Người gánh hoa khởi tâm kính Phật tột cùng
(68) Với nghiệp làm chánh thiện
Làm rồi không hối tiếc
Lòng tràn ngập niềm vui
Phước báo thật vô vàn.
Phật nói bài kệ Pháp Cú này bởi câu chuyện sau. Một hôm, Đức Phật ở thành Vương Xá – kinh đô nước Ma Kiệt Đà của vua Bình Sa. Lúc này, vua Bình Sa vẫn còn trị vì, chưa bị con mình là A Xà Thế mưu sát. Vua nhỏ hơn Đức Phật khoảng 5 tuổi và cũng có mối giao hảo thân tình.
Trong thành Vương Xá, có người làm vườn thường được gọi là Sumana (nghĩa là bông lài). Sự thật tên của anh không phải Sumana nhưng vì anh làm nghề bán hoa lài nên dần dần người ta dùng luôn từ này để gọi anh. Anh có hợp đồng với hoàng cung là mỗi ngày anh sẽ cung cấp tám bó hoa lài để trang trí, tẩm hương hoặc nấu nước tắm cho vua chúa, phi tần. Hợp đồng với hoàng cung rất chặt chẽ, không thể sơ suất nên anh cũng không dám coi thường.
Sumana sở hữu khu vườn rộng, có vợ con và người làm thuê phụ trông coi. Anh cũng không giàu có nên mỗi ngày một trong hai vợ chồng phải gánh tám bó lài vào cung, thường thì đích thân Sumana nhận lãnh công việc này.
Hôm đó như thường lệ, anh gánh tám bó hoa lài đi vào hoàng cung, nhưng cũng đúng lúc Phật và chư Tăng đang vào thành khất thực. Không biết nhân duyên đời xưa như thế nào mà khi trông thấy thân tướng trang nghiêm, rực rỡ của Đức Phật, Sumana đã khởi lên lòng tôn kính tột độ, đến nỗi chính anh cũng không hiểu được. Lòng kính ngưỡng ấy như chiếm trọn tâm hồn anh. Anh đứng sững sờ, trên vai vẫn gánh tám bó hoa nhưng không bước tới được nữa.
Lòng tôn kính quá lớn thôi thúc anh muốn cúng dường cho Phật điều gì đó. Nhưng lúc ấy anh không mang theo thức ăn, mà cúng tiền thì Đức Phật không nhận. Nhìn lại Sumana thấy mình chỉ có tám bó hoa là có thể dâng cúng Phật được, tuy nhiên, nếu cúng hoa cho Phật thì anh sẽ không thể giao hoa cho hoàng cung. Phá vỡ hợp đồng với người thường thì chỉ bị càu nhàu một chút, còn phá vỡ hợp đồng với cung đình là chuyện lớn, có thể bị khép tội xem thường, dối gạt vua và bị xử tử, hậu quả cực kỳ nghiêm trọng. Chúng ta nhớ thời xưa chưa có xà phòng như bây giờ nên các hoàng hậu, cung phi chỉ có thể làm thơm cơ thể bằng những loài hoa tự nhiên. Do đó, dù chỉ một ngày không được tắm trong nước tẩm hoa lài, họ sẽ nhăn nhó, cự nự và vua sẽ truy tội kẻ đã làm thất ý người đẹp của mình. Chính bởi điều này mà việc không cung cấp tám bó hoa lài có thể dẫn đến tội chết, không phải chuyện đơn giản.
Trở lại với người nông dân, khi ấy vì lòng kính Phật đã dâng cao tột độ, bỗng nhiên Sumana không sợ chết nữa. Anh thầm nghĩ: “Thôi có chết thì chết, bây giờ ta phải làm điều gì đó để bày tỏ tấm lòng với Đức Phật đã”. Thế là anh cúi đầu quỳ xuống bên đường, thầm phát nguyện xin dâng gánh hoa lài trên vai cúng dường Đức Phật. Khi ấy, anh vẫn còn cách Phật một khoảng, chưa đối diện Người. Ngay lập tức, một hiện tượng kỳ lạ bỗng xuất hiện: tám bó lài từ từ bay lên hư không rồi tản ra chung quanh xếp thành một cái lọng che cho Phật, hương thơm thoang thoảng lan đi. Cảnh tượng này làm Sumana sững sờ, dân chúng hai bên đường cũng ngạc nhiên reo hò, kéo ra chiêm ngưỡng mỗi lúc một đông.
Sumana cực kỳ hạnh phúc, người đầu tiên mà anh muốn chia sẻ niềm vui này là vợ anh. Sumana ba chân bốn cẳng chạy về nhà nói với vợ: “Hôm nay, tôi không mang tám bó hoa vào hoàng cung bán lấy tiền nữa, tôi đã cúng cả cho Đức Phật”. Chưa nghe hết câu, mới đến ngang đây thôi người vợ đã tru tréo mắng chồng. Bà vợ này là người tâm hồn không hướng thượng, không biết thiện pháp, cũng chẳng tin Tam bảo, chỉ biết có tiền. Vừa nghe chồng phá vỡ hợp đồng với hoàng cung, bà nghĩ ngay đến việc bị vua kết tội, tài sản có thể bị tịch thu, thậm chí mạng sống cũng không giữ được. Quá sợ hãi, bà chửi một hơi rồi đâm đầu chạy vào cung tìm cách ngăn chặn hậu họa.
Sumana chưng hửng đứng nhìn vợ chạy đi. Anh trở lại chỗ Đức Phật để xem sự tình như thế nào, còn người phụ nữ kia cũng ba chân bốn cẳng chạy vào cung xin gặp vị quan trông coi việc mua bán hoa lài. Vừa thấy vị quan, bà lật đật mắng chồng trước, rằng anh là thứ vô tích sự, hư đốn, hỗn láo, do bà lấy nhầm thôi chứ nào giờ bà chẳng thương yêu gì. Bà chửi một hơi để tránh tội trước. Ông quan sững sờ không hiểu chuyện gì xảy ra, chỉ thấy bà này tự nhiên chạy tới tru tréo mắng chồng. Rồi ông hỏi rõ sự tình, bà vợ chớp lấy cơ hội nói ngay rằng chồng bà trên đường đi giao hoa cho hoàng cung đã đem cả tám bó hoa cúng cho ông Phật nào đó mất rồi. Chồng bà hư lắm, bây giờ bà tuyên bố bỏ chồng, cả hai không còn là vợ chồng nữa, xin quan nhớ dùm là bà không còn dính líu gì đến ông chồng nữa. Tức là bà chạy tội cho mình trước.
Chửi hả hê xong bà le te chạy về. Còn vị quan nghe rõ đầu đuôi câu chuyện cũng nhẹ người. Quan tướng của vua Bình Sa hầu hết đều theo đạo Phật, vị quan kia cũng thế. Bởi vậy mà khi nghe nói tới cúng Phật, ông thấy không có gì nghiêm trọng nữa. Đến vua còn là đệ tử Phật, thì việc đem hoa cúng Phật cũng tốt thôi, vua nhịn tắm hoa lài một ngày đâu chết chóc gì...
Ông chưa kịp trình báo thì vua đã nghe tin rằng cả kinh thành đang xôn xao vì những bó hoa lài lơ lửng trên hư không che cho Phật. Từ hoàng cung, vua đích thân ra ngoài chứng kiến hiện tượng lạ lùng này. Trên đường Đức Phật khất thực, những bó hoa lài tản ra xếp thành cái tán rất đẹp, bay lơ lửng giữa hư không, chầm chậm trôi theo che cho Phật. Vua cùng tùy tùng quỳ xuống đảnh lễ Phật, thỉnh Người đừng đi khất thực nữa mà hãy vào hoàng cung thọ thực.
Vua Bình Sa rất thích mời Phật và chư Tăng mỗi ngày vào hoàng cung thọ thực nhưng Phật hiếm khi nhận lời. Người muốn khất thực bên ngoài để gieo duyên cho chúng sinh có cơ hội được cúng dường Phật và chư Tăng. Nhân sự kiện quá đặc biệt này, vua một lần nữa thiết tha thỉnh Phật vào hoàng cung. Đức Phật muốn mọi người thấy hiện tượng lạ như thế nên từ chối, bảo vua hãy để Người ngồi bên ngoài. Vua bèn sắp bàn ghế, lọng che mời Đức Phật ngồi cho dân chúng chiêm ngưỡng. Nhiều người đến cúng dường, vua cũng cho người mang vật thực ra thiết đãi. Sau khi thọ thực, Phật thuyết bài pháp rồi ra về, tám bó hoa lài cứ lơ lửng trên hư không che cho Phật về đến tinh xá rồi mới rơi trên vách nơi hương thất của Phật.
Sau đó, vua cho người tìm hiểu kỹ chuyện gì đã xảy ra, mới hay có người gánh hoa giữa đường đã cúng tám bó lài cho Đức Phật, một vị quan cũng trình báo chuyện có bà vợ đến mắng chồng như thế... Vua liền ban thưởng nhiều vàng bạc cho Sumana. Ai cúng cũng giống nhau, chỉ riêng anh này không biết cúng thế nào mà những bông lài lại bay lên hư không tạo thành hiện tượng diệu kỳ, khiến vua cảm động vô cùng. Còn người vợ của Suama do sợ vua xử tội nên đã xách gói chạy về nhà mất rồi.
Chiều đến, chư Tăng xôn xao về sự kiện vừa xảy ra nên đã đến hỏi Phật. Phật giải thích rằng, người gánh hoa này đã cúng Phật với tất cả lòng tôn kính đến mức chấp nhận cả cái chết nên đã tạo thành phép lạ. Đây cũng là cái nhân chứng đạo sau này. Đức Phật đã thọ ký rằng nhiều kiếp sau người gánh hoa sẽ trở thành một vị Độc Giác Phật tên Sumana (hoa lài). Và Phật đọc tiếp bài kệ Pháp Cú như trên.
Lòng tôn kính Phật tuyệt đối
Thật ra, khi trông thấy thân tướng trang nghiêm của Đức Phật, tất cả chúng ta đều buộc phải khởi lòng kính ngưỡng. Nhưng vì thời nay chúng sinh không có duyên tận mắt thấy Đức Phật, mà chỉ được nhìn qua tranh, tượng hay nghe truyện kể rồi tưởng tượng lại, nên lòng kính Phật của ta không nhiều. Nếu được chiêm ngưỡng Đức Phật lúc Người còn tại thế, thì có lẽ tấm lòng của chúng ta cũng không thua anh bán hoa lài này bao nhiêu.
Tuy nhiên, vì cái duyên gì đó nên vào thời điểm gặp Phật, sự kính ngưỡng của anh đã đạt đến tột độ, cực kỳ mãnh liệt, vượt hơn mọi người. Nhiều người sống trong kinh thành cũng từng trông thấy Phật nhiều lần, thậm chí đã từng cúng dường Phật ngày này sang ngày kia, lòng rất kính Phật nhưng vẫn không đạt được cảm xúc cao tột như anh, lạ như vậy.
Mọi việc trên đời ta làm đều bắt nguồn từ tình cảm thương hoặc ghét, thích thú hoặc chán ngán... Tất cả chúng ta đều như thế. Có khi tình cảm ấy rất ít, chỉ là cái muốn nhè nhẹ nên ta không biết, nhưng có khi tình cảm rất mãnh liệt làm ta nhận biết rõ ràng.
Ví dụ, khi thương ai thì ta nhớ nhung, rất muốn gặp mặt, giúp đỡ, làm người đó vui lòng... nên ta nhận ra là mình có thương yêu. Còn gặp ai mà ta chỉ đến chào hỏi, bắt tay, đứng nói chuyện lâu một chút chứ không muốn gắn bó đỡ đần gì lắm thì ta biết mình cũng không có tình cảm đặc biệt nào với họ. Thật ra, giữa hai người cũng đã có chút duyên xưa, hoặc người kia có ưu điểm nào rất đặc biệt nên ta mới xuất hiện cái thích nhè nhẹ, đủ để tạo thành hành động: đến trò chuyện lâu hơn một chút mà không thấy chán. Còn với người ta không thích thì rất khó nói chuyện lâu. Ngược lại, khi thù ghét ai ta cũng muốn nói xấu, mưu hại hoặc tránh né, không muốn gặp mặt. Đó là quy luật.
Chính bởi lý do này mà tình cảm thương ghét luôn thúc đẩy chúng ta hành động. Và hành động bắt nguồn từ tình cảm thương ghét thì luôn mang đến quả báo gấp trăm nghìn lần những gì ta đã làm. Ví dụ, ta thương quý một người chân chính rồi kính trọng, ủng hộ, giúp đỡ, ca ngợi người đó thì sau này phước báo sẽ đến gấp nhiều lần. Ta sẽ được vinh quang, may mắn, hạnh phúc, giàu sang. Hoặc vì cái nợ gì đó mà ta thương nhầm một kẻ dối gạt, trộm cướp, lừa đảo... thì sau này ta sẽ chịu tội nặng. Thương không đúng chỗ tạo thành tội, còn thương đúng chỗ sẽ bồi đắp phúc lành cho mai sau.
Với cái ghét cũng vậy. Nghĩa là do chủ quan, cố chấp, hiểu sai... mà ta ghét một người tốt, rồi ta nói xấu, mưu hại họ thì sau này quả báo sẽ trổ ra rất thê thảm. Nếu người đó là một bậc Thánh giữa đời thì thật là xui xẻo, địa ngục sẽ lập tức mở ra với ta. Cái ghét thật là đáng sợ.
Vậy ghét người xấu có được phước không? Giáo lý đạo Phật chỉ cho phép ta ghét điều xấu, không cho phép ta ghét người xấu. Với điều xấu chúng ta phải tránh xa, trừ diệt nhưng với người xấu ta không được ghét bỏ. Vì sao vậy? Vì đạo Phật là đạo của từ bi, khoan dung. Ta phải hiểu rằng, vì không được giáo dục, vì không có chánh kiến nên họ mới trở thành người xấu. Lúc nào trong tâm ta cũng phải thương xót cho họ và mong muốn làm điều gì đó để chuyển hóa tâm họ cho tốt hơn và không bao giờ được ghét bỏ họ.
Đây cũng là điểm khác nhau giữa Phật giáo với một số tôn giáo khác. Một số tôn giáo cho phép bức hại những người mà họ cho là xấu (tức là chưa chắc người kia đã xấu thật), nhưng hễ bị kết tội là xấu thì họ được quyền trừ diệt. Đạo Phật kêu gọi lòng từ bi, không được ghét kẻ xấu mà chỉ cố gắng uốn nắn, khuyên dạy họ.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là chúng ta thụ động, để mặc họ làm chuyện xấu rồi dần dần trở nên ác độc. Chúng ta cần phân biệt người xấu và người ác. Người xấu là người còn có thể chuyển hóa, dạy dỗ được, còn người ác là chúng ta chưa kịp khuyên bảo họ đã làm hại nhiều người rồi. Trong trường hợp gặp phải kẻ ác, ta cần có cách xử lý nghiêm khắc hơn. Mặc dù ta không ghét nhưng đôi khi cũng phải quyết liệt với họ. Đây là hoàn cảnh các chiến sĩ công an, quan tòa thường gặp phải. Ví dụ, một chiến sĩ đang rượt đuổi tội phạm cũng không còn thời gian để khuyên bảo kẻ ác mà phải tìm cách trấn áp ngay. Bởi nếu không ngăn chặn kịp, hắn sẽ làm hại bao nhiêu người khác. Với người xấu đôi khi ta còn có thời gian để xử lý, nhưng với người ác thì không còn nhiều thời gian, ta phải linh động trong những trường hợp này.
Như vậy chúng ta cần hiểu rằng, chúng sinh nào cũng đáng để ta thương yêu, dù đôi khi ta phải rất nghiêm khắc, cứng rắn.
Quy luật là vậy, tình cảm luôn đưa đến hành động. Vì thế, người nào miệng nói thương yêu nhưng không làm gì cả thì ta biết ngay họ nói dối. Hiểu điều này, các cô gái gặp chàng trai nào nói lời thương yêu cũng đừng vội tin, thay vào đó hãy tỉnh táo nhìn vào việc làm của anh ta để đánh giá xem anh ta có nói thật hay không.
Những tham số tạo thành quả báo
Phá vỡ hợp đồng là chuyện không lớn, nhưng nếu là hợp đồng với hoàng cung thì đương nhiên thành chuyện lớn, có thể phải chịu tội chết. Người bán hoa trong câu chuyện biết rõ hậu quả đó. Hễ động đến hoàng cung thì không thể xem thường, nếu làm vua hài lòng thì chỉ cần vài nén vàng vua ban cũng bằng cả gia tài đáng mơ ước. Ngược lại, chỉ cần làm vua giận thì cũng mất mạng trong nháy mắt.
Anh biết rõ và chấp nhận mọi hậu quả để dâng cúng cho Phật tám bó hoa lài. Tức là anh dám lấy sinh mạng của mình để bày tỏ lòng kính Phật, đây là thử thách rất lớn. Có thể nói, trong giây phút này lòng kính Phật của anh là tuyệt đối. Chính vì lòng kính Phật đạt đến tuyệt đối nên Phật đã ấn chứng rằng, sau này anh sẽ trở thành vị Phật Độc Giác hiệu là Sumana (nghĩa là bông lài). Kiếp nào đó nếu chúng ta gặp một vị Độc Giác Phật có tên Bông Lài, thì hãy nhớ rằng ngày xưa vị đó đã từng liều chết mà cúng dường tám bó hoa lài lên Đức Phật.
Nhiều người sẽ thắc mắc là tại sao chỉ dâng cúng tám bó hoa lài, tính ra không bao nhiêu tiền mà lại đưa đến cùng một lúc hai phước báo? Phước báo gần là ngay chiều hôm đó anh được vua ban thưởng nhiều vàng bạc; phước báo thứ hai, lớn hơn triệu triệu lần là ở nhiều kiếp sau anh sẽ trở thành một vị Độc Giác Phật. Tám bó hoa lài không có giá trị bao nhiêu mà đem đến hai quả báo cực lớn, như vậy nguyên nhân chính phải nằm ở cái tâm của Sumana. Đây là một yếu tố rất quan trọng trong việc tính toán nhân quả của một người.
Thông thường, khi học về nhân quả, chúng ta chỉ đi trên lý thuyết mà chưa đi vào công thức tính toán chặt chẽ. Vì thế, khi nhìn một sự việc trong hiện tại, ta rất khó tính toán được quả báo trong tương lai. Chúng ta hy vọng vài trăm năm sau, khi nền văn minh nhân loại đã phát triển rất cao thì những giáo lý thế này đều được đưa vào tính toán. Một người gieo cái nhân như thế sẽ gặt quả báo thế nào, máy tính sẽ tìm được kết quả chính xác. Và con người lúc đó không cần ước đoán như chúng ta bây giờ nữa.
Chúng ta tin tưởng rằng ngày đó sẽ đến, nhất là với tốc độ phát triển khoa học công nghệ như hiện nay. Ngày hôm nay kỹ thuật số đã phát triển rất cao, những điều ta gọi là trừu tượng, ngày nào đó sẽ không còn mơ hồ nữa, mà sẽ được thể hiện rất cụ thể qua từng con số. Tương lai của kỹ thuật số là vô hạn, nên ngay cả đạo học cũng sẽ được kỹ thuật số phân tích, chia chẻ và tính toán. Một người đã gieo cái nhân như thế sẽ được quả báo ra sao, vào lúc nào... đều được tính toán chính xác.
Chúng ta đã có những công thức đơn giản trong toán học Ví dụ: chiều dài x chiều rộng = diện tích hình chữ nhật hoặc π x (bán kính)2= diện tích hình tròn.
Luật nhân quả cũng có những công thức tương tự như thế. Ở đây, chúng ta có một công thức tính quả báo như sau:
Giá trị của phẩm vật x Tấm lòng x Lợi ích của người hưởng thụ = Quả báo.
Ba tham số trên nhân với nhau tạo thành quả báo. Như trường hợp của người gánh hoa lài, phẩm vật của anh chỉ có tám bó lài, giá trị không bao nhiêu. Nhưng tấm lòng là bao nhiêu? Là cái chết, nghĩa là tấm lòng gần như vô hạn. Lợi ích của người thụ hưởng ở đây là gì? Lần này, lợi ích của người thụ hưởng rất lạ, vì tám bó hoa lài đã bay trên hư không che mát cho Phật, nên xem như tạo ra một hiệu ứng rất lớn, không phải bình thường. Vì thế, anh được quả báo thật đặc biệt: ngay hôm đó được vua ban thưởng rất nhiều vàng bạc và kiếp nào đó sẽ chứng đắc luôn đạo quả cao tột.
Thật sự là ngoài giá trị phẩm vật, tấm lòng và lợi ích người thụ hưởng, thì công thức trên còn thiếu một tham số nữa là thời gian để quả báo trổ ra. Thời gian càng dài thì quả báo càng lớn. Tuy nhiên, tham số này hơi vô hình, khó thấy, nên chúng ta tạm bỏ qua, chỉ đề cập đến ba tham số trên mà thôi.
Giá trị phẩm vật x tấm lòng của người tặng x lợi ích của người hưởng thụ = quả báo.
Ví dụ, ta mang hộp sữa đến tặng cho người bệnh, giá trị hộp sữa là 300.000 đồng, nhân với tấm lòng là ta thương người đó cỡ nào. Nếu ta cho hộp sữa vì xã giao thôi thì tham số “tấm lòng” thấp, biết ngay quả báo không nhiều. Nếu ta rất thương người đó thì tham số “tấm lòng” lớn hơn, quả báo cũng lớn hơn. Cuối cùng là lợi ích của người hưởng thụ: nếu người bệnh dùng hết lon sữa ngon lành rồi khỏe lên đôi chút thì phước báo của ta nhiều, nhưng nếu họ chỉ uống 1 ly rồi ngán không uống nữa, tức là lợi ích người hưởng thụ thấp thì quả báo ta nhận được cũng không là bao nhiêu.
Vẫn chưa hết, sau khi người bệnh mà ta thương yêu dùng hết hộp sữa rồi khỏe lại, họ sẽ làm gì? Đây là một yếu tố quan trọng. Nếu họ là một thầy giáo mẫu mực, một lương y tận tụy, một cán bộ liêm khiết dùng sức khỏe để tiếp tục lo cho con người thì cái phước của ta nhân lên bội phần. Còn nếu họ là tên du thủ du thực vừa khỏe dậy đã đi ăn nhậu, tìm chuyện hưởng thụ thì xem như ta thua.
Ta thấy nhân quả thật mênh mông, gồm rất nhiều tham số phức tạp, không đơn giản là nhân gì ra quả nấy. “Tôi cho ông ta một hộp sữa chắc mai mốt tôi có 10 hộp”. Xin đừng nghĩ như thế, bởi thực sự nhân quả phức tạp hơn gấp nhiều lần.
Với người mới đến với đạo Phật, chúng ta chỉ nói sơ lược về nhân quả, rằng ai gieo nhân gì sẽ được quả nấy, giúp người thì được giúp lại, thương người sẽ được thương yêu lại. Còn sự thật công thức của nhân quả phức tạp hơn vạn lần.
Ngày hôm nay, chưa có ai giỏi về toán học, về lập trình đến mức có thể đưa các công thức tính toán vào thế giới của nhân quả, nên chúng ta vẫn tiếp tục học về nhân quả theo kiểu ước đoán đại khái, tổng quát. Ngày nào nếu xuất hiện một thiên tài toán học, mến mộ đạo Phật và yêu luật Nhân quả, người này sẽ đưa tất cả vào công thức tính toán. Khi đó, có lẽ học sinh sẽ được học môn Nhân quả học với những công thức cụ thể, không phải ước đoán như chúng ta bây giờ. Chúng ta hy vọng và chờ đợi ngày đó sẽ đến.
Đừng liều mạng làm phước để cầu phước
Người gánh hoa đã dâng cúng phẩm vật là tám bó lài giá trị không bao nhiêu nhưng tấm lòng của anh là tột độ. Chư thiên đã đưa những bông hoa lài bay lên che cho Phật, khiến lợi ích của người hưởng thụ quá lớn. Hai yếu tố này khiến cho quả báo mà anh nhận được là vô cùng lớn.
Tuy nhiên, sau khi nghe câu chuyện này, có người liền bắt chước anh nông dân Sumana - liều mạng cúng chùa. Cô này nghĩ: “Trời ơi, ông kia liều chết cúng Phật rồi được phước quá nhiều, bây giờ nếu mình cũng liều mạng cúng chùa thì biết đâu chiều nay trúng số độc đắc”. Thế là cô về nhà gom hết tiền bạc mang đi. Người chồng hỏi: “Em làm gì vậy?” – cô đáp: “Tôi liều chết cúng chùa”, rồi đem tất cả chạy vào chùa cúng, sau đó lật đật chạy ra mua vé số, hy vọng sẽ trúng lớn. Tiếc là buổi chiều hôm đó người vợ không trúng số, còn người chồng sau khi chứng kiến vợ lấy tất cả tiền bạc tài sản còn sót lại trong nhà đi cúng chùa chắc cũng ly hôn luôn. Cuối cùng mọi chuyện đều tan nát.
Tại sao hai người đều liều mạng cúng dường nhưng người bán hoa được phước lớn còn cô Phật tử này không được gì, lại còn bị chồng bỏ, gia đình đổ vỡ? Tất cả đều bắt nguồn từ tâm tham cầu quả báo. Chúng ta nhớ rằng, khi cúng dường, Sumana không hề nghĩ đến quả báo mà chỉ vì lòng tôn kính Phật đã dâng cao tột độ khiến cho anh vượt qua luôn bản năng ham sống sợ chết. Mặc dù biết cái chết đang đe dọa, anh vẫn bất chấp, nên với Đức Phật anh có lòng tôn kính thật sự. Còn người Phật tử liều mạng mở tủ lấy hết tiền bạc rồi đâm đầu chạy đi cúng chùa thì khác, lòng cô chỉ chăm chăm nghĩ đến quả báo mà không khởi bất cứ niệm thiện nào.
Hơn nữa, lòng tôn kính của người gánh hoa được thử thách bởi cái chết, dù bị đe dọa đến tính mạng anh cũng không sợ. Còn người Phật tử kia không bị áp lực, không phải lo sợ bởi bất cứ điều gì nên sự đánh đổi của cô không lớn. Chúng ta cần lưu ý điểm này.
Hàng ngày, chúng ta vẫn lễ Phật và cũng từng phát nguyện rằng: “Nếu phải chết vì Phật, con sẵn sàng chấp nhận, không do dự”. Nhiều người đã khởi được cái tâm đó nên được công đức rất lớn nhưng vẫn không bằng người gánh hoa lài, vì sao vậy? Vì anh đang thật sự bị cái chết đe dọa trước mắt mà vẫn chấp nhận vượt qua. Còn ta lúc phát nguyện không hề đối diện với hiểm nguy thật sự nào cả. Vậy nên Phật cũng chứng, công đức cũng lớn nhưng không bao giờ sánh được với người gánh hoa lài trong câu chuyện trên. Nhớ như vậy!
Trở lại chuyện cô Phật tử nêu trên, vì cầu phước mà liều mạng cúng chùa khiến gia đình rất phiền lòng. Đây là người thiển cận và có tâm mong cầu quả báo. Ngay cả vị thầy nhận được sự cúng dường kia cũng sững sờ, chẳng vui vẻ gì, sau đó ông còn phải nghe người nhà của cô đến mắng chùa tan nát. Quả thực, việc cúng dường của cô đã làm khổ nhiều người.
Qua ví dụ này, chúng ta rút ra bài học: Khi làm phước chúng ta không được liều lĩnh, phải cân nhắc rất nhiều mặt. Lúc nào gặp Phật sẽ tính sau, còn bây giờ thì ta luôn luôn phải đối chiếu lại mọi mặt. Nghĩa là ta vẫn cúng chùa, làm phước nhưng phải đảm bảo đời sống kinh tế của gia đình mình ổn định để còn làm phước lâu dài. Đừng nóng vội làm một lần rồi rơi vào kiệt quệ. Hành xử như thế vừa là khôn ngoan, vừa là đạo đức.
Đừng vì niềm tin tôn giáo mà xem thường luật pháp quốc gia
Người gánh hoa được phước lớn khi cố gắng bày tỏ lòng kính Phật đến mức cả vua cũng không sợ, tuy nhiên, đừng vì chuyện đó mà ta nghĩ rằng: vì tín ngưỡng ta có thể xem thường luật pháp quốc gia. Đó là quan điểm hết sức sai lầm. Ai có suy nghĩ: “Ông đó coi thường, bất chấp luật lệ của vua, chỉ theo Phật thôi mà được phước quá chừng, nên giờ tôi cũng coi thường luật pháp quốc gia để theo tín ngưỡng” thì quả là nông cạn và rất cực đoan.
Trường hợp của người gánh hoa là đúng, bởi anh đã cúng dường cho Đức Phật – một bậc Thánh cao tột của vũ trụ này, mà chính vua cũng là đệ tử Phật. Còn vào thời nay không có Đức Phật nào xuất hiện, nên tất cả đều là công dân bình thường của một đất nước, các tu sĩ cũng vậy. Không những thế, tu sĩ còn phải là một công dân gương mẫu của đất nước.
Chừng nào có một bậc xuất gia tu hành đắc đạo thành Phật thì ta chấp nhận vị đó có thể đứng trên cả cõi trời và cõi người. Còn nếu chưa phải bậc Thánh đắc đạo, chưa phải một Đức Phật, thì vị thầy đó có đáng kính đến đâu cũng chỉ là một công dân trong đất nước này. Phải hiểu như thế để ta sống một cách hài hòa và giữ gìn sự ổn định cho xã hội.
Thông thường, các tôn giáo đều cho tín đồ một ảo tưởng rằng tôn giáo mình cao hơn quyền lực quốc gia. Rất lạ. Vì sao vậy, vì tôn giáo hay nói về những thần thánh cao siêu, về thần thông phép lạ, không đề cập đến luật pháp, nên nhiều người đến với tôn giáo dễ bị một loại ảo tưởng hoàn toàn không thực tế là mình đi con đường cao hơn quyền lực Nhà nước. Đây cũng là lý do tại sao có nhiều tôn giáo hành xử một cách lạ lùng.
Từ nay trở đi, chúng ta cần xác định cho rõ: Quả thực thế gian này là tạm bợ, ai rồi cũng phải chết, nhưng tôn giáo lại cho ta niềm hy vọng về sự vĩnh hằng, giúp ta có chỗ dựa, có sức mạnh để sống giữa cuộc đời phù du này. Giữa ranh giới sự sống và cái chết, tôn giáo đã cho ta một niềm tin vượt lên trên khái niệm quốc gia. Tuy nhiên, ta đừng vì niềm tin ấy mà nghĩ rằng tín ngưỡng có thể vượt lên trên cả quyền lực quốc gia. Hãy cân đối niềm tin cao siêu với thực tế đời sống, cái khéo của một người theo tôn giáo là vậy. Giữa một bên là niềm tin, là những giáo lý cao siêu dường như vượt khỏi trái đất này và một bên là thực tại đời thường, ta vẫn cân đối được.
Người chỉ loay hoay sống giữa đời mà không có niềm tin siêu nhiên thì cuộc sống rất cạn cợt và dễ tạo nghiệp, bởi họ không hề tin điều tội phước. Còn người nắm chặt niềm tin siêu nhiên rồi xem thường luật lệ của trần gian, thì cũng là một cực đoan và không tránh khỏi phạm tội. Vậy nên, khi đến với tôn giáo, chúng ta cần cân đối giữa hai điều trên.
Chư Thiên cảm động
Khi người gánh hoa phát tâm cúng dường cho Phật, tám bó hoa bỗng chầm chậm bay lên hư không xếp thành cái lọng che quanh Phật. Hiện tượng lạ lùng này do chư Thiên thi triển thần thông để cúng Phật một lần nữa.
Lần thứ nhất là Sumana phát tâm dâng cúng, chư Thiên đọc được cái tâm của anh nên đã dùng thần thông làm thành lọng hoa che cho Phật, tức là các vị cúng dường lần thứ hai. Tại sao các vị không chọn vật nào khác mà lại chọn tám bó lài của Sumana? Bởi các vị cảm động trước tấm lòng của anh gói trong tám bó hoa đó. Ngày hôm nay, chúng ta không còn duyên may được chiêm ngưỡng, cúng dường Đức Phật trực tiếp nữa, nhưng người nào biết lễ Phật với lòng tôn kính thiết tha đến độ vì Phật mà chấp nhận cả cái chết, thì cũng sẽ thành tựu được công đức lớn lao.
Trung thành – đạo đức của người xưa
Sự kiện người bán hoa sẵn sàng chết vì Phật khiến chúng ta suy ngẫm một chút về lòng trung thành của người xưa. Nho giáo có đạo lý “Trung quân, ái quốc”, nghĩa là trung thành với vua và yêu nước. Các nhà Nho thường nói: “Quân xử thần tử, thần bất tử bất trung”, nghĩa là vua bảo chết mà người làm tôi không chịu chết thì con người ấy không có lòng trung. Với người quân tử trong Nho giáo, không trung thành là một điều phi đạo đức, con người đó thật ươn hèn, bạc nhược và xấu xa.
Tại sao thời xưa lòng trung thành với vua được đề cao đến mức tột độ như thế? Bởi trong một đất nước, nếu bộ máy cai trị không ổn định, đất nước sẽ lập tức loạn lạc, khi đó nhân dân là người khổ nhất. Muốn đất nước ổn định thì bộ máy cai trị phải vững, nghĩa là quan với vua phải một lòng. Để làm được điều này, trước hết người làm quan phải có lòng trung. Đương nhiên, quan có thể góp ý cho vua nhưng vẫn buộc phải trung thành với vua.
Chính bởi điều này mà những nhà Nho có lý do của họ khi ca ngợi lòng trung thành. Thật ra, vua chẳng bắt ai phải chết một cách vô lý, câu nói “Quân xử thần tử, thần bất tử bất trung” chỉ có nghĩa là người quan, tướng phải đặt cả sinh mạng mình vào bàn tay của bậc minh quân, dám chết vì vua của mình. Đạo đức của người xưa là vậy.
Vào thời đại hôm nay, trung thành không được nhắc nhiều trong xã hội mà chỉ được nói đến trong những ngành nghề đặc biệt. Ví dụ, những người lính chiến đấu ở trận tuyến hoặc các chiến sĩ tình báo hoạt động trong thầm lặng. Họ đều được dạy rằng thề tuyệt đối trung thành với Tổ quốc dù có phải hy sinh cả mạng sống của mình. Dù đứng giữa chiến trường đạn bay vèo vèo trước mắt, họ vẫn phải bước tới. Trong tình huống đó quả thật lòng yêu nước đã đến mức tột độ nên người ta mới dám đem cả sinh mạng của mình mà chiến đấu bảo vệ Tổ quốc.
Thời nào cũng vậy, luôn cần có những con người trung thành với đất nước, với lãnh tụ bằng cả sinh mạng của mình. Thiếu những con người ấy, đất nước rất dễ tan vỡ. Trong Phật Pháp cũng vậy, khi quỳ trước Phật kính lễ Người, lòng ta phải dâng lên niềm thương kính tột độ, nếu phải chết vì Phật ta cũng không do dự một giây phút nào. Về phía tôn giáo là vậy.
Với đất nước, ta cũng phải sẵn sàng dâng cả mạng sống của mình. Một quốc gia nếu rất nhiều con người có suy nghĩ như thế mới có thể vững mạnh được. Trái lại, nếu người dân nào cũng sợ chết, gặp chuyện khó khăn là trốn tránh, thì đất nước thật mong manh, dễ loạn ly và dễ bị ngoại bang thôn tính. Thời xưa, khi người làm tướng, làm quan gặp được bậc minh quân sáng suốt và đem hết lòng trung thành phụng sự thì đất nước rất ổn định, phát triển. Người xưa hay dùng từ “minh quân lương thần”, tức là có ông vua sáng, người tôi hiền thì đất nước sẽ rất vững bền là vậy.
Ba tính chất của lòng trung thành
Thứ nhất, trung thành là một quy định bắt buộc, chưa cần nói đến đạo đức, bất cứ ai bất trung với Tổ quốc đều phải chịu hình phạt, nặng nhất là tử hình. Không một quốc gia nào chấp nhận chuyện phản bội và luật pháp ở bất cứ đâu cũng kết tội người phản quốc rất nặng.
Hệ thống luật pháp của một quốc gia rất phức tạp, ví dụ tội ăn cắp, lừa đảo, chống người thi hành công vụ... sẽ bị xử phạt tùy theo mức độ vi phạm. Có khi chỉ phạt hành chính, có khi bị phạt từ vài năm gì đó. Nhưng một khi bị buộc tội phản quốc thì khung hình phạt cao nhất có khi lên tới chung thân hay tử hình. Bất cứ quốc gia nào cũng vậy. Phản quốc nghĩa là gì? Là bất trung.
Như vậy, trung thành không chỉ là đạo đức tự giác mà còn là một quy định bắt buộc của bất cứ tổ chức hay quốc gia nào, kể cả trong giáo hội tôn giáo. Như Phật giáo chúng ta có Giáo hội Phật giáo, trong hiến chương của giáo hội không hề có quy định, cũng không ai nói ra nhưng ta phải hiểu ngầm rằng người đệ tử Phật buộc phải trung thành với giáo hội của mình. Hoặc nếu là thành viên trong một tổ chức, một đoàn thể nào, thì ta phải trung thành với tổ chức, đoàn thể đó. Là một công dân của Việt Nam, chúng ta cũng hết lòng trung thành với Tổ quốc mình. Trung thành là quy định bắt buộc.
Thứ hai, trung thành là phẩm chất đạo đức cao đẹp của con người. Người đạo đức tự nhiên là người trung thành. Còn người nay theo mai bỏ, dễ thay đổi, chẳng thương kính ai thật lòng, theo ai cũng theo một chân, chỗ nào có lợi là nhảy đi,... tức là xem lợi ích cá nhân quan trọng hơn tình nghĩa thì biết ngay rằng đạo đức người ấy thật là kém cỏi. Xã hội nào khuyến khích điều ấy thì xã hội đó cũng không đạo đức.
Có người làm việc cho một công ty được một thời gian bắt đầu thấy cái tài của mình lớn trong khi công ty trả lương chưa cao liền muốn nhảy đi nơi khác. Người này không nhớ lại ngày xưa khi mình còn nghèo khổ, thất nghiệp, công ty đã nhận mình vào làm. Hơn thế, tuy công ty chưa giàu nhưng người lãnh đạo rất ưu ái, đối xử đàng hoàng nghĩa tình. Người này bỏ qua tất cả, chỉ thấy 3 năm kinh nghiệm đã đủ để mình xin việc làm ở công ty khác với mức lương tốt hơn. Đây cũng là trường hợp không trung thành. Có thể sau này họ sẽ thành công trên sự nghiệp nhưng về đạo đức lại thất bại.
Nếu mọi người dân đều có suy nghĩ như người này thì đất nước sẽ tan vỡ. Tại sao vậy? Vì các công ty nước ngoài sẽ dùng đồng lương cao để thu hút nhân lực và người tài sẽ kéo về đó, khiến nhân lực của đất nước bị rỗng. Người dân không dùng tài năng để xây dựng cho đất nước mình, mà chạy sang phục vụ cho công ty nước ngoài thì không khác nào gián tiếp phục vụ cho ngoại bang. Chúng ta không có ý phân biệt nhưng đó là sự thật. Chính bởi điều này mà một việc đơn giản là trung thành với công ty của mình dù công ty chưa giàu, thật ra cũng đã góp phần bảo vệ đất nước rồi.
Thứ ba, trung thành là một tình cảm thiêng liêng sâu đậm của người dưới đối với người trên. Ở đây, trung thành không chỉ là đạo đức nữa mà là tình cảm. Ví dụ, giữa người đệ tử xuất gia với thầy mình buộc phải có tình thầy trò, khi tình thầy trò hiện hữu thì tự nhiên người đệ tử cũng trung thành với thầy mình, không đứng núi này trông núi nọ. Sự trung thành đó là một tình cảm.
Đối với đất nước, ta có tình yêu nước thì tự nhiên ta phải trung thành với đất nước của mình. Hoặc đến với Phật Pháp, nếu ta đặt hết niềm tôn kính lên Đức Phật thì hiển nhiên là ta cũng trung thành với Phật, không còn cách nào khác. Bây giờ, có ai kê súng vào đầu bắt ta bỏ Phật thì ta chỉ nói: “Tôi sống và chết bằng lòng tôn kính Phật.” Nhớ như vậy.
Phước không đồng thì khó chung sống với nhau
Người vợ trong câu chuyện trên rất đoảng, không có một chút đạo tâm nào nên cái phước của bà không đồng với người chồng. Trong giây phút bất chợt, ông chồng vượt lên như một bậc Thánh, còn bà thì rơi xuống như một loài nào rất thấp hèn. Cái phước sai biệt khiến họ không thể ở chung với nhau được nữa, đó là nhân quả.
Có những cặp vợ chồng chia tay nhau cũng vì cái phước đã quá sai biệt, họ không thể sống chung để cùng hưởng phước. Trong câu chuyện này cũng vậy, người vợ có tâm hồn nông cạn, tầm thường, nên đứng trước thử thách bà đã chứng tỏ rằng mình không xứng đáng hưởng phước. Cuối cùng, chính bà phải lật đật bỏ chồng trước.
Bỏ qua tự ái
Câu chuyện có một chi tiết rất lý thú: Khi biết chuyện người cung cấp hoa lài cho hoàng cung đã mang toàn bộ hoa cúng dường Phật, vua Bình Sa lại vui mừng ban thưởng cho Sumana. Điều này chứng tỏ ông là người rất kính Phật.
Đối với vua Bình Sa thì Phật là trên hết, sau đó mới tới vua rồi quan tướng, thần dân... Vì nghĩ như thế nên ai kính Phật vua cũng đều vui mừng, thậm chí với con người quên vua để kính Phật thì vua vẫn hoan hỷ, khen ngợi. Tuy nhiên, trên đời có rất ít người được như Bình Sa vương. Ví dụ, một tổ chức có lãnh đạo cao nhất, một người cấp phó và nhiều nhân viên thấp hơn. Người cấp phó cứ muốn tất cả mọi nhân viên chỉ cung kính với mình, nếu có ai qua mặt ông mà kính người trưởng thì ông rất khó chịu, bắt đầu lén tìm cách trù dập. Đó là biểu hiện của sự bất trung, cũng tức là vô đạo đức. Con người như thế sẽ khiến cho tổ chức tan vỡ không lâu. Thói đời vẫn như vậy nên mới dẫn đến nhiều trường hợp rất đau lòng.
Kính Phật là cái nhân đắc đạo
Tại sao Đức Phật thọ ký cho Sumana? Phật không bao giờ nói đùa, nói bừa. Phật đã thọ ký cho ai tức là nhân quả của người đó đã định hình như thế, không thay đổi được nữa. Dĩ nhiên, từ lúc Phật thọ ký cho đến ngày đắc đạo còn rất xa, trong khoảng thời gian đó có thể Sumana cũng thăng trầm rất nhiều, khi sang khi hèn không chừng. Nhưng quả đắc đạo bắt buộc phải đến. Đức Phật đã nhìn thấy điều đó trong một lần Sumana dám đem cả mạng sống của mình, để bày tỏ lòng kính Phật.
Như vậy, người nào mỗi ngày đều lễ Phật với lòng tôn kính tha thiết đến mức có thể xả bỏ thân mạng mình vì Phật, thì một Thánh quả nào đó cũng đang dần hình thành chứ không phải tầm thường.
Một tham số nữa tạo thành quả báo
Bài Pháp Cú có câu:
Làm rồi không hối tiếc
Lòng tràn ngập niềm vui.
Trong nhân quả, việc ta hối tiếc hay vui mừng sau khi tạo nghiệp lại là một tham số làm nên quả báo. Chúng ta đã phân tích về ba tham số là phẩm vật, tấm lòng, lợi ích người hưởng thụ:
Phẩm vật x Tấm lòng x Lợi ích người hưởng thụ = Quả báo Nhưng bài này còn nói đến một tham số nữa, là cái tâm của ta sau khi hành động. Ví dụ, vì giận vài câu nói mà ta đánh ai gãy răng, vì người kia không phải kẻ ác nên ta mang tội (nếu là kẻ ác thì có khi việc này lại có phước). Tuy nhiên, sau đó ta có hối hận, tức là làm việc xấu mà có hối tiếc thì nghiệp sẽ được nhẹ bớt. Còn nếu ta khoái chí, đi đâu cũng khoe khoang: “Ồ, tôi vừa đánh cho thằng kia gãy hàng tiền đạo, chiều nay nó phải tới thăm nha sĩ...”, thì cái tội của ta cũng nhân lên nhiều lần.
Trường hợp khác, có cơn lũ vừa càn quét qua mấy tỉnh, trong lúc theo dõi tin tức, vì cảm động ta đăng ký ngay: “Cho tôi góp 5 triệu đồng để cứu trợ đồng bào”. Sau khi đóng tiền, ký tên vào sổ của hội từ thiện rồi, ta mới bắt đầu nghĩ lại: “Uổng quá, còn bộ đồ model đẹp ghê, biết vậy lúc nãy cho chừng 2 triệu thôi...”, tức là làm rồi mà hối tiếc, vậy phước liền giảm xuống. Chỉ khi nào lòng ta hoan hỷ vui mừng và ước mình có khả năng để đóng góp nhiều hơn, thì phước mới tự nhiên tăng thêm được. Vì thế, thái độ phía sau hành động chính là một tham số góp phần tạo thành quả báo một lần nữa.
Nhân quả thực sự là một bài toán cực kỳ phức tạp, nên những người giỏi toán sẽ có khả năng hiểu về nhân quả sâu sắc hơn, chính xác hơn người khác.
Quả báo thật thê lương, khi ác nghiệp chín muồi
(69) Người ngu tâm khoái trá
Khi nghiệp chưa chín muồi
Ác nghiệp chín muồi rồi
Quả báo thật thê lương.
Phật nói bài Pháp Cú trên từ câu chuyện sau: Có một tên yêu râu xanh chuyên phục kích cưỡng hiếp phụ nữ tại những đoạn đường vắng trong rừng. Thời đó, Ấn Độ rất nhiều rừng, hắn cứ nấp ở nơi vắng vẻ rồi chờ có phụ nữ đi qua là khống chế, cưỡng hiếp. Hắn rất khoái chí tự hào về hành vi đồi bại của mình. Một lần, trông thấy một tỳ kheo Ni xinh đẹp đang khất thực, hắn động tâm bám theo. Tỳ kheo Ni này là người tinh tấn tu hành, nên cô chọn ẩn tu tại một nơi thanh vắng gần bìa rừng.
Sau khi bám theo cô một hồi, hắn biết được chỗ ở và lịch trình của cô: giờ nào buổi sáng cô đi khất thực, giờ nào quay về, sau khi thọ thực sẽ vào cốc tu. Cốc nhập thất thời xưa thường đơn sơ, không có khóa như bây giờ, xung quanh lại vắng vẻ nên hắn dễ dàng lẻn vào nấp trong cốc chờ cô đi khất thực về. Lợi dụng lúc không có ai hắn ra tay cưỡng hiếp cô, cô vùng chạy ra ngoài rồi la lên. Trong khi đó, hắn bị mặt đất rút lại, giữ chặt lấy, không thể di chuyển được. Mọi người bắt đầu chạy đến, chứng kiến cảnh tượng kỳ lạ: Bất cứ người nào mon men lại gần đều làm hắn thét lên đau đớn. Hắn chắp tay van xin đừng ai tiến thêm bước nữa. Dân làng cầm gậy gộc tới, lính tráng cũng kéo đến định bắt trói, nhưng tất cả đều phải dạt ra hết. Bất cứ ai tiến đến đều khiến hắn rên la thảm thiết. Mặt đất rút xuống dần dần, nhấn hắn chìm hút vào lòng đất sâu.
Câu chuyện được trình báo lên vua Ba Tư Nặc và lên tới Đức Phật. Sau đó, vua Ba Tư Nặc đã ra lệnh xây dựng một số tinh xá dành cho Ni ở kinh thành, không để cho các tỳ kheo Ni ở ngoài rừng vắng nữa. Nhân đây, Phật nói bài kệ trên, ngụ ý rằng trên đời có nhiều kẻ làm điều xấu ác mà vẫn hung hăng, khoái chí, tự hào, cho mình tài giỏi, bản lĩnh...
Giống như một tay du côn làm cả xóm khiếp sợ, lúc ác nghiệp chưa chín muồi, hắn thấy việc ai cũng sợ mình thật đáng tự hào. Hoặc tay ‘đại bàng’ trong phòng giam cũng thế, những tù nhân mới đều bị hắn đánh cho một trận và bắt phải cung phụng, lúc ác nghiệp chưa chín muồi hắn cũng hung hăng và khoái chí như thế.
Có người thời trước từng là dân anh chị, võ nghệ đầy mình, đi đến đâu cũng làm “trùm” thiên hạ. Nhưng rồi có một quãng thời gian người đó bị bắt nhốt vô tù. Lần đó, vừa bước vào phòng giam, anh này thấy có tên đại bàng nằm sẵn từ trước, hắn được xem như hung thần, tất cả tù nhân mới vào đều lập tức bị hắn đánh đập tàn nhẫn rồi bắt phải hầu hạ. Khi anh này vừa bước vào cũng bị tên kia ra tay dằn mặt ngay, không ngờ anh cực kỳ giỏi võ. Hắn bị tẩn cho một trận thừa sống thiếu chết, bị anh mời giám thị đến yêu cầu tống vào phòng khác, không cho ở lại phòng cũ nữa. Lúc bị đánh đến liệt chân và bị đổi qua phòng giam khác chính là lúc ác nghiệp của tên này đã chín muồi. Khi chưa gặp được đối thủ hắn cứ nhơn nhơn tự đắc, nghĩ rằng cái hung dữ của mình rất được việc nên cứ tạo tội, đến khi quả báo trổ ra mới nhuốm lệ khóc than.
Tên yêu râu xanh trong câu chuyện trên cũng tương tự, lúc ác nghiệp chưa chín muồi - vẫn còn chút phước sót lại hắn cũng khoái chí trước hành vi đồi bại của mình. Trên đời có rất nhiều người như thế, họ cứ nghĩ rằng nếu hung dữ thì không ai làm gì được mình, đâu biết rằng chẳng qua vì ác nghiệp chưa đến. Lúc ác nghiệp đã chín muồi thì quả báo thật là thê lương. Hiểu điều này, chúng ta phải coi chừng mọi việc làm của mình, vì nhiều khi ta đang làm sai mà không biết.
Sự khác nhau giữa người kiên định lập trường và kẻ bướng bỉnh
Rất nhiều người hung hăng ác độc, thủ đoạn, gièm pha người này, nói xấu người nọ, mưu hại người kia,... mà tưởng mình có mưu trí, không ngờ đang giẫm trên con đường sai lầm. Người làm sai mà vẫn cố chấp vào việc làm của mình, ta gọi đó là người ngang tàng, lỳ lợm, bướng bỉnh. Cũng có một trường hợp nhìn bề ngoài giống như thế, nhưng được gọi là kiên định lập trường. Vậy điểm khác nhau ở đây là gì?
Người kiên định lập trường thường suy nghĩ những điều đúng đắn, đạo đức, hợp lý và quyết giữ vững quan điểm của mình, nên được khen ngợi là kiên định. Còn kẻ làm bậy ai nói cũng không nghe, ai khuyên cũng không bỏ, thì bị phê bình là lỳ lợm ngang bướng. Hai điều này khác nhau là như vậy.
Người bướng bỉnh không bao giờ nghĩ là mình sai, nên không ai khuyên được cả. Phật gọi đó là kẻ ngu, vì sai mà không biết mình sai. Phải đợi đến khi khổ báo tới, họ mới biết mình sai. Người có trí biết đúng sai rất nhanh, còn người vô trí thì phải đợi quả báo mới biết, nhưng lúc đó đã muộn, không thể thay đổi được gì nữa rồi.
Người làm sai thường tự chế ra một triết lý để biện hộ cho mình, dù triết lý đó nghe rất buồn cười. Ví dụ, có người khẳng định: “Ở trên đời này mạnh được yếu thua”, ta biết ngay người này chuyên hà hiếp mọi người nên triết lý sống mới như thế. Hoặc“Ở đời sống không bao lâu, thôi cứ hưởng thụ được ngày nào hay ngày đó”, người nói ra câu này chắc chắn cũng sống rất buông tuồng, sa đọa. Có kẻ thì hung dữ, đối xử với con người tàn nhẫn thì biện minh rằng tại tên kia có lỗi, tại kẻ nọ xấu xa nên mình phải đối xử như vậy. Tức là họ cho thiên hạ là xấu rồi tự cho mình được quyền đối xử tàn nhẫn với tất cả. Đây cũng là hạng người tự chế ra lý luận biện hộ cho mình.
Hoặc có người nói:“Tôi phục vụ cho đất nước này bao nhiêu năm rồi mà vẫn nghèo” - người này nhiều khả năng đã bị giặc mua, đang âm thầm làm tay chân cho ngoại bang. Hay nói:“Hiền đồng nghĩa với ngu” - biết ngay người nói ra câu đó có cái tâm rất dữ.
Người làm sai thường chế ra một triết lý nào đó để biện minh cho bản thân. Nhưng đáng sợ hơn là có vài người cùng sai với nhau, cùng bao biện cho nhau thì không ai gỡ nổi. Nếu một người sai, chúng ta xúm lại khuyên có khi họ sẽ từ từ bớt sai. Nhưng một khi có tới 3 người bênh nhau rồi thì họ sẽ hợp thành một phe, đến trời cũng phải sợ, không ai dạy nổi. Cái lỳ lợm của họ tăng theo hệ số lũy thừa. Một người là 11=1, ta khuyên một lát sẽ đỡ. Hai người cùng lỳ lợm là 22 =4, hơi khó khuyên hơn. Mà 3 người sẽ là 33=27, ta chịu thua. Hiểu điều này, chúng ta đừng để cho những người sai họp đoàn lại với nhau, vì khi thấy có người cùng phe với mình, họ sẽ bảo vệ, bao che cho nhau rồi cứ sai mãi, cứ làm chuyện xấu mãi, không ai sửa nổi.
Người tốt cũng vậy, nếu đứng một mình thường dễ bị dao động, nhưng nếu có vài người tốt cùng đến bên nhau thì tất cả sẽ vững vàng hơn. Đó là lý do mà chúng tôi thường khuyên các Phật tử phải tham gia vào đạo tràng tu tập tại địa phương mình. Nếu đứng lẻ loi một mình, có khi ta sẽ yếu lòng. Nhưng nếu có những huynh đệ trong đạo tràng cùng liên lạc, ủng hộ, nhắc nhở nhau thì đạo tâm của mọi người đều được củng cố, giữ gìn vững chắc và điều tốt cũng sẽ được nhân lên theo cấp lũy thừa. Chẳng hạn, hai người cùng biết đạo mà gặp gỡ trò chuyện mãi thì đạo tâm là 4, ba người sẽ thành 27. Nếu trong đạo tràng có 100 người thì khối đạo tâm tương đối kiên cố, bên ngoài khó đánh vỡ.
Quay lại câu chuyện tên yêu râu xanh bị mặt đất nứt ra nhấn hắn chìm hút vào lòng đất sâu. Đây cũng không phải là kẻ duy nhất bị đất chôn sống. Thời Phật tại thế, Devadatta (Đề Bà Đạt Đa) tuy là đệ tử Phật nhưng đã dùng phần lớn thời gian của cuộc đời tìm cách phá hoại đức Phật, phá hoại Tăng đoàn, thậm chí muốn giết Phật. Do tạo quá nhiều ác nghiệp, cuối đời Devadatta bị bệnh rất nặng. Đến giây phút gần lìa đời, chợt ông khởi tâm ăn năn nên đã nói với đệ tử:
- Ta muốn được gặp đức Đạo sư, hãy giúp ta đến gặp Người.
Người đệ tử đành phải đặt Devadatta trên cái cáng rồi khiêng đi. Các Sa môn nghe nói Devadatta đến, liền trình báo với Phật:
- Bạch Thế Tôn, Devadatta đang đến gặp Thế Tôn.
- Kiếp này, Devadatta không gặp được Ta nữa.
- Bạch Thế Tôn, hiện ông ấy chỉ còn cách một dặm, chỉ còn cách nửa dặm, chỉ còn cách một khoảng... ông ấy đến hồ sen.
- Dầu cho ông ấy vào đến Kỳ Viên, cũng không gặp được Ta nữa.
Những người khiêng Devadatta đến hồ sen tinh xá, đặt cáng và xuống tắm trước khi vào hầu Phật.
Devadatta ngồi dậy, bỏ chân xuống đất, và bị lún xuống ngay tại đó. Ông bị lún từ từ, ban đầu là mắt cá, rồi đến đầu gối, hông, ngực, rồi đến cổ... và sau cùng là bị đất chôn sống.
Trong tích truyện Pháp Cú trên, tên quỷ râu xanh bị đất rút xuống là do đã xâm phạm một người tu hành đạo đức. Cũng vậy, Devadatta vì phạm tội ngũ nghịch nên đã bị đất chôn sống.
Kẻ ăn phân do ác nghiệp đày đọa
Tích truyện tiếp theo liên quan đến một người tên Jambuka. Người này có cái nghiệp rất lạ - từ khi sinh ra chỉ ăn phân, không ăn được bất cứ thực phẩm nào khác. Cha mẹ của Jambuka nghĩ rằng chắc con mình có căn tu khổ hạnh nên đã gửi ông vào tu trong một nhóm các ẩn sĩ khổ hạnh ngoại đạo, ăn uống khắc khổ, không mặc quần áo và nằm đất... tức là tự đày đọa mình. Dần dần ngay cả các đạo sĩ ngoại đạo cũng hết chịu nổi Jambuka, vì họ chưa thấy ai “khổ hạnh” đến mức khủng khiếp như thế, chỉ ăn toàn phân. Cuối cùng, họ cũng né trốn Jambuka luôn. Jambuka phải ở tu một mình. Mới đầu, những người dân sống gần đó đều xuýt xoa trầm trồ: “Trời ơi, có một đạo sĩ chỉ ăn phân thôi. Mấy người kia khổ hạnh còn ăn cơm, riêng ông này chỉ ăn phân. Có lẽ ông ta là bậc khổ hạnh cao nhất”. Nghĩ vậy họ xúm lại cúng dường cho Jambuka. Đâu biết rằng, thực ra Jambuka không ăn được những thực phẩm sạch sẽ này nên phải lén đem cho thú ăn, riêng ông chỉ đi tìm phân ăn ngon lành mà không bệnh, không chết, lạ như vậy. Mấy mươi năm trời, Jambuka cứ sống lầm lũi như thế, chỉ ăn phân, nằm đất và lõa lồ.
Không ngờ, Đức Phật biết con người này bị đày đọa mấy mươi năm trời là do cái nghiệp xa xưa. Đến ngày nghiệp đã hết, Phật liền tìm tới hóa độ Jambuka. Khi Đức Phật tới, ông cũng chưa biết cái nghiệp đó của mình. Chỉ đến khi Phật nói ‘đúng tim đen’ ông mới giật mình. Phật biết Jambuka luôn giả vờ rằng mình là một Thánh nhân đang tu khổ hạnh để được người khác nể trọng, không bàn tán, dị nghị về mình. Người nói: “Này Jambuka, ngươi đừng bướng nữa. Suốt mấy mươi năm qua không bao giờ ngươi có thể ăn được thực phẩm thơm sạch mà chỉ ăn phân, không bao giờ ngươi có thể nằm đàng hoàng trên giường mà chỉ nằm dưới đất, không bao giờ ngươi có thể khoác một mảnh vải nào mà chỉ có thể lõa lồ. Bởi nếu ăn vào ngươi sẽ lập tức nôn ói ra hết, nếu nằm trên giường êm ái ngươi sẽ đau đớn không chịu nổi, nếu khoác một manh áo lành lặn vào, ngươi lập tức thấy như bị thiêu đốt. Đó là nguyên do mà suốt đời ngươi chỉ lén ăn phân, nằm đất và lõa lồ. Dù mọi người không biết nhưng ngươi không thể giấu ta được. Hãy sám hối”.
Nghe Phật nói đúng những điều mà bao năm qua mình che giấu, Jambuka toát mồ hôi, lập tức quỳ xuống lạy Phật. Phật nói tiếp:“Hôm nay, nghiệp của ngươi đã được trả xong, hãy theo Như Lai xuất gia tu h à n h” . Khi ấy nhờ thần lực của Phật và cũng đến lúc nghiệp đã mãn, Jambuka bắt đầu mặc được y phục tử tế mà mọi người đem đến. Vâng lời Phật, ông cũng trở thành một tỳ kheo chuyên tâm tu hành. Câu chuyện lạ lùng này khiến nhiều người tò mò cứ tìm đến hỏi Phật. Cuối cùng Phật nói bài kệ:
(70) Bao tháng ngày ăn cỏ
Cực khổ chẳng được gì
Sao bằng người hiểu đạo
Tự chế, sống đơn sơ.
Đời sống đơn sơ của bậc Thánh khác với sự khổ hạnh của một người đang mang nghiệp
Phật phân tích rằng đời sống đơn giản của một bậc Thánh khác với khổ hạnh của một người đang bị nghiệp đọa đày. Jambuka phải sống khắc khổ do nghiệp hành hạ, không phải là bậc Thánh có phước, có nhiều chọn lựa và tự nguyện chọn đời sống thanh bần đơn giản.
Để hiểu rõ hơn, chúng ta hình dung một ví dụ: Có một phụ nữ giàu sang sở hữu 30 bộ đồ, từ những bộ cầu kỳ sang trọng cho đến đơn giản, bình dân. Hôm nào phải đi chùa, cô sẽ chọn trang phục đơn giản, còn nếu cần mặc quần áo đẹp đẽ, cầu kỳ, cô cũng sẵn có. Tức là, người này được chọn lựa theo ý mình bởi cô có phước. Còn người không có phước thì mở tủ quần áo ra thấy gì? Không có gì để chọn cả, thậm chí đến cái tủ cũng không có, vì không có tiền mua. Anh ta phải lấy một bộ đồ rách treo trên móc để mặc đỡ. Như thế người ăn mặc đơn sơ và người phải mặc đồ rách rất khác nhau. Một bên có phước và được chọn lựa, còn một bên đang trong cái nghiệp nghèo khổ, không được quyền lựa chọn.
Đức Phật phân tích điều này để mọi người đừng hiểu lầm - hễ thấy ai sống cực khổ đều tưởng là bậc Thánh khổ hạnh. Phải hiểu rằng họ đang bị dằn vặt trong nghiệp, khác với một bậc Thánh đang tự tại trong phước, dù phước đức tràn đầy nhưng vị ấy vẫn chủ động lựa chọn đời sống thanh bần.
Lòng đố kỵ và những lời mắng chửi khiến ta chịu khổ báo
Phật cũng kể rằng cái nghiệp của Jambuka bắt nguồn từ lòng ganh tỵ mà ra. Từ những kiếp rất xưa, Jambuka cũng là người tu. Ông sinh sống trong một ngôi làng, được dân làng cúng dường vừa chừng. Đến khi có một bậc Thánh tìm đến ngôi làng đó với uy đức thật sự, Jambuka đã sinh tâm khó chịu. Ông chửi mắng, xua đuổi vị ấy ra khỏi làng để mình ông được hưởng sự cúng dường của dân làng.
Vì nóng lòng muốn vị ấy phải tự ái rời đi, ông đã xỉ vả bằng những ngôn từ rất tệ hại: “Mày là thứ ăn phân. Mày nên lõa lồ đừng mặc quần áo. Đừng nằm ở trên giường mà hãy nằm dưới đất”. Ông mắng 3 điều như thế, mà mắng nhằm một vị Thánh, nên sau khi qua đời ông bị đọa vào địa ngục. Lúc được trở lên làm người thì cứ phải ăn phân, lõa lồ và nằm dưới đất trong bao nhiêu kiếp. Cho đến khi Đức Phật xuất hiện, ông vẫn phải chịu đựng ba hình phạt này thêm suốt mấy mươi năm. Tới năm 55 tuổi - lúc nghiệp đã hết, Phật mới tìm đến hóa độ và đưa ông vào Tăng đoàn xuất gia trở lại. Lòng ganh tỵ và lời mắng chửi đem lại quả báo thật đáng sợ.
Mắng người bình thường thì quả báo sẽ không đến nỗi thê thảm lắm, nhưng nếu mắng nhầm một bậc đáng kính thì quả báo thật khốc liệt. Hiểu điều này, chúng ta hãy cố gắng tu tập hai điều: thứ nhất là cẩn thận lời nói để không xúc phạm nhầm bậc hiền, thứ hai là không khởi tâm đố kỵ, để tránh quả báo thê lương.
Tuy nhiên, nếu không chuẩn bị nội tâm kỹ lưỡng thì khi gặp chuyện ta sẽ trở tay không kịp. Lúc đó, lòng ganh tỵ sẽ phát khởi, khiến ta nói bậy và quả báo sẽ tới liền. Vì thế, xin hãy dọn dẹp tâm hồn mình, diệt trừ đố kỵ bằng cách mỗi ngày lễ Phật phát nguyện: “Xin Phật gia hộ cho con không bao giờ ganh tị với ai. Xin cho con hoan hỷ trước thành công của mọi người. Xin lòng con thật sự vui mừng khi thấy bất cứ ai giỏi hơn con”. Nhờ nguyện như vậy mỗi ngày nên đến khi gặp người tốt, người tài, lòng ta thật sự vui mừng cho họ, không mảy may đố kỵ.
Ta cũng ngăn khẩu nghiệp của mình bằng lời phát nguyện: “Xin cho con chỉ nói những điều chính đáng, nói lời đạo lý, nói lời khả ái làm đẹp lòng người, không bao giờ nói bậy, không xúc phạm, không làm tổn thương ai”. Mỗi ngày đều kiên trì phát nguyện như vậy.
Hãy nhớ rằng, mắng chửi ai điều gì ta sẽ nhận lại đúng điều đó. Không ít người thắc mắc tại sao có cô gái vốn là người nết na, được sinh ra trong gia đình mẫu mực, lại bị đẩy đưa vào những hoàn cảnh éo le, phải đi làm gái lầu xanh trong suốt bao nhiêu năm? Nguyên nhân chỉ bởi vì kiếp nào đó cô đã vô tình mắng người ta là “đồ gái điếm”. Chỉ vậy thôi mà kiếp sau phải trả giá - chính mình phải lặn ngụp trong chốn lầu xanh. Thật là đáng sợ!
Vậy nếu mắng người khác là đồ chó thì sao? Thì kiếp sau sẽ được làm chó. Vậy nếu mắng ai là xấu như ma thì sao? Thì kiếp sau sẽ có gương mặt giống như trong phim kinh dị...
Để tránh những hậu quả trên, chúng ta hãy tập mở lời khen nhiều hơn chê, nếu có giận ai quá cũng phải lựa lời mà mắng để có quả báo tốt một chút. Ta có thể mắng:“Mày là đồ đẹp trai” chẳng hạn.
Hãy nhớ rằng, hễ lòng ta còn ganh tị thì địa ngục còn chờ đợi. Để trừ diệt hết đố kỵ ác độc, chúng ta phải tu thiền sâu xa cho đến mức phá được kiết sử tham sân. Nếu ta cố gắng kiềm chế và siêng phát nguyện thì cũng chỉ kiềm lại một lúc nào đó, chưa phải đạo đức thật sự. Chỉ khi nào đắc được thiền định, chúng ta mới có thể hoàn toàn dứt trừ những lầm lỗi trong tâm. Tuy nhiên, muốn tập thiền cho đúng, ta phải có phương pháp chuẩn mực, phải tham dự các khóa thiền. Đừng tự tu ở nhà kẻo tu sai, hư bộ não, rất uổng phí.
Mong rằng những tháng ngày sắp tới, chúng ta sẽ tinh tấn tu hành, luôn có phẩm chất đạo đức, nhất là lòng trung thành đối với đạo pháp, với thầy tổ, với Tổ quốc thân yêu.
Ánh sáng ngày xưa vẫn còn đây
Chúng con thành kính chắp đôi tay
Đón nhận Phật ân tràn muôn lối
Nguyện tấm lòng son chẳng đổi thay...











