Một đứa trẻ được chuyển nghiệp
(109) Cung kính bậc đáng kính
Làm tăng thêm tuổi thọ
Sắc đẹp và sức khỏe
Cuộc sống cũng vui hơn.
Bài kệ này nói về bốn điều có lợi khi cung kính bậc đáng kính, bắt nguồn từ truyện tích sau.
Ở Ấn Độ, nhắc tới giai cấp Bà la môn, người ta thường nghĩ ngay đến hình ảnh những vị hay cúng bái cầu nguyện cho tín đồ, đó là các tế sư. Nhưng ngoài tế sư, trong giai cấp Bà la môn cũng có rất nhiều người rời gia đình để trở thành những sa môn tu hành khổ hạnh. Tích truyện Pháp Cú này nói về hai vị Bà la môn theo trường phái tu khổ hạnh, họ là đôi bạn thân, cùng xuất gia rồi cùng vào rừng tu khổ hạnh suốt 40 năm.
Đạo Bà la môn không cấm các Sa môn lấy vợ. Chính vì lý do này nên sau 40 năm thấy mình chưa đắc đạo và gia đình cũng chưa có con nối dõi, một người đã quyết định quay về lấy vợ sinh con. Vào thời đó, mọi người tin rằng Sa môn nào từng tu khổ hạnh sẽ được công đức rất lớn và kẻ khác có thể mua lại công đức này, nên có người đã xin mua lại công đức 40 năm tu hành của ông bằng một đàn bò và một số tiền. Ông nhận tiền, nhận bò, đứng giữa trời khấn nguyện xin ơn trên cho công đức tu hành trong 40 năm của mình được chuyển sang cho thí chủ. Sau đó ông dùng đàn bò cùng số tiền để cưới vợ, thời gian sau cũng sinh được một người con trai.
Người bạn tu sĩ ở xa vẫn tiếp tục tu hành, tâm linh phát triển nên cũng có chút thần thông. Nghe tin bạn mình có quý tử, ông bèn lặn lội về thăm. Thế nhưng, giây phút đầu nhìn thấy đứa bé, ông lặng thinh không nói tiếng nào, chẳng hề chào hay hỏi han chúc mừng. Người bạn ngạc nhiên hỏi:
- Có điều gì không tốt hay sao mà nhìn con trai của tôi anh lại yên lặng một cách kỳ lạ khó hiểu như thế?
Vị tu sĩ này đành thú thật:
- Đứa con trai của anh bảy ngày nữa sẽ chết.
Ông vô cùng kinh hoàng. Với người đã bỏ 40 năm tu hành, bán hết công đức của mình để mong được mụn con mà giờ nó lại sắp chết thì không còn gì đau khổ bằng. Ông tuyệt vọng hỏi:
- Này bạn, bây giờ tôi phải làm gì?
- Tôi nghe nói có Sa môn Gotama là một bậc Thánh quảng đại cao siêu, anh hãy đến đó xem sao.
Ông vội bế con đến gặp Đức Phật, nhìn đứa trẻ Người cũng yên lặng. Thấy thái độ của Phật và bạn mình giống nhau, ông biết rằng số phận của con mình gần như không thay đổi được. Ông khóc nức nở xin Phật cứu lấy đứa trẻ. Cuối cùng, Phật bảo ông về nhà lập một đàn tràng, Phật sẽ cho các tỳ kheo đến tụng kinh chú nguyện và tọa thiền suốt bảy ngày bảy đêm. Trong thời gian này, ông hãy dâng cúng thực phẩm đầy đủ, đến ngày thứ bảy Phật sẽ đến.
Ông về nhà làm theo đúng lời Đức Phật dạy. Ông sắp sửa một đàn tràng mời chư Tăng đến tụng kinh, ngồi thiền, chú nguyện suốt bảy ngày và cúng dường lễ bái rất chu đáo. Đến ngày thứ bảy, Phật đến và đích thân chú nguyện chúc lành cho đứa bé được tăng tuổi thọ. Quả nhiên, đứa bé được bình an.
Thực ra, lý do đứa trẻ phải chết là do một “hợp đồng” bí mật trong cõi vô hình. Avarudhaka là một dạ xoa có uy lực đã theo hầu trời Tứ Thiên vương Vessavana suốt 12 năm. Một hôm, Tứ Thiên vương Vessavana nói với dạ xoa: “Đứa trẻ sinh ra trong gia đình Bà la môn kia là một đứa trẻ đáng yêu, có phước, được duyên tái sinh vào đó. Vì ngươi đã hầu hạ ta chu đáo trong bao nhiêu năm nên ta sẽ bắt nó giao cho ngươi. Nó sẽ theo hầu ngươi như một phần thưởng xứng đáng”.
Không ngờ đến kỳ hạn, Tứ Thiên vương Vessavana định bắt đứa bé thưởng cho dạ xoa Avarudhaka thì Đức Phật đã dùng uy lực của mình và chư Tăng phá vỡ hợp đồng, giữ lại mạng sống cho đứa bé. Nhờ lời chú nguyện chúc lành của Phật, chư Thiên vâng theo lệnh Phật giữ gìn bảo vệ cho đứa bé khiến dạ xoa và Tứ Thiên vương không dám đến gần đứa bé nữa. Về sau Tứ Thiên vương thưởng cho dạ xoa bằng cách nào thì chúng ta không rõ, nhưng tuyệt đối không được động đến đứa bé vì nó đã được Đức Phật và chư Tăng chúc lành.
Đến ngày thứ tám, Phật quy y cho đứa bé và giải thích lý do đứa bé vượt qua kiếp nạn: vì gia đình đã làm công đức cung kính bậc đáng kính. Những tỳ kheo đệ tử Phật thời đó hầu hết là những bậc chân tu nên việc mời chư Tăng ở lại để cúng dường, lễ bái và nhờ chư Tăng chú nguyện trong suốt bảy ngày khiến công đức của gia chủ bỗng tăng vọt lên đáng kể, nghiệp được xoay chuyển từ đáng lẽ mất con trở thành giữ được đứa con. Rồi Phật nói bài kệ:
Cung kính bậc đáng kính
Làm tăng thêm tuổi thọ
Sắc đẹp và sức khỏe
Cuộc sống cũng vui hơn.
Sự cúng dường mang lại phước cho thí chủ
Câu chuyện trên có những điểm rất lạ. Tu sĩ kia đã hoàn tục vì lo sợ không có con nối dõi. Tu hành đã lâu mà đạo thì không đắc, con cũng không có, nên ông đành quay về “bán công đức tu hành”. Tu khổ hạnh suốt 40 năm, vị Bà la môn tin rằng mình được nhiều công đức. Nhiều tín đồ cũng tin chắc như thế nên muốn mua lại công đức của ông. Họ nghĩ bản thân chẳng cần tu hành, chỉ cần bỏ tiền ra cho ông chú nguyện giùm thì tự nhiên sẽ được cái phước rơi vào tâm, và cuộc đời mình như là đã bỏ ra 40 năm tu hành. Họ cũng tin rằng dù không thể mua hết được 40 năm thì họ vẫn có thể mua được 20 năm tu hành, từ 20 năm đó, nếu sau này có điều kiện chuyên tu họ sẽ mau chứng đắc hơn, mau khai mở tâm linh hơn là tự mình bắt đầu. Mua công đức tu hành là vậy.
Việc này giống như mê tín nhưng vẫn có thật trong nhân quả. Cũng như việc tín đồ của các tôn giáo thường đem tài vật cúng dường các tu sĩ, các sa môn tu hành. Và để xứng đáng thọ nhận những sự cúng dường, ủng hộ của tín đồ, người tu phải cố gắng tinh tấn tu hành, làm nhiều việc công đức để làm lợi ích cho chúng sinh. Nếu không làm tròn trách nhiệm này, những tu sĩ sẽ giống như vị Bà la môn kia là xuất gia tu hành mãi mà không đắc đạo vì cái phước tâm linh đã “chạy qua” cho đàn na tín thí.
Có những Phật tử thuần thành thường đi cúng dường nhiều chùa, có khi cúng dường đúng bậc chân tu, có khi cũng không phải bậc chân tu, nhưng cứ đi khắp nơi mà giúp đỡ, hỗ trợ người tu... Sau này, họ ngồi thiền bỗng nhiên tâm lại mau chóng vào định. Nguyên nhân là công đức của người nhận cúng dường đã “chạy” qua cho họ.
Người ta hay nghĩ rằng, một giảng sư đi thuyết giảng nhiều thì phước đức sẽ tràn đầy. Nhưng sự thật cái phước còn lại của vị ấy là rất ít. Người lái xe lấy mất một ít công đức, người nấu ăn lấy một ít, đệ tử trong chùa và Phật tử bên ngoài phụ giúp cho buổi giảng mỗi người đều được chia một ít công đức. Cuối cùng công đức giảng pháp của vị giảng sư không còn lại bao nhiêu, có khi còn mắc nợ âm.
Nợ âm là gì? Ví dụ, công đức tu hành của một vị thầy là mười phần nhưng lại hưởng sự cúng dường đến mười lăm phần, như thế vị thầy đã nợ đời năm phần. Vậy phần nợ này phải tính thế nào? Phải trả, vì đời là thế, có vay thì phải có trả.
Nếu vị tu sĩ đó vẫn còn lý tưởng tu hành, Phật sẽ đưa tới chỗ khác tu nhưng cực khổ hơn, không ai biết đến để đừng mắc nợ nữa, và phải tạo nhiều công đức bù lại năm phần mà mình đã thiếu nợ đời.
Còn nếu đó không phải bậc chân tu, không có lý tưởng thì đời sau buộc phải trở lại để trả nợ: nặng thì phải làm trâu làm ngựa kéo cày, nhẹ cũng phải làm người ở đợ hay tôi tớ phục vụ đời. Đôi khi chúng ta thắc mắc tại sao có những người nhìn sang trọng, đẹp đẽ mà phải làm những công việc tầm thường. Lý do là có thể một kiếp xưa họ đã hưởng quá nhiều lợi dưỡng hay quyền lợi khiến phước bị âm và đời này bắt buộc phải làm lụng vất vả để trả nợ.
Nhân quả rất chi li và khắt khe. Vì vậy, người tu hiểu đạo sâu sắc luôn thấy nặng lòng mỗi khi được cúng dường bởi các vị biết trách nhiệm nặng nề của mình khi thọ nhận sự cúng dường này.
Cảnh giác trước thần thông
Trong tích truyện, người tu sĩ ở lại tiếp tục tu hành và đắc thần thông nên khi về thăm bạn, ông biết trước đứa con của người bạn sẽ chết sau bảy ngày. Kinh không ghi lại là ông có thấy được nguyên do tại sao đứa bé sẽ chết hay không. Nhưng Đức Phật thì biết trước đứa bé sẽ chết và thấy cả nguyên nhân bí mật là một hợp đồng kỳ lạ trên cõi trời.
Việc tu sĩ kia không theo đạo Phật mà vẫn đắc thần thông giúp chúng ta rút ra một bài học lớn: không phải ai có thần thông đều tu đúng Chánh đạo. Thần thông có sức hút ghê gớm. Chúng ta có thể tập bình thản trước nhiều điều nhưng đến thần thông chúng ta lại bị thua.
Người chưa biết tu thường bị cuốn hút bởi rất nhiều điều.
Thứ nhất là sắc đẹp. Gặp ai có gương mặt đẹp là mê mẩn, muốn ngắm nhìn, muốn lẽo đẽo theo mãi, thậm chí người đó nói gì nghe nấy. Phải sống qua nhiều năm ta mới biết tách biệt dung mạo và tâm hồn, bớt mê đắm vẻ đẹp hình thức để bình thản nhìn sâu vào nội tâm và ta mới hiểu rằng gương mặt đẹp và tâm hồn đẹp là hai mảng hoàn toàn khác nhau, nhiều khi bề ngoài nhìn yêu kiều diễm lệ mà tâm hồn bên trong lại tầm thường, hiểm ác.
Thứ hai là tiền bạc. Ông bà ta có câu: “Lời nói người sang có gang có thép”, “Vai mang túi bạc kè kè/ Nói quấy nói quá người nghe ầm ầm” là vậy. Nghe người kia là đại gia, có tiền bạc tỷ, chứng khoán, đất đai khắp nơi... thì ông ngồi ho một cái, ta nói: “Ông này ho cũng hay!”. Tức là, người giàu sang luôn dễ cuốn hút người khác.
Thứ ba là quyền chức. Biết ai quyền cao chức trọng ta rất dễ nể phục. Quyền chức luôn khiến ta động tâm.
Thứ tư là tài năng, nghệ sĩ, lãng mạn. Đó là lý do tại sao các ca sĩ có lực lượng fan hâm mộ hùng hậu cuồng nhiệt la hét trong các buổi trình diễn.
Nếu ta tu hành tốt, mến đạo, biết ứng dụng đạo lý thì dần dần ta không bị những điều đó cuốn hút nữa. Thấy người đẹp ta chẳng bận lòng mà chỉ nhìn xem đức hạnh của họ thế nào. Thấy người giàu ta bất động, chỉ xem họ sử dụng đồng tiền đã đúng chưa, họ có biết đạo lý hay không. Thấy người có quyền chức, ta tìm hiểu xem họ có phải người thanh liêm, vì nước vì dân hay không. Thấy người nghệ sĩ tài năng, ta đánh giá xem đời sống và tác phẩm của họ có lành mạnh và đóng góp cho cuộc đời những giá trị tốt đẹp hay không...
Khi biết đạo lý, hiểu đạo lý rồi, ta không còn bị động tâm bởi bốn điều cuốn hút của thế gian, nhưng ta lại dễ bị động tâm bởi một yếu tố trong đạo là thần thông phép lạ. Ví dụ, nghe đồn ông thầy kia có thể ban nước Thánh cho kẻ hiếm muộn, người ta ùn ùn kéo đến xin. Những người nhẹ dạ chạy theo thần thông thường rất dễ bị lạc vào ngoại đạo. Ma cũng có thần thông, quỷ cũng có thần thông, ngoại đạo cũng có thần thông. Điều ta cần là Chánh đạo, là chân lý, không phải phép lạ. Bản lĩnh của người đệ tử Phật là phải vượt qua được mốc thứ năm này – bình thản trước thần thông phép lạ.
Sống ở ngoài đời, ta không mê dung mạo, tiền bạc, quyền chức, tài năng. Vào đạo ta không bị say đắm bởi thần thông. Nhưng ta vẫn còn thử thách cuối cùng là đạo lý. Nghe ai nói kinh Phật vanh vách, ta đừng nghĩ họ nói đúng Chánh pháp. Hiện nay, trên thế giới có vô số người giảng kinh Phật, và rất nhiều người nói kinh Phật thao thao bất tuyệt nhưng chưa chắc họ đã nói đúng. Khi nghe ai nói say sưa hấp dẫn, ta phải xét đi xét lại, phải nghiệm cho sâu và hiểu cho thật kỹ, phải so sánh đối chiếu rất nhiều chứ không vội vàng chấp nhận.
Nghe thuyết pháp mà có thể bình thản xem xét lại là bản lĩnh cực kỳ lớn. Đó là bản lĩnh cuối cùng của người đệ tử Phật. Chúng ta có thể vượt qua hết những thử thách trước nhưng lại bị rớt ở thử thách này. Nghe nói có thần thông phép lạ ta không mê, nhưng nghe ai nói đạo lý như ‘mây bay nước chảy’ thì ta lại mê mẩn chạy theo. Hãy coi chừng vì ta vẫn có thể bị nhầm!
Quan niệm về sống chết khác nhau giữa hai cõi
Đức Phật chấp nhận giải nghiệp cho đứa bé vì Người thấy nguyên nhân đứa bé phải chết là do một hợp đồng bí mật giữa dạ xoa và Tứ Thiên vương Vessavana trong cõi siêu hình, không phải định nghiệp của đứa bé.
Thông thường, nếu chúng sinh nào mà ngày xưa đã từng sát hại ai rồi bây giờ phải trả nghiệp, Phật sẽ không cứu mà để cho chúng sinh trả xong món nợ, sau đó sẽ trở lại tu tốt hơn. Nhưng đứa bé này không mắc nghiệp sát mà như là có duyên với dạ xoa Avarudhaka (nên trời Tứ Thiên vương mới muốn bắt nó giao cho dạ xoa). Vì vậy, Phật mới dùng uy lực của Tam Bảo để phá vỡ hợp đồng và giữ lại mạng sống cho đứa bé.
Đối với chúng ta, việc chuyển đổi từ cõi sống vật lý này sang cõi siêu hình là điều quá khủng khiếp, nhưng đối với những người trong cõi vô hình thì đó là chuyện hết sức bình thường. Thấy đứa bé trong gia đình kia tự nhiên bị chết mang đem chôn, ta khóc lóc thương tiếc. Nhưng trong cõi kia, người ta nghĩ cái xác tứ đại vô thường không có gì phải luyến tiếc, quan trọng là linh hồn của người đó về cõi của họ được vinh quang sung sướng.
Trong tích truyện, do nghiệp của đứa bé không phải định nghiệp nên Phật đã buộc gia chủ phải tạo một công đức lớn đối với Tam Bảo là cúng dường chư Tăng suốt bảy ngày, rồi thỉnh chư Tăng chú nguyện để hồi hướng chuyển nghiệp cho đứa trẻ. Tuy nhiên, cũng có những định nghiệp không thể lay chuyển, dù ta có làm phước rất nhiều cũng chỉ để dành cho đời sau.
Chẳng hạn, có người bị cưa mất một chân, đó là định nghiệp. Người đó không thể làm việc phước nào cho cái chân từ từ mọc lên lại. Nếu cố gắng làm phước hết sức mình thì cũng chỉ được một điều tốt là sẽ chết sớm để đời sau sinh vào một nơi tốt lành với thân tướng trang nghiêm trở lại. Lúc đó, chúng ta nghĩ: “Ôi, tội nghiệp cho bác ấy, đã bị cụt chân rồi còn chết sớm, thật là bất hạnh”. Ta không biết rằng phước đức của ông không còn phù hợp với cái thân chỉ có một chân nữa nên buộc phải tái sinh lại để có đầy đủ hai chân.
Vì vậy, chỉ với con mắt phàm phu, đa phần chúng ta không giải thích được hết những hiện tượng sống chết bất ngờ của con người. Trừ khi hiểu được nhân quả và có đạo nhãn sâu xa ta mới có thể lý giải được hết những điều này. Có những khi ta làm phước rất nhiều nhưng vẫn phải để dành cho kiếp sau, vì nhân duyên kiếp này không phù hợp để ta được hưởng những điều phước báo đó.
Nguồn gốc tâm linh của bệnh tật
Tích truyện Pháp Cú trên cho chúng ta hiểu rằng: có những cái chết mà nguyên nhân sâu xa lại đến từ cõi giới bên kia. Trong nhà thiền cũng có câu chuyện tương tự như thế. Thiền sư Mật Ấn từng về trụ trì một ngôi chùa cổ rất lớn. Do chưa kịp làm phương trượng cho trụ trì ở nên buổi tối ngài phải kê đơn nằm ngủ trong miếu thờ Tề Thiên vương. Nửa đêm, ngài thấy một con mãng xà khổng lồ nằm bên cạnh. Ngài bình thản xô nó qua một bên rồi ngủ tiếp. Ngay cả con mãng xà nằm bên cũng không sợ chứng tỏ định lực và đạo lực của ngài rất cao.
Đêm hôm sau ngài vẫn ngủ bình thường thì thấy Tề Thiên vương hiện đến nói: “Đây là chỗ ở của tôi, nhưng vì ngài về ở rồi nên tôi không ở được nữa phải dời đi nơi khác (chúng ta thấy cái đức của một thiền sư còn lớn hơn cả một ông vua). Tôi chỉ xin ngài cho tôi bảy mươi tráng đinh công quả trong chùa theo hầu.” Tề Thiên vương từng làm vua trong cõi sống và sau khi chết vẫn còn phước rất lớn. Trong giấc mơ, thiền sư Mật Ấn đã gật đầu đồng ý. Ít lâu sau, bảy mươi thanh niên trong vùng đó đột ngột qua đời. Người đời sau lý giải rằng họ đã chết do dịch bệnh.
Đôi khi nghe một cơn bệnh làm chết nhiều người trong làng xóm, ai cũng cho là do bệnh dịch nên gấp rút lên kế hoạch phòng chống, ngăn ngừa... nhưng sự thật nó lại có nguồn gốc tâm linh. Hầu hết mọi bệnh tật trên đời đều có nguồn gốc tâm linh, trong đó điển hình là ung thư.
Theo định nghĩa của y học, tế bào ung thư là những tế bào sinh trưởng không theo nguyên lý bình thường, tiết ra những chất làm đau, sau đó tự phá hủy mô cơ thể, giết chết người bệnh. Khoa học lý giải nguyên nhân của ung thư là do tiếp xúc với hóa chất độc hại, không khí ô nhiễm, nguồn nước bẩn, thực phẩm nhiễm chất bảo quản. Ở mỗi sản phẩm người ta ghi rằng chất bảo quản nằm trong giới hạn cho phép. Đúng là một lọ thì trong giới hạn cho phép, nhưng nếu ăn đủ 100 lọ thì sao? Ung thư.
Thực tế, nguyên nhân sâu xa của bệnh ung thư lại bắt nguồn từ tâm linh. Đó là lúc những tế bào trên cơ thể con người bị những sinh thể siêu hình bám chặt vào. Chúng sống ký sinh, cạnh tranh sự sống với cơ thể, phình đại ra, lan đi rất nhanh, chiếm lấy sự sống rồi kết liễu sự sống của cơ thể vật chủ.
Mặc dù ngày hôm nay nhân loại chưa công nhận thì sự thật hầu hết bệnh tật đều phảng phất yếu tố tâm linh. Một vài thế kỷ nữa, khi khoa học đã tiến bộ đến mức khám phá giải thích được về thế giới tâm linh, thì lúc đó các phương pháp chữa bệnh sẽ được kết hợp của cả hai yếu tố vừa vật lý vừa tâm linh. Khi ấy, nhân loại cũng biết rằng bệnh tật luôn gắn với nhân quả tội phước, và muốn hết bệnh không nên lệ thuộc vào thuốc mà trước tiên phải làm phước. Tất cả mọi chuyện trên đời đều như vậy.
Bậc chân tu là ruộng phước
Ngoài việc ngăn cản những tác động xấu của cõi vô hình và chuyển nghiệp như tích truyện trên, sự cung kính đối với những bậc chân tu hay những bậc Thánh Tăng còn giúp chúng ta đạt được bốn điều thù diệu: tuổi thọ cao, sức khỏe tăng, dung mạo đẹp đẽ và cuộc sống thêm hạnh phúc.
Sống trên đời nếu có được bốn điều trên thì thật quý giá. Đức Phật đưa ra một cái nhân cung kính bậc đáng kính để giúp ta đạt được bốn điều này. Nhưng để được gặp bậc Thánh là điều hết sức khó khăn.
- Thứ nhất, bậc Thánh đã vô ngã nên các ngài rất kín đáo, không khoe khoang lộ diện, không tự xưng mình là Thánh. Vì vậy, chúng sinh rất khó biết được sự xuất hiện của các bậc Thánh.
- Thứ hai, bậc Thánh biết rất rõ rằng khi mình xuất hiện thì chúng sinh sẽ lập tức bị chia làm hai hạng: một hạng biết khởi tâm tôn kính thì được nhiều phước lành sinh lên cõi trời; một hạng vì phàm phu vô minh nên ganh tỵ, nghĩ xấu mưu hại bậc Thánh sẽ tổn phước nặng nề, chịu nhiều khổ báo, khi chết phải đọa địa ngục... Vì vậy, các ngài luôn cân nhắc kỹ lưỡng mỗi khi xuất hiện trên thế gian này.
- Thứ ba, đôi khi chúng ta không có duyên hoặc phước ta quá mỏng nên không có cơ may được các bậc Thánh hóa độ.
Cuộc đời này rất cần bậc chân tu, vì nhờ các vị mà chúng sinh được nương tựa, được hưởng phước lành, hưởng uy lực, để rồi cuộc đời được chuyển biến. Hiểu nhân quả đó, khi nghe ở đâu có bậc chân tu, chúng ta hãy thành tâm hướng về lễ bái, cúng dường, hỗ trợ.
Ví dụ, nghe ở Nepal có một vị mặc dù tuổi còn trẻ nhưng ngồi thiền suốt mười tháng, lòng ta rất vui mừng hy vọng. Biết đâu sau này, khi vị đó cất lên lời thuyết pháp đúng với Tứ Diệu Đế thì đúng là Bồ tát xuất hiện giữa đời.
Hoặc có một vị Pháp vương Tây Tạng về Việt Nam, lúc thuyết pháp ngài đã nói: “Mặc dù xuất thân từ Mật tông Tây Tạng nhưng tôi chú trọng giáo lý Nguyên thủy hơn”. Ta tưởng một vị Pháp vương của xứ Tây Tạng sẽ xiển dương Mật tông, sẽ bảo mình tụng chú cầu sự linh thiêng... nhưng vị ấy lại không chấp vào nơi xuất phát của mình mà biết quay lại giữ cái gốc ban đầu của đạo Phật là giáo lý Nguyên thủy thì đây cũng là một vị tu hành chân chính.
Có những bậc chân tu như vậy xuất hiện lòng ta khấp khởi vui mừng và cung kính hướng về. Ta biết rằng Thánh Tăng là phước điền cho cuộc đời nên ta khát khao đi tìm những bậc Thánh Tăng để nương tựa.
Nhưng làm sao để gặp được bậc Thánh? Hàng ngày chúng ta phải tha thiết xin Phật: “Xin Phật từ bi gia hộ cho tất cả chúng sinh đều khởi được lòng tôn kính mười phương chư Phật, chư đại Bồ tát, chư hiền Thánh Tăng một cách tuyệt đối vô lượng vô biên. Xin Phật gia hộ cho thế gian này có thật nhiều vị Thánh xuất hiện giáo hóa, dẫn dắt chúng sinh tu đúng con đường Bát chánh đạo, Tứ diệu đế, thiền định... để trong luân hồi vô tận này chúng sinh có nơi nương tựa, có Chánh pháp tu tập mà thoát khổ được vui”.
Hai tâm lý mà chúng ta cần phải có:
Tâm lý thứ nhất là lúc nào ta cũng khát khao mong mỏi có thêm nhiều bậc Thánh đến với trần gian để cho chúng sinh trên đời này bớt đau khổ, chuyển được nghiệp, tăng được phúc và phát sinh được nhiều phước điền.
Tâm lý thứ hai là vì hiểu rằng cuộc đời đầy đau khổ mà bậc Thánh lại thật khó tìm nên chúng ta buộc lòng phải gắng sức tu hành để trở thành một vị Thánh cho đời.
Các tiêu chuẩn của bậc Thánh
Làm Thánh là rất khó. Ta nghe nói ở đâu có một vị Thánh, ta đến quỳ lạy cúng dường thì rất dễ, vì khi cung kính một bậc Thánh như vậy ta thấy mình nhỏ bé và phát sinh được tâm khiêm hạ. Nhưng nếu bắt ta làm Thánh để người khác cung kính thì ta rất sợ, vì khi đó ta rất dễ nảy sinh tâm lý tự cao rồi bị tổn phước. Chính bởi lý do này mà khi được hỏi ai muốn làm Thánh thì hầu như mọi người đều khôn ngoan không trả lời, vì chính mình làm Thánh là điều rất tế nhị.
Một bậc Thánh luôn phải hội đủ 4 tiêu chuẩn sau:
Thứ nhất là nhập định sâu.
Thứ hai là kính Phật tuyệt đối. Người đã chứng Thánh tự nhiên thành tựu lòng kính Phật tuyệt đối. Chúng ta đang kính Phật thiết tha, muốn kính Phật tuyệt đối nhưng chưa đạt được mức tột cùng như người đã chứng Thánh quả.
Thứ ba là lòng thương yêu chúng sinh vô hạn. Ta ước mơ sẽ yêu thương chúng sinh vô hạn, hàng ngày quỳ dưới chân Phật cầu nguyện: xin cho con trải lòng thương yêu khắp tất cả chúng sinh thì đó cũng mới chỉ là nguyện ước. Để thật lòng thương yêu được chúng sinh thì phải đợi đến ngày ta chứng Thánh, bản ngã tan vỡ, thấy tất cả chúng sinh cũng là chính mình. Lúc đó, ta không cần cố gắng mà vẫn thương yêu tràn đầy.
Thứ tư là không thấy mình là gì nữa. Vị thầy hỏi một Phật tử: “Lâu ngày quá không gặp, lúc này bác làm gì? - “Thưa thầy, lúc này tôi làm Thánh.” Vậy có phải Thánh không? Không, vì thấy mình còn là cái gì đó. Trong kinh Kim Cang có nói: một vị A la hán thì chẳng thấy mình là A la hán, còn người luôn xưng mình là A la hán thì lại chẳng phải A la hán.
Nhập được định sâu, kính Phật tuyệt đối, thương yêu chúng sinh vô hạn và không thấy mình là gì nữa là bốn tiêu chuẩn để làm Thánh. Ngoài ra, một bậc Thánh còn là người không muốn điều gì và cũng chẳng sợ điều gì. Người giàu sang đang có tài sản trong tay muốn tích lũy thật nhiều tài sản thì sợ nghèo và sợ mất tài sản. Người đang giữ quyền chức thì sợ mất chức. Người đang say sưa trong hào quang của danh tiếng thì sợ mất danh. Sở dĩ, ta sợ hãi chuyện này chuyện kia vì ta còn muốn điều gì đó. Nếu ta không còn muốn thì chẳng còn điều gì làm ta sợ được.
Một vài tính chất nữa của một bậc Thánh là tận tụy phục vụ cuộc đời mà không bao giờ chấp công, luôn san sẻ tài vật và kiến thức, sẵn sàng lắng nghe và thông cảm, biết nghiêm khắc để dạy dỗ chúng sinh...
Chúng ta theo Phật đã lâu, nghe đạo lý cũng nhiều nên chúng ta thấy mình cũng có đôi chút những tính chất ở trên. Chính nhờ “đôi chút” này mà đời sống của ta phần nào được an lạc. Ta tự tin biết mình đã đi đúng hướng vì chân lý luôn cho ta sức mạnh kỳ lạ. Một con người ban đầu có thể yếu đuối nhưng nếu sống đúng với đạo lý thì dần dần tinh thần sẽ mạnh lên rất nhiều.
Đặc tính của Niết bàn
Từ thân phận phàm phu bình thường, nếu những ai gieo ân nghĩa và làm lợi ích rất nhiều cho đời thì công đức của họ sẽ được tích lũy mãi, đến khi họ tu tập thiền định, tâm linh sẽ được khai mở và có ngày họ sẽ thành Thánh. Khi đã làm Thánh, tâm họ không còn dính mắc thế gian nhưng cuộc sống của họ hết kiếp này sang kiếp khác đến khi đắc đạo thành Phật, an trú trong Niết bàn cũng đều dành trọn cho chúng sinh.
Nhiều người nghĩ rằng một bậc A la hán hay một vị Phật nhập Niết bàn thì không còn tương tác với chúng sinh. Đây là cách hiểu sai. Bởi lẽ, những vị ở trong Niết bàn đã là tất cả chúng sinh nên tất cả nỗi khổ niềm đau của chúng sinh các vị đều thấu rõ.
Các vị ở trong Niết bàn mà vẫn thấu rõ nỗi khổ của muôn sinh thì liệu có an yên không? Nếu không an yên thì không gọi là Niết bàn. Niết bàn là cực kỳ an lạc nhưng không chuyện gì không biết. Đây là một nghịch lý rất lạ. Chính vì trong Niết bàn nên các vị mới cảm ứng với tất cả chúng sinh. Tuy các vị không trực tiếp làm điều gì, không trực tiếp giáo hóa cứu độ chúng sinh, nhưng bằng cái đức của mình, tất cả những tâm nguyện của chúng sinh đều được cảm ứng. Đó là lý do tại sao chúng ta cầu nguyện điều chân chính thì thường được chư Thiên, chư Bồ tát âm thầm cứu giúp. Còn những vị ở trong Niết bàn chỉ dùng cái đức của mình mà thôi. Đây là một bí mật của Bồ tát đạo.
Mạo danh bậc Thánh
Có những người biểu hiện thì giống như Thánh nhưng thật sự không phải Thánh. Ví dụ, họ thích thuyết giảng vì mong chờ sự kính trọng của thính chúng, đây là hạng người nhìn như Thánh mà thật sự không phải Thánh. Còn bậc Thánh thuyết pháp vì lòng thương yêu chúng sinh chứ không phải vì mong cầu tiếng tăm.
Với kẻ hay chê bai, phê bình thiên hạ để chứng tỏ mình giỏi hơn, đó cũng không phải là Thánh. Bậc Thánh thì đôi khi chỉ lỗi cho người nhưng thường góp ý riêng, chỉ nói công khai khi nào người phạm lỗi đã quá đáng, đã gây tổn hại cho cộng đồng quá nhiều, buộc phải công bố rộng rãi để cảnh báo cho mọi người. Còn lại, bậc Thánh không nói xấu ai và cũng không muốn người nói xấu người, chỉ thích ca ngợi điều tốt của tha nhân để mọi người thương quý nhau. Ai hễ mở miệng là chê người này trách người kia, ta biết họ muốn chứng tỏ mình giỏi bằng cách chê kẻ khác, có thể nhìn họ giống như Thánh mà thật sự chẳng phải Thánh.
Có người lại thích xuất hiện trước đám đông để được chú ý; hoặc khoe khoang, bày tỏ khả năng của mình... thì người đó nhìn cũng giống như Thánh mà không phải Thánh. Những ai cố thể hiện mình như Thánh trong khi nội tâm thì phàm phu tầm thường, sau này sẽ chịu quả báo thất bại, sụp đổ và mất hết tất cả.
Qua bài kệ, Phật đã dạy về cách “chuyển nghiệp” và tăng công đức bằng cách cung kính bậc đáng kính. Câu chuyện gắn với bài kệ cũng đã cho ta nhiều bài học quý giá.
Một Sa di trẻ tuổi hóa độ cho những tên cướp
(110) Dẫu sống một trăm năm
Ác giới không thiền định
Tốt hơn sống một ngày
Trì giới và thiền định.
Có 30 vị tỳ kheo vì tâm linh đã khai mở, bước đầu nhập được thiền nên xin Phật cho phép được về nơi yên vắng để nhập thiền định sâu hơn. Phật nói: “Hãy bảo Samkicca đi theo”. Samkicca là một Sa di đệ tử của ngài Xá Lợi Phất. Khi ấy, chẳng ai hiểu tại sao Phật lại muốn Sa di Samkicca đi cùng các vị tỳ kheo. Đến khi mọi chuyện xảy ra rồi thì mọi người mới biết Phật đã thấy trước tất cả.
Sa di Samkicca từ bé đã là một đứa trẻ kỳ lạ. Khi đang mang thai ngài, thân mẫu ngài chẳng may lâm bệnh mà chết. Dân làng đưa xác bà lên giàn thiêu, không ngờ thân thể bà đã cháy hết mà bào thai trong bụng không cháy. Thấy đứa bé còn sống, dân làng mang ngài về nuôi. Ngày tháng trôi qua, khi đã lớn lên một chút, ngài bắt đầu biết về thân thế của mình: mẹ mình khi sắp sinh thì bất ngờ qua đời, bị mang đi thiêu nhưng mình vẫn còn sống... Ngài cảm thấy thế gian này thật nhàm chán và quyết định xin người làng cho ngài đi tu. Gia nhập Tăng đoàn, ngài được Phật cho làm đệ tử của ngài Xá Lợi Phất.
Có một điều rất lạ là ngài Xá Lợi Phất có duyên làm bổn sư của nhiều Sa di nhỏ tuổi và nhiều vị trong số đó đều đắc đạo cao siêu. Sa di Samkicca cũng vậy, sau khi xuất gia một thời gian, ngài đã chứng Thánh quả A la hán. Dù vậy, ngài sống rất thầm lặng và không biểu lộ quả chứng của mình.
Đoàn tỳ kheo cùng với Sa di Samkicca dừng chân ven một ngôi làng và được dân làng nhiệt tình giúp đỡ. Các vị cất những căn chòi sơ sài nơi bìa rừng gần đó để ẩn tu. Trong làng có một ông già nghèo khổ bị con cháu hắt hủi, không nơi nương tựa. Ông đã đến xin các vị tỳ kheo: “Xin các vị hãy cho tôi ở nhờ vì tôi bị con cháu xua đuổi, giờ đây tôi quá đói khổ”. Các vị thương tình nói: “Thôi ông hãy ở đây, mỗi ngày đi khất thực chúng tôi sẽ mang thức ăn về chia cho ông một ít, ông cứ quét dọn chung quanh cũng được”.
Hàng ngày, các vị ngồi thiền rồi đi khất thực, mỗi người khất thực về đều sớt cho ông một phần, và ông cứ sống bình lặng qua ngày như vậy.
Nhưng đúng là cái nghiệp thế gian ràng buộc, dù bị con cháu đối xử tệ bạc nhưng lòng ông vẫn nhớ thương. Tâm lý này rất là lạ. Thời nay cũng vậy, có những bậc cha mẹ già bị con cháu lạnh nhạt bỏ bê, phải ra đi tìm chỗ khác ở thì ấm ức, khóc lóc, tủi thân tủi phận. Nhưng được ít hôm thì lại nhớ con, nhớ cháu nên đành phải về thăm một chút, về nhà bị nói nặng nói nhẹ rồi lại bỏ đi. Ông già này cũng rơi vào trường hợp đó, quá buồn tủi vì bị xua đuổi, ông phải đến nương nhờ với chư Tăng nhưng chỉ được một, hai tháng là ông lại nhớ con cháu không chịu nổi. Ông hay lén bỏ về thăm con cháu mà không xin phép.
Một hôm, đang về được nửa đường thì ông gặp một băng cướp. Băng cướp này hàng năm đều giết một người để tế thần. Ông băng rừng đi, không biết sao lại gặp ngay đám cướp. Nhìn thấy ông chúng cười ha hả bảo nhau: “Túm cái lão kia lại, ta có thịt cúng thần rồi”. Ông quỳ lạy van xin: “thịt tôi già rồi tế thần ăn không ngon, tôi biết ở chỗ kia có ba mươi ông thầy tu trẻ khỏe, thịt ngon, cúng lên thần linh sẽ mê lắm!” Thấy ông nói có lý, mấy tên cướp bảo ông dắt chúng đến chỗ chư Tăng.
Quả nhiên, nơi đó có ba mươi vị tỳ kheo đang sinh sống. Chúng rút gươm ra uy hiếp các vị, định bắt một người. Bất chợt, Sa di Samkicca lên tiếng: “Tôi còn trẻ, hãy mang tôi tế thần sẽ ngon hơn”. Chúng đồng ý, bắt ngài đến chỗ tế đàn dựng trong rừng. Ngài ngồi lặng lẽ còn chúng thì bắt đầu đốt lửa nhảy múa chung quanh cầu nguyện, sau đó rút gươm chém mạnh vào cổ ngài. Nhưng lưỡi gươm chạm vào cổ chỉ vang lên một tiếng “keng” như đánh vào thanh kim loại. Chúng ngạc nhiên lấy dao tiếp tục đánh vào đầu ngài mà ngài vẫn ngồi bình an bất động, không hề suy suyển. Từ chỗ hung hãn, chúng dần sợ hãi quỳ lạy. Lúc này, ngài mới bắt đầu thuyết pháp hóa độ. Tất cả những tên cướp đều xin được làm đệ tử của ngài.
Ngài dắt mấy chục tên cướp đó về gặp Phật, Phật đã khuyên bằng bài kệ: Dẫu sống một trăm năm/ Ác giới không thiền định/ Tốt hơn sống một ngày/ Trì giới và thiền định. Bọn cướp cả đời làm ác thì chẳng có ích lợi gì, thà một ngày sống tốt vẫn có lợi hơn.
Không gì đe dọa được tính mạng của một bậc A la hán
Trong tích truyện có một chi tiết là khi mẹ ngài Samkicca mất vì bệnh được dân làng đem thiêu, thân thể bà đã cháy hết nhưng bào thai trong bụng (khi đó là ngài) không cháy mà vẫn sống để dân làng mang về nuôi nấng. Sau này khi gia nhập vào Tăng đoàn, trở thành đệ tử của ngài Xá Lợi Phất vĩ đại, ngài đã tu hành và chứng được Thánh quả A la hán.
Ta nên nhớ rằng một bậc có duyên chứng A la hán trong kiếp này thì không bao giờ phải chết như một người bình thường. Đó là nguyên lý, là quy luật. Trong suốt cuộc đời giáo hóa của Đức Phật, có nhiều vị sau khi đắc A la hán đều có lần trong đời gặp một tai nạn khốc liệt, một khúc quanh nghiệt ngã, nhưng rồi đều vượt qua được. Đức Phật luôn khẳng định rằng, với một bậc A la hán thì không bao giờ có điều gì đe dọa đến tính mạng nữa, dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Đó cũng là một đặc tính nổi bật của một bậc A la hán.
Tiền bạc có thể khuất phục người, quyền chức có thể khuất phục người, vũ lực có thể khuất phục người và thần thông cũng có thể khuất phục người, nhất là những con người cứng đầu khó bảo. Nhưng, đạo lý chỉ dành cho những người có trí tuệ, có thiện căn. Đức Phật có đầy đủ mọi phương diện nên nhiếp phục được tất cả, từ người có đạo hạnh cho đến kẻ ngang tàng ngỗ ngược.
Ta nhắc lại: Chúng ta có thể dùng tiền bạc, dùng quyền chức, dùng vũ lực, thậm chí dùng thần thông để khuất phục người, nhưng cuối cùng phải dùng đạo lý mới dạy dỗ được người.
Nếu ai đó chỉ đem tiền bạc ra dụ tín đồ, nhưng sau khi nhận tiền tín đồ không nhận được đạo lý cao thượng nào thì dù có vào đạo họ cũng thờ ơ. Người quyền chức có thể ra lệnh cho người dưới mình phải theo đạo, người dưới vì sợ nên phải theo nhưng nếu đạo đó không có giáo lý chân chính nào thì người ta cũng lơ là, ít lâu sau gặp ở đâu có đạo lý người ta lại ngả sang đó. Dùng vũ lực, thần thông cũng tương tự, ban đầu người ta có thể nể sợ đi theo, nhưng nếu không có đạo lý gìn giữ tâm hồn thì dần dà họ cũng rời xa.
Một số thầy bói biết xem phong thủy địa lý, trấn ếm bùa chú, cúng kiếng trừ ma... và cũng được nhiều người theo làm đệ tử. Các tín đồ sẽ nhờ thầy cúng cái này, bói cái kia, gieo quẻ nọ nhưng rồi cũng chỉ được phần ngọn. Hơn nữa, nhiều thầy cúng dễ hết phước vì đã hưởng nhiều tài vật dâng cúng từ tín đồ trong khi đức hạnh lại không xứng đáng. Người đệ tử thì không biết nhân quả nên không tạo phước thêm, cuối đời hết phước rồi cũng tàn lụi. Sau cùng cả thầy và trò đều đi xuống cả.
Vì vậy, dù chúng ta có năng lực gì thì đạo lý vẫn là phương tiện hóa độ cuối cùng. Ai đã có những ưu thế như tiền bạc, quyền chức, thần thông, khoa thuật... thì hãy nhanh chóng bổ sung cho mình một đạo lý chân chính. Bởi vì, chỉ đạo lý mới mang lại lợi ích thật sự cho mình và những người đi theo. Nếu thấy người ta theo mình rồi nghĩ ngang đó là đủ rồi: “Không cần đạo lý, tôi chỉ cần cái tài này là người ta theo tôi ùn ùn rồi” thì thật là ngạo mạn và nông nổi. Đến lúc hết phước người ta cũng bỏ mình. Đi theo mình, người ta thấy cuộc đời vẫn lận đận đau khổ. Dù mình có sửa nhà, trổ cửa, dán bùa... thì vẫn chẳng xoay chuyển được vì căn bản họ không có phước mà mình không dạy họ làm phước. Những khoa thuật như địa lý hay bùa chú trấn ếm chỉ tạm thời, không phải là cái gốc.
Ai ỷ mình có tiền, có quyền chức, có thần thông rồi lấy những ưu thế này để chiêu dụ tín đồ thì điều đó sẽ không bền. Người giáo hóa khôn ngoan nhất là người luôn hóa độ chúng sinh bằng đạo lý. Vì vậy, muốn độ chúng sinh thì chính mình phải thực hành tu tập và biết nói pháp trước. Đó mới là sự giáo hóa bền bỉ.
Tuổi tác không quan trọng
Các vị tỳ kheo không thuyết phục được mấy chục tên cướp vì chúng là những kẻ chỉ tôn thờ sức mạnh nơi lưỡi gươm, chẳng màng đến lẽ phải. Vào thời điểm đó, các vị tỳ kheo này cũng chưa có thần thông nên chưa đủ năng lực khuất phục chúng. Đức Phật đã biết trước điều này nên Người đã sắp xếp cho Sa di Samkicca đi theo. Quả nhiên, cả băng cướp đã được ngài hóa độ.
Câu chuyện có một nghịch lý là mấy trăm tên cướp lớn tuổi lại bị khuất phục bởi một Sa di nhỏ tuổi. Nghĩa là đôi khi tuổi tác không quan trọng bằng đạo hạnh.
Có người sinh trước, có người sinh sau, nhưng trong luân hồi sinh tử thì người già kỳ thực vào đời xưa lại là người nhỏ, vì vậy tuổi tác không quan trọng. Chúng ta phải cân đối hai điều: ta biết rằng theo tôn ti trật tự, theo truyền thống của xã hội, thì tuổi tác có vai trò nhất định nào đó nên chúng ta cũng phải khéo léo tuân thủ. Nhưng trong luân hồi, trong nhân quả nghiệp báo, thì tuổi tác lại không phải vấn đề lớn. Chúng ta cân nhắc hai điều này để sống, nhờ vậy mà có thể sống đúng, tự tại, thanh thản và không sợ sai lầm.
Ban đầu, vì chưa biết ai hơn ai kém nên xã hội thường dùng tuổi tác để phân định lớn nhỏ, lập nên tôn ti trật tự. Riêng xã hội Việt Nam còn có cả một hệ thống đại từ xưng hô rất phức tạp mà trên thế giới dường như không nơi nào có. Gặp một người lớn, ta phải đoán họ ở vai vế nào để dùng từ xưng hô thích hợp: ông, bà, chú bác, anh chị... Với người nhỏ hơn cũng vậy, người đáng con thì gọi là con, người đáng bạn ta gọi là bạn. Người nước ngoài phải than trời vì lối xưng hô này họ không học được: gặp người này tôi gọi là chị nhưng gặp người khác xưng hô y như vậy thì bị mắng, phải gọi là dì mới được; hoặc gặp một phụ nữ đứng tuổi, tôi gọi là dì thì bị mắng tiếp: “Không lẽ tao già lắm hả?”. Trừ một số quốc gia cứ I, you, ngộ, nị... ý thức phân biệt tôn ti, tuổi tác không nhiều, còn với người Việt thì phân biệt tuổi tác là điều bắt buộc.
Xã hội còn phân định lớn nhỏ theo tài năng – ai có tài hơn sẽ được ưu ái hơn; theo địa vị - ai quyền chức lớn sẽ được kính trọng hơn; theo huyết thống – ai thuộc dòng dõi quý tộc sẽ được tôn vinh hơn; theo tài sản – ai giàu có sẽ được nể phục hơn...
Còn trong Phật Pháp lại phân định tôn ti trật tự theo hai yếu tố: tuổi đạo và đạo hạnh. Ở buổi ban đầu, khi chưa biết ai tu giỏi ai tu dở thì người tu trước, vào chùa quy y trước được làm sư huynh, được kính trọng hơn. Nhưng sau một thời gian tu hành, có những người đi sau lại vượt lên do trí tuệ, tài năng, đạo hạnh, sự tinh tấn... thì buộc phải cân nhắc hơn kém dựa trên đạo hạnh. Ví dụ, người kia tuy là sư đệ nhưng vị thầy trụ trì vẫn phải cân nhắc giao phó việc Phật sự nhiều hơn bởi vì năng lực, đạo hạnh của người ấy đã vượt hơn các sư huynh của mình. Cho nên, ban đầu ta tạm dựa vào tuổi tác để sắp một mối tương quan theo tôn ti trật tự với nhau, nhưng về sau ta lại phải đánh giá dựa vào đạo hạnh.
Cũng vậy, dù buổi đầu gặp những người xuất gia ta đều kính trọng nhưng về lâu dài vẫn phải nhìn vào đạo hạnh để đặt lòng tin kính. Ta phải tìm hiểu xem vị đó tu hành có tinh tấn, có chân chính không. Nếu nhìn ai đầu tròn áo vuông ta đều tôn thờ thì ta đã vô tình tiếp tay cho những người giả tu. Kẻ giả tu biết rằng chỉ cần xuất gia là được cúng dường cung kính, được phục vụ nên cứ tha hồ mạo nhận hình tướng xuất gia trong khi nội tâm tu hành không xứng đáng. Có khi họ hoàn toàn không có chùa, không có thầy, không học, chẳng hề giữ giới, chỉ cần giả hình tướng xuất gia là đã lừa gạt được mọi người.
Vì thế, dù trước đó ta dựa vào hình tướng nhưng về sau vẫn phải tìm hiểu kỹ về đạo hạnh. Nếu tất cả đệ tử Phật đều biết nhận xét những người xuất gia dựa trên đạo hạnh thì đạo Phật sẽ phát triển. Lúc đó người ta không dám tu giả, và ai muốn xuất gia đều phải tự xét xem mình có tu hành chân chính được hay không, vì họ biết Phật tử cúng dường nhìn nhận rất kỹ lưỡng và không hề dễ dãi.
“Hễ cúng dường chư Tăng là được phước” – câu nói này rất hời hợt, dù mang hình tướng là Tăng nhưng vẫn chưa có gì bảo đảm người ta đã thật tu. Chúng ta phải bổ sung là “Cúng dường người xuất gia tu hành chân chính sẽ được phước”, phải thêm yếu tố tu hành chân chính thì mới bảo đảm.
Quý trọng thời gian
Phật đã nói: Dẫu sống một trăm năm/ Ác giới không thiền định/ Tốt hơn sống một ngày/ Trì giới và thiền định. Bài kệ này nói đến ý nghĩa của thời gian: lời nói ra rồi không lấy lại được, cái chén đã vỡ rồi không gắn lại được, cũng vậy, thời gian đã trôi qua rồi cũng không kéo lại được.
Thật vậy. Mỗi tháng mỗi năm trôi đi ta lại mang một món nợ ân nghĩa nặng nề với đời: bao nhiêu bát cơm, bao nhiêu bộ quần áo, bao nhiêu con đường đi qua, bao nhiêu bóng đèn đã thắp... Nếu trong một tháng, một năm đó ta tu hành không tốt, không làm điều gì lợi ích cho cuộc đời, thì những ân nghĩa đó trở thành món nợ, và ta sẽ phải trả lại một cách công bằng. Sẽ có kiếp ta trở thành người hầu hạ phục vụ cho đời, tận tụy phục vụ mà rất ít quyền lợi. Nhiều người thắc mắc, tại sao những kẻ kia làm việc rất vất vả mà xã hội không cho quyền lợi gì, cứ để họ nghèo khổ? Việc gì cũng có nhân có quả, những người này trong kiếp xưa đã đi qua một cuộc đời hời hợt, hưởng thụ, không có trách nhiệm nên kiếp này phải trả nợ đời.
Vì vậy, người có trí tuệ luôn tiếc từng chút thời gian để tu hành và làm các công đức, luôn đi qua một ngày trong tâm trạng cực kỳ có trách nhiệm, biết lo lắng và cố gắng. Chỉ kẻ ngu si mới sống nhàn nhã, để từng ngày trôi qua trong hưởng thụ và tội lỗi. Hãy nhớ đến điều này mỗi khi ta nhìn về thời gian.
Vị trưởng lão hóa độ những tên cướp
(111) Ai sống một trăm năm
Ác tuệ không thiền định
Tốt hơn sống một ngày
Thiện tuệ tu thiền định.
Bài này rất giống bài trước nhưng truyện tích thì hơi khác một chút.
Trưởng lão Khanu Kondanna là một bậc A la hán đắc đạo. Một hôm, ngài có việc phải đi một đoạn đường dài, giữa đường rừng ngài cảm thấy hơi mệt nên đã đến một phiến đá ngồi xuống nhập định. Tình cờ có toán cướp vừa đến mang theo nhiều chiến lợi phẩm. Chúng chất đồ đạc lên người ngài từ đầu xuống chân rồi lăn ra ngủ, vì trưởng lão ngồi bất động lẫn với cây rừng, trời lại tối nên chúng đã nhầm ngài với tảng đá.
Buổi sáng, chúng lò mò ngồi dậy lấy đồ mới hoảng sợ nhận ra thứ mà mình tưởng tảng đá lại là một thầy tu. Lúc này, ngài cũng vừa xuất định. Ngài gọi chúng lại dạy đạo lý. Ngài vừa đắc đạo mà vừa khéo thuyết pháp nên những tên cướp đều nể phục và xin theo làm đệ tử. Ngài dẫn chúng về gặp Đức Phật, và Phật đã dạy bằng bốn câu kệ như thế: Ai sống một trăm năm/ Ác tuệ không thiền định/ Tốt hơn sống một ngày/ Thiện tuệ, tu thiền định.
Ác tuệ và thiện tuệ
Tuệ là sự khôn ngoan.
Ác tuệ là dùng cái khôn của mình để mưu tính hại người, so đo, hơn thua, chỉ trích, quanh co dối trá, mánh mung, lươn lẹo... Người nói dối thật ra cũng có tuệ vì phải ghi nhớ nhiều, lỡ nói dối một lần thì phải nhớ kỹ mình đã nói gì để hôm sau thuật lại cho ăn khớp: “Hôm trước, tôi hỏi mượn tiền, anh nói là anh lỡ bị cướp giật mất tiền. Sao hôm nay lại kể với tôi là cả đời anh không bao giờ gặp cướp?” Nói dối khổ như vậy, dễ quên những gì mình đã nói.
Thiện tuệ là buộc tâm mình phải nghĩ theo đạo lý từ bi, không cho nghĩ chuyện bậy bạ, sai lầm. Ví dụ, nhìn một người buổi chiều đi dạo chơi công viên, ta thầm chê: “Rảnh rỗi mà không chịu đi chùa làm phước, giờ này còn đi dạo công viên”. Ta rất dễ phê bình mọi người từ trong ý nghĩ như thế. Nhưng để có được Thiện tuệ, ta buộc tâm mình phải nghĩ theo đạo lý từ bi: “Nhiều khi người ta chưa có duyên gặp được đạo, chưa biết tu tập thì vào giờ phút rảnh rỗi đi dạo giữa công viên hưởng không khí trong lành cũng làm lòng họ thanh thản cởi mở hơn. Sống trên đời ngoài những lúc tất bật lo toan, con người cũng cần những giây phút thư giãn, mà thư giãn lành mạnh như thế này vẫn hay hơn là đi nhậu nhẹt. Mong cho họ sớm gặp đạo để biết tu hành.” Mỗi khi muốn chê ai chúng ta hãy nghĩ lại để thông cảm như thế. Chính nhờ sự thông cảm, đồng cảm này mà tâm ta cũng bớt căng thẳng, bớt hẹp hòi với tha nhân.
Nghe được đạo lý Phật dạy, đôi khi ta đã mang đạo lý đó ra chê trách thế nhân. Bản thân mình chưa tới đâu nhưng lại mang những câu kinh Phật ra làm thước đo để đánh giá và buộc tội người khác là rất hẹp hòi và mang tội. Lời Phật dạy là chất keo cho ta thương nhau, không phải là vũ khí cho ta hơn thua, chê trách, ghét bỏ nhau. Chính vì vậy, ta phải buộc tâm mình suy nghĩ theo đạo lý từ bi để thông cảm, để yêu thương con người. Một bên cũng lấy đạo lý nhưng để chê bai, còn một bên nghĩ lại để có sự thương yêu, quý hóa con người. Việc chúng ta ‘lách qua lách lại’ để mình có được cái suy nghĩ thông cảm, yêu thương con người, đó là thiện tuệ.
Ví dụ, trong luật của nhà Phật không cho phép ăn quá ngọ (12 giờ trưa). Từ lúc biết đạo Phật đến bây giờ, chúng tôi vẫn suy nghĩ tại sao ăn quá 12 giờ trưa lại mang tội, nghĩ mãi mà vẫn chưa tìm ra cái tội. Có tội gì khi ta ăn uống cho đủ sức khỏe để tu hành và làm Phật sự? Không có. Chỉ là khi đến giờ tọa thiền mà bụng vẫn còn quá đầy thì hơi khó khăn cho việc nhiếp tâm, còn ăn uống nâng cao sức khỏe thì không có tội.
Đức Phật thật là tuyệt vời, tùy hoàn cảnh mà Người chế giới nhưng Phật vẫn cảnh báo rằng giới cấm thủ là tội lỗi, là một kiết sử ngăn che. Giới cấm thủ tức là cố chấp, nhìn giới luật mà chỉ nhìn trên khuôn thức. Người còn giới cấm thủ chắc chắn chưa thể chứng Thánh được, vì bậc Thánh Sơ quả thì không bao giờ cố chấp chỉ nhìn trên nguyên tắc hời hợt bên ngoài, mà nhìn vấn đề nào đều nhìn đến nhân quả.
Pháp cú
Nhiều khi chúng ta dựa vào nguyên tắc và giới luật để buộc tội nhau, đó lại là ác tuệ. Chỉ đến khi nào phá được giới cấm thủ, không còn cố chấp nguyên tắc thì lúc đó mới gọi là thiện tuệ.
Người có thiện tuệ, có thiền định, được Đức Phật khen ngợi là đã sống từng ngày xứng đáng. Dù có thể họ không sống 100 năm nhưng sống từng ngày có thiện tuệ, suy nghĩ thiện, ứng dụng đạo lý đúng, không cố chấp, không cực đoan, không hại người, không ghét người, tinh tấn hành thiền... thì từng ngày sống rất xứng đáng và an lành. Họ sống thêm một ngày là gieo thêm được một nhân lành để đi trên đường về với cõi Thánh. Họ dùng đạo lý một cách đầy từ bi, có khi làm thế này, có khi xử lý thế kia, nhưng cũng là để cho con người yêu thương nhau. Họ không bao giờ mang đạo lý để ràng buộc, chê trách làm cho con người thêm xa cách, thù ghét nhau.
Nỗ lực tu hành
Những tích truyện ở trên đều liên quan đến những tên cướp, vì sao vậy, vì ngày xưa luật pháp và hệ thống an ninh lỏng lẻo nên cướp bóc nhiều, mạnh được yếu thua. Chính vì mạnh được yếu thua mà người ta dễ thành kẻ cướp. Sống trong một ngôi làng xa, không biết ngày nào cướp đến viếng mình, quan binh thì chắc chắn không đến ứng cứu kịp thời... thì hay nhất là dân làng phải tự tập võ và rèn giũa vũ khí để tự đánh trả. Cho đến khi giỏi võ rồi họ có thể đánh đuổi được cướp, nhưng cướp chưa đến nhà mà tiền thì đã hết, lúc đó người ta phải làm sao? Kéo sang làng khác cướp. Thời xưa là vậy. Mà triều đình cũng không đủ tiền trả lương cho bộ đầu (bây giờ gọi là cảnh sát) để lực lượng này phủ hết hang cùng ngõ hẻm, khắp làng mạc xa xôi bảo vệ cho dân, thế nên cướp thường xuyên quấy phá. Trong lịch sử loài người từ cả nghìn năm trước đã có chuyện trộm cướp ngập tràn.
Thời nay, tình hình khả quan hơn vì hệ thống an ninh, lực lượng cảnh sát của các quốc gia được tăng cường nhiều hơn. Mà để có tiền trả lương cho cảnh sát, duy trì lực lượng an ninh thì người dân phải đóng thuế. Ta phải đóng nhiều thuế hơn để đường đi được tốt hơn, nước cấp đều đặn hơn, xã hội được bảo vệ tốt hơn... Tất cả những tiện nghi ta hưởng đều được trả qua tiền thuế. Do đó, đóng thuế đầy đủ cũng là một công đức vì đã góp phần giúp chính quyền điều hành đất nước hiệu quả, đời sống được an toàn, tiện nghi hơn.
Trong Tứ diệu đế, Đức Phật đã nói: sống trên đời là cực khổ. Quan khổ đường quan, dân khổ đường dân. Và trong sự cực khổ của cuộc đời đó thì ai là người sung sướng nhất? Có phải thầy tu không? Thật ra, thầy tu cũng rất vất vả. Vậy ai thảnh thơi nhất trên đời? Như Đức Phật đã nói, ai được tâm thanh tịnh là người hạnh phúc nhất trên đời. Dù đời có tất bật, bận rộn nhưng nếu lòng ta đã thanh tịnh thì ta vẫn là người hạnh phúc. Chỉ sợ là đời ta đã vất vả, tất bật, bận rộn mà lòng ta còn phiền động lăng xăng thì khổ đau càng chồng chất nhiều hơn.
Quả thật, đời là bể khổ mênh mông, khéo nương Phật Pháp thoát vòng trầm luân. Cho nên, dù có bận trăm công nghìn việc, chúng ta cũng phải cố gắng tinh tấn thiền định để có thiện tuệ như Đức Phật đã dạy: Ai sống một trăm năm/ Ác tuệ không thiền định/ Tốt hơn sống một ngày/ Thiện tuệ, tu thiền định.
Đêm về nhìn lại trong ngày
Đã làm gì để thêm đầy thiện căn
Dòng thời gian vẫn trôi lăn
Gắng công thiền định bước dần đi lên
Đạo mầu Phật đã dựng nên
Thương người ta sẽ giữ gìn đắp xây
Tiếc từng phút, quý từng giây
Sống đời đạo hạnh phước dày tội vơi.











