Ngài Xá Lợi Phất tên Ấn Độ là Sariputta. Chữ Sari là họ của người mẹ, còn chữ putta nghĩa là người con. Sariputta tức là “người con của dòng dõi Sari”. Vào thời đó, Đức Phật chưa đặt pháp danh, nên các đệ tử của Người vẫn giữ nguyên thế danh sau khi xuất gia.
Hạnh khiêm hạ tột cùng (95)
Như đất không hiềm hận
Như trụ đá kiên trì
Như hồ trong thanh tịnh
Như bậc ánh bay cao.
Nhân duyên để Phật nói lên bốn câu kệ trên như sau. Vào mùa an cư kiết hạ, chư Tăng thường tập trung lại một nơi để tĩnh tu. Sau mùa an cư, ngài Xá Lợi Phất dẫn một nhóm tỳ kheo đến từ giã Phật và đại chúng để lên đường đi giáo hóa ở một nơi khác. Trong cung cách khiêm cung hòa ái, ngài đắp y mang bát đến đảnh lễ Phật và chào hết các tỳ kheo huynh đệ của mình, từ những vị lớn cho đến các tỳ kheo trẻ. Do ngài là bậc lãnh chúng nên mọi người cũng kính trọng và chen chúc đến chào. Nhưng trong lúc đông người, ngài đã chào sót một vị. Và khi ngài đang xoay người đi thì túi y ở phía sau vô tình chạm vào mặt vị tỳ kheo kia, nên đã trở thành cái cớ để tỳ kheo đó bất mãn với ngài. Vị ấy nghĩ ngài chào bao nhiêu người mà không chào mình, còn cố ý lấy túi y đánh vào mặt mình, không xem mình ra gì. Ông chạy đến thưa với Phật:
- Bạch Thế Tôn, tôn giả Xá Lợi Phất ỷ mình là thống lãnh Tăng đoàn nên không xem mọi người ra gì (thật ra ngài chỉ quên chào ông, nhưng ông vẫn gài thêm rằng không xem mọi người ra gì. Khi muốn kết tội người ta phải thêm mắm dặm muối một chút). Khi ra đi chào người này mà không chào người kia. Như con đã không được chào mà còn bị thọc cùi chỏ thiếu điều bể mặt (ngài chỉ xoay túi y khẽ chạm vào mặt ông, nhưng từ túi y đã biến thành cùi chỏ).
Lúc đó, ngài đã đi xa. Đức Phật hỏi:
- Xá Lợi Phất là con người rất đạo đức, trí tuệ. Ông có hiểu lầm chăng?
- Dạ, Thế Tôn không biết thôi chứ tụi con sống dưới này là biết hết, bao lâu nay chịu đựng không nổi...
Rồi ông tiếp tục kể xấu ngài. Nhớ lại những lần ngài khất thực mà mang nhiều thức ăn về, ông liền chê bai:
- Dùng miệng lưỡi dụ dỗ Phật tử để lấy vật phẩm cúng dường!
Với những hôm ngài mang về rất ít thức ăn, ông dè bỉu:
- Đi khất thực mà chỉ xin cho mình, không biết nghĩ đến huynh đệ bệnh đang nằm ở tinh xá chờ. Lãnh đạo Tăng đoàn mà ích kỷ như thế thì đâu thể làm gương.
Bất cứ việc gì ông cũng soi mói để đả kích ngài. Từ chuyện rất nhỏ ban đầu, ông đã bất mãn rồi kết tội ngài nặng nề. ấy rõ tâm ông, Đức Phật bảo:
- Thôi, ta sẽ gọi Xá Lợi Phất về nói chuyện với ông.
Trong khi chờ đợi, ông đi xuống gặp chúng Tăng và tiếp tục rỉ tai kể xấu ngài Xá Lợi Phất. Những vị đã chứng quả thì vững tin vào Phật, vào Pháp, vào ánh tăng, vào đạo hạnh của ngài Xá Lợi Phất nên chỉ nhẹ nhàng khuyên ông. Còn một số tỳ kheo mới vào tu thì hơi dao động, không biết ông nói có thật không mà nghe cũng hợp lý, chi tiết cặn kẽ: chuyện này sai thế này, chuyện kia xấu thế kia... Họ nghĩ: “Ồ, có lẽ ngài Xá Lợi Phất cũng có sơ suất. Bậc thống lãnh Tăng đoàn cho Thế Tôn mà như vậy thì không được rồi...”.
Nhưng khi chê ngài Xá Lợi Phất, ông còn chê ai?
Chê cả Phật. Vì Phật chỉ định ngài làm thống lãnh Tăng đoàn. Nghĩa là sự dao động, mất niềm tin với một bậc ánh tăng đã lây lan, làm người ta mất niềm tin tới cả Đức Phật. Quả thật lời nói xấu rất nguy hiểm, đánh vỡ đạo tâm của nhiều người. Cái tội này không phải nhỏ. Ông rỉ tai hết người này đến người kia, chuyện lao xao lan ra khắp nơi.
Theo lệnh của Phật, ngài Ca Diếp, ngài Ca Chiên Diên và ngài A Nan đã cho người đuổi theo ngài Xá Lợi Phất, và thỉnh ngài quay về, hy vọng ngài sẽ rống lên tiếng rống của con sư tử để vĩnh viễn chấm dứt thói nói xấu, công kích, gây chia rẽ trong Tăng đoàn. Từ lâu, dù không thành lớn chuyện, nhưng vẫn có những người ngấm ngầm làm Tăng đoàn không hoàn toàn thanh tịnh, thánh thiện như Thế Tôn mong mỏi.
Đang đi giữa đường, ngài Xá Lợi Phất phải quay trở về cùng với cả nhóm tỳ kheo. Về tới tinh xá, ngài vào đảnh lễ Phật. Phật cho gọi tất cả chư Tăng lại rồi hỏi:
- Này Xá Lợi Phất, có vị trưởng lão ở đây không vui với ông vì nghĩ rằng ông xem thường, vì ông đã xâm phạm đến cơ thể vị ấy, vì ông khi dễ mọi người, ông không trọn vẹn với trách nhiệm của một bậc lãnh đạo Tăng đoàn. Hôm nay, Như Lai muốn ông hãy nói lên quan điểm của mình.
Cái khéo của Phật là vậy, Người không bao giờ nghe một bên. Một quan tòa thời nay cũng vậy, nghe ai tố cáo ai thì cũng phải nghe thêm luật sư biện hộ, suy xét hai bên trước khi đưa ra phán quyết. Còn chúng ta hay bị nhược điểm nghe một chiều, nghe lời nói xấu qua lại ta tin ngay, không hỏi lại người bị nói xấu để họ được giãi bày.
Trong lần này, Phật muốn cho ngài Xá Lợi Phất nói lên đạo hạnh của mình. Phật hỏi:
- Có thật ông đã xem thường vị trưởng lão này?
- Có thật ông đã xâm phạm đến cơ thể của vị này?
- Có thật là không tròn trách nhiệm trong việc lãnh đạo Tăng đoàn hay chăng?
Nhưng ngài Xá Lợi Phất lại không trả lời là có hay không mà chỉ nói thế này:
Kính Bạch Thế Tôn, xin cho con được phép nói lên ý niệm về quán thân mà con tu tập, giữ gìn bấy lâu. Con cũng xin xem đây như món quà tinh thần để kính tặng cho các huynh đệ của mình khi chia nhau rong ruổi trên mọi nẻo đường để tu tập và giáo hóa.
Kính Bạch Thế Tôn, lúc nào con cũng xem mình như đất. Đất bình an hoan hỷ khi được người giẫm đạp đi lên. Cũng vậy, con xin được bình an hoan hỷ khi có người xem thường, giẫm đạp. Đất sẽ rộng lòng đón nhận những rác rưởi bẩn thỉu mà người vất bỏ lên, con cũng xin được rộng lòng đón nhận những ý nghĩ xấu cho con hay lời nhục mạ nặng nề.
Bạch Thế Tôn, như đất chịu đựng sự cày xới để mọc lên những vườn cây trái ngọt hay ruộng lúa thơm ngon, con cũng xin chịu đựng sự tổn thương để vững bước mang cho đời niềm vui, hạnh phúc.
Bạch Thế Tôn, như đất đã nâng niu đỡ đần cho sự sống muôn loài, con cũng xin được tôn trọng, đỡ đần bất cứ ai cần đến con trong cuộc sống này.
Bạch Thế Tôn, cũng như một thanh niên Chiên đà la làm những việc hèn mọn nhất trong đời là đổ rác hay gánh phân, vui vẻ chịu người sai bảo, con cũng xin vui vẻ làm những việc hèn mọn nhất để được làm vui lòng mọi người.
Bạch Thế Tôn, như cái giẻ lau xóa đi dơ bẩn của đời rồi nhận lấy sự dơ bẩn đó về mình, con cũng xin nhận lấy mọi điều xấu xa bẩn thỉu để cho đời được thơm sạch mát lành.
Bạch Thế Tôn, cũng như nước đã rửa sạch cho đời rồi phần mình chảy ra cống rãnh, con cũng xin được phụng sự cho đời còn mình trôi vào quên lãng mà thôi.
Bạch Thế Tôn, con xem mình như củi lửa thắp lên ánh sáng và đun nấu thức ăn giúp ích cho đời, rồi phần mình trở về tro bụi bay xa.
Bạch Thế Tôn, con xem mình như gió thổi mát lòng người những buổi trưa hè, đem đến cho đời những cơn mưa phơi phới, rồi phần mình tan vào cõi vắng hư vô.
Bạch Thế Tôn, con xem thân này là vô thường, ngày nào sẽ thành đất bụi bên đường, từng ngày sống là sự đòi hỏi của ăn uống, thở, và đủ mọi thứ cung phụng vất vả.
Bạch Thế Tôn, với suy nghĩ như vậy lòng con không hề xem thường hay ác ý với bất cứ ai, với bất cứ một chúng sinh nào. Lòng con chỉ có tình thương tràn ngập đến muôn loài, mong cho mọi loài thương yêu nhau và tu theo ánh đạo giải thoát.
Lời ngài nói như tiếng rống của con sư tử, khiến nhiều vị tỳ kheo bật khóc. Khi ấy mặt đất rúng động lan xa như một cơn địa chấn.
Ngày hôm nay nghe từ “người gánh phân hèn mọn” có lẽ chúng ta không hình dung ra. Tại sao lại có những người chuyên đi gánh phân? ời xưa, người Ấn Độ xây nhà thường không xây nhà vệ sinh, đến bây giờ cũng vậy, họ có rất ít nhà vệ sinh. Trong các gia đình sang trọng (thuộc giai cấp Bà la môn, các thương gia) hay có những chiếc thùng đựng phân. Và mỗi buổi sáng, người thuộc giai cấp Chiên đà la phải đi ngõ sau, vào trong phòng vệ sinh đổ thùng phân đó vào gánh phân của mình, súc rửa sạch sẽ rồi đặt thùng trở lại vị trí cũ cho chủ nhà. Đến tháng, người này được lãnh ít tiền hoặc nhận ít lúa gạo.
Họ gánh thùng phân đi rất xa ra khỏi làng xóm, đi cho khuất, không được gặp ai, không được tiếp xúc với ai, thậm chí không được giẫm lên cái bóng của bất kỳ người nào. Vì thuộc giai cấp thấp hèn cực độ, họ bị buộc phải tránh xa tất cả mọi người. Hàng ngày để kiếm miếng ăn, họ chỉ còn cách đi gom phân từ nhiều căn nhà. Khi gánh phân đã đầy họ sẽ đi đổ, nếu còn những nhà khác nữa, họ lại tiếp tục quay vào gom rồi lại đổ... Suốt một ngày như vậy. Giai cấp này được xếp vào hàng thua cả thú vật trong xã hội Ấn Độ. Vì thế khi nói đến giai cấp Chiên đà la, trong lòng người ta thường chỉ có sự khinh bỉ.
Vậy mà ngài Xá Lợi Phất đã tự xem mình là kẻ gánh phân hèn mọn chịu người đời sai bảo, xin làm những việc bẩn thỉu để nhường lại cho đời thơm sạch mát lành... Khi ngài dứt lời, mặt đất liền rúng động và nhiều người rơi lệ. Ngày hôm nay, vì không đủ trí tuệ nên chúng ta chỉ thuật lại được một phần nghìn những điều ngài đã nói, vì thật sự bài pháp của ngài rất dài và cực kỳ cảm động.
Sau bài pháp nói về phép quán thân và sự khiêm hạ tột cùng của ngài, nhiều vị tỳ kheo đã bật khóc. Chính tỳ kheo đã vu khống cho ngài cũng không chịu đựng được mà quỳ xuống lạy ngài, xin ngài hãy thứ lỗi cho ông. Đức Phật ôn tồn:
- Này Xá Lợi Phất, ông hãy tha thứ vì nếu ông không tha thứ thì tỳ kheo kia sẽ chịu quả báo thê thảm, đầu có thể lập tức vỡ thành bảy mảnh.
Ngay đó, ngài chắp tay cúi chào vị tỳ kheo, quỳ xuống đảnh lễ Phật và nói:
- Bạch Thế Tôn, con sẵn lòng tha lỗi cho tôn giả này và xin tôn giả cũng hãy bỏ qua cho con vì đã làm phiền lòng ông.
Tới lúc này thì ta hết chịu nổi. Đạo hạnh và sự khiêm hạ của ngài thật là tột cùng như đại địa bao la. Ngài chỉ cần thuận theo lời Phật mà tha lỗi cho tỳ kheo kia, nhưng không, ngài cũng lập tức xin ông hãy bỏ qua cho ngài vì đã lỡ làm phiền lòng ông. Sự phiền lòng đó không phải do cố ý, chỉ bởi vì trong lúc quá đông người ngài đã chào sót và trong lúc quay qua quay lại chào hỏi người này người kia, túi y của ngài đã vô tình đụng phải ông. Dù vậy, ngài vẫn tự nhận đó là lỗi của mình để được xin lỗi ông.
Chứng kiến việc này, trừ những bậc A la hán, còn lại ai nấy đều rơi nước mắt vì kính phục sự rộng lượng và khiêm hạ của ngài. Trước không khí đó, Đức Phật lặng lẽ nói lên bốn câu kệ nhằm ca ngợi ánh hạnh của tôn giả Xá Lợi Phất: Như đất không hiềm hận/ Như trụ đá kiên trì/Như hồ trong thanh tịnh/Như bậc ánh bay cao.
Ác nghiệp từ lời nói xấu
Một bậc vĩ đại như ngài Xá Lợi Phất còn bị nghĩ xấu và kết tội thì chúng ta đừng ngạc nhiên khi nghe những lời chỉ trích lẫn nhau giữa cuộc đời này. Vì sao vậy? Vì trong thẳm sâu của tất cả chúng sinh đều kiêu mạn và hơn thua, lúc nào cũng muốn vượt hơn kẻ khác. Tuy nhiên, hơn người bằng tài năng và đạo đức thì không dễ nên ta thường chọn cách dễ hơn một chút đó là chứng tỏ mình hơn bằng cách chê bai, hạ thấp thiên hạ xuống. Cách này dễ và nhanh vô cùng.
Hễ có một người kém cỏi, ta lập tức có cảm giác rằng mình hay hơn, giỏi hơn. Ảo tưởng này rất khủng khiếp và nguy hiểm. Chỉ những người có lòng từ bi mới cảm thấy xót xa, thương cảm khi nghe có ai đó kém dở xấu xa và không muốn ai phải rơi lại phía sau cả. Lòng họ luôn mong mọi người cao cả hơn, vượt lên mãi, thậm chí vượt hơn họ thì càng tốt. Còn lại, đa phần chúng ta đều mắc bệnh sẵn sàng nói xấu và sẵn sàng tin lời nói xấu mà không bình tâm suy xét lại.
Nếu ta và tất cả mọi người đều có lòng từ bi mênh mông như Bồ tát thì thế gian này đã trở thành cõi thiên đường tịnh độ. Nhưng tiếc rằng lòng người chưa vượt qua được cái ngã mạn, hơn thua, chê bai, muốn người khác phải thấp hơn mình, phải xấu hơn mình, dở hơn mình nên miệng cứ thích nói xấu, tâm cứ thích nghĩ xấu và lòng luôn sẵn sàng tin vào lời nói xấu. Vì thế mà cõi này vẫn mãi là một cõi đầy đau khổ. Ngoài cái khổ vì sinh lão bệnh tử, con người còn chịu đựng chồng chất bao nỗi khổ vì ghét bỏ hơn thua, thù hận, tranh đấu, mưu hại lẫn nhau.
Nghe những lời công kích nhục mạ, chúng ta hiểu rằng đó là chuyện bình thường của cuộc đời này. Chỉ những người có đạo tâm vững chắc, thuần thiện mới vượt khỏi sự tầm thường đó để không còn ác ý nói xấu ai.
Ta hãy nhớ lại, từ lúc sinh ra lớn lên đến ngày gặp Phật Pháp, ta nói xấu nhiều hay ít? Từ thuở mới bước vào đạo đến ngày hôm nay ta còn nói xấu nhiều không? Ta có thích nói xấu người khác không? Ta có tin vào điều người nói xấu lẫn nhau không?
Nếu từ lúc gặp Phật Pháp đến nay, ta đã từ bỏ thói quen nói xấu vu vơ, ta không còn dễ tin vào lời chỉ trích, vu khống lẫn nhau nữa thì đạo tâm ta có tiến bộ, ta bước lên từng ngày, vượt lên từng giờ trong sự tu tập. Còn nếu từ khi gặp Phật Pháp đến nay, miệng mình vẫn bi bô nói xấu, tai vẫn thích nghe lời nói xấu thì biết rằng ta chưa thoát khỏi sự tầm thường của thân phận con người. Hãy kiểm điểm lại mình như vậy.
eo nhân quả, tùy vào đối tượng ta nói xấu mà quả báo nhận về sẽ nhiều hay ít. Nếu người bị nói xấu là một phàm phu thì ta vẫn có tội nhưng ít. Nếu người bị nói xấu là người rất đạo đức, hoặc làm được nhiều công đức cho đời thì tội chồng lên rất nặng. Xui xẻo nhất, nếu đó là một bậc ánh thì công đức bao nhiêu kiếp của ta xem như bị đốt sạch, cửa địa ngục chờ ta trước mắt, sau khi bỏ thân này ta phải rơi xuống địa ngục.
Tuy nhiên, mỗi khi nói xấu ai ta có nghĩ đó là bậc ánh không? Ta tin chắc như đinh đóng cột rằng kẻ kia rất xấu, mình phải công kích, phải vạch mặt chỉ tên cho mọi người biết.
- Sao chị hay xỉa xói thiên hạ quá vậy?
- Trời ơi, nó như vậy tôi phải nói cho mọi người biết chứ.
Người này chắc chắn mình đúng, đâu ngờ rất nhiều lần đã sai trầm trọng. Vì vậy, chúng ta đừng tin tâm mình, đừng nắm chặt suy nghĩ, đừng chấp vào cái ý của mình. Chấp ý làm phát sinh bao nhiêu rắc rối phiền toái trên đời. Người hay chấp ý mình khi vào ngồi thiền tâm không bao giờ được thanh tịnh vì trong đời sống đã chấp ý nên khi vào thiền ý đó tiếp tục dẫn họ đi, vọng tưởng dấy khởi không dừng lại được. Ngược lại, nếu trong đời sống lúc nào ta cũng tỉnh giác, cẩn trọng với tâm mình, không tin tâm mình, không chấp ý mình thì lúc vào thiền ta rất dễ buông bỏ vọng tưởng. Nhân như thế thì quả sẽ như thế, ta chấp ý mình thì cái ý sẽ đi theo ta mãi, còn ta không chấp ý thì nó sẽ rời khỏi tâm ta để tâm có thể nhiếp vào trong định.
Khi chấp ý quá nặng nề, con người ta có thể phản bội cả thầy tổ mình, phản bội cả Phật Pháp, bất chấp tạo mọi tội lỗi mà vẫn luôn nghĩ mình đúng. Vị tỳ kheo kia chỉ vì một chút tự ái đã kết tội ngài Xá Lợi Phất, với bất cứ điều gì ngài làm ông cũng thấy là xấu, ông cũng thêm mắm dặm muối để kết tội cho nặng hơn. Lúc đó, trong lời nói và trong tâm ý ông đều khăng khăng khẳng định rằng ngài là kẻ xấu. Mà nói ngài xấu thì Đức Phật là người thế nào, trong khi chính Phật đã chỉ định cho ngài làm thống lãnh Tăng đoàn?
Công kích ngài Xá Lợi Phất cũng tức là ngấm ngầm công kích Đức Phật. Vì chấp ý, ông đã phản bội cả bậc đạo sư của mình. Nhưng vẫn còn may mắn cho ông, vì Đức Phật đã gọi ngài Xá Lợi Phất về, để ngài rống lên tiếng rống của con sư tử, trở thành bài pháp tuyệt vời cho muôn đời sau và ông cũng hối hận kịp thời nên thời gian phạm lỗi không kéo dài. Nếu nuôi dưỡng ác tâm của mình chỉ khoảng chừng một năm thôi thì ông sẽ phải trả nghiệp trong địa ngục đến vài trăm nghìn năm, vài trăm nghìn kiếp. Công kích nhầm một bậc A la hán thông tuệ, siêu phàm như ngài Xá Lợi Phất thì không địa ngục nào đủ cho ta ở cả. Chúng ta không thể nào lường hết được cái nghiệp của mình sẽ trầm trọng ra sao khi ta chấp ý rồi công kích mọi người.
Bậc thống lãnh Tăng đoàn vĩ đại
Chúng ta ngày hôm nay không được sống trong thời đại của Đức Phật nên không thể nào hiểu hết trí tuệ và đạo hạnh của ngài Xá Lợi Phất. Chẳng phải vô cớ mà ngài thống lãnh Tăng đoàn cho đến ngày nhập diệt. Cũng chẳng phải vô cớ mà ngài vừa chứng A la hán liền được Đức Phật chỉ định làm thống lĩnh Tăng đoàn. Đó là duyên phước của vô lượng kiếp về trước.
Thuở thiếu thời, ngài Xá Lợi Phất và ngài Mục Kiền Liên là đôi bạn thân ở trong hai ngôi làng gần nhau. Được sinh ra trong hai gia đình trưởng giả giàu sang dòng dõi Bà la môn, được học với những vị thầy thiện nghệ trong thành Vương Xá nên các vị học hành rất xuất sắc và dần trở nên văn võ song toàn.
Vào thời đó, có rất nhiều những bậc thầy tài giỏi dạy về kinh tế, xã hội, chính trị, triết học, lý luận, quản lý, kinh doanh,... được những người giàu có hoặc vua quan gửi con đến học. Ngài Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên cùng học chung một thầy trong thành Vương Xá. ời gian trôi qua, cả hai tự nhiên không thích thú với việc làm quan hay kinh doanh mà chỉ muốn đi tìm kiếm đạo giải thoát. Vì vậy, họ thường gặp nhau để đàm luận đạo lý.
Một lần nọ, tại thành Vương Xá diễn ra một lễ hội đông người. Hồi đó cũng có hội chợ buôn bán, các gánh hát và những người ăn mặc diêm dúa đến tìm vui. Con người thời nào cũng vậy, đều có tâm lý thích đông vui. Đến lễ hội thậm chí có cả những cô gái ăn mặc thiếu vải, cô thì biểu diễn trong các gánh hát, cô thì dập dìu đi tìm người yêu. Mọi người nô nức say sưa theo dõi những trò chơi, những màn ảo thuật, múa võ, biểu diễn văn nghệ, những canh bạc... hăm hở cười vui, kéo nhau đi từ chỗ này sang chỗ kia để xem cho hết hội chợ.
Trong đám đông đó, có hai thanh niên tuấn tú khôi ngô, tướng mạo sang trọng đi cùng các gia nhân. Cũng bước từ chỗ này sang chỗ khác nhìn ngó nhưng đôi mắt họ tràn ngập vẻ ưu tư về điều gì xa xăm khó hiểu. Hai người chợt quay sang nói với nhau: thế gian này rất tạm bợ, mọi người mê đắm vui chơi, đâu biết rằng sau cái hào nhoáng giả tạm này họ đều phải quay về đối diện với cuộc sống thực tế, phải cày sâu cuốc bẫm, vất vả tìm từng miếng ăn, gom góp từng đồng, phải đối phó với bất hòa trong gia đình, đương đầu với bao sự thù ghét, mưu hại lẫn nhau. Lâu lâu có hội chợ, họ tìm đến để được hả hê, khuây khỏa, tạm quên đi nỗi khổ rồi lại phải quay về với cuộc sống thực tế. Cuộc đời cứ quẩn quanh như vậy, không có niềm vui vĩnh hằng thực sự.
“Thôi tôi và anh, chúng ta hãy đi tìm đạo mà tu hành. Nghe nói có ngài Sanjaya là một vị Bà la môn thông tuệ, ta hãy đến đó xin làm đệ tử của ngài”. Cả hai cùng đồng ý như thế rồi tìm đến đầu sư với ngài Sanjaya. Sau một thời gian tu hành, dù rất giỏi nhưng họ vẫn bế tắc không tìm ra được hướng đi.
Một hôm, ngài Xá Lợi Phất tình cờ gặp được ngài Assaji trên đường. Ngài Assaji là một trong năm đệ tử đầu tiên của Đức Phật, chính là một trong năm anh em ngài Kiều Trần Như đã ròng rã theo Phật suốt sáu năm khổ hạnh, cũng là những người đã ở vườn Lộc Uyển (vườn Nai) nghe Phật thuyết bài pháp Tứ Diệu Đế đầu tiên, đắc Thánh quả A la hán. Trông thấy tôn giả Assaji đang ôm bình bát đi khất thực, người thanh niên Xá Lợi Phất khi ấy đã đứng lại nhìn không chớp mắt, băn khoăn không biết ở đâu xuất hiện một Sa môn kỳ tuyệt như thế này. Từ dáng đi điệu đứng đều như mây trời thanh thản, toàn thân như có hào quang, điềm đạm hư vô như một hồ trong không lấm bụi. Ngài đến quỳ xuống chắp tay thưa:
- Thưa tôn giả, thầy của tôn giả là ai? Tôn giả tu theo pháp môn gì mà toàn thân như đang có hào quang, điềm tĩnh, thanh tịnh và đẹp đẽ như thế này?
Ngài Assaji chầm chậm đọc lên bài kệ bốn câu:
Các pháp do duyên sinh
Rồi cũng do duyên diệt
Thầy ta đại Sa môn
Đã tuyên giảng như thế.
Vừa nghe xong, ngài Xá Lợi Phất lập tức chứng quả Tu Đà Hoàn. Chúng ta cũng nghe rồi nhưng đã có ai chứng chưa? Chưa. Ngày mới vào đạo, chúng tôi ngồi ngẫm nghĩ: “Các pháp do duyên sinh rồi cũng do duyên diệt” - câu nói không phức tạp mà lại khiến cho ngài Xá Lợi Phất chứng đạo. Chính mình cũng đã hiểu rồi nhưng tại sao vẫn chưa thấy chứng?
Mãi sau này qua nhiều năm tu hành, chúng tôi mới hiểu chỗ này, rằng tất cả những vị chứng Tu Đà Hoàn đều thấy rõ các pháp đúng thật do nhân duyên, có sinh rồi sẽ có diệt. Nói vậy chúng ta có hiểu không? Hiểu ngay, nghĩa là các pháp do nhiều yếu tố hợp thành, đủ duyên thì hợp, hết duyên thì tan, đời là vô thường, chúng sinh cứ đầu thai rồi lại chết đi, mọi căn nhà, mọi ngôi chùa kiên cố rồi đều tan rã... Tại sao ta cũng hiểu như ngài Xá Lợi Phất đã hiểu, như ngài Assaji đã hiểu nhưng vẫn không chứng? Tạm bỏ qua các tiêu chuẩn về đạo hạnh, chúng ta chỉ phân tích về cấu trúc, sinh lý của não bộ.
Với một phàm phu như chúng ta, nhìn hình ảnh Với một phàm phu như chúng ta, nhìn hình ảnh trôi qua trước mắt ta thấy cuộc đời rất thật, nghe âm trôi qua trước mắt ta thấy cuộc đời rất thật, nghe âm thanh lướt qua tai ta cũng thấy cuộc đời rất thật, từng ý nghĩ của ta về cuộc đời đều dính chặt vào cái tham, cái đắm và cái chấp. Lúc nghe giảng ta cũng hiểu đúng là đời tạm bợ, nhưng sự bám chấp của hệ thống vỏ não, những xung động thần kinh, những cấu trúc của sinh lý tế bào não đều bám chặt vào những ý niệm ở trong não, nên ta vẫn thấy đời là thật.
Ví dụ ở trong một hội giảng, khi vị giảng sư hỏi thính chúng:
- Các vị có thấy đời là giả không?
- Thưa có.
- Có thấy đời có sinh có diệt không?
- Dạ đúng vậy, không sai.
Nhưng vừa bước ra khỏi cổng chùa, gặp ai nói nặng một câu là họ đã buồn, móc túi tìm không thấy chìa khóa xe thì nhảy dựng lên, hoặc mở ví không thấy hai triệu đồng lúc nãy mới bỏ vào thì mặt biến sắc. Đó là sự khác nhau giữa hiểu và chứng.
Người chứng Tu Đà Hoàn thì tự nhiên trong cấu trúc não của họ giãn ra, tách ra khỏi sự đắm chấp của tai, mắt và ý niệm. Họ thoát khỏi cuộc đời, nhìn cuộc đời như một người trên bờ đứng nhìn dòng sông. Chúng ta là những kẻ đang trôi theo dòng, đang lênh đênh theo từng con sóng. Dù biết rằng: “À, những con sóng này là giả” ta vẫn mải mê lặn hụp trong đó. Còn một bậc chứng đạo thì đã đứng trên bờ nhìn những con sóng, thấy rõ chúng chỉ là sinh diệt giả tạm.
Ta và bậc ánh đều hiểu giống nhau, đều nói giống nhau con sóng biển này là sinh diệt, là nhấp nhô, là tạm bợ. Nhưng cái khác là ta ở trong cái con sóng bị nhồi lặn đó mà ta nói nó giả, ta biết nó giả. Còn bậc ánh đứng ở trên bờ biết nó giả, thấy nó tạm bợ. Khác nhau chỗ đứng, mà chỗ đứng đó trong cấu trúc não tách ra, nhả ra khỏi sự đắm chấp, rất là lạ.
Nhiều thiền sư chứng đến đây đã buột miệng nói: “Như trút được gánh nặng nghìn cân” cũng là do cấu trúc não đã giãn ra. Người chứng Tu Đà Hoàn bước lên bờ rồi nhìn lại dòng sông như người đứng trong bộ não của mình mà tách ra khỏi sự đắm chấp của thế gian, thấy thế gian là hư ảo, sinh diệt, tạm bợ. Họ cảm nhận rất rõ điều gì có sinh thì có diệt, mọi thứ đều đắp đổi qua mau. Các pháp do duyên sinh/ Rồi cũng do duyên diệt/ ầy ta đại sa môn/ Đã tuyên giảng như thế.
Ngài Assaji vừa dứt lời thì ngài Xá Lợi Phất hốt nhiên chứng Tu Đà Hoàn. Ngài xúc động đảnh lễ ngài Assaji, hỏi thăm cặn kẽ về Đức Phật rồi vội vàng về gặp ngài Mục Kiền Liên thuật lại câu chuyện: vừa rồi tôi gặp một vị ánh tăng, tôi hỏi như thế và ngài đã nói rằng: Các pháp do duyên sinh/Rồi cũng do duyên diệt/ầy ta đại Sa môn/Đã tuyên giảng như thế.
Ngài vừa lặp lại, ngài Mục Kiền Liên cũng lập tức đắc quả Tu Đà Hoàn. Lạ như vậy. Chứng được ánh quả, tâm hai vị như đã bước ra khỏi cuộc đời. Lúc này, lý tưởng xuất gia bùng cháy mãnh liệt. Hai vị từ giã gia đình đến xin Phật xuất gia. Lúc đó, hai bà mẹ rất phản đối vì hai bà đều tu theo Bà la môn. Bây giờ, chúng ta thường nghe chuyện tích Vu Lan kể rằng mẹ của ngài Mục Kiền Liên đã ác cảm với Đức Phật, nhưng sự thật thì không trầm trọng như vậy. Người ác cảm với đạo Phật nhất lại chính là mẹ của ngài Xá Lợi Phất. Bà cũng rất giỏi, thuộc dòng dõi Bà la môn. Vào thời đó, ảnh hưởng của mẫu hệ còn mạnh mẽ nên đọc kinh chúng ta sẽ thấy nhắc đi nhắc lại ý kiến của người mẹ, vai trò của người mẹ mà hiếm khi nghe nói đến người cha. Vì vậy mà tên của ngài cũng liên quan đến mẹ, Sariputta có nghĩa là “đứa con của bà Sari”.
Với ý chí tu hành mạnh mẽ, hai vị dứt khoát từ biệt cha mẹ rồi đến xin xuất gia với Đức Phật. Khi ấy, Phật đang ngồi thuyết giảng. Trông thấy hai vị từ xa đi tới, Đức Phật ngừng lại đôi chút rồi nói với chúng Tăng: “Kia là Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên. ật là một đôi bạn phước duyên hoàn hảo”. Mọi người nghe giới thiệu nhưng cũng không hiểu lắm. Nhưng một tuần sau khi xuất gia theo Phật, ngài Mục Kiền Liên chứng A la hán, hai tuần tiếp theo ngài Xá Lợi Phất cũng chứng đắc ánh quả giải thoát tuyệt đối, chấm dứt sinh tử luân hồi.
Sau khi hai vị chứng đạt quả vị tối thượng, Đức Phật triệu tập Tăng đoàn lại thông báo: “Từ lâu Như Lai vừa là bậc đạo sư phải dạy dỗ tứ chúng, vừa phải sắp xếp, lãnh đạo, tổ chức mọi việc trong Tăng đoàn, công việc đó chiếm thật nhiều thời gian. Hôm nay, Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên đã là những vị A la hán viên mãn. Từ đây, Như Lai sẽ giao cho hai người này được quyền thống lãnh Tăng đoàn khắp nơi, thay cho Như Lai điều khiển, xử lý tất cả mọi việc. Từ đây, bất cứ ai có duyên sự gì liên quan đến Chánh pháp, đến Tăng đoàn... mọi thứ đều phải hỏi ý kiến Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên”.
Đức Phật tuyên bố trịnh trọng như thế. Từ đó hai vị trở thành những bậc lãnh đạo Tăng đoàn.
Ta phải hiểu rằng, với trí tuệ của một bậc Chánh giác như Đức Phật, việc chỉ định hai vị làm thống lãnh Tăng đoàn không thể là vội vã, sai lầm, dù trước hai ngài đã có rất nhiều vị A la hán chứng đạo. Trước khi hai ngài chứng A la hán, Tăng đoàn đã có khoảng 300 vị đã chứng được đạo quả tối thượng này, chưa kể các vị trong phái thờ lửa của 3 anh em ngài Ca Diếp bên bờ sông Nirajara có thể có tới cả ngàn vị đã chứng. Vậy mà Đức Phật lại chỉ định hai vị tu sau, chứng sau, lên làm lãnh đạo Tăng đoàn. Nên ta thấy, trong đạo Phật tuy cũng có nói đến tuổi đạo cao thấp, trước sau, nhưng chỉ là tương đối. Đạo hạnh, phước duyên mới là điều quan trọng.
Đọc các tạng luật được ghi chép lại ta thấy khi ngài Ưu Ba Ly hỏi Phật rồi Phật chế ra một số quy tắc, nhưng ta cũng không hình dung ra hết được tổ chức Tăng đoàn thời đó ra sao và sự lãnh đạo đặc biệt của hai vị trong suốt thời gian bốn mươi mấy năm là như thế nào. Tuy nhiên, dựa vào các kinh điển để lại, ta cũng có thể hiểu được một số vấn đề.
Thứ nhất, nhờ có hai vị lãnh đạo Tăng đoàn mà Đức Phật được rảnh rang để chuyên tâm giáo hóa. Ban ngày, Phật đi khất thực và giảng dạy cho tứ chúng, gồm chư Tăng và các cư sĩ (những lúc đó chư iên cũng tụ hội về nghe rất đông). Đến khi đêm xuống, các vị thiên tử hiện hình thưa hỏi Đức Phật điều này điều kia, Người lại giảng dạy cho chư iên, rồi thu xếp tọa thiền. Vì bận rộn như thế nên một đêm Phật chỉ nghỉ khoảng một hai canh giờ. Sau này, nhờ có hai vị Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên lãnh đạo Tăng chúng, Phật cũng yên tâm mà rảnh rang giáo hóa hơn. Công đức của hai vị rất lớn là như thế.
Thứ hai, nhờ có hai vị lãnh đạo Tăng đoàn mà Đức Phật đỡ cực trong việc giáo hóa. ời đó, Kosala và Ma Kiệt Đà (Magadha) là hai vương quốc lớn, được trị vì bởi hai vị vua đều ủng hộ Phật Pháp nên Phật Pháp tại hai nơi đây phát triển rất mạnh. Tuy nhiên, Đức Phật không thể cùng một lúc ở hai nơi để giáo hóa, bởi nếu Người thị hiện thần thông mọi người sẽ có nhiều điều tiếng qua lại không hay. Bởi lẽ này, ngài Xá Lợi Phất và ngài Mục Kiền Liên đã thay nhau qua lại giữa hai kinh đô Xá Vệ (nước Kosala) và Vương Xá (nước Ma Kiệt Đà) cũng như thi thoảng đi du hành ở nhiều khu vực khác để kiểm tra, nhắc nhở Tăng chúng. Những chuyến du hành của các vị đã để lại nhiều câu chuyện rất hay về cách xử lý mọi chuyện thông minh sắc bén của hai vị. Tiếc rằng thời đó phương tiện ghi chép rất hạn chế nên những câu chuyện hay những lời khen ngợi dành cho hai vị chỉ được truyền miệng qua vài đời rồi cũng bị quên lãng dần. Nếu như thời nay, gặp đâu ta cũng có thể lấy máy tính ra gõ, lấy camera ghi hình lại, thì có lẽ chúng ta đã dựng lại được cuộc đời vô cùng vĩ đại của hai ngài.
Thứ ba, ngài Xá Lợi Phất là điểm tựa để mọi người tìm đến nghe giải thích cặn kẽ mỗi khi chưa hiểu hết lời Phật dạy. ời đó, một số bài kinh được Đức Phật giảng rất cô đọng nên nhiều người không hiểu hết. Họ đã phải gặp ngài Xá Lợi Phất để được nghe ngài giảng lại một cách kỹ lưỡng, gần gũi hơn. Trong kinh điển chỉ ghi chép lại được một số ít, nhưng sự thật ngài Xá Lợi Phất đã giảng rất nhiều.
Ví dụ, trong Tứ ánh Đế, Đức Phật đã nói về “oán tắng hội khổ” và “ái biệt ly khổ”, nghĩa là ghét mà phải gặp nhau hay thương mà phải xa cách đều là khổ. Có những người chưa hiểu đã tìm đến ngài Xá Lợi Phất, xin ngài giảng lại. Ngài phân tích rất kỹ, rằng “ghét mà gặp nhau” không chỉ nói về con người, không phải chỉ là hai người ghét nhau phải sống chung với nhau, “oán tắng hội” còn ám chỉ cho những điều ta không ưa thích mà cứ phải gắn bó mãi. Ví dụ, gương mặt xấu ta không hề thích nhưng phải sống chung với nó suốt đời, hoặc một người có đôi chân tật nguyền nhưng phải gắn liền với nó cả đời, cũng là nỗi khổ phải chịu đựng. Ngài khai thác rất sâu, giảng giải thật chi tiết về oán tắng hội, làm cho mọi người sáng tỏ, nhìn mọi điều trong cuộc sống rõ ràng hơn.
Hoặc “ái biệt ly khổ” nghĩa là thương nhau mà phải xa cách là khổ. Ngài nói rằng, không phải Thế Tôn chỉ nói về con người với con người, mà kể cả những điều ta ưa thích nhưng không bao giờ có được, đó cũng là nỗi khổ. Chẳng hạn, ta đang chịu cảnh nghèo và nhìn thấy cái giàu sang của kẻ khác, ta rất thèm được như họ nhưng không thể, chỉ biết đứng từ xa nhìn cái giàu của họ. Hoặc thấy một cô gái yêu kiều diễm lệ, ta ước mình cũng đẹp như vậy nhưng không thể được, điều này cũng làm tâm ta day dứt muộn phiền... Những trường hợp này đều rơi vào “ái biệt ly khổ”.
Suốt mấy mươi năm, ngài kiên trì giải thích lại mọi đạo lý Phật dạy, giúp mọi người hiểu thật thấu đáo và an vui trong Chánh pháp của Phật. Trí tuệ của ngài Xá Lợi Phất là vậy, chỉ tiếc rằng người xưa đã không ghi lại hết.
Tăng đoàn của Đức Phật gồm rất đông tỳ kheo và cư sĩ khắp nơi, vậy mà ngài Xá Lợi Phất vẫn đứng sừng sững làm một bậc lãnh đạo uy tín suốt bốn mươi mấy năm trời, chứng tỏ trí tuệ và đạo hạnh của ngài phải vượt hơn tất cả mọi người mới có thể giữ được sự kính phục trong lòng mọi người mãi mãi như vậy. Nếu ngài là một người lãnh đạo kém cỏi, người dưới có thể vì nguyên tắc mà gượng gạo tôn trọng, nhưng dần dần sẽ bớt nể, rồi tự ý “xé rào” làm những việc ngoài quy củ, khi ấy Tăng đoàn sẽ rất hỗn loạn.
Thực tế tổ chức nào cũng vậy. Nếu người lãnh đạo không giỏi hơn người dưới một cái đầu thì từ từ tổ chức đó sẽ suy yếu và tan rã. Đó là quy luật. Tổ chức nào đứng vững, ổn định lâu dài, thì ta hiểu rằng người lãnh đạo đã vượt hơn người dưới nên mới được nể phục, vâng lời như thế. Trong Tăng chúng của Đức Phật cũng có rất nhiều vị ánh tăng, vậy mà ngài Xá Lợi Phất vẫn được kính tin thì ngài thực sự rất phi thường.
Các yếu tố của một lãnh đạo giỏi
Có 7 tiêu chuẩn để khẳng định một người là người lãnh đạo giỏi:
Tiêu chuẩn thứ nhất của một người lãnh đạo giỏi là xử lý mọi việc đều hợp lý, tối ưu. Ví dụ, vị ấy sắp xếp hôm nay số Tăng chúng này sẽ ở bên này, số Tăng chúng kia sẽ ở bên kia. Khi người khác hỏi vì sao lại sắp xếp như vậy thì ngay lập tức vị ấy có thể giải thích rõ ràng, tường tận: vì số Tăng chúng này từ đâu đến, đã đi mấy ngày, mệt thế nào nên số ở nhà này như vậy là thích hợp; số Tăng kia từ đâu đến, đã đi mấy ngày nên ở bên kia là thỏa đáng... tức là có lý do và rất hợp lý, không ai bắt bẻ được. Có như vậy người ta mới kính tin.
Không chỉ môt lần, cả đời vị ấy phải tích lũy rất nhiều lần xử lý thông minh, rất nhiều mệnh lệnh tối ưu như thế mới được mọi người khâm phục lâu dài, ổn định. Nếu ra một mệnh lệnh mà còn điểm sơ hở hay vô lý, người dưới có thể bắt bẻ và sửa lại cho hợp lý hơn: “Ủa, sao lại để ông này ở đây? Ông này nói nhiều, mà mấy người kia lại không đủ sức kiềm ông lại. ầy để bên này không được, phải đưa qua bên nọ...” thì vị ấy sẽ mất uy tín lãnh đạo ngay.
Người lãnh đạo trước khi đưa ra một mệnh lệnh phải dò xét, rà soát trước sau. Khi nào cần lấy ý kiến mọi người, khi nào chính mình tự quyết định... đều phải suy tính trước. Ví dụ, đôi khi người đó tham khảo ý kiến của mọi người là để đạt được sự đồng thuận chung nào đó, không phải vì bí lối không tìm ra hướng đi nên cần được trợ giúp. Dù không ai ý kiến, họ vẫn có thể tự mình đưa ra mệnh lệnh, sắp xếp, tổ chức, điều khiển mọi việc. Bản lĩnh đầu tiên của người lãnh đạo là vậy. Xử lý mọi việc một cách tối ưu. Tối ưu nghĩa là gì? Là không ai còn có thể đưa ra phương án tốt hơn. Nếu ta đã xử lý rồi mà còn có người chỉnh sửa cho hay hơn thì uy tín lãnh đạo của ta đang mất dần.
Tiêu chuẩn thứ hai của một người lãnh đạo giỏi là mệnh lệnh nào cũng chuẩn xác, không thừa cũng không thiếu.
Nếu trong những lệnh ta đưa ra có việc không thật sự cần phải làm thì lệnh đã bị thừa, và cái thừa này làm ta tổn phước vì đã gây hao tốn công sức của đại chúng. Chẳng hạn sau mùa an cư, người lãnh chúng yêu cầu chư Tăng dọn lại ba con đường cho sạch, nhưng trong đó lại có một con đường không ai đi cả. Như vậy, lệnh đã bị thừa và làm phí phạm công sức của đại chúng nên phước của người lãnh chúng cũng bị hao tổn.
Tương tự, mệnh lệnh thiếu cũng đánh vào cái phước của người lãnh đạo. Ví dụ, vị trụ trì cho xây thêm một dãy bếp để dự phòng lúc lễ lộc. Đến khi xây xong, dãy bếp vẫn không đủ dùng nên người ta phải bày ra ngoài trời nấu thêm. Vậy mệnh lệnh đã thiếu, công việc sắp xếp không hợp lý, vị trụ trì cũng tổn phước. Nhân quả này cũng giống như nhân quả của người phung phí vật chất: ai xài tiền không đúng chỗ thì phước cũng mất, sau này sẽ có lúc lâm vào cảnh chật vật túng thiếu tiền bạc; ai dùng nước hoang phí thì sẽ có lúc được mời về sa mạc khô khan...
Trí tuệ và bản lĩnh của người lãnh đạo là đưa ra một chỉ thị không được thừa cũng không thiếu.
Tiêu chuẩn thứ ba của một người lãnh đạo giỏi là đối xử với từng người ưu ái, tử tế vì lợi ích của họ, không phải vì lấy lòng.
Ví dụ, người giám đốc có 200 công nhân, ông phải đối xử tử tế ưu ái với tất cả 200 con người này vì thực sự thương yêu họ và vì lợi ích của họ, không phải để lấy lòng hay lợi dụng công sức của họ để phục vụ công ty.
Hoặc một đất nước có 80 triệu dân, người chủ tịch nước phải tử tế với cả 80 triệu dân vì thương dân thương nước thực sự, không phải để lấy lòng, không phải đến bắt tay người này, quay phim ở chỗ kia chỉ vì hư danh cá nhân.
Hãy tưởng tượng nếu được làm đến chức chủ tịch nước, chúng ta có thương được hết 80 triệu người không? Có người nói: “Dạ dư sức vì đêm nào con cũng phát nguyện thương hết chúng sinh, 80 triệu người này nhằm nhò gì...”. Nói thì rất dễ, nhưng hãy nhìn lại người hàng xóm nghèo khổ, suốt năm năm qua ta đã tặng họ lon gạo nào chưa? “ôi để mai tặng...”. Sự thật là vậy, đa phần chúng ta chỉ phát nguyện cho vui mà chưa thật sự thương ai nhiều.
Càng làm lớn thì càng vất vả bởi lòng mình phải thương rất nhiều người, không giả dối lấy lòng được. Đó là tiêu chuẩn của một người lãnh đạo tốt.
Tiêu chuẩn thứ tư của một người lãnh đạo giỏi là có khả năng sửa lỗi cho người dưới một cách hiệu quả. Người dưới chắc chắn sẽ có những lúc phạm lỗi, và trong tổ chức cũng đã có quy định về kỷ luật, trừng phạt, nhưng điều quan trọng là người lãnh đạo phải biết cách sửa lỗi để họ đừng tái phạm. Người lãnh đạo không bao giờ được phép trừng phạt cho đã tay, cho hả hê, cho đỡ giận, mà phải làm sao có đủ khả năng cảm hóa họ thành người tốt. Nói cách khác, người lãnh đạo cũng phải là một nhà giáo dục. Yếu tố này là cực kỳ quan trọng.
Trong thời đại mới, vai trò lãnh đạo dường như tách ra khỏi giáo dục, nghe qua tưởng như văn minh nhưng thật sự lại rất kém văn minh. Đọc lại chuyện xưa tích cũ, ta thấy người làm quan cũng là đồng thời là một nhà giáo dục. Các vị vừa cai trị vừa dạy cho dân đủ điều. Hoặc những tướng lãnh cách mạng vào thời chống Pháp khi kể về Bác Hồ họ đều nói: “Đây là đội ngũ được Người giáo dục, đào tạo và tổ chức thành một lực lượng cách mạng để giải phóng dân tộc...”. Do đó, yếu tố thứ tư của người lãnh đạo giỏi là giỏi giáo dục, dạy dỗ.
Yếu tố thứ năm của một người lãnh đạo giỏi là dẫn dắt mọi người đi về một lý tưởng, một mục đích chung. Những người tham gia vào một tổ chức không phải là một nhóm người vô công rỗi nghề không định hướng, mà là những người đi theo mục đích, lý tưởng của tổ chức đó. Chẳng hạn, mục đích của gia đình là xây dựng cuộc sống hạnh phúc, đạo đức cho gia đình, giáo dục những đứa con trở thành công dân tốt cho xã hội; mục đích công ty là phát triển kinh tế, đóng góp cho xã hội và xây dựng đời sống của anh em công nhân, tạo ra một cộng đồng hòa hợp, thân ái, vui vẻ; mục đích của Đạo Phật là xây dựng lý tưởng hướng về giải thoát giác ngộ, gần hơn là xây dựng đời sống hòa hợp, thương yêu, hạnh phúc, giúp con người có đạo đức sâu xa, sống vị tha từ ái...
Người lãnh đạo phải xác định được lý tưởng, mục tiêu của mình và dẫn dắt mọi người đi đúng hướng đó, không cho sai lệch để từng ngày chỉ đạo, điều phối, hướng dẫn mọi người cùng nhắm về mục đích đó.
Tiêu chuẩn thứ sáu của một người lãnh đạo giỏi là vượt qua tình cảm riêng tư, không cho chi phối vào việc chung. Con người ai cũng có tình cảm cá nhân, nhưng nếu đã làm lãnh đạo thì phải dẹp cho sạch tình cảm tư riêng ấy.
Ví dụ, một ông giám đốc có vợ và mái ấm gia đình là điều riêng tư, còn công ty là việc chung, là quyền lợi của đông người. Ông không bao giờ được phép vì lợi ích của gia đình mình mà bóp nghẹt lợi ích chung của công ty, tức là không được để cái riêng lấn lướt cái chung. Hoặc một nhà lãnh đạo quốc gia cũng có vợ có con là điều riêng tư, nhưng không được quyền để tình cảm gia đình chi phối việc điều hành đất nước.
Sự thật, ai đi đến trách nhiệm lãnh đạo lớn rồi đều phải hiểu rằng gia đình là sự ràng buộc. Lợi ích chung của số đông buộc ta phải sáng suốt, xem trọng quyền lợi chung, hướng về tình thương chung với tất cả mọi người, trong khi những tình cảm riêng tư luôn đòi hỏi và chen vào công việc chung. Ví dụ thời trẻ, chàng trai kia yêu cô nào đó, hứa hẹn “không có em một ngày anh sẽ chết”... Lấy nhau về, anh cũng lo lắng, chăm sóc cho vợ từng chút. Nhưng rồi khi may mắn đủ phước lên làm lãnh đạo, anh mới nhận ra rằng việc điều hành đất nước đòi hỏi quá nhiều công sức và tâm huyết, nên mỗi tình cảm nho nhỏ nào chen vào đều là một trở ngại và buộc ràng. Muốn làm việc cho tốt thì ta phải chuẩn bị lòng mình sao cho nhẹ bớt tình cảm riêng. Phải mạnh dạn như vậy.
Bản lĩnh thứ bảy của một người lãnh đạo giỏi là có tầm nhìn xa trông rộng, dù đôi khi ít ai hiểu được. Họ sắp xếp chuyện này, tính toán chuyện kia vì đã nhìn trước thời gian cả 10 năm, 20 năm, 50 năm. Thậm chí có những người đã tiên liệu trước sự việc đến 400 năm sau nên từ bây giờ đã lo chuẩn bị trước. Ví dụ, một nhà lãnh đạo Phật giáo đã tính trước bây giờ phải làm những gì để Phật Pháp phát triển bền vững ổn định suốt 500 năm tới mà đôi khi tầm nhìn xa của họ ít ai thấu hiểu được.
Người lãnh đạo phải đủ bảy tiêu chuẩn này mới là người lãnh đạo giỏi. Ta nhắc lại:
- Xử lý mọi công việc đều hợp lý, tối ưu.
- Đưa ra những mệnh lệnh không thừa cũng không thiếu.
- Đối xử với từng người ưu ái, tử tế vì lợi ích của họ.
- Chỉnh sửa lỗi lầm của người dưới mình một cách có hiệu quả.
- Dẫn dắt mọi người đi về một lý tưởng chung, một mục đích chung.
- Vượt qua tình cảm riêng tư, không cho chi phối công việc chung.
- Có tầm nhìn xa rộng dù ít người hiểu được.
Sự kính phục với ngài Xá Lợi Phất tạo nên sự ổn định cho Tăng đoàn
Ngoài việc đủ bảy ưu điểm trên, ngài Xá Lợi Phất còn là một vị A la hán siêu phàm. Với một lãnh đạo giỏi chúng ta đã nể phục, huống hồ đây là một bậc A la hán hoàn toàn vô ngã, trí tuệ chói sáng, thông tuệ từ giáo lý cho đến điều hành mọi công việc, biết được tâm người, ý người, biết được thời cơ, hoàn cảnh... thì chúng ta càng kính phục ngài gấp bội phần.
Có những điều không cần học mà ngài vẫn biết. Có lần ông Cấp Cô Độc cúng dường Đức Phật một mảnh đất rộng để làm tinh xá, Phật đã giao cho ngài Xá Lợi Phất chỉ huy việc xây dựng. Xuất thân không phải là người được học về kiến trúc, nhưng bằng trí tuệ của mình, ngài sắp xếp, chỉ đạo, quy hoạch tất cả thật hợp lý. Khu nhà của Phật ở chỗ nào, khu Tăng chúng nằm ở đâu, mọi đường đi lối bước, cấu trúc những dãy nhà ra sao, xây dựng bằng cách nào... ngài tính toán tỉ mỉ như một kiến trúc sư thực thụ. Trí tuệ của ngài vượt bậc là như vậy.
Không chỉ trong việc chỉ huy xây dựng tinh xá, còn rất nhiều việc khác nữa dù chưa từng học nhưng gặp chuyện ngài vẫn sắp xếp, chỉ đạo rất tài tình. Chính vì vậy mà suốt hơn bốn mươi năm thống lãnh Tăng đoàn, hầu hết mọi người đều kính phục trước trí tuệ siêu việt của ngài Xá Lợi Phất. Đức Phật đã tán thán ngài là Đệ nhất trí tuệ. Chúng ta hiểu rằng trí tuệ này không phải là trí tuệ trong kinh điển mà là trí tuệ trong lãnh đạo, trong tổ chức. Sự kính phục đối với tôn giả đã đưa Tăng đoàn vào nề nếp, dù Phật không chủ trương ràng buộc sắt đá.
Bất cứ một tổ chức nào muốn vững chắc đều phải có hai điều kiện:
Thứ nhất là quyền lợi cho các thành viên: vào tổ chức đó họ sẽ được hưởng những quyền lợi gì, lương bổng ra sao, ăn uống ra sao, khen thưởng thế nào...
Thứ hai là kỷ luật trừng phạt khi người trong tổ chức đó vi phạm: nếu vi phạm thì bị phạt ra sao. Ví dụ như theo luật pháp quốc gia thì tùy mức độ nghiêm trọng của tội phạm mà người phạm tội phải chịu từ hình phạt tù đến chung thân, tử hình. Trong tình báo, quân đội cũng có những cách xử lý khác nhau tùy theo kỷ luật.
Tất cả mọi tổ chức, từ chính trị, tình báo, quân sự, thậm chí xã hội đen đều dựa vào hai yếu tố đó để thiết lập một tổ chức vững mạnh. Phải có đầy đủ cả hai điều kiện này, vừa quyền lợi vừa kỷ luật, mới ràng buộc được con người trong tổ chức một cách chặt chẽ được.
Tuy nhiên, đến với đạo Phật, cả hai yếu tố đó đều không có. Người theo đạo Phật không có quyền lợi gì hết, khi vi phạm cũng không có một hình thức trừng phạt nào cả. Đạo Phật là một tổ chức lỏng lẻo nhất thế giới vì cả hai điều đó đều không có. Chư Tăng đi tu theo đạo Phật không được giữ tiền riêng, ngày ăn một bữa, rồi phải đi khất thực,... nên sự ràng buộc rất ít. Vậy mà Tăng đoàn thời Đức Phật vẫn được duy trì ổn định, nề nếp trong bao nhiêu năm, tới mấy ngàn năm, tới tận giờ này, thì ta phải hiểu rằng mọi người đến đây có đạo lý, có lý tưởng, và quan trọng hơn là công đức siêu việt của ngài Xá Lợi Phất và ngài Mục Kiền Liên. Các ngài lãnh đạo quá xuất sắc, xử lý từng việc quá hợp lý, đối xử mọi người quá tử tế ưu ái khiến mọi việc đều được ổn định. Sau khi Phật nhập Niết bàn, Tăng đoàn bắt đầu yếu dần, phải nhờ vào định chế khác nhưng vào thời đó, công lao của ngài Xá Lợi Phất thật là siêu việt.
Nếu ngày hôm nay ta có một cuốn sổ ghi lại chi tiết về hành trạng của ngài Xá Lợi Phất thì lòng ta đã tôn kính ngài vô hạn. Tiếc rằng chúng ta chỉ được nghe nhắc lại trong kinh rằng ngài có trí tuệ đệ nhất mà không biết rõ lắm trí tuệ của ngài siêu việt như thế nào nên ta không đủ lòng tin kính với ngài. Tích chuyện Pháp Cú hôm nay cũng chỉ là một góc rất nhỏ về cuộc đời ngài, để chúng ta khởi lên lòng tôn kính đối với một bậc Thánh siêu phàm hiếm có giữa thế gian này từ ngàn xưa cho tới ngàn sau.
Thái độ trung đạo đối trước lời nói xấu
Có một ví dụ như thế này. Thấy ta hay đi chùa, bạn ta nói:“Tôi thấy bà đi chùa mà sao còn ác quá nha”. Lúc đó, ta sẽ phản ứng ra sao? Có vài cách sau đây:
Cách thứ nhất, vì nào giờ ta rất ‘hiền lành’ nên nhanh như chớp, ta chụp cổ áo, mắt long sòng sọc, rít răng hỏi: “Bà nói đi, tôi ác ở chỗ nào, ác bao giờ, đừng có ngậm máu phun người nha?”. Tức là khi bị công kích, chê bai ta sân si, phản kháng một cách thô bạo.
Cách thứ hai, chúng ta im lặng không nói một lời nào. Vì sao vậy? Vì ta đang bận đọc câu thần chú: “Oan ức không cần bày tỏ vì bày tỏ thì hèn nhát, mà trả thù thì oán đối kéo dài”. Ngày xưa, cả một thời gian dài chúng tôi cũng học theo tâm niệm này nên ai có nói gì không đúng, chúng tôi cũng không biện minh. Cho đến ngày có một người Phật tử than phiền: “Chính vì khi bị nói xấu thầy đã yên lặng nên chúng con không biết thầy có làm điều xấu hay không, vì vậy mà chúng con tự nhiên mất tín tâm, không còn sức tinh tấn tu hành”. Lúc đó, chúng tôi mới giật mình nghĩ lại, người này nói cũng có lý. Nhưng nếu mỗi lần bị gièm pha chúng tôi đều đứng lên phân trần thì sao? ì sẽ thành “bà tám” ngoài chợ. Và chúng tôi cũng không thể rống lên tiếng rống của con sư tử như ngài Xá Lợi Phất được, nên rất khó xử.
Im lặng đôi khi cũng tốt. Có những lúc ta phải im lặng để trả xong cái nghiệp của mình. Khi nghiệp đã qua rồi thì tự nhiên cơ hội để ta bày tỏ sẽ xuất hiện. ời gian ta chịu đựng càng dài thì sau này người nói xấu ta sẽ hối hận càng nhiều, công đức ta tăng lên mà nghiệp cũng trả xong. Nếu biện minh quá sớm, quá nhiều, đôi khi nghiệp cũng chưa hết. Nhưng đến khi nghiệp đã mãn, đã đến lúc, đến cơ hội để bày tỏ, ta cũng nên nói điều gì đó, không nên im lặng, để giữ gìn đạo tâm cho mọi người.
Cách thứ ba, thấy ta bị nói xấu như tát nước vào mặt mà vẫn im lặng, cười cười như thiền sư, huynh đệ tấm tắc: “ Bà tu tốt quá, nếu gặp tôi chắc nó phải gãy mấy cái răng rồi”. Ta nói: “Ôi, nó nói gì cứ xem như không, như gió thoảng qua tai ấy mà, có gì đâu phải giận”. Người này tu tốt không? Mặc dù có vẻ tự tại nhưng cái tự tại đó hơi tàn nhẫn, hơi bất cần đời, kiêu ngạo và thiếu từ bi.
ật sự, cả ba cách trên đều cực đoan, sai lầm mà ta phải tránh. Vậy phải làm sao cho đúng khi bị người khác nói xấu? Chúng ta có thể học theo lối trung đạo khéo léo và cực kỳ đạo đức của ngài Xá Lợi Phất.
Khi Đức Phật hỏi: “Ông có xem thường vị trưởng lão tỳ kheo này không? Ông có xúc phạm đến cơ thể vị tỳ kheo này không? Ông có không hoàn thành nhiệm vụ lãnh đạo đối với Tăng đoàn hay không?...” ngài không trả trực tiếp là có hay không, mà chỉ xin Phật được trình bày lên ý niệm quán thân của mình: “Kính Bạch Thế Tôn, lúc nào con cũng xem mình như đất. Đất bình an hoan hỷ khi được người giẫm đạp đi lên. Cũng vậy, con xin được bình an hoan hỷ khi có người xem thường, giẫm đạp. Đất sẽ rộng lòng đón nhận những rác rưởi bẩn thỉu mà người vất bỏ lên, con cũng xin được rộng lòng đón nhận những ý nghĩ xấu cho con hay lời nhục mạ nặng nề...” khiến ai nghe xong bài pháp đó cũng vô cùng cảm động.
Chỉ cần nghe bài pháp đó, mọi người đều hiểu rằng ngài không bao giờ xem thường ai, không bao giờ làm buồn khổ hay xúc phạm đến ai. Lúc nào ngài cũng tận tụy phụng sự, lãnh đạo Tăng đoàn, lúc nào ngài cũng mong cho mọi người thương yêu nhau và cùng phát tâm hướng về sự tu tập ánh đạo giải thoát. ay vì trả lời vội vội vàng vàng, ngài đã nói lên một bài pháp tuyệt vời và mọi người hiểu rằng đó chính là câu trả lời.
Chúng ta có thể bắt chước ngài ở điểm này. Sau này nếu có ai đến nói xấu, ta hãy nhớ lại câu chuyện của ngài Xá Lợi Phất mà mời người kia ngồi xuống, nhẹ nhàng nói: “Thưa bà, đất là nơi mọi người giẫm chân qua, tôi cũng nguyện xem mình như đất...”, “Tôi xem mình như người gánh phân, tôi xem mình như giẻ lau, tôi xem mình như củi lửa đốt lên làm ấm áp cuộc đời, còn phần mình thành tro bụi bay xa...”. Nói được như vậy thì ta sẽ có một cuộc trò chuyện rất hay, thay vì cố cãi hoặc im lặng.
Ngài cũng không nói: “Bạch Thế Tôn, con xem lời nói xấu con như không có, con xem lời nói xấu như gió thoảng bên tai và con vẫn tự tại bình an” mà chỉ thưa với Phật: “Bạch Thế Tôn, như đất chịu đựng sự cày xới để mọc lên những vườn cây trái ngọt hay ruộng lúa thơm ngon, con cũng xin chịu đựng sự tổn thương để vững bước mang cho đời niềm vui, hạnh phúc...”. Cuộc đời cứ chà đạp, cứ xúc phạm và ngài xem điều đó như chất liệu để vươn lên, để tiếp tục làm nên bao điều tốt đẹp cho đời. Nghĩa là với bất cứ việc gì, trong câu trả lời của ngài đều đầy ắp sự hy sinh, phụng sự, không bao giờ là bất cần cả.
Noi gương ngài, khi gặp nghịch cảnh ta cũng sẽ không nói: “Dạ, thầy yên tâm, con xem mọi cái như không, con đương đầu bước tới, vững bước trên đời”. Cách suy nghĩ này rất bất cần, tàn nhẫn cần phải dẹp bỏ. ay vào đó, ta sẽ ôm những lời nói xấu, nhục mạ, công kích đó, nhẹ nhàng đối diện không tránh né, và xem chúng như chất liệu quý giá giúp ta có đạo lực vững vàng, sau này đủ bản lĩnh giáo hóa độ sinh, giữ gìn mạng mạch Phật Pháp cho muôn nghìn đời sau.
Một điều đặc biệt nữa của ngài Xá Lợi Phất. Ngài là một bậc A la hán siêu phàm, một bậc thống lĩnh Tăng đoàn tài ba xuất chúng, vậy mà lại xem mình như một người gánh phân hèn mọn: “Bạch Thế Tôn, con xem mình như thanh niên Chiên Đà La đi gánh phân, xin nguyện làm những việc hèn mọn nhất trên đời để giành lấy cái bẩn thỉu về phần mình và dành cho đời sự thơm sạch mát lành...”. Thật là vĩ đại.
Từ ý niệm quán thân của ngài Xá Lợi Phất phân tích ra, có những điều sâu xa, đẹp đẽ mà ta không lường được hết, không ngờ được hết. Có hai cách để ta đối diện với nghịch cảnh cuộc đời khác nhau: thứ nhất là sân si chống lại người đã xúc phạm ta, thứ hai là coi như không có, bất cần để giữ bình an, tự tại, nhưng rồi thành ra kiêu ngạo, tàn nhẫn. Cái trung đạo của ngài Xá Lợi Phất là xem mình thấp hèn để tiếp tục được bước tới, được hy sinh, được phụng sự, được yêu thương con người. Ngài vượt lên cái thường tình của cuộc đời. Mãi mãi thế giới cần đạo lý này để yêu thương nhau, để vượt qua những khó khăn, gian khổ, thù hận. Mãi mãi là như vậy.
Một lần có cô Phật tử gặp một vị thầy mà không chào. Vị thầy hỏi:
- Sao con gặp thầy mà không chào?
- Dạ, con thấy con cũng như thầy, thầy cũng như con nên thôi khỏi chào. ầy con dạy rằng mọi người là như nhau, phải xem mình cũng như Phật, mình cũng như Tổ.
Cái bình đẳng này hơi ăn gian vì ta đã xem mình bằng với những bậc cao hơn mình, tự nâng bản ngã của mình lên. Hãy nhìn ngài Xá Lợi Phất đã xem mình như gì? Như đất, như giẻ lau, như người gánh phân, ngài thấy mình bằng với những điều rất thấp chứ không phải bằng với những bậc rất cao.
Một bên là thấy mình bằng những bậc cao hơn mình rồi không cần kính ai, không chào ai. Một bên thì thấy mình thật thấp để luôn khiêm cung, thương yêu, hy sinh, tận tụy. Hai loại bình đẳng này khác nhau rất xa.
Bậc Thánh đã chọn loại bình đẳng cao thượng để được tâm khiêm hạ, còn phàm phu lại chọn loại bình đẳng để nâng bản ngã của mình lên để rồi tự đẩy mình vào cảnh đọa lạc, kiếp này có thể phát điên, kiếp sau có thể đọa súc sinh, chỉ vì tà kiến nghĩ mình bằng thầy mình, bằng Phật, bằng Tổ. Tà kiến này cũng do tâm kiêu mạn mà thành.
Trong thẳm sâu tâm mỗi người đều có kiêu mạn, muốn hơn người nên ta mới nói xấu kẻ khác. Nếu ai cũng tư duy được như ngài Xá Lợi Phất, xem mình rất thấp kém, mong muốn cho mọi người đều vượt hơn, thấy ai hơn mình đều rất vui mừng hạnh phúc, thì thế giới này thật là hòa bình, thánh thiện. Ai có được cái tâm này, đó là người đang gieo nhân để làm ánh như ngài Xá Lợi Phất.
Phép quán thân của ngài Xá Lợi Phất
Trong đoạn cuối ngài Xá Lợi Phất đã nói về bí quyết của thiền định là quán thân:
“Bạch Thế Tôn, con xem thân này là vô thường ngày nào sẽ thành đất bụi bên đường. Từng ngày sống là sự đòi hỏi của ăn, uống, thở và đủ thứ cung phụng vất vả”.
Đây là phương pháp, là bí quyết của thiền định. Kỹ thuật của thiền định là ngồi đúng tư thế kiết già, giữ thân mềm mại mà bất động, biết rõ toàn thân, thấy rõ thân này là vô thường: thân này rồi sẽ già, sẽ bệnh, chết, tan hoại, xương cũng thành bụi bay mất. Nghiệm cái vô thường cho đến mức độ sâu xa như vậy.
Biết toàn thân là cảm nghe sự sống
Đang lung linh trong ảo mộng vô thường ân rồi già, bệnh, chết thật thảm thương eo năm tháng chút bụi xương cũng mất...
Khi ta đã nghiệm lý vô thường sâu xa như vậy rồi, ta chợt thấy trong cái thân vô thường này đang có hơi thở vào, hơi thở ra, ta biết rõ hơi thở đó mà không điều khiển. Không điều khiển hơi thở đó dài hay ngắn theo ý mình, không điều khiển hơi thở đó mạnh hay nhẹ theo ý mình, mà chỉ lặng lẽ biết. Có khi hơi thở đó mạnh, có khi hơi thở đó nhẹ tùy theo vọng tưởng trong tâm. Khi nào tâm ta vọng tưởng nhiều, hơi thở sẽ bị nặng, bị mạnh. Khi nào tâm ta thanh tịnh, tự nhiên hơi thở rất nhẹ nhàng. Ta chỉ biết mà không điều khiển.
Nếu không biết thân này vô thường thì ta mất chánh niệm, không biết hơi thở đang ra đang vào thì ta cũng mất chánh niệm. Lúc nào ta cũng phải biết thân này vô thường, biết rằng có hơi thở vào hơi thở ra để giữ chánh niệm tu tập. Đây là pháp môn căn bản nhất, là cánh cửa để đi vào thiền định tâm linh.
Chúng ta cứ kiên trì thực hành những điều căn bản vậy mà từ từ vọng tưởng lắng dần, tâm thanh tịnh dần. Ta sẽ chợt nhận ra những sự thật sâu xa về thân như ngài Xá Lợi Phất đã chỉ dạy: thân này là sự trói buộc bởi phải lệ thuộc vào miếng ăn, miếng uống và hơi thở, ngừng thở ta sẽ chết, thiếu nước uống ba ngày, thiếu ăn hai tuần ta cũng chết... Đó là chưa kể đến bao nhiêu thứ phải cung phụng cho thân như: quần áo, nhà ở, môi trường phải sạch sẽ, phải có tương quan đối xử với con người, phải sống đàng hoàng theo luật pháp quốc gia, theo định chế xã hội... ân này thật sự là mối ràng buộc lớn.
Chỉ người si mê mới mang thân ra để hưởng thụ vui chơi, chìm vào những trò vui tạm bợ, những lạc thú tầm thường. Còn bất cứ ai khi đã nghiệm thân được sâu xa trong thiền định rồi đều không còn hứng thú với những lạc thú trần gian hay muốn hưởng thụ tầm phào vô nghĩa nữa. ật sự lúc đó ta chỉ còn muốn an trú trong thiền định bằng cách ngồi kiết già, biết rõ toàn thân, biết thân vô thường rồi thấy hơi thở vào, hơi thở ra mà thôi.
Khi tâm đã thanh tịnh ta nhận ra thân xác rất vô thường. Trong thân này là sự đòi hỏi rất nhiều nhu cầu, buộc ta phải cung phụng cho nó. Trong thân này cũng có những cảm thọ khổ vui mà ta bị nô lệ suốt đời, ta phải làm mọi cách để cái thân này không khổ, được vui.
Trong bộ não của ta là những ý niệm không có chủ (vô chủ). Bao vọng tưởng, bao ý nghĩ đều không có chủ nhân mà ta cứ tưởng là mình suy nghĩ. “Thưa thầy, tôi suy nghĩ thế này...”, “Thưa bác, tôi suy nghĩ thế kia...” nhưng sự thật những suy nghĩ ở mức cạn, vẩn vơ chẳng cần ta muốn cũng tự khởi lên. Ví dụ, khi ngồi nghe pháp trong đầu ta có suy nghĩ không? Nghĩ đủ chuyện. Những suy nghĩ này có chủ không? Không, tự nó nghĩ, không có chủ nhân.
Khi tâm thanh tịnh dần, ta mới tạm làm chủ được ý nghĩ của mình. Một người nói: “Con làm chủ được ý nghĩ của mình, con muốn nghĩ thì nó nghĩ, không muốn nghĩ thì thôi” - người này đã ở mức thiền định khá nhưng sự thật ý nghĩ vẫn là vô chủ. Khi nhập định sâu hơn ta sẽ thấy điều ta suy nghĩ cũng chỉ là một bản ngã lừa dối, không có thật. Những ý niệm này không có chủ.
Khi hiểu tâm này là những ý niệm không có chủ, thân này và cảm giác này là sự rà ng buộc làm ta phải nô lệ , thân này là vô thường... và an trú được trong đó rồi thì trí tuệ ta sẽ sâu sắc và sức thiền định tăng tiến dần, tăng tiến dần. Ta sẽ thấy được một niềm hạnh phúc mà trên thế gian này không bao giờ có , đólà hạnh phúc trong thiền định.
Khi ngài Xá Lợi Phất nói về phương pháp quán thân như thế và xin phép Phật: “Xin cho con được nói về pháp quán thân này như một món quà dành tặng các huynh đệ trên các nẻo đường tu hành, giáo hóa” thì quả thật, khi nghiệm được về quán thân chúng ta cũng đã nắm được yếu chỉ tu tập thiền định. Ai nghe những điều này rồi thực hành được đúng như thế thì duyên phước cũng rất lớn. Chúng ta nắm chắc yếu chỉ đó mà tu thì không sợ sai. Và khi thực hành pháp quán thân tức là chúng ta đang được làm đệ tử của ngài Xá Lợi Phất vĩ đại.
Khi vị tỳ kheo kia hối hận xin lỗi, ngà i cũng xin lỗ i lại vì đãvô tìn h làmphiền ông khiến ta thấy hạnh nhận lỗi về mình của ngà i là tột cùng, trên thế gian này mình cũng tự trách mình, mặc dù mình không có lỗ i vẫ n tựnhận lỗ i về mình. Hạnh tự nhận lỗ i về mình là tột cùng.
Có thể trước đây chúng ta gặ p việ c gì cũng đổ lỗ i cho người khác thì hôm nay nghe được câu chuyện của ngà i, ta kín h yêungà i vô hạn vàcũng nguyện học theo hạnh của ngà i. Trướcbất cứ chuyện gì xả y ra,đầu tiên ta xin nhận hết lỗ i về phần mình: “Xin mọi người hãy tha thứ cho tôi vì tôi cũng có lỗi”.
Phật đã ca ngợi ngài bằng bốn câu kệ, rằngngà i như đất, như trụ đá, như hồ trong, và đó là hạnh của
Vì kính yêu ngài, chúng ta nguyện với chư Phật sẽ không bao giờ giận ghét ai để phải nói xấu hay kết tội ai nặng nề, nhất là không bao giờ nghĩ xấu bậc đáng kính. Chúng ta cũng nguyện sẽ độ lượng, tha thứ, chịu đựng khi gặp phải nghịch cảnh, sự thù ghét hay nhục mạ của cuộc đời.
Chúng tôi cũng xin gửi đến mọi người bài nhạc để nói lên lòng kính yêu vô hạn dâng lên ngài.











