vẫn ngồi trong phiên tòa để theo dõi chồng mình bào chữa như thế nào, cô tin trước sau gì chồng mình cũng thành công vì anh rất giỏi. Rồi anh quyết định sẽ bênh vực cho thân chủ để sau này còn có người tin tưởng mà thuê mình. Anh bước ra, chỉ bằng vài câu nói đã lật ngược tình thế, khiến mọi người trong phiên tòa đều tin rằng cô bé kia đã nói dối. Vì học kém và bị thầy phạt nên mới dựng chuyện vu cáo thầy. Anh đã thay đổi hoàn toàn quan điểm của phiên tòa, cuối cùng tòa xử trắng án cho bị cáo.
Sau đó, anh càng nổi tiếng hơn và được một công ty lớn ở New York thuê làm luật sư. Vào làm việc, anh mới phát hiện ra chủ của mình chính là một con ác quỷ theo đúng nghĩa đen, tức là một ma vương, một Sa-tăng đội lốt con người. Hắn ta mở công ty để bí mật buôn lậu ma túy và vũ khí trên toàn thế giới. Ai chống lại sẽ bị hắn hiện nguyên hình tới lấy mạng ngay lập tức. Bộ phim cũng hơi thần thoại. Sau bao nhiêu đau khổ, người vợ của anh cũng bị hãm hại rất thê thảm, anh đã quyết tâm chống lại con ác quỷ đó. Cho đến khi anh đau đớn thức dậy thì thấy mình vẫn còn đang ở trong nhà vệ sinh, đang rửa mặt và phiên tòa vẫn còn chưa xong. Mà chỉ trong tích tắc 1 phút đồng hồ đó giống như đã đi qua mấy mươi năm cuộc đời. Anh bừng tỉnh, đeo chiếc nhẫn vào, bước ra giữa phiên tòa và tuyên bố rằng mình không bào chữa nữa, vì anh không tin rằng thân chủ mình vô tội. Anh biết sau này có thể người ta sẽ không thuê nữa, nhưng anh chấp nhận điều đó. Là một luật sư, anh phải bênh vực cho công lý. Chuyện chỉ là như vậy.
Câu chuyện hay ở chỗ, vị luật sư đã can đảm không bào chữa cho thân chủ mà mình biết là kẻ có tội quá rõ ràng. Bên cạnh đó, câu chuyện còn có một chi tiết quan trọng không kém, đó là quỷ dữ luôn tràn ngập trong thế giới của loài người, chi phối loài người và gieo rắc vào đây những điều xấu xa, đê tiện, hiểm ác. Ý nghĩa này thể hiện qua hình ảnh ‘tay’ buôn ma túy và vũ khí, ai cũng tưởng hắn là một ông chủ đàng hoàng nhưng thật sự đó chính là con quỷ hiện hình giữa trần gian.
Câu chuyện cũng phản ánh rằng, chúng ta đang sống trong thế giới mà thiện và ác đan xen nhau. Nếu con người dừng lại chịu thua cái xấu ác một chút thì điều xấu lập tức ngự trị trên thế gian. Vì thế, dù đã là đệ tử Phật, xin cũng đừng tưởng mình đã thoát ra khỏi lưới ma. Chúng ta chỉ mới bước một chân vào thế giới của Phật, còn một chân vẫn đang ở thế giới của ma, bởi tâm mình vẫn còn tham, sân, si, đố kỵ, hơn thua.
Qua ba bài Pháp Cú, hy vọng chúng ta hãy sống sao để một ngày nào đó, hương đức hạnh có thể đến tận cõi trời, còn nếu hương chưa tỏa đi, chưa ai biết đến mình, nghĩa là nghiệp cũ đang che, cũng không sao cả, bởi mục đích của ta vẫn là thương yêu chúng sinh và sống một đời tu hành trong sạch. Và ta cũng phải hiểu rằng quyền lực của ma luôn chi phối thế gian này, chúng ta phải hết sức nỗ lực, vừa tu tập, vừa tạo phước mới có thể thoát ra được.












