Một đao phủ được chứng Sơ quả
(100) Dù nói ra ngàn lời
Nhưng rỗng không vô ích
Chẳng bằng chỉ một lời
Đầy nghĩa lý an vui.
Có một kẻ được sinh ra với hình hài gớm ghiếc, hàm răng thì vàng ánh như màu đồng. Hắn quậy phá đến nỗi gia đình phải đuổi ra khỏi nhà. Hắn đi lang thang đây đó, cuối cùng xin gia nhập vào một băng cướp. Những ngày đầu, hắn chỉ làm chuyện lặt vặt nhưng càng về sau càng tàn bạo hơn, không thua gì những tay cướp đàn anh. Cũng vì quá căm phẫn băng cướp này, người dân liên tiếp báo lên quan phủ quan huyện, và các quan ở địa phương cũng trình báo về triều đình. Cuối cùng, vua cho quân lính đến bao vây. Trận đánh giữa quân triều đình và đám cướp rất dữ dội, chết một số, bắt sống được mấy trăm tên. Sau khi lấy cung, điều tra đầy đủ về tội ác của băng cướp, nhà vua đã hạ lệnh:
- Những tên cướp không ai còn đáng sống, tất cả đều phải chịu án tử hình.
Mấy trăm tên cướp được giải ra pháp trường. Dân chúng kéo lại đông đúc chờ đợi giây phút hành quyết. Tuy nhiên, không đao phủ nào dám chém một lúc mấy trăm tử tù cả, kể cả những đao phủ lâu năm. “Đời tôi mười ngày chém một người, một tuần chém một người, chưa bao giờ chỉ trong một buổi sáng mà chém sạch hết mấy trăm cái đầu”.
Mặt trời cứ lên cao dần, lệnh vua thì đã ban, nếu không xử tử hết số tù nhân này trong ngày hôm đó thì viên quan chắc chắn sẽ bị quở phạt. Ông lúng túng không biết làm sao, cứ quay qua quay lại hỏi hết những người lính đang cầm gươm giáo trong pháp trường: “Trong số các ngươi, ai chịu chém hết những tên này?”. Tất cả đều sợ, chẳng ai đủ can đảm và đủ máu lạnh để cùng một lúc giết hàng trăm người.
Viên quan lúng túng chưa biết giải quyết như thế nào thì bất chợt có người hiến kế: “Hãy bảo tên chúa đảng - tên tàn bạo nhất giết tất cả đàn em của hắn, nếu vậy ta sẽ tha tội cho hắn”. Quan quân triều giải hắn đến nói: “Hôm nay, tất cả các ngươi phải bị xử tử nhưng vì ta không có một đao phủ nào chém một lúc mấy trăm người nên ta sẽ ban cho ngươi một đặc ân. Nếu ngươi chém hết mấy trăm thủ hạ của ngươi thì ngươi sẽ được tha bổng”. Không ngờ tên chúa đảng này lại rất nghĩa khí, chính vì vậy đàn em mới sống chết theo y bao nhiêu năm qua.
Y ngửa mặt lên trời cười khanh khách: “Các ngươi có giết ta thì giết chứ đừng hòng bắt ta phải làm chuyện tiểu nhân như vậy”. Quan phải bó tay, đành cho y xuống quỳ bên dưới chờ chém đầu.
Viên quan cứ đi qua đi lại, trên đầu nắng đã lên cao dần. Lúc đã quá bế tắc, ông chợt nhìn xuống đám cướp, phát hiện một gương mặt cực kỳ hung tợn. Tên này trước cái chết vẫn tỉnh bơ, đôi khi còn cười, mà mỗi lần cười thì hàm răng lại vàng óng lên như đồng. Ông liền cho gọi hắn đến và bảo: “Nếu chịu chém hết mấy trăm huynh đệ trong băng đảng của ngươi, ngươi sẽ được tha bổng”. Hắn hồ hởi nhận lời ngay.
Người ta đưa cho hắn một thanh đao sắc bén và hắn bắt đầu ra tay. Từng cái đầu rơi lịch bịch xuống đất. Đến khi đao đã mòn, hắn lại bảo hãy mang ra thanh đao bén hơn, cứ vậy cho đến khi chém sạch gần ba trăm người. Máu bắn ra ướt đẫm người hắn từ trên xuống dưới. Hắn cười hềnh hệch. Mỗi khi đói bụng thì tìm thứ gì ‘bỏ bụng’ rồi lại tiếp tục hành hình. Nhìn cảnh tượng chưa từng có, những người lính cầm giáo, cầm đao đứng trong pháp trường xỉu gần hết. Chỉ mình hắn là tỉnh bơ, mặt không hề biến sắc.
Viên quan kia vừa mừng mà vừa run. Những khi đi đánh trận, ông cũng đã tiêu diệt quân giặc nhưng chưa bao giờ thấy kẻ máu lạnh nào có thể giết người đến mức độ này. Ông chợt nảy ra một sáng kiến: tử tù còn ứ đọng rất nhiều chưa được thi hành án, nay nhân dịp có tên đao phủ rất đặc biệt, ông quyết định xin phép cấp trên chém hết số tử tù này. Thế là ngày hôm sau tên đao phủ tiếp tục chém thêm gần một trăm tử tù nữa. Hắn lạnh lùng, bình thản giết sạch không còn người nào. Thành tích được báo cáo lên, vua liền phong cho hắn làm trưởng ban đao phủ. Từ đó, hắn chẳng những không bị kết tội cướp bóc mà còn có lương, có chức, có người hầu, chỉ làm duy nhất một việc là chém đầu phạm nhân. Sau bao nhiêu năm hành nghề đao phủ, tuổi già đã đến mà vị trí của hắn vẫn không ai thay thế được.
Một lần, hắn theo lệnh chém mấy tử tù, thân nhân của họ xin mang xác về chôn. Sau đó, một số gia đình đã kiện hắn tại sao lại chém đến ba nhát để tử tù phải chết rất đau đớn. Cái chết lâu và đau đớn khiến họ phẫn uất kiện lên triều đình. Cuối cùng, nhà vua đành cho hắn nghỉ hưu.
Ngày ra đi, hắn được cấp cho một số tiền kha khá. Sau bao nhiêu năm làm đao phủ, hắn đã có nhà cửa, có người hầu kẻ hạ, nhưng không có vợ vì chẳng ai dám cưới một người như hắn. Ngày đầu tiên về nhà, hắn đã mặc bộ đồ đẹp, thắp nhang, xông hương trầm và bảo người hầu nấu nồi cháo sữa với mật ong thật ngon cùng một số loại bánh. Hắn ngồi thưởng thức, xem đây là giây phút thanh thản nghỉ ngơi, tận hưởng tuổi già.
Hôm đó, ngài Xá Lợi Phất thấy duyên hóa độ cho người này đã đến. Khi đi khất thực, ngài không đi qua con đường bình thường mà băng nhanh đến nhà của viên đao phủ, rồi lặng lẽ ôm bình bát dừng lại trước cửa. Chợt thấy một vị Sa môn đang đi khất thực bên ngoài mà dung mạo trang nghiêm đẹp đẽ, bất giác người đao phủ này sinh lòng kính trọng. Ông không biết cúng dường là gì, chỉ nghe mang máng rằng có tục lệ khi một Sa môn đứng ở ngoài cửa thì hãy mang thức ăn ra cho vị ấy và sẽ được công đức. Thế là ông bê tô cháo mật với sữa ra xin được sớt vào bát cho ngài.
Không biết có phải vì duyên lành từ kiếp xưa hay không mà ông còn thỉnh ngài ngồi thọ thực, thậm chí kiên nhẫn đứng quạt cho ngài. Dù vậy, ông vẫn động tâm thèm thuồng vì chưa bao giờ được ăn món ngon, hôm nay có được món ngon nhất lại để dành cho ngài. Biết tâm ông, ngài ngồi lặng lẽ dùng hết bát cháo mật rồi bảo ông hãy ăn. Ông xin phép ngồi dùng bữa, sai gia nhân dọn phần còn lại cho mình. Khi ông đã ăn no, ngài Xá Lợi Phất mới chúc lành cho ông:
- Mọi chuyện trên đời đều có nhân quả. Ta gieo nhân nào sẽ gặt quả đó. Ai hiểu được nhân quả mà giữ mình cho trong sạch thì người ấy đã đặt được niềm tin vào Phật, vào Pháp, vào Tăng và cuộc đời người ấy sẽ đi trên nẻo lành. Ta chúc ông tin được nhân quả, tin được Tam Bảo để đời ông thoát được cảnh khổ.
Sau lời nói của ngài, mặt ông tái nhợt. Ông chợt nhớ lại số người mà mình đã giết trong suốt cuộc đời từ lúc làm kẻ cướp cho đến khi làm đao phủ và bắt đầu sợ hãi, mồ hôi chảy ròng ròng. Ông run rẩy nói:
- Thưa tôn giả, trong cuộc đời con đã giết người quá nhiều.
- Ông đã giết người do tự ý hay do ai sai bảo?
- Thưa, do quan ra lệnh.
- Dù sao ông cũng làm theo lệnh của người trên và ta chấp nhận rằng ông trong sạch. Hãy yên tâm. Tất cả đều có nhân quả. Ông hãy bình thản đón nhận nhân quả của đời mình. Hãy đặt niềm tin nơi luật Nhân Quả. Hãy đặt niềm tin vào ba ngôi báu Phật, Pháp, Tăng. Ta chúc cho ông được mọi điều tốt lành.
Ông ngồi bình tâm lại rồi bất ngờ chứng Thánh quả Tu đà hoàn. Từ đây, ông như bước qua một đời sống mới, tâm thức hoàn toàn thay đổi, tâm hồn trở nên thánh thiện. Khi ngài Xá Lợi Phất từ giã ra về, ông xin phép được tiễn ngài một đoạn đường. Ông đỡ lấy bình bát, đưa ngài đi bằng lòng thành kính hết mực của một người đã chứng Tu đà hoàn, niềm tin kính đối với Phật, Pháp, Tăng trong ông đã trở thành vô hạn. Ông cứ quyến luyến mãi không chịu về. Gần đến tinh xá, ngài quay lại nói với ông:
- Thôi ông quay về đi, hãy đưa bát cho ta.
Ông quỳ xuống dâng bát cho ngài, đảnh lễ ba lễ, đi diễu quanh ngài ba vòng rồi mới ra về. Đi được nửa đường thì bất ngờ có con quỷ dạ xoa nhập vào một con bò chạy đến húc làm ông ngã xuống giữa đường. Ông qua đời ngay tại đó.
Ngài Xá Lợi Phất bảo các cư sĩ hãy chôn cất ông đàng hoàng vì ông đã chứng Thánh. Tin đồn lan ra khắp nơi, mọi người rất ngạc nhiên, kể cả các vị tỳ kheo cũng lao xao. Các vị đến trình với Phật rằng có sự kiện như thế, một kẻ cả đời đã giết người với gương mặt lạnh lùng không biến sắc, nhưng chỉ nhận hai câu chúc lành của ngài Xá Lợi Phất là đã được chứng quả. Nghe câu đầu tiên ông chưa yên lòng nhưng đến câu thứ hai tâm ông đã an lạc, được nhập vào dòng Thánh. Trong khi nhiều tỳ kheo đã theo Phật bao nhiêu năm, nghe Phật giảng rất nhiều bài nhưng vẫn chưa bước vào được Thánh quả Tu đà hoàn, làm sao một tay đao phủ có thể chứng nhanh như thế?
Đức Phật trả lời rằng, các ông đừng đo lường giáo pháp của Như Lai bằng số lượng bài giảng, dù nói ra rất nhiều mà không đúng thời, không đúng duyên, không đầy đủ ý nghĩa thì chẳng bằng nói một lời mà đầy đủ ý nghĩa, đúng duyên, đúng lúc, mang lại niềm tịnh lạc, an vui. Rồi Phật nói bài kệ:
Dẫu nói ra ngàn lời
Nhưng rỗng không vô ích
Chẳng bằng chỉ một lời
Đầy nghĩa lý, an vui.
Nghề và nghiệp
Tại sao mỗi người sinh ra đời phải chọn một nghề để sống? Cái nghề đó có nhân duyên gì với ta? Thật ra giữa nghề và nghiệp có mối tương quan, nghề sẽ tạo ra nghiệp và nghiệp cũng thúc đẩy ta chọn ngành nghề.
Nghề sẽ tạo thành nghiệp thiện ác cho cuộc đời ta. Ví dụ, một người làm nghề bán phở, tùy vào việc ông có dùng formol hay không, có nấu thịt bò điên hay không, nước gia vị có melamin hay không, có lời nhiều hay ít, đối xử với nhân công ra sao, một thau nước ông nhúng mấy trăm cái tô, làm cho bao nhiêu người lây nhiễm viêm gan siêu vi B,... mà tội phước của ông sẽ được hình thành.
Hoặc một nhà giáo có đồng lương ‘ba cọc bốn đồng’, đôi khi còn phải làm thêm nghề khác để lo cơm áo gạo tiền nhưng mỗi lần đứng trên bục giảng đều tận tình hết lòng... thì cái phước của người này cứ tăng lên từng ngày.
Trên đời, có những nghề cũng rất độc đáo. Ví dụ, nghề cho vay nặng lãi. Người cho vay nặng lãi sẽ tìm ai rơi vào hoàn cảnh khó khăn, đang kẹt tiền để đến gợi ý: “Tôi có quen người kia đang có tiền nhàn rỗi, nếu chị cần gấp quá tôi sẽ vay giúp cho. Lãi không cao lắm. Ví dụ, chị vay mười triệu thì mỗi tháng chỉ lấy lãi 50% thôi, sau trả lãi lẫn vốn là mười lăm triệu. Còn nếu chị không trả được thì người ta lại đốt nhà chị thôi chứ không có gì ...”. Họ không nói tiền cho vay là của mình và sẽ đòi nợ theo kiểu xã hội đen như vậy. Dĩ nhiên, cái nghề này sẽ tạo nhiều ác nghiệp. Nghề tạo ra nghiệp là vậy.
Tương tự, nghiệp cũng thúc đẩy ta chọn ngành nghề. Do những ý nghĩ, hành vi, lời nói từ kiếp xưa nên đời này tự nhiên ta hướng tâm về một ngành nghề nào đó mà chính mình đôi khi cũng không ngờ được. Ví dụ, có người thích học đàn dương cầm và nghĩ mình sẽ theo nghiệp nghệ sĩ nhưng mười năm sau lại thấy mình là nhà chính trị. Dù ý muốn theo một đường nhưng cái nghiệp gì đó lại lái họ sang ngã khác.
Hay một sinh viên ôm ước mơ sẽ làm cô giáo nhưng rồi sau khi lấy chồng sinh con, mười lăm năm sau thấy mình đã ngồi bán hàng ở chợ. Cái nghiệp bí mật nào đó đã chi phối cuộc đời cô. Chúng ta là phàm phu, chỉ có thể nhìn mọi việc trong một đời nên ta không thấy được, nhưng nếu có con mắt đạo nhãn nhìn suốt nhiều kiếp quá khứ, chúng ta sẽ biết tại sao cô rơi vào cái nghiệp đó.
Hoặc trong truyện Kiều của thi hào Nguyễn Du có nàng Thúy Kiều là cô gái sinh ra trong gia đình gia giáo, đoan trang, đẹp người đẹp nết, cầm kỳ thi họa đều giỏi. Một con người đoan chính, tài năng như vậy thì dư sức được một ông quan lớn rước về làm phu nhân, được trọng vọng xứng đáng. Không ngờ cuộc đời đưa đẩy, cô lọt vào lầu xanh. Cô có cái nghiệp gì đó, vì không giải thích được nên người ta gọi là “bị sổ đoạn trường ghi tên”. Tuy nhiên, nếu nhìn theo nhân quả ta có thể hiểu như thế này: đời xưa nàng Kiều cũng hay làm phước, cũng giỏi giang nhưng có tật mỗi lần giận ai lại mắng người ta là đồ gái điếm. Chính vì nhiều lần “giận quá mất khôn” như vậy đã tích lũy thành nghiệp nên kiếp sau Kiều bị trôi dạt vào chốn lầu xanh. Hiểu điều này, mỗi khi nghe mọi người mắng nhau là đồ gái điếm, ta biết cuộc đời sẽ còn nhiều người rơi vào cảnh buôn phấn bán hoa. Rất tội nghiệp!
Hoặc thấy ai làm điều gì tội lỗi, dù tội chưa đáng nhưng ta cường điệu cái tội đó lên: “Mày là đồ ăn cướp”. Thì hãy yên tâm rằng sẽ có kiếp ta cũng gia nhập băng cướp.
Có bao giờ ta giận ai, mắng ai mà mắng vừa đúng tội của họ không? Không, ta luôn nói quá lên để mắng nhiều hơn cái tội mà họ gây ra. Ví dụ, một người bán bánh trái thấy mấy đứa bé vô ý chạy đâm đầu vào quầy hàng của mình làm rớt mấy cái bánh, đã vậy chúng còn quay qua cười đùa với nhau rồi chạy mất, không xin lỗi. Bà đùng đùng nổi giận, thay vì mắng cho đúng tội: “Mày là đồ vô ý đã chạy làm rơi cái bánh của tao”, thì bà mắng nặng hơn một chút: “Mày là đồ ăn cướp, không lẽ định cướp của tao hả!”. Vì câu nói này mà biết đâu sẽ có kiếp bà cũng tham gia vào băng cướp.
Khi mắng chửi ai, ta luôn nói nặng hơn cái tội của họ. Ác nghiệp này sẽ đẩy ta vào nghề nào đó ở mai sau. Hiểu được khẩu nghiệp hay ý nghiệp đưa ta đi như thế, chúng ta hãy khôn ngoan thận trọng mỗi khi cất lời mở miệng. Ví dụ sau này có giận ai, ta hãy mắng: “Mày là đồ siêu sao nổi tiếng nhất thế giới”, mắng như vậy thì có thể nhân quả sẽ đưa ta đi về nơi “bảo đảm” hơn.
Hoặc có người đời trước từng làm thầy thuốc chữa bệnh rất tốt nhưng rất thích thú mỗi khi thấy ai thành thạo về máy móc, trong đầu cứ âm thầm khen ngợi. Kiếp sau đầu thai lại, người này vẫn còn bàn tay phục dược, chữa bệnh rất hay nhưng không đi theo ngành y mà lại làm kỹ sư chế tạo máy. Như thế, cái nghề của chúng ta cũng không cố định, thay đổi từ kiếp này sang kiếp kia.
Vậy có phải một người đời này làm công việc liên quan đến máy tính thì đời trước họ đã ước mơ làm nhà lập trình máy tính không? Nhưng máy tính đến thời gian gần đây mới xuất hiện và phổ biến, nếu nói đời trước làm nghề gì đời sau sẽ lặp lại thì không hợp lý. Hoặc những chuyên viên điều khiển vệ tinh, phi thuyền thì cũng không phải đời trước họ muốn làm nghề này, vì thời điểm đó chưa có những thiết bị tối tân như vệ tinh, phi thuyền. Câu trả lời ở đây là: nhân quả không cố định cứng ngắc mà luôn có tính tương đối, do đó cái nghề tạo nên nghiệp và nghiệp tạo nên nghề là vậy.
Chúng ta đã nói rằng nghề sẽ tạo nghiệp và nghiệp cũng thúc đẩy ta chọn ngành nghề nào đó. Vậy trong câu chuyện trên, người đao phủ đã do nghiệp gì mà phải hành nghề đao phủ? Chúng ta không biết hết nhưng có thể đời xưa trong những lần chứng kiến trộm cướp làm hại người dân, và có khi bản thân cũng bị kẻ cướp quấy phá, ông đã khởi lòng căm thù, trong đầu xuất hiện ý nghĩ: “Tao thề sẽ giết hết bọn trộm cướp chúng mày”, cứ lặp đi lặp lại rất nhiều lần. Câu nói đó, ý muốn đó tạo thành nghiệp. Đời sau, vì cái tâm ghét kẻ cướp nên phải làm cướp một thời gian, và vì có ý muốn giết cướp nên phải trở thành đao phủ để đích thân tử hình kẻ cướp. Nhân quả là vậy chứ không phải ngẫu nhiên mà ông chọn nghề đao phủ.
Nghiêm khắc với kẻ ác là điều thiện
Nghề đao phủ là nghề không mấy ai ưa. Tâm lý này rất bình thường. Kẻ giết người lương thiện thì quá sai, hắn sẽ bị pháp luật trừng trị, nhưng người giết tội phạm cũng làm ta có cảm giác họ không tốt.
Luật Nhân Quả lại nghĩ khác ta. Trong đại số có công thức: tích của hai số âm là số dương, ví dụ (-3) x (-5) = +15. Vậy trong nhân quả, thái độ nghiêm khắc, cứng rắn với người ác có khi lại là điều thiện. Rất lạ. Nếu ta nhìn một chiều, nếu không dựa vào toán đại số thì ta sẽ không lý giải được nhân quả này.
Ngày xưa, chúng tôi cũng từng nghĩ đơn giản là cứ chém người, giết người là mang tội nên nghe nói ai làm nghề đao phủ, chúng tôi cũng đinh ninh rằng họ mang tội. Cho đến khi đọc bài báo về một đao phủ của nước Pháp đã nghỉ hưu, chúng tôi mới bắt đầu suy xét lại. Viên đao phủ này sống khỏe mạnh đến năm bảy mươi mấy tuổi, và trong một lần được phỏng vấn rằng suốt cuộc đời làm đao phủ thì ông ăn ngủ thế nào? Ông trả lời mình ăn ngon ngủ yên, không có vấn đề gì.
Như vậy, nếu giết tội phạm cũng mang tội thì làm sao đao phủ này có giấc ngủ ngon như thế? Đêm về ông không hề bị ám ảnh bởi cái chết của ai, lòng rất thanh thản, sống khỏe mạnh. Đọc câu chuyện chúng tôi bắt đầu suy nghĩ lại, quả thật cái hiểu của mình về luật Nhân Quả là chưa thấu đáo, còn nhiều điểm phải xét lại.
Trường hợp người công an truy bắt tội phạm, thậm chí bắn cảnh cáo tội phạm trên đường hoặc người lính cầm gươm súng ra chiến trường chiến đấu bảo vệ non sông... ta không thể nói họ là người ác. Vì chính nhờ hành động của họ mà đất nước được độc lập như ngày hôm nay.
Mạc Ngôn - nhà văn đương đại nổi tiếng của Trung Quốc có viết một cuốn sách tên Đàn Hương hình. Người đao phủ - nhân vật chính trong câu chuyện đó có một kỹ thuật hành hình tử tù được ông mô tả rất tỉ mỉ. Kỹ thuật đó cao đến nỗi khi sắp nghỉ hưu, ông được Từ Hy thái hậu vời vào cung phong làm trạng nguyên đao phủ. Từ Hy thái hậu nói rằng, nghề nào cũng có trạng nguyên, kể cả nghề đao phủ. Bà cũng nói, chính nhờ có những người như ông mà uy nghiêm của triều đình mới được gìn giữ. Nghĩa là khi phạm nhân bị xử phạt nghiêm khắc thì họ mới sợ, không dám phạm tội nữa và triều đình mới điều hành đất nước được. Lúc đó ta mới hiểu rằng người đao phủ mà ta ghê sợ không ngờ lại có công đức nào đó đối với xã hội.
Đại số của toán học đã đúng trong Nhân quả. Nếu không hiểu nhân quả này, chúng ta sẽ mãi mãi ngạc nhiên rằng tại sao một kẻ giết người không run tay mà chỉ nghe một lời chúc của ngài Xá Lợi Phất lại được chứng quả Tu đà hoàn. Hiểu rồi mới thấy, thái độ nghiêm khắc, cứng rắn với người ác lại là điều thiện, vì chính nhờ thái độ đó, nhờ những con người đó mà xã hội được trật tự, đất nước được bình yên.
Người đao phủ này cũng như nhiều đao phủ khác, khi ra pháp trường hành hình đều không ghét tội nhân. Họ chỉ theo nhiệm vụ mà bắn hay chém đầu, không biết gì về tử tù cả. Còn người đánh giá phạm nhân tội nặng hay nhẹ và chịu trách nhiệm về bản án đưa ra là quan tòa. Nếu xử oan, quan tòa mang tội rất nặng, đời đời mất phước. Ngược lại, nếu xử nghiêm khắc, đúng người đúng tội, quan tòa càng lúc uy lực càng lớn, một lời nói ra động đến cả cõi trời. Những vị quan tòa thanh liêm chính trực, công minh sáng suốt, phân định tội phước rất chính xác thì sau khi chết sẽ được làm thần làm Thánh.
Thận trọng khi đánh giá đúng sai thiện ác
Ta nhớ một điều nữa là tội phước rất công minh. Ta không ghét kẻ xấu nhưng ta phải ngăn chặn việc làm ác của họ. Đối với kẻ xấu ác ta không được nhẹ lòng nhẹ dạ bỏ qua vì sẽ tạo cơ hội cho họ làm ác gây hại cho đời. Chỉ sợ ta đánh giá sai người, họ không xấu mà ta nghĩ họ xấu thì ta mang tội rất nặng. Còn bình thường, việc ta hỗ trợ cho người thiện và nghiêm khắc ngăn chặn kẻ xấu ác là công đức rất lớn. Nhưng để biết được người nào thiện, người nào ác lại là một vấn đề khác của trí tuệ mà nhiều khi ta đã nhầm lẫn.
Có một người làm thẩm phán cũng rất yêu mến đạo Phật. Một lần, ông đến viếng chùa và kể cho thầy trụ trì về cuộc đời mình. Ông nói: “Con sợ nhất là xử án sai vì sẽ mang tội rất nặng. Gia đình theo đạo Phật nên trên bàn làm việc của con lúc nào cũng có bức tượng Phật. Mỗi khi nhận hồ sơ chuyển đến, con thường xin Phật gia hộ cho con đừng bao giờ gây oan sai. Và con nhìn lại thấy rằng dường như trong cuộc đời xử án của mình không xử oan cho ai nên lòng con rất thanh thản.”
Chúng ta hãy thận trọng khi đánh giá đúng sai thiện ác. Hãy thường cầu nguyện Tam Bảo gia hộ cho mình được nhìn nhận đúng, đừng chủ quan tin vào ý nghĩ của mình. Bởi vì khi chưa chứng A la hán, ta không thể biết hết mọi việc trên đời. Hơn nữa, tâm khiêm tốn không chấp ý mình vẫn giúp ta dễ tu hơn. Với người chấp ý, vọng tưởng cứ cuồn cuộn khởi lên trong tâm, tâm động loạn không yên rất khó tu thiền. Bên cạnh đó, trong cuộc sống họ cũng thường nhìn nhận mọi việc một cách tương đối lệch lạc.
Sự tác động từ cõi tâm linh
Trong truyện có một chi tiết là sau khi được chứng quả Tu đà hoàn, từ biệt tôn giả Xá Lợi Phất trở về nhà, người đao phủ đi được nửa đường đã bị một con quỷ dạ xoa nhập vào xác một con bò cái húc chết. Nhiều người sẽ thấy chi tiết này hơi hoang đường, nhưng đây là chuyện có thật. Con người còn bị vong nhập, huống hồ là con vật. Do có tinh thần yếu ớt nên chúng rất dễ bị vong gá vào.
Ví dụ, có những người mới qua đời muốn xuất hiện bên cạnh thân nhân của mình ở dạng vật chất, có hình hài, họ nhập vào xác một con bướm bay về nhà. Tinh thần của loài vật này yếu ớt, bay chậm, hiền lành nên dễ bị nhập. Chính vì lý do này nên sau khi người thân qua đời, chúng ta thường thấy trong nhà có những con bướm lạ bay vào, nhiều khả năng đó là thân quyến vừa mất đã nhập vào con bướm để về thăm gia đình, họ thể hiện sự hiện hữu của mình một chút rồi lại ra đi.
Trong bài hát “Tự nguyện”, nhạc sĩ Trương Quốc Khánh đã viết:
Nếu là chim tôi sẽ là loài bồ câu trắng
Nếu là hoa tôi sẽ là một đóa hướng dương Nếu là mây tôi sẽ là một vầng mây ấm Nếu là người tôi sẽ chết cho quê hương.
Và thật kỳ lạ là khi ông qua đời, có con chim bồ câu trắng bỗng bay về đậu ngay quan tài và cứ bay theo đoàn tang lễ mãi làm mọi người sực nhớ lại lời hứa mà ông đã nói đến trong bài hát: “Nếu là chim tôi sẽ là loài bồ câu trắng...”.
Chúng ta đừng nghĩ rằng chỉ con người chết mới có linh hồn, cả loài vật khi chết đi cũng đều có linh hồn của chúng. Con kiến, con bướm, con ong, con bò, con heo, con dê, con trâu, con mèo... đều như thế. Chúng vẫn tồn tại song song với cõi người này, số lượng rất nhiều, chưa đầu thai được và bị đói khổ dằn vặt ghê gớm.
Đôi khi, các vong linh nhập vào thân xác của con người, sống tầm gửi trong thân xác vật lý này khiến chúng ta bị đau nhức. Thậm chí, nếu gặp cơ thể thích hợp, chúng dần sinh sôi phát triển thành những tế bào ung thư. Bệnh ung thư hầu hết là bệnh của tâm linh do một hoặc nhiều vong linh nhỏ bé bay lượn lờ, thấy cơ thể nào có nhân duyên với vong linh đó, có vùng tay, vùng chân, vùng bụng... với cấu trúc tế bào thích hợp thì chui vào sống tầm gửi trong đó, trở thành những tế bào có hình hài, cạnh tranh sự sống với cơ thể vật chủ, xâm lấn giành sự sống của cơ thể vật chủ, cuối cùng gây ra cái chết đau đớn. Bệnh ung thư luôn có yếu tố tâm linh. Vì vậy, chữa trị ung thư bằng những phương pháp vật lý sẽ rất vất vả. Ai đã biết nguyên nhân gốc rễ của căn bệnh nan y này thì cứ lạy Phật sám hối cầu nguyện cho những vong linh đang ký sinh trong cơ thể mình được siêu thoát, dời đi nơi khác...
Sức mạnh từ lời chúc lành của bậc chân tu
Các tỳ kheo đã hỏi Phật:
- Bạch Thế Tôn, một câu chúc làm sao đủ uy lực khiến cho người đao phủ kia hết tội, được chứng Sơ quả?
Câu hỏi này rất đúng với tâm trạng của chúng ta, nghe qua câu chuyện ta cũng thắc mắc như vậy. Thật sự, những bậc chân tu đạo cao đức trọng thì lời chúc của các vị có uy lực rất lớn.
Chẳng hạn, có người đến gặp một vị thầy, moi khắp túi trên túi dưới mới được hai mươi nghìn cúng dường. Vị thầy cảm động vì biết người vét sạch tiền chỉ còn hai mươi nghìn mà dám đem cúng dường, đó là người rất có lòng. Nhận tiền, thầy chú nguyện: “Chúc cho Phật tử được nhiều phước lành”. Chứng kiến cảnh này chúng ta thường nghĩ đó là lời chúc suông, chúc lấy lòng, nói xã giao mà thôi. Nếu vị thầy đó là người giả tu thì câu chúc kia chỉ là xã giao. Nhưng nếu vị thầy là bậc chân tu thì câu chúc đó rất giá trị, có thể thay đổi cuộc đời của người cúng dường.
Nhiều người sẽ hoài nghi rằng muốn thay đổi cuộc đời một con người thì phải cho tiền, giới thiệu việc làm, chỉ cách làm ăn,... phải xoay sở đủ cách, không thể chỉ một câu nói ngắn gọn, không tác động gì nhiều mà lại có thể làm thay đổi số phận của ai đó? Đây là chỗ mà Phật quở: Dẫu nói ra ngàn lời mà rỗng không, không có nghĩa lý, chẳng bằng nói một lời mà đầy đủ nghĩa lý đem lại tịnh lạc, an vui.
Chỉ một lời nói của ngài Xá Lợi Phất nhưng đi kèm theo đó là công đức của một vị đại A la hán đủ làm rúng động cả trời đất. Nếu chúng ta gặp ngài Xá Lợi Phất và được ngài chúc: “Chúc cho con được nhiều phước lành” thì cuộc đời ta sẽ bắt đầu thay đổi. Tại sao dù chỉ bằng một lời nói, không cần sử dụng thần thông mà lời chúc của ngài lại có sức mạnh lớn như vậy? Vì lời ngài động đến cõi trời, chư Thiên sẽ theo lời chúc của ngài để âm thầm gia hộ cho người được chúc.
Hãy hình dung, ta gặp một vị tôn túc nào đó đầy uy đức và được vị ấy chúc: “Thầy chúc cho con được khỏe mạnh, được nhiều phước lành”. Dĩ nhiên, một vị tu hành chân chính thì không nói dối, không chúc xã giao mà ngài chúc vì lòng ngài muốn thật sự. Chính vì tâm ngài chân thành nên động đến cả cõi trời. Khi hai người chia tay nhau, ngài đi đường ngài, ta đi đường ta nhưng chư Thiên sẽ theo độ ta, đưa ta đi qua những khó khăn của cuộc sống.
Đó cũng là lý do tại sao chúng ta phải làm lễ cầu siêu, cầu an. Ai cũng có cái nghiệp riêng của mình, vậy làm sao cầu an, cầu siêu được? Thật ra, lễ cầu an, cầu siêu vẫn có giá trị, nhất là khi ta thỉnh được những bậc chân tu đến làm lễ thì thật lợi ích. Vì lời nói của các vị nặng tựa ngàn cân, tác động cả vào thế giới siêu hình.
Tựu trung lại, câu chuyện đặc biệt của người đao phủ cho chúng ta hiểu được hai điều. Một là sự nghiêm khắc với kẻ xấu ác không ngờ cũng là điều thiện. Chúng ta phải ngăn chặn việc xấu, cảm hóa, răn đe kẻ xấu nhưng không được ghét người xấu. Hai là lời chúc chân thành của một bậc chân tu đạo hạnh luôn đem lại lợi ích lớn lao cho chúng sinh.
Một thương gia với nhân duyên kỳ lạ
(101) Dẫu cả ngàn câu kệ
Nhưng không có lợi ích
Sao bằng chỉ một câu
Khiến người được tịnh lạc.
Bài kệ này tương tự như bài kệ trên nhưng ở trong một tích truyện khác.
Có vị trưởng lão tên Bahiya Daruciriya trước khi xuất gia từng là một thương nhân. Một lần, chiếc thuyền buôn của ông bị đắm giữa biển, mọi người đi trong đoàn đều bỏ mạng. Riêng Bahiya Dacuciriya nhờ may mắn chụp được tấm ván trôi dạt rồi được sóng biển tấp vào bờ nên thoát chết.
Qua mấy ngày bập bềnh trên biển, áo quần ông bị cuốn trôi hết. Vào thời đó, vải vóc không dư dả như bây giờ mà rất hiếm. Bahiya Dacuciriya đành phải xé vỏ cây đắp quanh người, dùng dây quấn lại mặc đỡ rồi đi xin ăn. Ông đi khe khẽ, không dám đi nhanh sợ lỡ có sự cố gì thì sẽ xấu hổ. Nhìn hình ảnh này, mọi người xung quanh không hề biết ông mới bị đắm tàu, mất hết quần áo phải đi ăn xin thê thảm. Họ tưởng ông là một thầy tu khổ hạnh đang đi khất thực.
Ông cầm gáo dừa đi xin ăn và phát hiện điều lạ lùng là mọi người cho ông thức ăn với thái độ cung kính, thậm chí có người còn chắp tay quỳ lạy. Ông thầm nghĩ: “Ồ, nghề này có vẻ hay đấy”. Ông quan sát thấy những Sa môn thật sự thì đắp y, mang bát, quấn vải đàng hoàng, đi xin người ta cũng cho nhưng vừa chừng, chỉ riêng ông quấn vỏ cây thì lại được họ quỳ lạy, cung kính. Ông suy luận tiếp: “Bộ đồ vỏ cây này coi bộ có lý hơn đồ vải. Thôi từ nay ai có cho vải ta cũng không nhận, mặc vỏ cây ngon lành hơn, được cung kính hơn. Ta hãy sống như thế”. Ông không thể trở về quê được do đã bị trôi dạt đi quá xa, và ông cũng bắt đầu thấy dễ chịu với đời sống hiện tại.
Suốt vài tháng, ông cứ sống như thế, ai cho vải không mặc, chỉ mặc đồ bằng vỏ cây và đi xin ăn, mọi người thấy ông quá đàng hoàng nên tiếp tục xuýt xoa: “Đây có lẽ là vị A la hán rồi chứ người bình thường làm sao mặc vỏ cây mãi như vậy được”. Thế là họ lũ lượt kéo đến lạy lục: “Xin ngài A la hán hãy ban phước cho, chúng con xin được cúng dường ngài...”. Ông càng khoái chí hơn: “Ồ, thì ra ta đã lên làm bậc A la hán rồi!”. Không ngờ ý nghĩ này động đến cõi trời.
Khi ta làm chuyện động trời thì hai trường hợp sẽ xảy ra, hoặc có một Thiên tử sẽ xuống giúp ta, hoặc thiên lôi sẽ xuống đánh ta chết ngay lập tức. Bahiya Dacuciriya rất may mắn khi ông có ý ‘động trời’ này thì một vị Phạm thiên chứng quả A na hàm đã muốn giúp ông. Do có duyên xưa với ông nên vị ấy động tâm giúp đỡ ngăn chặn ý nghĩ sai lầm của ông, vì biết rằng nếu ông cứ nuôi dưỡng ý nghĩ đó chắc chắn ông sẽ đoạ địa ngục.
Vào thời Đức Phật Ca Diếp, đến kỳ mạt pháp thì giáo pháp của Ngài bị hiểu sai, thực hành sai khắp nơi. Người ta cũng thờ Phật, mở miệng cũng nói lời Phật nhưng hoàn toàn lệch lạc, giới hạnh không gìn giữ, tu hành sai đường, quên mất Tứ Diệu Đế và Bát Chánh Đạo. Họ còn đặt ra nhiều pháp tu kỳ lạ như tin rằng ăn món này đắc đạo, ăn món kia không đắc đạo, mặc bộ đồ này được phước lành, mặc bộ đồ kia không chứng đạo, cạo tóc bên này sẽ chứng quả gì, để tóc bên kia chứng quả gì... Họ đặt ra đủ chuyện khiến cho giáo pháp bị hiểu sai hoàn toàn.
Lúc đó, chỉ còn lại bảy vị tỳ kheo tu hành rất chân chính. Thấy tà pháp tràn ngập, tuy mang danh Phật Pháp mà không còn ai hành trì đúng pháp, các vị buồn bã sợ mình sẽ dần nhiễm tà pháp nên đã rủ nhau lên một đỉnh núi cao tu hành. Các vị quyết tu bỏ thân trên đó chứ nhất định không quay về. Ở dưới, người ta sa đọa, ô nhiễm, tà kiến, rối ren, không còn ánh sáng, không còn niềm tin hay hy vọng, nên bảy vị quyết định leo lên trên đỉnh núi rồi cắt dây bỏ thang, nguyện rằng nếu đắc đạo thì sống, không đắc đạo thì chết, không ăn không uống và chỉ ngồi thiền.
Chỉ trong ngày đầu tiên, vị trưởng nhóm đã chứng quả A la hán, căn cơ của ngài cũng thật đặc biệt. Sau khi chứng quả, ngài đã dùng thần thông đi sang cõi khác lấy thức ăn mang về cúng dường cho các bạn mình. Tuy nhiên, sáu vị còn lại cũng rất gan lỳ, họ kiên quyết từ chối: “Chúng tôi chỉ dùng thức ăn do thần thông, bao giờ chứng đạo chúng tôi sẽ tự lấy, còn bây giờ chúng tôi không nhận, ngài cứ đi”. Sáu vị ngồi tu tiếp, sang ngày thứ hai, vị tiếp theo chứng quả A na hàm. Thấy qua hai ngày các bạn mình đã rất đói, vị đó cũng dùng thần thông đem thức ăn về. Năm vị kia vẫn tiếp tục từ chối. Vì không có duyên chứng đạo nên sang đến ngày thứ năm, tất cả họ đều kiệt sức và qua đời. Chứng kiến cảnh đó, hai vị kia đã dùng thần thông bỏ thân tịch luôn tại đó. Vị đắc A la hán thì vào Niết bàn, còn vị chứng A na hàm thì sinh lên cõi trời Phạm thiên. (Đây chính là vị Phạm thiên đã động tâm muốn giúp Bahiya.)
Năm vị đã mất do kiệt sức dù chưa chứng đạo nhưng nhờ lòng thương kính Phật Pháp và tu hành chân chính nên cũng không sinh lại cõi đời rối ren đó nữa mà được lên an trú ở cõi trời, dù đó là cõi trời không cao lắm. Đến đời Đức Phật Thích Ca, họ đều sinh vào cõi người để gặp Phật, trong đó có ông Bahiya trong câu chuyện này và một vị tên Kumara Kassapa rất nổi tiếng, sau này chúng ta sẽ gặp lại ngài trong một bài kệ Pháp Cú khác.
Khi Bahiya suy nghĩ chuyện động trời thì vị Phạm thiên chứng A na hàm ở trên cõi trời đã hiện thân xuống báo với ông: “Anh đã hiểu sai rồi, anh không phải là A la hán, nếu cứ tiếp tục nuôi dưỡng ý nghĩ đó anh sẽ đọa địa ngục. Hiện nay, có đức Thế Tôn đang xuất hiện nơi thành Xá Vệ, anh hãy đến đó thiết tha cầu pháp”.
Nghe những điều này, Bahiya bỗng hết sức mừng rỡ. Vì bao nhiêu nghìn năm xưa, dù ở trên cõi trời nhưng ông vẫn tu hành, bây giờ duyên xưa trở lại, lòng ông khấp khởi niềm vui kỳ lạ. Ông lật đật chạy về thành Xá Vệ mong được gặp Phật. Lúc ông đến nơi thì Đức Phật đang đi khất thực. Ông cứ chặn đường quỳ trước Phật mà lễ lạy, xin Người hãy cho ông một lời pháp để tu hành. Phật vẫn bước đi và ông cứ đến cản phía trước. Phật nhẹ nhàng bảo:
- Ông đã đến phi thời, bây giờ không phải lúc vì Như Lai đang đi khất thực.
- Không, xin Thế Tôn hãy cho con lời pháp để con tu hành.
- Ông đã đến phi thời, giờ này Như Lai đang đi khất thực nên sẽ không giảng pháp.
- Dạ không, xin Người hãy cho con một thời pháp.
- Thôi, vậy hãy nghe đây.
Đức Phật giảng một câu pháp rất ngắn:
- Này Bàhiya, hãy quán như thế này, trong cái thấy chỉ là cái thấy, trong cái nghe chỉ là cái nghe, trong cái biết chỉ là cái biết, hãy suy nghiệm như thế.
Ông ngồi lắng tâm suy nghiệm rồi hốt nhiên chứng A la hán. Ông liền xin gia nhập vào Tăng đoàn.
Thông thường, với những vị có thiện căn và được chứng quả trước khi vào Tăng đoàn, Đức Phật chỉ nói một câu: “Thiện lai tỳ kheo” (Ehi Bhikkhu), tức là “Lành thay, hãy đến đây tỳ kheo”. Khi Phật công nhận như vậy thì ngay lập tức bằng thần lực, tóc người đó sẽ rụng xuống, một tấm y sẽ hiện ra phủ lấy thân vị đó, một cái bát cũng hóa hiện ra trước mắt. Phật chỉ dùng nghi thức xuất gia đặc biệt này dành cho những người đã chứng quả. Khi Phật nói: “Thiện lai tỳ kheo”, chúng ta phải hiểu đó là một câu thần chú của Phật, khi Phật nói xong thì tức khắc y cụ của một tỳ kheo hiện bày đầy đủ.
Nhưng riêng trường hợp Bahiya thì không được như vậy. Khi Bahiya chứng Thánh quả và xin gia nhập Tăng đoàn, Phật chỉ nói: “Nếu muốn vào Tăng đoàn, ông hãy đi tìm đủ y bát đến đây”. Vì sao vậy? Bởi từ nhiều kiếp qua, Bahiya có một đặc tính rất kỳ lạ là hễ có ai đến xin vật gì ông đều trả lời một câu: “Có tay có chân thì tự đi tìm, thứ gì cũng xin người ta”. Do cái nghiệp này nên dù đã chứng Thánh quả nhưng Phật vẫn từ chối dùng nghi thức đặc biệt của thần lực để trao y bát cho ông. Phật buộc ông tự tìm y bát cho đúng với cái nghiệp khi xưa.
Hiểu nhân quả này, từ nay mỗi khi có ai cần đến sự giúp đỡ, chúng ta đừng bao giờ nói giống như Bahiya: “Có tay có chân thì tự tìm đi, nhờ gì mà nhờ hoài”. Nếu ai cần điều gì, ta hãy cố gắng giúp đỡ họ. Có khi ta cũng không giúp được vì nghiệp của họ quá nặng mà ta lại không đủ khả năng, nhưng dù sao cũng đừng nói những câu bạc bẽo vô tình.
Vâng lời Phật, Bahiya cũng đi tìm y bát nhưng vừa đi được một khúc đường đã bị một con trâu húc chết. Hai trường hợp trong hai tích truyện rất giống nhau. Phật đã gọi các tỳ kheo đến mang xác ông về thiêu theo đúng với nghi thức dành cho một vị A la hán, đắp nấm mồ cao lên gần như một cái tháp. Các tỳ kheo ngạc nhiên hỏi: “Bạch Thế Tôn, bài pháp của Thế Tôn cực kỳ ngắn còn Bahiya là một con người thật kỳ khôi, bướng bỉnh. Thế Tôn đang đi khất thực mà cứ chặn đường hỏi mãi. Vì con đã đi tu chứ không con cũng đá một cái cho hắn rớt qua một bên rồi. Tại sao ông ta lỳ lợm như thế mà Thế Tôn chỉ nói ba câu đã được chứng đạo?”.
Phật bảo rằng, các ông đừng đo lường giáo pháp của Như Lai bằng số lượng nhiều ít, đôi khi chỉ một lời nói rất ngắn mà đúng cơ duyên thì vẫn mang lại tịnh lạc cho chúng sinh. Rồi Phật nói thêm: Dẫu cả ngàn câu kệ/ Nhưng không có lợi ích/ Sao bằng chỉ một câu/ Khiến người được tịnh lạc.
Khước từ hưởng thụ
Chúng ta cùng phân tích câu chuyện này. Đầu tiên là tâm lý yêu thích sự đơn giản, khổ hạnh. Con người ai cũng thích hưởng thụ nhưng lại kính trọng sự thanh bai tinh khiết. Ví dụ, bây giờ ta được cho một bát cơm nhạt với một bát cơm đầy thức ăn, chúng ta chọn bên nào? Ai cũng chọn bát cơm với thức ăn ngon. Một thanh niên tìm kiếm người vợ tương lai, anh ta sẽ chọn cô gái xấu xí hay xinh đẹp? Tất nhiên là chọn cô gái có nhan sắc lộng lẫy. Một cô gái chọn chồng, cô cũng muốn tìm người tiền muôn bạc vạn hơn là kẻ khố rách áo ôm. Đó chính là tâm lý thích hưởng thụ.
Nhưng ai cũng biết rằng sự hưởng thụ là tầm thường, là phàm phu nên rất yêu kính điều không hưởng thụ. Tâm lý này rất lạ lùng, rất mâu thuẫn nhưng rất chính xác. Vì người không hưởng thụ là người trong sạch, thanh khiết. Mà trong sạch, thanh khiết là phẩm chất của bậc Thánh – người đã vượt ra khỏi sự hưởng thụ, một bậc đáng để cho tất cả chúng sinh tôn kính. Bởi lý do này mà tuy còn thích hưởng thụ nhưng ta luôn yêu kính người biết khước từ dục lạc, gìn giữ giới hạnh thanh cao.
Người xuất gia là người đang đi trên con đường làm Thánh. Do đó, tiêu chuẩn của một người tu hành là không được hưởng thụ, tuy chưa đạt đến mức trong sạch tuyệt đối như bậc Thánh nhưng vẫn phải hạn chế rất nhiều trò vui. Người tu không được phép viện ra lý do nào để đắm say dục lạc thế gian.
Ví dụ, người xuất gia phải mặc trang phục giản dị. Người ta không chấp nhận một người tu khoác lên mình trang phục hoa hòe nổi bật, có mấy đóa hoa, ở trên hoa đỏ, ở dưới hoa xanh... vì điều này chứng tỏ vị đó còn muốn điểm tô vẻ ngoài, vẫn là một sự hưởng thụ. Người xuất gia vâng lời Phật, hạn chế tối đa hưởng thụ nên mới nhận được niềm tin kính của chúng sinh. Đó là nguyên tắc. Nếu người tu sống buông thả như người đời thì sự kính trọng dành cho họ tự nhiên sẽ giảm sút hoặc thậm chí là mất hoàn toàn.
Tại sao Bahiya giả tu mà vẫn được kính trọng
Trong câu chuyện, lúc bị rơi vào hoàn cảnh phải sống như một người khổ hạnh thì Bahiya vô tình nhận được sự cúng dường, cung kính hết mực. Thật ra, đây là do phước làm tỳ kheo đời trước của ông còn rơi rớt lại.
Vào thời Đức Phật Ca Diếp, ông đã quyết tâm tu, lúc sinh lên cõi trời cũng rất tinh tấn nên đời này, khi lâm vào cảnh khổ phải quấn vỏ cây đi xin ăn, ông vẫn phảng phất phong thái của một nhà tu hành. Người ta bắt gặp được phong thái đó cộng thêm tâm lý con người thường khâm phục sự ép xác khổ hạnh nên mới ngưỡng mộ Bahiya. Nếu không có cái phước dư thì sẽ không có ai cung kính Bahiya cả.
Bản lĩnh trước khen chê
Có một tâm lý là được khen quá nhiều sẽ khiến ta tưởng lời khen là thật. Đây là tai họa mà Bahiya suýt bước vào - nghe người ta khen mình là A la hán ông dần tin mình là A la hán. Cũng như ta không đẹp lắm nhưng có người nào gặp ta cứ khen: “Ồ, chị đẹp thật, ít ai đẹp như chị...” thì ta ảo tưởng ngay, dù nhìn vào gương thấy mình không đẹp lắm nhưng nghe khen mãi ta vẫn nghĩ mình đẹp thật. Vì tâm lý này mà người nịnh hót mới có đất sống. Thời xưa cũng vậy, xung quanh các vị vua đều có những nịnh thần luôn tung hô vua lên mây. Nếu không tỉnh táo, vua sẽ bị nịnh thần chi phối, lèo lái, làm hại triều đình và đất nước. Tất cả chỉ vì vua đã chấp nhận lời khen.
Hiểu điều này, chúng ta phải có bản lĩnh trước những lời khen chê. Trước lời chê đúng ta xét lại mình, trước lời chê sai ta bình thản. Trước lời khen ta cũng không vui mừng mà biết rằng không chắc mình đã tốt như lời khen. Ai giữ được tâm lý quân bình này, người đó có trí tuệ để sống trên đời một cách vững vàng, ít phạm sai lầm.
Được người cõi khác phù trợ
Vị đại Phạm thiên trên cõi trời vẫn dõi theo các bạn mình dù họ sinh về nơi đâu. Chúng ta cũng vậy, rất nhiều người tuy có mặt ở đây mà vẫn được thân quyến nào đó trong cõi khác dõi theo gia hộ.
Nếu đó là một vị Thánh ở cõi cao thì cuộc đời tu hành của ta thật may mắn. Vị ấy sẽ dẫn dắt cho ta gặp được thầy lành bạn tốt, hỗ trợ tâm linh trong lúc ta ngồi thiền, giúp ta tiến tu. Nếu đó chỉ là người bình thường không chứng quả thì người đó vẫn âm thầm hỗ trợ ta trong cuộc sống, trong tu hành.
Không chỉ có người thương yêu ta, cõi kia còn có những người oán ghét đang rình rập ta từng giờ từng phút. Ta đã từng gây oán thù với người đó, họ mất sớm và vẫn chưa đầu thai nên cứ lẩn quẩn gần bên để quấy phá khiến đời ta gặp nhiều bất hạnh. Nhiều xui rủi của ta là do tác động từ thế giới bên kia, chuyện này cũng rất bình thường.
Cõi sống và cõi chết luôn có sự tương quan khá mật thiết với nhau, nhưng vì con mắt phàm nên chúng ta không nhìn thấy được. Vì vậy, chánh kiến và trí tuệ của chúng ta là tuy ở cõi sống này nhưng ta luôn phải trân trọng, thương yêu những chúng sinh ở cõi bên kia vì lòng từ bi của Phật đã dạy cho ta như thế.
Đẩy lùi thời mạt pháp
Tích truyện Pháp Cú này có nhắc lại câu chuyện từ thời Đức Phật Ca Diếp, khi Phật Pháp suy tàn, gọi là thời mạt pháp. Đức Phật đã nói rằng giáo pháp nào, chân lý nào rồi cũng lụi tắt - sẽ đến lúc người ta không còn hiểu đúng lời Phật dạy, suy diễn sai, tu sai mà vẫn nhận mình là đệ tử Phật, làm cho chúng sinh chìm trong tà kiến và bị đọa rất nhiều.
Lúc nào đó ta thấy những người theo đạo Phật không còn dựa vững chắc vào Bát Chánh Đạo và Tứ Diệu Đế nữa thì ta biết con người đang rời xa Phật Pháp. Họ có thể nói những điều nghe thật cao siêu, hứa hẹn sẽ chứng đắc nhanh chóng, nhưng xét kỹ trong những điều họ nói không có tiêu chuẩn của Bát Chánh Đạo và Tứ Diệu Đế thì họ đã sai lầm. Họ đang truyền bá tà pháp, khiến Phật Pháp mau suy tàn hơn.
Ví dụ, họ khẳng định rằng tụng một bài chú nào đó sẽ mau đắc đạo, rằng chỉ ăn uống như thế này là giải thoát, rằng sắc phục này mới dễ tu và sắc phục kia khó tu... nhưng trong những câu nói đó không có Bát Chánh Đạo và Tứ Diệu Đế thì ta biết họ đang đẩy thời mạt pháp đến nhanh hơn.
Vì lòng kính yêu Đức Phật, vì không muốn giáo pháp của Phật mau suy tàn, chúng ta hãy cố gắng giữ gìn Bát Chánh Đạo và Tứ Diệu Đế. Bất cứ người đệ tử Phật nào cũng phải học, phải thực hành Tứ Diệu Đế và Bát Chánh Đạo thật thấu đáo để không bị tà kiến nào làm cho lung lạc. Nghe ai nói điều gì mà thiếu Bát Chánh Đạo và Tứ Diệu Đế thì ta phải điều chỉnh, ngăn chặn. Bởi vì, nếu tự nhận mình là đạo Phật mà lại xa rời những chân lý này thì cũng giống như tự chúng ta đang thúc đẩy cho thời mạt pháp đến mau hơn.
Thời mạt pháp đến nhanh là một điều vô cùng đau lòng. Như chuyện thời Đức Phật Ca Diếp, có những người mạo nhận là đạo Phật mà tu sai lầm, chỉ còn sót lại bảy vị tỳ kheo. Vì quá xót xa không thể làm gì thay đổi được nên bảy vị tỳ kheo đã lên núi giấu mình trên đó, tu hành cho đến chết. Chúng ta không muốn thảm cảnh này đến sớm trong thời đại hôm nay, ta không muốn giáo lý của Đức Phật Thích Ca mà ta vô vàn kính yêu cũng phải đến ngày suy tàn, khi còn người ngoài miệng thì nói lời Phật nhưng sự hành trì bên trong lại hoàn toàn lệch lạc, không tin nhân quả, không Bát Chánh Đạo, không Tứ Diệu Đế.
Vì vậy, từng người chúng ta hãy nguyện lòng tu hành chân chính để giữ gìn Chánh pháp của Đức Phật được trường tồn bất diệt, để ngăn chặn thảm cảnh con người vì tà kiến sai lầm nên tu sai, dẫn dắt người khác tu sai rồi sau khi chết phải đọa địa ngục. Đó là điều rất đáng buồn nên chúng ta phải hết sức cố gắng.
Chúng con nguyện mãi tinh cần
Tu hành từng bước, xa dần bóng đêm
Nguyện cho chánh pháp bừng lên
Rạng ngời soi sáng mọi miền thế gian...
Tinh tấn nhưng không liều mạng
Câu chuyện bảy tỳ kheo leo lên núi liều mạng tu hành cũng cho ta vài điều để suy ngẫm. Trong bảy người liều mạng tu thì chỉ có hai người chứng, còn năm người đều bỏ mạng. Ta phải hiểu rằng, không phải mọi sự liều mạng đều đưa đến kết quả tốt đẹp, vì nhân quả của mỗi người là khác nhau.
Một thiền sư bị hôn trầm mãi không khắc phục được, khi đã quá bế tắc, ngài đành ra bờ vực ngồi thiền, nguyện rằng nếu hôn trầm thì sẽ chúi đầu xuống vực chết. Vì bản năng sinh tồn mà ngài cố gắng giữ tỉnh táo tu hành, nhờ vậy cũng thoát được nghiệp hôn trầm. Sau này, ngài ngộ đạo, trở thành một thiền sư nổi tiếng. Nghe vậy, có người cũng bắt chước leo lên lan can lầu để ngồi thiền không bị hôn trầm. Kết quả là ngày hôm sau báo đăng tin một thanh niên đã nhảy lầu tự tử. Sự thật, người đó không tự tử mà chỉ liều mạng kiểu thiền sư nhưng vì nhân quả không giống với vị thiền sư nên không thu nhận được kết quả mà còn mất mạng.
Hiểu điều này, khi thấy một người tu theo cách nào đó rồi có kết quả, ta đừng nhầm tưởng rằng nếu ta bắt chước y như phong cách đó, ta cũng sẽ được kết quả giống như vậy. Ta sẽ chuốc lấy thất bại vì đây chỉ là một sự liều lĩnh mà thôi.
Cái thấy của bậc Thánh
Khi Đức Phật dạy rằng: “Trong cái thấy chỉ là cái thấy, trong cái nghe chỉ là cái nghe, trong cái biết chỉ là cái biết” thì ngài Bahiya lập tức chứng A la hán. Câu nói của Phật đang diễn tả về cảnh giới của một vị A na hàm, một vị Thánh. Thay vì đề cập đến rất nhiều pháp căn bản từ chánh tư duy, chánh kiến, chánh ngữ, chánh nghiệp... thì đối với người này, Phật lại nói thẳng vào cảnh giới, vào cái tâm của một vị Thánh. Bahiya cúi đầu suy nghiệm rồi bừng tỉnh và chứng luôn Thánh quả A la hán.
Cảnh giới của Thánh: “Trong cái thấy chỉ là cái thấy” khác với chúng ta thế nào? Ví dụ, khi ngồi nghe giảng trong một pháp hội, ta mở mắt ra nhìn, trong cái thấy này có bao nhiêu thứ? Thứ nhất là ta thấy vị giảng sư đang cầm micro nói, rồi trong khi đang thấy vị giảng sư thì đầu ta có yên tịnh không? Không, bên trong cũng đầy vọng tưởng: “lát nữa nghe xong mình sẽ đi ăn món gì”... Tức là, đầu óc ta vẫn không ngừng suy nghĩ. Vậy trong cái thấy của ta ít nhất có thêm hai điều: một là đối tượng bị thấy, hai là những suy nghĩ tuôn trào theo cái mà ta đang thấy. Nhưng có phải chỉ có hai cái không? Không. Ít nhất là hai nghìn cái đang cùng xuất hiện bởi ảnh hưởng từ những yếu tố ở ngoại cảnh cùng với những vọng tưởng trong tâm. Nghĩa là tâm ta luôn sôi sục vô số tâm niệm khi đang nhìn một vấn đề.
Còn với bậc Thánh, trong cái thấy của các ngài chỉ là cái thấy, ngay cả cái bị nhìn thấy cũng rất thanh tịnh, tất cả những tâm niệm hay vọng tưởng bên trong đều biến mất, chỉ có cái thấy Vô ngã mà thôi. Đó là cảnh giới của Thánh. Đức Phật đã nói cho Bahiya một câu rất cao siêu, đi thẳng vào cảnh giới của Thánh, Bahiya nghiệm ra được và chứng đạo.
Trong năm ấm Sắc – Thọ – Tưởng – Hành – Thức thì cái thấy, cái biết, cái nghe này thuộc về Thức ấm. Mà Thức ấm thì giống như là thanh tịnh nhưng sự thực đó không phải là thanh tịnh.
Ví dụ, cánh tay quơ qua lại là động hay tịnh? Động, có sinh diệt vì khi mỏi quá ta phải bỏ xuống. Hoặc lời nói là động hay tịnh? Động, bởi vì lúc nói lúc ngừng rất rõ ràng. Ánh sáng động hay tịnh? Thấy như tịnh vì nó bất động, đều, vằng vặc không thay đổi. Nhưng thật sự nó có tịnh không? Không, bởi vì từng photon bắn ra vẫn là sinh diệt, tuy nhiên cái sinh diệt quá nhanh làm chúng ta tưởng rằng nó tịnh, không thay đổi.
Cũng vậy, trong năm ấm thì sắc, tức là xác thân này thay đổi từng giờ từng phút, chúng ta nhúc nhích, di chuyển rồi chết đi. Thọ, tức là cảm giác cũng thay đổi, khi vui khi buồn. Tưởng, hình ảnh và âm thanh luôn ẩn hiện trong đầu ta. Hành cũng thế, ta luôn tính chuyện này, sáng tạo chuyện kia. Chỉ thức (cái biết, cái nghe, cái thấy) thì giống như thường hằng bất biến, lúc nào ta cũng đang biết, đang nghe, đang thấy... giống như ánh sáng cứ vằng vặc mãi và ta tưởng nó là thanh tịnh, nhưng đó không phải là hoàn toàn thanh tịnh.
Còn cảnh giới ban đầu của bậc Thánh là gì? Trong biết chỉ là biết, trong nghe chỉ là nghe, trong thấy chỉ là thấy, giữ Thức ấm lại vì đó cũng tạm thời là thanh tịnh. Chỉ có bậc A la hán là vượt ra khỏi cả những cái thấy, nghe, biết của Thức ấm để chỉ còn lại bản thể Niết bàn tuyệt đối, siêu việt. Điều này vượt ngoài sự lý giải thông thường. Nhưng trong đời sống bình thường, một vị Thánh giữ ngang Thức ấm để tu, để bất động là điều chuẩn mực nhất.
Đức Phật đưa ra chuẩn mực này để giải thích một câu cực kỳ cao siêu, không ngờ nhân duyên của Bahiya đã đến lúc chín muồi.
Tỉnh táo trước lời hứa hẹn
Một hôm, có anh thanh niên hỏi chúng tôi: “Con nhớ hồi xưa có vị thầy dạy con là tu theo cách của thầy đó chỉ trong vòng 3 tháng tâm đã chuyển biến, trong 3 năm con phải đắc đạo, ngay đời này sẽ thành Phật, mà tại sao con tu được bảy năm rồi mà vẫn không thấy chứng?”.
Đến với Phật Pháp nhiều Phật tử đã được hứa hẹn như vậy, và thật sự mọi lời hứa có hạn định thời gian đều là tà kiến. Vì sao vậy? Trong kinh ghi lại: nhờ nhân duyên của mười bảy nghìn năm thiền định đã giúp
Bahiya bất ngờ chứng quả tối thượng. Tức là, công lao của mười bảy nghìn năm vất vả mới trổ thành kết quả chứ không phải một ngày một giờ. Do đó, chúng ta không nên thắc mắc: “Thưa thầy, con theo thầy tu đã ba khóa thiền, tức là ba tháng trôi qua rồi mà sao con chưa nhập định được?”. Vì ba tháng, ba năm hay bảy năm chưa là gì cả, hãy tinh tấn tu tiếp. Chúng ta đã trôi lăn trong luân hồi sinh tử vô lượng kiếp rồi nên vài mươi nghìn năm cũng chỉ là một cái chớp mắt mà thôi.
Có hai trường hợp chỉ nghe giáo lý mà không nghe theo lời hứa. Thứ nhất là người có thiện căn vững vàng nên thấy rõ đúng sai, và khi làm điều đúng thì họ vững tâm, tự tin đi tới. Thứ hai là người gàn dở, chẳng nghe hứa hẹn gì cả mà vẫn ‘đâm đầu’ đi theo.
Thực tế là mỗi người có một duyên tu hành, duyên chứng ngộ khác nhau, căn cơ sâu dày khác nhau. Ví dụ, có người nghe bài pháp là ngáp ngắn ngáp dài, ai rủ đi nghe pháp thì lắc đầu, xua tay. Cái duyên của người này với Phật Pháp rất xa, không biết ngày nào họ mới có thể quay lại để thấy bến bờ mà tu tập. Họ sẽ trôi lăn trong sự hưởng thụ, tham lam, ích kỷ... không có đường ra. Ngược lại, có những người ngày chủ nhật đã tìm về chùa ngồi lắng tâm nghe pháp thì cái duyên của họ rất tốt.
Nhưng như thế vẫn chưa đủ. Có những người siêng năng đi chùa nghe giảng, họ nhớ giáo lý, nói lại vanh vách còn hơn người giảng. Họ nói với thầy của họ: “Thưa thầy, thầy giảng pháp rất hay, ý tứ mạch lạc, ví dụ thực tế, gần gũi, nhờ vậy chúng con sửa được rất nhiều lỗi lầm...”. Vị thầy tin rằng họ đã hiểu đạo, đã sống tốt. Nhưng thời gian sau, chuyện lật ngược lại, họ làm những việc rất phàm phu, đầy bản ngã, ích kỷ, tham lam. Lúc đó, vị thầy mới vỡ lẽ rằng hiểu là một chuyện mà ứng dụng lại là chuyện khác.
Những người chịu nghe pháp, thích nghe pháp đã tốt hơn những người không chịu nghe. Nhưng đó chỉ là dừng ở mức thích và hiểu, còn ứng dụng để đạo lý trở thành cuộc sống của mình lại là chuyện rất xa. Vì vậy, từ đây về sau thấy ai nghe pháp mà hiểu và khen hay thì chúng ta cũng đừng vội vui mừng. Chỉ những người nào luôn gìn giữ giáo pháp trong tâm, làm điều gì cũng so sánh: việc này đúng hay không đúng với đạo lý, nói điều này sẽ có lợi hay bất lợi cho mọi người, làm điều kia sẽ giúp mọi người được an vui hay day dứt bất an... từng giờ từng phút, mỗi việc làm, mỗi lời nói, thậm chí mỗi ý nghĩ đều cân nhắc, đối chiếu với đạo lý, với luật nhân quả nghiệp báo thì những người như thế luôn tu sửa dần dần nội tâm, và ba hay bốn năm sau mới được gọi là thuần thục trong đạo, ít sai lầm, vượt qua được những phiền não tầm thường của phàm phu. Đây mới là người biết nghe pháp, hành pháp, sống lợi ích cho mình và cho người.
Với người nghe pháp thấy hay, khen: “Trời, bữa nào không nghe pháp của thầy là con không ngủ được, con phải để máy ở đầu giường nghe mới ngủ luôn...” thì cũng khoan tin vội, vì họ chỉ nghe để ngủ. Nghe để ứng dụng vào nội tâm thẳm sâu mới là “con cưng” của Phật.
Có những người tu hành vất vả nhiều năm mà kết quả rất ít vì những công đức họ gây tạo chỉ đủ đền trả lại những ác nghiệp đã tạo từ những kiếp xưa. Bây giờ tuy làm phước rất nhiều, rất siêng năng mà kết quả không hiện ra. Nhưng họ không được chùn chân nản chí mà phải tiếp tục kiên nhẫn tinh tấn. Ngày nào trả hết được những món nợ cũ thì họ bắt đầu có “lời”. Những công đức tích lũy họ có được sẽ bắt đầu trổ thành đạo quả trong tâm.
Có những người chỉ mới tu không bao lâu nhưng tâm thức đã chuyển biến, họ là người ít nợ, nhẹ nghiệp với đời nên làm phước bao nhiêu hưởng bấy nhiêu.
Có những người làm phước mãi mà không thấy giàu vì làm bao nhiêu phải mang đi trả “ngân hàng” bấy nhiêu. Ngân hàng này không phải ngân hàng bình thường mà là ngân hàng nghiệp báo.
Trong vô lượng kiếp luân hồi, chúng ta đã “vay mượn” ngân hàng đó rất nhiều nên bây giờ dù có tinh tấn tu, dù có làm phước thì mỗi tháng ta đều phải “trả nợ”. Vậy nên, dù vẫn nghèo, vẫn khổ, chúng ta hãy cứ tạo phước từng chút, tinh tấn từng ngày. Ngày nào đó khi những món nợ đã trả xong, chúng ta sẽ bắt đầu cất cho mình ngôi nhà tâm linh vĩ đại, làm lợi ích cho chính mình và cho rất nhiều người xung quanh.
Với những bậc thượng căn khi nghe một câu hét, bị một cú đánh đã ngộ đạo. Đó là những bậc căn cơ siêu phàm, chúng ta không thể so bì. Giống như ngài Mã Tổ đạp cho Hòa thượng kia một cái làm vị đó lập tức chứng ngộ. Còn chúng ta bây giờ cũng bắt chước đến gặp thầy nhờ đạp giúp một cái, thầy đạp thì vừa mỏi chân vừa mang nghiệp, còn mình chỉ sưng đầu sưng cổ chứ không ngộ đạo.
Trong sự tu hành, nhân quả nhiều đời của mỗi người khác nhau, ta không thể biết hết được. Vì vậy không thể hạn định thời gian cho sự chứng ngộ và không ai bắt chước nhân duyên của ai được là như thế. Dù không biết bao giờ mình mới đắc đạo nhưng trong hiện tại chúng ta phải cố gắng giữ ba điều:
- Thứ nhất là hành trì cho đúng, vì nếu sai rồi thì ta vĩnh viễn không gặp Phật Pháp nữa và không thể đắc đạo được.
- Thứ hai là giữ sức khỏe cho tốt. Muốn tâm trí minh mẫn thì thân thể phải khỏe mạnh. Ta phải ăn uống hợp lý, vận động hợp lý, làm việc và nghỉ ngơi hợp lý để giữ gìn sức khỏe. Đừng khờ dại áp dụng một cách tu, cách sống nào đó gây cho cơ thể tiều tụy, ốm yếu, suy kiệt, hư hao.
- Thứ ba là luôn cố gắng bồi tạo công đức không ngừng nghỉ, không lười biếng. Một ngày ta không làm một điều gì có công đức là ngày đó ta ăn cơm bị uổng phí. Như trong chùa là uổng cơm của đàn na tín thí, còn ngoài đời là uổng cơm gạo của trời của đất. Ngài Bá Trượng từng nói: một ngày không làm, một ngày không ăn. Cái làm này không phải đi ra đồng cuốc đất, mà là làm lợi cho đời. Một ngày ta không làm điều gì lợi ích cho đời thì ngày đó ta hưởng thụ phí phạm. Chúng ta phải luôn trân trọng quý tiếc từng ngày, tranh thủ mọi thời gian, mọi cơ hội để gây tạo phước lành.
Tiếc từng phút, quý từng giây
Sống đời đạo hạnh phúc dày tội vơi...
Tóm lại, chúng ta hãy nhớ ba điều: hành trì cho đúng, giữ sức khỏe, siêng bồi tạo công đức. Còn hành trì liều mạng hay đặt cuộc đời mình vào lời hứa nào đó đều là bấp bênh. Tu hành là chuyện của nhiều kiếp, của nhân duyên. Vì vậy, xin đừng giải đãi mà cũng đừng nóng vội.
Không giải đãi, chẳng ham mau,
Chắc rằng đạo quả ngày nào sẽ nên.











