Các tỳ kheo ương ngạnh
(77) Những người hay răn nhắc
Khuyến thiện và ngăn ác
Được người hiền kính thương
Nhưng người xấu không thích.
Có một số tỳ kheo là đệ tử của hai vị đại trưởng lão Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên, nhưng rất ngang tàng. Lúc mới tu, tâm họ cũng tốt, nhưng xuất gia được một thời gian thì tập khí trỗi dậy khiến họ ngày càng bướng bỉnh, ít nghe lời ai, chỉ làm theo ý mình, và ít chú tâm tu hành. Họ cũng kết thân với các cư sĩ rồi xin nhận đồ cúng dường riêng... nên phạm vào luật nghi và làm phiền đại chúng.
Trong đời sống của chùa, có một điều mà tu sĩ không được phép đó là kết thân riêng. Nghĩa là, với người cư sĩ đến chùa thì phải có tâm thương quý chung chư Tăng – Ni, mà không được đặt tình cảm riêng vào một thầy cô nào trong chùa. Như vậy, người này sai mà thầy cô đó cũng phạm luật. Người tu cũng vậy, không được quyền kết thân riêng với một cư sĩ nào. Bất kỳ người cư sĩ nào đến cũng nghĩ là khách chung của cả chùa. Tinh thần như vậy mới là tinh thần tu hành đúng đắn. Nếu người tu kết thân riêng với cư sĩ nào đó để nhận sự ủng hộ, giúp đỡ, cúng dường sẽ khiến cho chùa bị phân hóa, bị chia rẽ. Từ ngày xưa, việc kết thân riêng đã bị cấm. Nhưng chỉ vì nhiều khi ta thấy lỗi này nhỏ và tưởng là không quan trọng nên bỏ qua, không ngờ đó lại là điều rất quan trọng.
Các tỳ kheo kia dù đã được nhiều người nhắc nhở nhưng vẫn ương ngạnh. Cuối cùng, Đức Phật đã gọi hai ngài Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên đến bảo rằng: “Các ông phải nghiêm khắc đuổi những người này ra khỏi tinh xá. Và phải thường xuyên răn nhắc, chỉ lỗi cho mọi người, đừng chỉ chuyên tâm tĩnh tu hay quá hiền lành” . Việc các tỳ kheo ngang bướng, phạm luật cũng bởi trong một thời gian dài không được nghe lời chỉ bảo từ người có uy đức lớn nên Phật nói bài kệ trên.
Trách nhiệm khuyên dạy nhau
Người hay dạy bảo, khuyên răn chắc chắn sẽ bị người ta ghét. Đó là điều đương nhiên và ta phải chấp nhận. Nếu sợ bị ghét mà không dám khuyên ai thì ta phải chịu quả báo là bị câm, bị điếc hoặc bị mù vì thấy người khác có lỗi mà mình không ngăn. Còn khi ta ngăn thì sẽ làm người khác mất lòng và ta phải chấp nhận điều đó.
Từ xưa tới nay, rất nhiều người từng sống sai lầm, xấu ác, nhưng đã được thay đổi, chuyển hóa thành người tốt bởi có ai đó đã gần gũi, khuyên bảo, kiên trì hóa độ cho họ. Chính chúng ta cũng vậy. Ta cũng từng sai và xấu ở kiếp này hay kiếp trước, nhưng may mắn ta được sống với bậc cha mẹ đức độ, những anh chị em hiền lành, gần gũi bạn bè tốt, học hỏi với người thầy mẫu mực, hay gặp được minh sư... và được những người này bảo bọc, uốn nắn. Nhờ như vậy chúng ta tốt dần lên.
Ví dụ, trong một ngày chủ nhật, bao nhiêu người đã nhân thời gian được nghỉ ngơi để vui chơi, lại có những người tìm đến chùa nghe pháp, tu tập. Khoảng cách giữa việc dùng thời gian rảnh rỗi để hưởng thụ và để tu tập có lớn không? Rất lớn. Chúng ta thử đi ra đường gặp một người không hề biết gì về đạo và nói với họ: “Hôm nay chủ nhật rảnh rỗi, thôi anh hãy đi nghe pháp cùng tôi”. Họ sẽ nhìn ta xa lạ ngạc nhiên không hiểu tại sao cả tuần làm việc vất vả, chỉ có một ngày thảnh thơi để vui chơi mà lại đi tu? Từ hưởng thụ đến tu hành có khoảng cách rất lớn là vì vậy. Nhưng điều gì giúp ta lấp được khoảng cách đó? Vì trước đây có ai đó đã khuyên ta, đã dạy ta, đã nhắc ta, đã kèm cặp ta đi trong luân hồi đầy đắng cay, tối tăm và đau khổ này. Chính nhờ người đó nên trong ngày chủ nhật ta còn nhớ tìm về chùa để nghe pháp, tu tập.
Lúc rời chùa về nhà cũng vậy. Trong khi mọi người còn hơn thua, giành giật từng chút thì chúng ta biết mở lòng sống từ bi, độ lượng. Từ tâm tham lam ích kỷ ban đầu đến một tâm hồn vị tha - khoảng cách đó rất lớn, và quả báo cũng rất khác biệt. Sở dĩ có sự khác biệt này cũng bởi vì có ai đã vực dậy tâm hồn ta. Đức Phật luôn dặn rằng hãy bằng tình thương yêu của mình mà siêng năng khuyên dạy mọi người là vì vậy.
Có người hỏi:“Tại sao tôi cũng hay góp ý mà người ta ghét, không thèm nghe?”. Bởi vì, trong lời khuyên còn một yếu tố nữa là đức độ và lòng từ bi. Với lòng thương yêu thật sự, cách khuyên của ta sẽ khiến người nghe hoan hỷ dễ chịu. Nếu ta không có chút thương yêu nào, nếu lòng ta chất ngất cao ngạo, thì lời nói của ta sẽ như mắng chửi, như thầm thể hiện mình tốt hơn, không bao giờ sai phạm... và hệ quả là chẳng ai nghe cả.
Có những phạm nhân trong quá khứ không xấu ác lắm nhưng họ bị kẻ xấu đến lôi kéo rủ rê rồi tạo tội. Kết cục là đời họ phải quẩn quanh trong trại giam, chỉ còn chờ ngày chịu án tử hình. Sự tác động qua lại giữa tâm hồn con người với con người là rất lớn.
Hiểu được điều này, tất cả đệ tử Phật chúng ta luôn nguyện lòng sẽ tạo ra ảnh hưởng tốt cho cuộc đời.
Chúng ta nhận trên vai mình một trách nhiệm, một sứ mạng, một ước nguyện là: không bao giờ để cho những người ở xung quanh mình, ở gần mình bị tác động xấu, bị ảnh hưởng xấu. Đặc biệt là trong thời đại bùng nổ thông tin, tivi, internet phổ biến đủ điều, quảng cáo giăng đầy, cái tốt cái xấu lẫn lộn. Lợi dụng khoa học kỹ thuật, con người lan truyền rất nhiều thông tin xấu. Ta càng phải khẩn trương hơn để tạo lại tương tác tốt cho con người. Ta theo Phật rồi, trái tim ta, tấm lòng ta thương yêu cả nhân loại, nên không muốn con người trở nên xấu xa, ác độc và tội lỗi nữa.
Mỗi người phải làm gì đó để đem được những điều tốt đẹp vào thế giới này, vào hành tinh này. Ta giỏi về vi tính thì lập những trang web để truyền tải thông tin tốt cho mọi người. Ta biết ngoại ngữ, ta chia sẻ đạo lý và những điều tốt bằng ngoại ngữ. Nếu kém hơn, ta tìm cách kết duyên với mọi người để gieo những những điều tốt cho cuộc đời. Trái đất của chúng ta sẽ tồn tại lâu hay sớm tận diệt phụ thuộc vào mối quan hệ giữa con người với con người xấu hay tốt, và chúng ta luôn phải có trách nhiệm khuyên dạy nhau để giữ gìn và phát triển thế giới này.
Chúng con cố gắng kết duyên lành
Trải tình yêu mến khắp nhân sinh
Rồi đem chánh pháp mà chia sẻ
Để giúp từng người bỏ vô minh.
Uy đức vô hình
Uy đức tuy trừu tượng khó hiểu, nhưng là một trong những chuẩn mực để đo đạo đức con người. Gặp người này tự nhiên ta thấy nể phục, gặp kẻ khác ta lại thờ ơ xem thường... Sự khác biệt này đôi khi là do uy đức của họ. Uy đức vô hình nhưng nó đánh thẳng vào tâm ta ngay từ buổi đầu gặp gỡ.
Có những người ta phải sống gần họ, thấy họ độ lượng, hiền lành, nghiêm túc, không bao giờ sai phạm điều gì, nói lời nào là chắc như đinh đóng cột lời đó, thì ta mới nể. Đó là do uy đức của họ được tạo từ hành vi cuộc sống theo thời gian dài. Còn có người, uy đức được kết tụ rất mạnh, khiến ta kính phục ngay lập tức mà không hiểu tại sao. Đối với loài người, chúng ta phải cảm nhận bằng tâm hoặc quan sát đời sống của họ thì mới biết một người có uy đức hay không. Còn đối với quỷ thần thì nhờ vào thần thông mà đánh giá chính xác uy đức của một người, không phải qua suy nghĩ hay nhận xét điều gì.
Vong linh ở đâu cũng có. Chỗ nào hoàn toàn không có vong ở mới đáng ngại, vì đó là nơi “đất không lành nên ma không đậu”. Đôi khi ta không dám sống ở ngôi nhà nào có nhiều ma nhưng hãy yên tâm sống. Điều quan trọng là ta sẽ sống như thế nào? Nếu ta hiểu rằng, trước kia khi còn sống, họ cũng là người y như chúng ta, chỉ vì chết rồi nhưng chưa đầu thai nên thành ma và biết rằng sau này mình chết cũng thành ma, thì chúng ta hãy sống hòa bình, sống chung với ma.
Hiện tượng “bóng đè” đã khiến không ít người thấy sợ hãi. Đó là trạng thái khi ta nhắm mắt đang chìm dần vào giấc ngủ, nhưng chưa ngủ hẳn, vẫn còn thức, thì có vong linh đến tiếp cận ta. Ta cảm giác mình đang tỉnh nhưng cơ thể không thể nhúc nhích hay cử động được tay chân.
Tại sao ta bị bóng đè? Có hai lý do. Một là do ta kém uy đức, nên ma mới “giỡn mặt, phá phách” ta. Hai là họ cũng chưa phải ánh nên hay nghịch ngợm. Khi người âm chụp lấy ta, dòng điện của họ khống chế điện dương của ta, khiến cho tín hiệu từ não của ta không truyền xuống các chi được nữa. Nghĩa là ta không điều khiển được tay chân mình. Đầu thì vẫn biết nhưng tín hiệu để điều khiển chân tay nhúc nhích thì bị phá, bị chặn lại. Điện âm luôn làm ta xuất hiện cảm giác rờn rợn sợ hãi. Nếu có nhiều người cùng ở với nhau làm điện dương mạnh lên sẽ giúp ta bớt sợ.
Có cô gái hay sợ ma. Một lần vào buổi tối, khi đi đến gần đoạn đường vắng, cô e dè đứng chờ. Chợt thấy một thanh niên đạp xe đến, cô mừng rỡ đạp xe theo nói: “Đoạn đường này ma nhiều lắm, có anh đi cùng em bớt sợ”. Anh kia quay lại từ tốn đáp: “Hồi còn sống anh cũng sợ giống em vậy”. Đó là câu chuyện hài hước. Ý nói rằng, nếu có người ở bên cạnh mình thì ta sẽ bớt sợ, do điện dương được cộng hưởng mạnh lên, lấn át bớt điện âm. Còn nếu chỉ đi một mình thì điện âm có thể làm ta xuất hiện tâm lý sợ hãi. Cái sợ hay không sợ chỉ là do hai loại điện có thể khống chế qua lại lẫn nhau mà thôi.
Người có uy đức lớn thì ma không dám lại gần. Uy đức tuy vô hình nhưng tồn tại kể cả trong giấc ngủ. Lúc còn thức, ta có thể nghiêm mặt thể hiện cái uy của mình. Nhưng khi ngủ rồi thì ta không bày tỏ được nữa. Khi ấy, chỉ còn cái uy đức tự nhiên của mình tồn tại ở nơi đó. Người đủ uy đức do công đức tu hành thì ma không dám đến gần, thậm chí không dám bước vào căn phòng người đó đang ở. Uy đức là điều gì đó rất trừu tượng, nhưng ảnh hưởng rất lớn vào môi trường chung quanh.
Uy đức được hình thành từ ba yếu tố. ứ nhất là ta lễ Phật nhiều với lòng thiết tha tôn kính. ứ hai là ta yêu thương mọi người một cách độ lượng, lớn lao, rộng rãi. ứ ba là ta dám khuyên bảo người khi thấy người sai. Nếu biết người sai mà không dám nói, thì phải hiểu rằng uy đức của mình còn rất kém. Còn ta dám nhắc nhở thì uy đức của ta bắt đầu hiện ra từ từ. Cả ba điều đó cộng lại, tích lũy lại tự nhiên uy đức của ta tăng dần. Và như ông bà ta nói: “Đức trọng quỷ thần kinh”. Nghĩa là, khi uy đức ta lớn lên thì quỷ thần trong thế giới vô hình cũng biết và họ nể phục, kính sợ ta.
Nhiều người băn khoăn rằng lúc bị bóng đè họ niệm Phật vẫn không thoát khỏi tình trạng đó, mà khởi tâm từ thì lại hiệu nghiệm. Vậy có phải Phật không linh chăng? ật ra, nếu Phật triển khai thần lực giúp chúng ta ngay thì suốt đời ta không bao giờ tu được. Ta phải sống theo lời Phật dạy, đó mới là điều Phật mong muốn.
Lời Phật dạy là gì? Là phải thương yêu chúng sinh. Khi ta niệm Phật dường như Người “làm ngơ không cứu”, đợi cho đến khi ta quán từ bi Phật mới ra tay cứu giúp. Tức là, ngay lúc ta khởi lòng thương yêu chúng sinh kể cả vong linh, không nghĩ rằng họ là kẻ thù phải chống trả nữa thì Phật lại dùng uy lực gỡ vong linh ra ngay. Khi đó ta mới hiểu rằng tâm từ bi có uy lực rất lớn.
Mỗi ngày quỳ trước bàn Phật, chúng ta hãy chân thành hứa với Phật: “Con xin nguyện đời đời kiếp kiếp rộng mở tình thương yêu đến tất cả chúng sinh”. Phát nguyện xong, ta đừng vội vàng chuyển sang lời nguyện khác, hãy dừng lại và yên lặng thầm trải tình thương phủ trùm khắp cả thế gian này. Mỗi ngày cứ lặp lại như thế, ta sẽ thấy uy lực của mình lớn dần, lớn dần. Ta nên nhớ, nếu người tu không có lời phát nguyện từ bi, không quán từ bi thì vẫn còn cách đạo rất xa.
Bốn bước chuyển hóa tâm hồn
Tiến trình chuyển hóa mọi người gồm những bước sau.
- Thứ nhất là khuyên cho người xấu được khá lên.
- Thứ hai, giúp người khá trở thành tốt.
- Thứ ba, hướng dẫn cho người tốt bắt đầu tìm đến cảm hóa người tiếp theo.
- Thứ tư là đủ sức thuyết phục người khác tu hành.
Người đủ uy đức, uy lực mới đến được bước thứ tư này, nhưng ta cũng không vì thế mà vội vàng bỏ những bước căn bản để đi qua bước thứ tư. Trước khi khuyên ai ta phải đánh giá họ đang ở mức độ nào. Nếu họ là người xấu thì đừng khuyên tu ngay mà giúp họ khá lên trước, khá rồi mới giúp họ tốt. Sau đó, ta hướng dẫn họ cùng giúp những người khác tốt theo. Cuối cùng là khuyên họ tu hành, đi vào tâm linh cao siêu. Người nào có thể khéo léo thuyết phục mọi người, có thể khuyên người khác tu hành, thì ta biết người đó đang ở đỉnh cao của uy đức, dù chưa phải đỉnh cao nhất. Vì đỉnh cao nhất là hóa độ vô lượng chúng sinh như các vị đại Bồ tát.
Bốn hạng người
Chúng ta có thể rơi vào một trong bốn trường hợp sau.
Thứ nhất, ta tốt nhưng không dám khuyên ai, vì chưa đủ uy đức.
Thứ hai, ta chưa tốt mà khuyên người khác tốt, thì không ai tin và làm theo, nên cũng không có kết quả. Ví dụ, một người vừa mới ăn trộm về, khuyên người khác: “Mày đừng ăn trộm, không tốt đâu”. Người này hơi bạo miệng, mình còn làm bậy mà dám khuyên người khác. Mọi người sẽ không tin vì lời nói đó không có lực.
Lời khuyên xuất phát từ bề dày cuộc sống thật của mình mới có sức thuyết phục lớn. Ví dụ, có người trầm ngâm nói: “Đừng gian tham, tiền bạc là vô nghĩa, hãy xem tiền như công cụ để sống và giúp đời thôi. Đừng mong kiếm thật nhiều tiền bởi tiền cũng là một gánh nặng, nếu dùng bậy sẽ mang tội. Không có tiền thì ta đỡ phải suy tính, còn hễ có tiền là bắt đầu nặng đầu, phải cân nhắc dùng từng đồng sao cho chuẩn xác. Tiền là trách nhiệm chứ không phải sự hưởng thụ”. Lời nói của người này rất thuyết phục bởi bản thân họ đã trải qua nhiều ngày tháng chiến đấu với cái tham của mình và mỗi khi có tiền họ đều cân nhắc dùng từng đồng thật hợp lý. Vì sống được như thế nên lời khuyên của họ dễ dàng được mọi người đón nhận.
Nếu chúng ta nói từ điều mình làm thì sẽ có sức thuyết phục vào tận tâm người nghe. Còn chúng ta nói từ điều mình chưa làm thì không ai tin. Trường hợp thứ hai là vậy, ta chưa tốt nên mọi người không tin lời ta khuyên.
Thứ ba là ta chưa đủ uy đức nên không ai lắng nghe, thậm chí người ta bực bội thấy như mình đang làm thầy đời. “Bày đặt làm thầy đời” là cụm từ dành tặng cho những người chưa đủ uy đức mà hay khuyên răn người khác.
Thứ tư, ta có uy đức nhưng lười biếng không để ý khuyên nhắc ai, thì uy đức từ từ biến mất. Ví dụ, một người năm năm trước, gương mặt phương phi tràn đầy uy đức, ai gặp cũng nể. Nhưng năm năm sau gặp lại ta thấy họ bạc nhược, xơ xác, uy đức không còn. Mọi người thắc mắc tìm hiểu xem ông có phạm giới gì không, thì thấy ông sống rất đàng hoàng, cũng chẳng thiếu nợ ai... Cuối cùng nguyên nhân được tìm thấy là trong suốt
5 năm qua ông sống rất thụ động, xung quanh ai phạm lỗi ông đều mặc kệ, không nói vì sợ mích lòng. Chỉ vậy thôi mà tự nhiên uy đức tàn, phước hết, gặp lại ta không còn kính nể nữa. Rất là lạ!
Chúng ta không biết mình ở đâu trong các trường hợp trên nên lúc nào ta cũng cố gắng tu tập, lễ Phật, thương yêu chúng sinh, khuyên nhắc mọi người từng chút để tăng trưởng uy đức rồi lại dùng uy đức đó tiếp tục cảm hóa những người khác. Đây là công đức rất lớn vì ta đã tạo được những duyên lành cho cuộc đời, giúp hành tinh này được xanh, được tốt, được bền và chậm ngày tận thế lại. Nếu còn quá nhiều người xấu, thế giới sẽ rất nhanh đến ngày tận thế.
Tâm lý thích nghe lời rỉ tai
Trong thế giới này, chỉ 20% con người là nghe lời giảng dạy công khai, còn lại đến 80% thích những lời rỉ tai, vận động hành lang. Người Phật tử đến chùa thính pháp, được nghe những đạo lý minh bạch chuẩn xác nhưng bước ra khỏi cổng chùa gặp ai đó rỉ tai nói ngược lại cũng âm thầm tin theo. Bởi lời rỉ tai có sức mạnh gấp 4 lần lời nói công khai. Con người là vậy.
Phải là người có lý trí rất cao người ta mới biết tỉnh táo xét đoán, còn đa phần đều lung lay xiêu lòng trước lời rỉ tai. Ví dụ, vị giảng sư nói rằng hãy siêng góp ý giúp nhau vượt qua lầm lỗi, người Phật tử ngồi bên dưới nghe thấy rất hợp lý. Nhưng vừa ra khỏi chùa, gặp ai nói: “Đừng khờ dại góp ý, nó đâm chết, đánh thuốc chết bây giờ. Làm ơn ngậm miệng lại giùm”, Phật tử này lập tức tin theo. Công sức thuyết giảng cả một tiếng rưỡi của vị giảng sư xem như đổ sông đổ biển.
Dù được dạy phải thương nhau, đừng thủ đoạn, đừng gian dối... nhưng gặp chuyện có kẻ rủ rê phải làm bậy thì không ít người đã ngả lòng, quay lưng với thầy mình. Vị thầy ngạc nhiên không hiểu tại sao lời Phật dạy chân chính, minh bạch như thế người ta không ứng dụng, mà lại đi theo những lời tà vạy kêu gọi cái thủ đoạn, hơn thua, gian dối, ganh ghét. Nhiều người thích nghe giảng về lòng từ bi, vậy mà chỉ cần có kẻ xấu rủ ghét ai là họ xúm nhau ghét người đó ngay. ật lạ lùng!
Đâu đó trong chính trị hay kinh tế có diễn ra các cuộc vận động hành lang (Lobby). Trước khi đi vào chương trình nghị sự chính thức, người ta sẽ đi gặp riêng, lôi kéo, vận động trước để đảm bảo tỉ lệ ủng hộ mình cao, đảm bảo đề xuất của mình dễ được thông qua, tín nhiệm... Nhìn vào đó ta biết rằng thế gian này là vậy, lời rỉ tai vẫn có sức mạnh ghê gớm.
Vì thế, chúng ta cần phải tận dụng việc “rỉ tai” trở thành một phương tiện giống như internet, phim ảnh, âm nhạc để truyền bá đạo lý. Nếu lúc trước ta thường nói những chuyện vô nghĩa, thì hôm nay hãy hứa với Phật rằng ta sẽ chỉ dùng lời nói để lan truyền điều thiện mà thôi.
Ngày nay, thế giới đã tặng thêm cho những người thích rỉ tai một món quà tuyệt vời nữa là điện thoại di động, khiến cho cái xấu càng dễ dàng len lỏi vào từng ngõ ngách của cuộc sống. Nhiều bậc cha mẹ khóc ròng vì lời dạy dỗ minh bạch của mình mà đứa con không nghe, nhưng bạn bè của chúng chỉ cần gọi một cuộc điện thoại: “Ba mày ngủ chưa, qua đây có trò này hay lắm” là trẻ hồ hởi làm theo, bỏ cha mẹ ngay. ật đau đầu vì điện thoại di động, một công cụ tuyệt vời mà khoa học kỹ thuật đã dâng hai tay cho số người thích rỉ tai bậy bạ. Bây giờ, chúng ta cũng phải “tương kế tựu kế” chiến đấu giành lại con người cũng bằng rỉ tai và điện thoại di động. Tức là, ngoài việc có những lời nói công khai, ta cũng nguyện làm một chiến sĩ tuyên truyền âm thầm. Ta chịu khó gần gũi, kết duyên với mọi người và khuyên họ vượt qua lầm lỗi, hướng họ về với đạo lý cao thượng. Mà khuyên bằng cách rỉ tai thì hiệu quả vô cùng.
Trở lại ví dụ trên, người Phật tử vừa được nghe giảng rằng hãy giúp nhau vượt qua lỗi lầm nhưng gặp một kẻ nói: “Đừng bày đặt, thấy ai làm gì kệ người ta đi, nói ra người ta đánh thuốc chuột chết bây giờ” thì lập tức hoang mang. Nhưng rồi có người bạn đạo ngoắc lại nói:

“Sống trên đời đừng sợ chết, hãy can đảm kéo mọi người từ bóng tối về với ánh sáng”. Lúc này, vị giảng sư như có thêm một người bênh vực ở phía sau, và đạo lý được sáng trở lại. Để đạo lý được truyền bá, được sống mãi thì cần rất nhiều tình nguyện viên “rỉ tai tuyên truyền”, ủng hộ, nói phụ thêm vào như thế. Ta khéo léo trò chuyện, gửi tin nhắn điện thoại, gọi điện chia sẻ vài câu... là cũng giúp bảo vệ lẽ phải. Vị giảng sư nói thao thao bất tuyệt coi vậy chỉ hấp dẫn 20%, nhưng chúng ta nghe xong rồi về “xào nấu, tỉ tê” lại cho nhau nghe thì hiệu quả thêm 80% nữa, hay hơn rất nhiều.
Chuyển hóa người xấu là cực kỳ khó khăn
Việc chuyển hóa người xấu thành người tốt không hề dễ dàng, bởi người xấu có một vũ khí bảo vệ cho họ là sự ngang bướng, chua ngoa. ấy kẻ kia hay chửi bậy, thường mắng cha mẹ, gây gổ với hàng xóm, ta chịu khó đến khuyên: “Anh cẩn thận đừng nói bậy kẻo mang tội”, hắn quay lại xỉ vả ngay: “Anh có chắc rằng cha mẹ anh chưa bao giờ chửi bậy giống tôi không?”. Tức là họ không cần lắng nghe lời khuyên đúng hay sai, chẳng hề nao núng trước sự phê bình góp ý, chỉ biết ngang bướng mắng lại. Mà hắn gài đến cha mẹ ta vào lý luận khiến ta rất lúng túng.
Người nào biết lắng nghe, biết yên lặng nhìn lại mình và hối hận, đó là người hiền lành, có thể tiến tu, có thể chuyển hóa từ xấu thành khá, thành tốt, thậm chí có thể thành bậc ánh. Còn người ngoan cố sẽ tìm cách chỉ trích, kết tội lại... thì sau khi chết thường đọa vào địa ngục, bị quỷ sứ cắt lưỡi, đến lúc sinh vào làm người thì nhiều đời bị câm ngọng.
Có những người hơi bướng bỉnh nhưng may mắn đủ duyên hoặc đủ lý luận thuyết phục họ theo con đường tốt. Cũng có những người cực kỳ ngang ngược, ta nói một câu họ lập tức mắng lại mười câu. Người như vậy buộc lòng ta phải để cho Diêm Vương xử họ. Sau khi chết họ bị đọa rất nặng, lúc đó mới biết cái miệng đã đưa họ vào địa ngục.
Có những kẻ chuyên gieo rắc điều xấu ác khắp nơi vì họ nằm trong một tổ chức, được ủng hộ phía sau. Gặp những trường hợp này ta cũng rất vất vả. Tự họ xấu ta khuyên nhiều lần có khi từ từ họ sẽ tốt lên. Xấu đến mức ngang ngược thì rất khó khuyên, có khi phải đợi Diêm Vương xử hay quả báo đến họ mới sợ. Còn hạng người nằm trong tổ chức nào đó và được lệnh phải đi lan truyền cái ác trong cộng đồng thì họ đặc biệt ngoan cố, ta phải nhờ pháp luật xử lý. Vì những điều họ làm đa phần đều vi phạm luật pháp.
Đạo Phật tồn tại nhờ có những con người vừa biết tu cho chính mình, vừa biết khuyên dạy người khác. Nếu không có những người chịu khó bảo ban nhau, nếu không có những người mang đạo lý chia sẻ khắp nơi, thì đạo Phật đã suy tàn, biến mất.
Có hai cách khuyên là tổng quát hoặc chi tiết. “ôi đừng tham lam, đừng nổi nóng, hãy sống nhu hòa hiền lành...” là lời khuyên tổng quát. Khuyên chi tiết thì cụ thể, tỉ mỉ hơn: “Đừng bao giờ tranh nói nhiều. Nếu nói điều tốt anh sẽ có phúc, còn nếu nói những điều không đặc biệt lắm mà cứ tranh nói thì anh không tôn trọng người xung quanh. Xin đừng nói nhiều, hãy biết lắng nghe”. ấy ai suốt ngày mặt mày đăm đăm ta cũng khéo nhắc nhở. ật ra, nụ cười xuất phát từ tâm hồn thương yêu mọi người và từ niềm vui trong lòng mình. Người nào luôn nhăn nhó thì hoặc là đang bệnh, hoặc đang có nỗi buồn nào, hoặc lòng khô khan ít thương ai. Ta ân cần nói:“ôi anh cố cười lên một chút. Nhiều khi nhờ vậy mà ta phát hiện ra cái sai trong tâm mình. Có khi anh sẽ biết rằng hôm nay mình đã cáu bẳn, đã không thương ai nên mới ít cười”.
Hoặc nghe thuật lại một câu chuyện xấu, ta cảnh giác: “Khoan tin một chiều, hãy lắng nghe nhiều phía và suy xét cẩn thận bởi sự thật có khi còn rất xa với những điều mà chúng ta nghe được. Đừng vội tin, đừng vội nghĩ xấu cho ai kẻo mang tội”. ấy người huynh đệ ủ rũ nhăn nhó vì bị sư phụ rầy la, ta vỗ về: “Được sư phụ rầy là hạnh phúc. Phải làm sao mỗi lần được sư phụ rầy la huynh nên vui, đừng buồn”. Trong những ngày nghỉ, ta rủ mọi người đi trồng cây tạo thêm màu xanh cho thế giới, đi nhặt rác, đắp đường... Những lời khuyên chi tiết như thế rất có giá trị.
Chấp nhận sự thù ghét
Từ cuộc sống bình yên, đời ta sẽ bắt đầu dậy sóng vì đã cất công khuyên bảo mọi người. Tức là bắt đầu có người thương hoặc ghét mình. Nếu nghiệp nặng thì ban đầu người ghét sẽ nhiều, nghiệp nhẹ thì người thương nhiều hơn. Phật đã nói ai hay khuyên răn lẽ phải sẽ được người hiền kính thương, nhưng người xấu không thích. Cho nên, khi ta tu hạnh “rỉ tai”, khuyên bảo người khác, ta biết rằng sẽ nhận lại hai tình cảm trái ngược. Một là được những người hiền thương yêu ta, nhưng những người xấu sẽ ghét ta và ta phải chấp nhận. Quan trọng là nếu ta nói đúng ý Phật thì ta được Phật thương. Như vậy là đủ. Lúc đó, có chết ta cũng cam lòng. Bởi lẽ, làm sao đẹp lòng được hết tất cả mọi người. Ta cứ vâng lời Phật dạy, ráng nói lời đạo lý, ráng khuyên bảo mọi người. Biết đâu có một vài người cùng quan điểm với ta, cùng giúp nhau tu tốt lên. Đó cũng là hạnh phúc rồi.
Con xin Phật điểm khai thần lực
Vào tâm con thành sức nhiệm mầu
Để con dù đến nơi đâu
Nói lời chánh pháp chuyển sâu lòng người...
Tỳ kheo Xa Nặc bị tẩn xuất
(78) Chớ gần kẻ độc ác
Chớ thân kẻ tiểu nhân
Hãy đến với bạn lành
Nương theo bậc ánh đức.
Bài kệ này liên quan đến câu chuyện của tôn giả Xa Nặc. Lúc Phật còn là thái tử, Xa Nặc chính là người giữ ngựa cho Người. Trong đêm xuất gia, thái tử đã lặng lẽ đến khu chuồng ngựa khẽ đánh thức Xa Nặc: “Này Xa Nặc, hãy thức dậy”. Xa Nặc dụi mắt hỏi:
- Trời tối nhân gian mờ mịt quá
Giờ này ái tử định đi đâu
- Chính vì trời tối nên ta phải
Đi để tìm ra ánh đạo mầu.
(Trích sách Ánh Đạo Vàng - tác giả Võ Đình Cường)
Xa Nặc dắt hai con ngựa ra, hai thầy trò mở cửa thành phóng ngựa ra đi. Sau khi vượt qua dòng sông Anoma, Thái tử tự tay cắt đi mái tóc vương giả, cởi hết áo hoàng bào, khoác lên mình tấm y ca sa mà ngài bí mật đem theo từ trước.
Người Ấn Độ có loại gene và nội tiết tố đặc biệt làm cho tóc họ rất nhiều, nếu họ giữ lại đừng cắt thì sẽ có cả một suối tóc dày từ trên đầu xuống dưới chân. Mỗi giai cấp có một cách uốn cong hay quấn từng lọn tóc khác nhau, dù là giai cấp Sát Đế Lợi hay Bà la môn. Khi ấy để chối bỏ giai cấp của mình, thái tử đã dùng gươm cắt phăng mái tóc rồi nhờ Xa Nặc mang tất cả về hoàng cung.
Sau này Đức Phật đắc đạo và quay lại thăm hoàng cung, người giữ ngựa Xa Nặc cũng xin xuất gia theo Phật. Thời đó, chưa có pháp danh như bây giờ, người xuất gia vẫn giữ lại tên đời của mình. Tỳ kheo Xa Nặc luôn kiêu mạn vì ỷ mình là người đưa Phật đi trong đêm xuất gia, góp mặt trong câu chuyện đã trở thành huyền thoại đời đời, nên mỗi lần nghe lời khen về một tôn giả nào ông đều kiêu kỳ: “Mấy ông mới tu đây mà biết gì, tôi là người đã đưa Thế Tôn đi trong đêm xuất gia, tôi còn chưa nói gì đây”. Xa Nặc luôn tỏ ra kênh kiệu mà không thèm vâng lời trưởng lão nào cả.
Đến khi Phật gọi đến rầy trách, ông vâng dạ rồi cũng chứng nào tật nấy, vẫn ngang tàng như xưa. Với bao nhiêu vị trưởng lão A la hán ông cũng chẳng kính trọng, trong đầu luôn tự đắc: “Mấy người mới theo Thế Tôn còn tôi là người đã rong ruổi trên lưng ngựa, cùng Ngài băng qua cánh đồng này đến cánh đồng kia. Chính trong đêm Thế Tôn xuất gia, tôi là người đưa Ngài đi chứ ai...”. Ông cứ kể mãi, kể mãi đến hôm nay chúng ta cũng còn nghe là vậy.
Lúc đó, Phật có gọi ông đến khuyên: Chớ gần kẻ độc ác/Chớ thân kẻ tiểu nhân/Hãy đến với bạn lành/ Nương theo bậc ánh đức. Phật bảo ông hãy nương theo học hỏi các bậc Thánh đức. Ông hứa vâng lời Phật, nhưng vẫn tiếp tục nói xấu. Cuối cùng, Đức Phật đã dặn dò các bậc trưởng lão: “Ngày nào ta còn sống các ông sẽ không dạy nổi Xa Nặc. Nhưng sau khi ta nhập Niết bàn, các ông sẽ dạy được”.
Đến khi Phật sắp nhập Niết bàn, ngài Ananda đã hỏi Phật: “Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn chỉ dạy chúng con phải xử lý thế nào với trường hợp của Xa Nặc?”. Đến giờ phút đó ngài Ananda mới hỏi Phật. Trước đây, Phật không đuổi Xa Nặc bởi ông có công đưa Người đi xuất gia trong đêm, cũng là công đức đối với đạo. Còn Xa Nặc cứ ngông nghênh như một hung thần gây gió bão để mọi người tu hạnh nhẫn nhục. Mãi đến lúc Phật sắp nhập Niết bàn, ngài Ananda mới hỏi về cách xử lý Xa Nặc. Kỳ lạ thay, Phật bảo rằng hãy tẩn xuất Xa Nặc khỏi Tăng đoàn. Lúc còn sống Người không quyết định. Chỉ đến khi gần nhập Niết Bàn mới ra lệnh tẩn xuất.
Sau khi Phật nhập Niết bàn, ngài Ananda gọi Xa Nặc đến, lúc này Xa Nặc bắt đầu run rẩy bởi dù sao ở hoàng cung ngài Ananda cũng là một hoàng thân, còn Xa Nặc chỉ mang thân phận người giữ ngựa nhỏ bé. Ngài nghiêm giọng bảo Xa Nặc hãy lập tức rời khỏi Tăng đoàn.
Bỗng dưng Xa Nặc quỳ sụp xuống khóc như mưa: “Thưa tôn giả, con đã biết lỗi, xin cho con sám hối và xin cho phép con được ở lại tu hành”. Ngài Ananda đồng ý với điều kiện Xa Nặc từ nay không được nói xấu các bậc tôn túc, phải biết vâng lời. Ông vâng dạ, cỡ nào cũng nhu thuận, không còn dám ngông nghênh nữa. Và đúng là từ hôm đó ông ngoan ngoãn luôn, ứng với lời Phật: “Ngày nào ta còn sống các ông không dạy nổi Xa Nặc, cho đến khi ta mất rồi các ông mới dạy được”. Ông sống thuận theo đại chúng rồi dồn sức tu hành, một thời gian sau cũng đắc Thánh quả. Đây là trường hợp rất kỳ lạ.
Kiêu mạn làm cho người ta cực kỳ ngang bướng
Câu chuyện cho chúng ta vài bài học vui vui. Xa Nặc ỷ mình hầu Phật trước nên vô cùng ngạo mạn, đâu biết rằng hai vị đại tôn giả Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên tuy đến sau nhưng hơn mình vạn lần. Rồi khi được Phật rầy trách ông cũng không nghe, phải đến lúc Phật nhập Niết Bàn vì sợ uy của đại chúng, vì không còn ỷ vào công lao và tình thân được nữa ông mới chịu nhu thuận.
Khi được Phật bảo hãy thân cận với hai tôn giả Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên để học hỏi, Xa Nặc vẫn tự ái không nghe. Từ xưa đến nay đó cũng là tâm lý chung của rất nhiều người. Phật tử A đến gặp một vị thầy để nói xấu Phật tử B, vị thầy nghiêm nghị: “Người kia hơn cô gấp trăm lần. Nếu cô biết người ta như thế nào thì cô phải quỳ xuống lạy”. Nghe vậy người A liền nổi sân, tức giận bỏ đi.
Xa Nặc cũng thế, được Phật gọi đến bảo rằng đừng nói xấu hai ngài Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên bởi đó là hai bậc ánh đức trí tuệ tuyệt vời, ông phải đến nương tựa, học hỏi, lễ lạy... thì ông chẳng những không nghe mà còn tức tối, tiếp tục công kích hai vị. Không biết vì sao khi kiêu mạn nổi lên con người lại hành xử lạ lùng như thế. Vậy mới có câu nói “Kẻ thù lớn nhất của đời người là chính mình”. Những lời Phật dạy cao cả hơn vàng ngọc mà Xa Nặc vì kiêu mạn nên cũng không thấm vào trong tâm. Thật là lạ!
Tẩn xuất là hình phạt cuối cùng dành cho người xuất gia
Trong đạo Phật, hình thức kỷ luật cuối cùng là tẩn xuất (đuổi) khỏi Tăng đoàn, đó cũng giống như bản án tử hình của thế gian. Nhưng không phải ai cũng sợ điều này. Chỉ người nào thẳm sâu trong tâm hồn có thiện căn tu hành sâu dày, có tình yêu đạo lớn thì mới biết sợ để rồi quay lại nhìn lỗi mình, để sám hối và cố gắng tu hành. Còn những người đạo tâm kém, ít thiện căn thì không sợ hãi, không thấy lỗi mình, công kích trở lại và sẵn sàng rời bỏ chùa. ực tế, có những người đệ tử bị thầy mình đuổi đi nhưng vẫn kham nhẫn, ngoan ngoãn ở lại tu hành, đó là người thượng căn. Còn với người hạ căn thì chưa cần đuổi, chỉ cần thầy hơi nghiêm khắc đã tự xách gói ra đi.
Với Xa Nặc, khi nghe mình bị đuổi thì run rẩy, sợ hãi. Tức là, thẳm sâu trong ông vẫn có căn tu. Ông có duyên xưa rất sâu dày với Phật, theo hầu Phật từ khi Người còn là ái tử, nên cũng có lòng mến mộ đạo pháp rất lớn. Có lẽ, đó là lý do Phật không đuổi. Bởi Người biết rằng, nếu đuổi đi thì có khi ông sẽ tự tử. Phật dặn ngài Ananda sau khi Người nhập Niết Bàn mới tẩn xuất Xa Nặc. Phật biết đó là chỗ cuối cùng mà Xa Nặc sợ hãi nhất và từ nỗi sợ này ông sẽ tu hành được. Quả nhiên, mọi việc diễn tiến đúng như vậy. Xa Nặc cực kỳ sợ bản án tẩn xuất khỏi Tăng đoàn, nên đã biết ăn năn hối lỗi, ngoan ngoãn tu hành và cuối cùng cũng chứng đắc được ánh quả cao thượng.
Đừng làm cho ai rời bỏ đại chúng và công phu tu hành
Xúi mọi người bỏ đại chúng, bỏ đạo pháp là tội rất lớn. Ví dụ, trong một khóa thiền diễn ra đều đặn mỗi tháng, mọi người đang tu tập an lành thì có kẻ đến rỉ tai từng người: “Tu làm gì cho mất công, có lợi ích gì đâu, ở nhà đi làm việc từ thiện tốt hơn”. Buông một câu khiến người ta rời bỏ đại chúng và bỏ công phu tu hành, kẻ ấy đời đời sẽ mất căn lành, bơ vơ, đau khổ, ngu si. Ai hay khuyên mọi người kiên trì theo các khóa thiền thì sẽ được nhiều ích lợi. Hoặc thấy người nào dù đã quy y Tam Bảo rồi vẫn còn lang thang, chưa tham gia một đạo tràng nào, ta đến thuyết phục: “Đừng tu một mình, bởi Phật đã dạy rằng đại chúng phải thường gặp nhau, sống trong hòa hợp, yêu thương, hoan hỷ. Đã quy y rồi thì đừng lang thang tu một mình, hãy tham gia vào một đạo tràng nào đó để nương tựa, cùng huynh đệ tu tập...”. Ta khuyên như vậy thì công đức rất lớn, đời đời được thiện căn với Phật Pháp, không bao giờ bị cô độc, cô đơn.
Có người than thở: “Sao đời tôi cô độc quá. Vừa sinh ra cha mẹ đã mất sớm, anh em thì ít, bà con ở xa, không ai trông ngó, bạn bè cũng không có nhiều. Một mình phải đứng lên lập thân”. Đúng là đáng thương thật! Nhưng nếu có đạo nhãn nhìn ngược lại quá khứ, có khi ta thấy người đó đã từng rủ huynh đệ rời bỏ đại chúng mà đi: “Thôi tu ở đó làm gì, ra ngoài làm ăn có ích hơn”. Chỉ một câu thôi cũng mang lại quả báo cô đơn, cô độc suốt mười kiếp hay vài chục kiếp. Người nào hay khuyên huynh đệ hãy sống hòa hợp với đại chúng, ở lại tu theo đại chúng thì nhiều kiếp sinh ra đều được vui vầy trong quyến thuộc lớn, cha mẹ đầy đủ và sống lâu, anh em tương trợ nhau, bạn bè luôn gắn bó, đồng nghiệp thân thiện, đi tu thì đông đệ tử... Còn ai lén tác động lôi kéo mọi người ra khỏi đạo tràng, khỏi đại chúng thì sau này sẽ phải dằn vặt trong hoàn cảnh lẻ loi cùng cực.
Tại sao ta thân cận kẻ xấu?
Ai cũng muốn có bạn tốt vì “gần mực thì đen gần đèn thì rạng”. Chính Đức Phật cũng dạy rằng hãy thân cận người hiền. Nhưng tại sao có những người lại tìm đến làm bạn với kẻ xấu để rồi bị lây nhiễm ác nghiệp?
- Thứ nhất, do người đó có duyên nợ với kẻ xấu. Ngày xưa, được hắn cho ít tiền, cho bữa cơm ăn nên bị mắc nợ. Kiếp này gặp lại tự nhiên người đó thấy mến rồi đi theo tạo tội.
- Thứ hai, vì chính mình cũng thích cái xấu, cái ác, cái sa đọa, nên “Ngưu tầm ngưu, mã tầm mã”.
- Thứ ba, vì cô đơn không có bạn nên kết bừa bạn xấu (thật nguy hiểm, thà ở không nhưng tuyệt đối đừng bao giờ kết bạn với kẻ xấu).
- Thứ tư, vì không có trí tuệ nhận biết tốt xấu khác nhau thế nào nên chọn nhầm bạn xấu.
- Thứ năm, vì bị kẻ xấu dùng mưu mẹo gài bẫy, dụ dỗ, lôi kéo. Thực tế, có những băng đảng tội ác kinh hoàng, tổ chức của họ tinh vi chặt chẽ. Nhưng tại sao vẫn có những người gia nhập làm vây cánh, giúp lực lượng của chúng càng lúc càng mạnh? Bởi chúng có phương pháp khống chế, dụ dỗ và ràng buộc con người.
Đôi khi đầu tiên người ta chỉ mắc một món nợ đơn giản do bị gài bẫy, sau đó mới bị hăm dọa nếu phản bội sẽ bị ám sát. Chúng lấy cái chết để khống chế buộc người ta phải trung thành. Nếu vì sợ chết, sợ sự đe dọa nào đó mà đi theo, ta sẽ mãi bị ràng buộc với chúng, kiếp này và những kiếp sau đi luôn trong bóng tối, không có ngày thoát ra. Chúng ta phải hết sức cẩn thận điều này.
Chớ gần kẻ độc ác, chớ thân kẻ tiểu nhân...
Phật cũng phân chia kẻ xấu làm hai loại là ác độc và tiểu nhân. Phật nói:
“Chớ gần kẻ độc ác
Chớ thân kẻ tiểu nhân”
Vậy người độc ác khác với người tiểu nhân như thế nào?
Kẻ độc ác thì tàn bạo trắng trợn, sẵn sàng sát hại, trộm cướp, lừa đảo, bắt cóc... Còn kẻ tiểu nhân thì cố chấp, ích kỷ, hẹp hòi, thù dai, hay bắt lỗi lặt vặt, hay ‘đâm chọt sau lưng’... Cả hai đều xấu, mà hễ xấu thì đều làm khổ người khác. Ta nên tránh cả hai loại người này nhưng cũng không nên hoàn toàn bỏ mặc họ. Ta có thể gần gũi họ nếu đã đủ sức thuyết phục và chuyển hóa tâm hồn họ, còn nếu thấy không đủ sức thì ta nên tránh. Đó là công thức Phật dạy rất rõ ràng: tránh người xấu, chỉ gần người xấu nếu mình nắm chắc mình đủ sức chuyển hóa họ thành tốt, đừng gần người xấu để rồi mình bị lây nhiễm.
Ngài Quy Sơn đã nói trong bài Cảnh Sách: “Như người đi trong sương, lâu ngày cũng phải thấm”. Sương không phải là mưa nhưng ta đi trong sương một lúc rồi sẽ ướt áo. Cũng vậy, người tốt thấy như không có gì nhưng ta gần họ suốt ba năm, năm năm thì cái tốt cũng đi vào tiềm thức của ta. Bỗng nhiên ta nói năng chững chạc, làm việc gì cũng cẩn thận trước sau... tức là được tốt lên lúc nào không hay. Vì thế, có một cộng đồng tốt để ta nương tựa học hỏi là rất quý giá. Chúng ta hãy cùng nhau tham gia vào các đạo tràng tu tập, để được hưởng lợi ích từ những huynh đệ đồng tu. Chúng ta cũng không quên cầu nguyện sự gia hộ của Tam Bảo: “Xin chư Phật gia hộ cho con được gần gũi thầy lành, bạn tốt...”.
Trong chùa cấm kết thân riêng nhưng vì duyên nghiệp mà sẽ có những người thân thiết với nhau hơn. Nhìn vào người mà họ thân, ta cũng đánh giá được họ thuộc loại nào. Nếu họ thân với người hiền lành tinh tấn thì ta biết họ nhiều khả năng là tu sĩ tốt. Còn nếu họ gắn bó với người giải đãi hay phạm giới thì ta biết căn lành của họ tương đối kém. Cũng vậy, nếu ta thấy người nào thân với những Phật tử chuẩn mực, đàng hoàng thì ta biết người này căn lành cũng rất lớn. Tìm bạn tốt để nương tựa học hỏi rất có giá trị, là đạo lý muôn đời không bao giờ sai.
Truyện tích đầy xúc động, trở thành huyền thoại của tôn giả Kiếp Tân Na
(79) Pháp hỷ đem an lạc
Với tâm tư thuần tịnh
Người trí thường hoan hỷ
Với pháp từ bậc ánh.
Câu chuyện Pháp Cú này liên quan đến tôn giả Kiếp Tân Na (Kappina), đến nay vẫn là một huyền thoại trong đạo Phật. Trước khi xuất gia, ngài từng là vua của Kukkutavatì - một tiểu quốc nhỏ nằm ở phía đông nam Ấn Độ. Ngài sống cuộc đời vương giả hạnh phúc trong một đất nước thái bình, lý tưởng. Uy đức của ngài như ánh mặt trời chiếu rọi khắp nơi, dung mạo rực sáng như mặt trời, uy nghi như iên tử, đẹp ngời như ánh trăng. Mỗi bước đi như phát ra nguồn sức mạnh vô hình lan tỏa xung quanh. Đời sống hiền từ nhân hậu, phong cách nghiêm trang đĩnh đạc, quỷ thần cũng phải kính nể. Nhờ uy đức của mình, ngài giúp cho dân chúng được sống trong thanh bình, thịnh vượng, là một bậc minh quân tài đức, một phúc lành của toàn dân xứ Kukkuta.
Thế nhưng sau những lúc lo cho dân cho nước, trong thời gian nghỉ ngơi hiếm hoi, đôi mắt ngài lại trầm lắng nhìn về xa xăm. Tuy sống trong vinh quang tột bậc, thương dân như con và cũng được người dân hết lòng quý mến, ngài vẫn luôn khát khao tìm kiếm một vị minh sư có thể dẫn dắt mình vào thế giới tâm linh huyền nhiệm, nơi vượt thoát khỏi mọi sự tầm thường của thế gian. Dù làm vua phải gánh trên vai những trách nhiệm nặng nề với trăm công nghìn việc, nhưng sự khát khao ấy không lúc nào nguôi chiếm lấy tâm hồn ngài.
Buổi sáng trong lành hôm ấy, hoàng cung diễn ra buổi nghị triều như thường lệ. Vua Kiếp Tân Na uy dũng ngồi trên ngai, từ nơi ngài như tỏa ra một sức mạnh vô hình, vừa nghiêm nghị lại vừa ấm áp. Các quan ngồi ngay ngắn hai bên. Tất cả đang chờ những vị khách đặc biệt từ phương xa tới. Cánh cửa cung điện mở ra, đoàn sứ giả mười người bước vào, quỳ xuống tâu:
- Thưa Đại vương Kiếp Tân Na, Đại vương Bình Sa (Bimbisara) của chúng tôi ở vương quốc Ma Kiệt Đà (Magadha), từ lâu vốn coi trọng mối giao hảo giữa các nước. Dù núi sông xa xôi cách trở, nhưng Đại vương Bình Sa vẫn luôn nhớ nghĩ về ngài, vị vua anh minh tài đức đã giúp cho người dân xứ Kukkuta được sống trong cảnh thanh bình, hạnh phúc.Chúng tôi theo lệnh Đại vương Bình Sa đem đến đây chiếc đĩa vàng quý giá được đúc riêng cho ngài. Nội dung trên đó nói về Đức Phật, bậc Đại Giác Ngộ, bậc Chánh Đẳng Giác, đã xuất hiện ở xứ Ma Kiệt Đà tuyên dương chánh pháp và lập nên một Tăng đoàn hùng mạnh với những vị tỳ kheo chứng ngộ A la hán cao siêu.
Vừa nghe đến Đấng Chánh Giác, vua Kiếp Tân Na bất giác đứng bật dậy bước ra khỏi ngai, lòng xúc động khôn tả. Niềm mong đợi bấy lâu trong tâm trí ngài bỗng trỗi dậy mạnh mẽ. Ngài vững tin rằng đây chính là vị minh sư, là con đường chân lý tối thượng mà ngài luôn ước mong và khao khát tìm cầu. Ngài bước đến gần các sứ giả, quỳ xuống đón nhận chiếc đĩa quý, cung kính đặt lên chiếc án cao, rồi lại quỳ xuống lạy chiếc đĩa một cách thành kính. Quần thần cũng nghiêm trang quỳ xuống lạy theo. Trước đông đảo quần thần, ngài đọc to:
“Hỡi vua Kiếp Tân Na của xứ Kukkuta, hãy lắng nghe điều Đại vương Bình Sa của xứ Ma Kiệt Đà nói về Đấng Đại Giác Gotama. Người đến từ xứ Sakya, dòng dõi Gotama, tên gọi Tất Đạt Đa (Siddhartha). Người đã khước từ ngai vàng để xuất gia rồi chứng thành bậc Chánh Đẳng Giác siêu phàm. Người có đầy đủ Tam Minh Lục ông, có thể nhớ lại vô lượng kiếp trước của mình, có thể thấy được sự lưu chuyển của chúng sinh trong các cõi giới, có thể thấu đạt chân lý tột cùng của pháp giới vũ trụ. Chư iên tử gọi Người là bậc Đạo Sư của tam giới. Chúng sinh quỳ xuống gọi Người là đấng Cha lành của muôn loài. Người đã thuyết giảng về Tứ Diệu Đế, Bát Chánh Đạo, Tứ ánh Quả, Tứ iền, và vô số các bài kinh cao quý khác. Từ nơi lời dạy của Người mà rất nhiều người đã xuất gia, chứng đắc các quả vị ánh cao thượng, và vượt lên trên hết là Tứ quả A la hán phi thường, hoàn toàn thoát khỏi trầm luân sinh tử. Đại vương Bình Sa muốn gửi thông điệp này đến vua Kiếp Tân Na xứ Kukkuta để biết mà khởi tâm tôn kính bậc Chánh Đẳng Giác đã đến với trần gian. ân ái.”
Đọc xong nội dung trên đĩa vàng, ngài Kiếp Tân Na lặng yên không nói. Quần thần cũng im lặng không nói gì. Bầu không khí thâm trầm một cách kỳ lạ. Không gian yên ắng ấy kéo dài rất lâu. Vua Kiếp Tân Na bước lên bục, trịnh trọng nói với quần thần:
- Này các quan tướng, các ngươi đã trung thành với phụ vương của ta, bây giờ trung thành phò tá ta. Ta chưa lập hoàng hậu nên chưa có thái tử. Kể từ khi đọc được lời nhắn từ chiếc đĩa vàng này, ta đã quyết định từ bỏ ngôi vua, tìm về Ma Kiệt Đà để xuất gia theo Đấng Chánh Giác. Tạm thời ta giao lại quyền hành cho Raccha, sau này các ngươi có thể tự chọn ra vua mới. Ta không thể chờ thêm giây phút nào nữa. Hãy đem ngựa lại cho ta.
Thấy nhà vua bước ra khỏi cánh cổng to của cung điện, mười hai vị quan đại thần vội nói với mọi người: “Ta sống theo vua, chết theo vua. Vua xuất gia, ta cũng xuất gia” rồi nhanh chóng đi chuẩn bị ngựa cho vua. Họ quỳ xuống khẩn thiết xin được đi theo xuất gia cùng và được vua đồng ý.
Trời đã xế chiều, vua Kiếp Tân Na cùng mười hai vị cận thần tức tốc lên đường, không mang theo bất cứ tư trang nào. Các vị sứ giả cũng đồng hành. Khi ngài dẫn đầu đoàn người ra đến cổng thành, triều thần đã đứng nghiêm trang, chắp tay đưa tiễn. Dân chúng khắp nơi kéo về lấp kín các con phố. Hai bên đường lớn, người dân đồng loạt quỳ gối tiễn đưa vị vua tài đức.
Đoàn người hướng về phương Bắc đi suốt ngày đêm. Ngựa phi nước đại, vượt qua những làng mạc, sông suối, rừng núi trập trùng suốt năm ngày mà không dừng nghỉ. Kỳ lạ là trong đêm tối luôn có một vầng sáng lạ soi đường cho họ. Trước đó, các sứ giả của vua Bình Sa đã phải dừng lại giữa đường để nghỉ ngơi vì không thể theo kịp vua Kiếp Tân Na. Họ thắc mắc không hiểu tại sao đoàn người của nhà vua lại không mệt mỏi dù đi liên tục không nghỉ.
Đến một khúc sông nơi thượng nguồn, nước sâu ngập đầu người cả mấy chục sải, từng đợt nước ngầm từ đáy sông liên tục xoáy mạnh, sủi bọt trắng xóa. Vua Kiếp Tân Na vẫn thúc ngựa phi tới, rồi hét lên với niềm tin mãnh liệt trong ánh mắt:
- Lòng ta chỉ có Đấng Chánh Giác, ngựa ta sẽ không chìm!
Lời vừa dứt, ngựa đã phóng thẳng xuống nước. Nhà vua sắc mặt vẫn như không, theo sau là các vị cận thần cũng đang thúc ngựa tới. Họ thấy ngài phi ngựa ào ào về phía trước, vì lòng trung thành tuyệt đối nên không dám can ngăn, cũng không màng đến tính mạng của mình, nên đã không suy nghĩ mà phi theo sau. Lạ thay, đoàn ngựa vẫn sải vó như đang đi trên đất bằng. Trừ nhà vua, mọi người ai cũng đều kinh ngạc trước cảnh tượng đó. Nước cuộn xoáy dâng cao, ngựa cứ phi và không hề dừng lại. Chỉ trong giây lát, đức vua và các vị đại thần đã vượt khúc sông qua đến bờ bên kia. Khoảnh khắc đó thật vi diệu, khó thốt thành lời. Vẫn không hề dừng lại nghỉ ngơi, ăn uống, họ tiếp tục băng qua các thị trấn, rừng rậm... mà không hề biết mệt mỏi.
Cách đó khá xa, tại tinh xá Trúc Lâm (Veluvana) thanh mát trong làn gió chiều thoảng hương hoa cỏ, dưới hàng tre rì rào, Đức ế Tôn khẽ mỉm cười. Người nói với tôn giả Mục Kiền Liên:
- Này Mục Kiền Liên, hãy cùng Như Lai đi đón Kiếp Tân Na.
Đức Phật cùng tôn giả Mục Kiền Liên và một số vị tỳ kheo dùng thần thông biến mất khỏi tinh xá. Chớp mắt, Người và các vị đã hiện ra trên thảm cỏ cạnh bờ sông nơi đoàn người của vua Kiếp Tân Na sắp đi qua. Trời đã xẩm tối nhưng núi rừng nơi đây như được thắp sáng bởi những vầng hào quang chói ngời từ Đức Phật và các vị tôn giả.
Phía bên kia bờ, đoàn người của nhà vua tiếp tục phi ngựa băng qua sông. Từ xa, thấy vầng hào quang rực sáng trên bầu trời, ngài cảm nhận rõ rằng giây phút thiêng liêng đã đến. Ngài tin chắc rằng Đấng Giác Ngộ đang ở rất gần.
Vừa đến được bờ bên này, thấy ế Tôn cùng chư Tăng đang ngồi dưới tàng cây trong vầng hào quang rực rỡ. Ngài xúc động reo lên:
- Đấng Chánh Giác đây rồi! Đấng Chánh Giác đây rồi!
Ngài ngay lập tức xuống ngựa, cùng các vị cận thần băng băng vượt ngược dốc của bờ sông. Khi đến trước ế Tôn, ngài thành kính quỳ xuống đảnh lễ Người, lòng ngập tràn xúc động. Những vị đại thần cũng cung kính lạy theo.
Đức Pháp hỷ đem an lạcế Tôn nhìn nhà vua cùng các cận thần với ánh mắt từ ái, giọng Người trầm ấm vang lên:
- Này Kiếp Tân Na, giải thoát cũng giống như một người đi trên lộ trình rất dài mà không bao giờ dừng lại. Cũng vậy, tâm của người giác ngộ không một phút giây nào mê mờ hay mất chánh niệm tỉnh giác.
Đức Thế Tôn vừa dứt lời, ngài Kiếp Tân Na cùng tất cả mười hai vị cận thần hoát nhiên đồng chứng ngộ ánh quả A la hán. Toàn thân các vị rực sáng hào quang. Dòng sông như bừng lên bởi những vầng sáng chói ngời. Các vị cùng đảnh lễ đức Thế Tôn trong niềm biết ơn vô ngần. Ngài Kiếp Tân Na chắp tay cung kính tác bạch:
- Kính bạch đức Thế Tôn, xin cho chúng con được trở thành đệ tử xuất gia trong Pháp và Luật của Người.
Đức Thế Tôn nhẹ nhàng đáp:
- Lành thay! Này các tỳ kheo, hãy đến đây.
Ngay lúc đó, y phục ngài Kiếp Tân Na và các cận thần biến thành ca sa, tóc trên đầu biến mất. Cánh rừng cạnh đó như được thắp sáng bởi những vầng hào quang rực rỡ. Những vầng sáng bay lên hư không rồi biến mất dần về phía xa. Đức Phật cùng chư vị tỳ kheo đã quay trở về tinh xá Trúc Lâm.
Những kiếp xưa ngài Kiếp Tân Na thường cúng dường chư Tăng rất thành khẩn, gặp những bậc ánh, ngài cũng đến cung kính lễ bái, học hỏi. Qua nhiều đời nhiều kiếp duy trì hạnh nghiệp này, ngài đã thành tựu được cái phước “muốn gì được nấy”. Ngài được đầu thai lên cõi trời, đến khi xuống lại cõi người thì sinh ra cùng thời với Đức Phật, làm vua, đi tìm Phật và trong chớp mắt mấy ngày đã đắc luôn quả A la hán. Các tùy tùng theo ngài xuất gia cũng đắc đạo.
Sau khi đắc đạo, một lần ngài Kiếp Tân Na đi kinh hành rồi buột miệng nói: “ật là hạnh phúc, thật là hạnh phúc!”. Một tỳ kheo mới tu đã nghe được và chạy đến mách Phật: “Bạch Thế Tôn, tôn giả Kiếp Tân Na đã xuất gia rồi mà còn tưởng tượng hạnh phúc thế gian, đang đi trong rừng bỗng dưng lại lẩm nhẩm nói rằng thật là hạnh phúc. Có lẽ vị ấy nhớ lại những ngày sống trong cung được các cung nữ vây quanh hầu hạ”. Đức Phật phủ nhận và giải thích rằng hạnh phúc mà ngài Kiếp Tân Na nói đến có nghĩa là sự an lạc của Niết bàn giải thoát, không phải hạnh phúc thế gian. Rồi Phật nói bài kệ:
Pháp hỷ đem an lạc
Với tâm tư thuần tịnh
Người trí thường hoan hỷ
Với pháp từ bậc ánh.
Hạnh phúc thế gian là xao động, là bất an và chóng chán
Nơi thế gian hay trong đạo đều có những điều gọi là hạnh phúc, nhưng hai loại hạnh phúc này khác nhau. Điều mà thế gian gọi là hạnh phúc thật ra chỉ là lạc thú đầy xao động, bất an, nếu kéo dài luôn sẽ gây nhàm chán. Còn hạnh phúc của đạo thì bình an, thanh thản, vô tận vô biên và không bao giờ nhàm chán. Ví dụ, có người thích ăn thịt gà, nếu ngày nào cũng ăn món này thì bắt đầu thấy sợ. Hoặc người ta thích bản nhạc hay nhưng nếu phải nghe năm này sang năm kia cũng thấy hãi hùng. Hạnh phúc thế gian luôn xao động, bất an và dễ sinh nhàm chán; còn hạnh phúc của đạo thì thanh thản, vô biên vô tận, không bao giờ nhàm chán, mà còn sinh ra đạo đức, từ bi và trí tuệ.
Khổ đau nhất, không biết mình đang khổ
Nên chôn đời trong hầm hố si mê
Kẻ lang thang không có chỗ đi về
Tình nhân thế buồn lê thê mệt mỏi...
Hãy hình dung một người phải gánh nặng trên vai, phía trước mấy hòn đá, phía sau mấy hòn đá, đi thất tha thất thểu nhưng vẫn không thấy khổ, vì nhìn xung quanh ai cũng gánh như mình. Đi lâu lâu họ được cho kẹo ăn, cho ly nước mía uống... và cảm thấy thật hạnh phúc. Nhưng chúng ta hãy so sánh hạnh phúc của người đó với hạnh phúc của một người bỏ được gánh đá xuống, đi một cách thong dong tự tại, thậm chí được bay lên trời. Một bên là gánh nặng và một bên là buông bỏ gánh nặng. Một bên là ràng buộc và một bên là giải thoát. Đâu mới là hạnh phúc chân thật? Người đã buông được gánh nặng xuống sẽ nói rằng: “Thật vui mừng, thật hạnh phúc”, người đang nặng gánh trên vai mà được uống nước mía cũng nói: “Ồ, vui quá”. Nhưng hai niềm vui của họ khác hẳn nhau. Hạnh phúc thế gian không giống hạnh phúc Niết bàn, dù cho dùng bao nhiêu lời cũng không phân biệt được hết. Chúng ta chỉ dùng ví dụ trên để gợi ý cho mọi người tự suy ngẫm mà thôi.











