Hai con quỷ mà ngài Mục Kiền Liên trông thấy
(71) Nghiệp ác đã được làm
Chưa thấy ngay quả báo
Lặng lẽ theo kẻ ngu
Như lửa tro âm ỉ.
Nhân duyên Phật nói bài kệ Pháp Cú này như sau. Một lần ngài Mục Kiền Liên từ trên núi đi về thành Vương Xá gặp Phật. Giữa đường ngài nhìn thấy trong giới vô hình của ngạ quỷ có một con quỷ mang vẻ ngoài ghê rợn: đầu người, mình rắn, xung quanh là lửa bốc cháy khiến nó vô cùng đau đớn. Lần khác, ngài lại thấy một con quỷ trong hình hài con quạ rất lớn đậu trên núi Linh Thứu.
Ngài kể lại câu chuyện này lên Đức Phật. Phật xác nhận những điều ngài chứng kiến là đúng. Phật nói thêm rằng, trước đây Người hiếm khi nói về cõi vô hình bởi có người sẽ cho rằng Người đặt chuyện. Nghi ngờ một vị Phật sẽ khiến họ mang tội rất nặng nên Phật chỉ im lặng để mọi người không mắc phải tội ấy. Đó là sự tế nhị của bậc ánh. Không phải các bậc ánh biết điều gì cũng nói cho ta nghe. Các vị lên tiếng hay không đều rất cẩn thận.
Phật kể về nhân quả của hai con quỷ mà ngài Mục Kiền Liên thấy được. Vào thời Đức Phật Ca Diếp, có một kẻ chuyên ăn cắp vật thực được cúng dường của Phật và chúng Tăng. Do ác nghiệp này, y bị đọa xuống địa ngục, mãn kiếp địa ngục trở lên cõi trần này cũng không được làm người mà phải mang hình thù của một con quạ xấu xí, chịu sâu bọ rút rỉa da thịt đau đớn ngày đêm không dứt.
Còn con quỷ bị đọa trong thân hình con rắn là vì nhân quả sau:
Vào đời xưa có một vị Độc Giác Phật sống nơi một am tranh đơn sơ bên bờ sông. Đạo đức của ngài lan tỏa khắp vùng. Phía sau am tranh của vị Độc Giác Phật là cánh ruộng lớn của một chủ nông, đất đai của ông trải rộng mênh mông dọc hai bên bờ sông. Nhiều người đến lễ bái vị Độc Giác Phật đã không cẩn thận giẫm hư mảnh ruộng của ông. Thay vì bước trên bờ ruộng được đắp sẵn, họ lại giẫm cả lên lúa. Nhất là những khi dân chúng nườm nượp kéo đến thăm viếng hoặc nghe pháp, cánh đồng của ông lại bị giẫm đạp không ít.
Người nông dân có đặc điểm là tiếc từng cây lúa mình khó nhọc cực khổ trồng nên. Ông chủ nông này cũng không ngoại lệ. Cả gia đình ông thay nhau ra canh ruộng, ngăn không cho mọi người đi ẩu, giẫm vào ruộng lúa của mình. Lúc có ông hay vợ con đến cự nự người ta cố gắng ép lên bờ mà đi. Nhưng lúc không có ông họ lại đổ ào xuống ruộng để đến am tranh cho nhanh. Ông giận tím người, cho rằng chính vị thầy tu kia đã gián tiếp hại mình. Nhân lúc ngài đi khất thực, ông đã đến đốt cháy cả am tranh. Nhận thấy sự phiền lòng trong tâm của ông chủ nông, vị Độc Giác Phật lặng lẽ đi qua vùng khác. Dân làng thấy vậy tức giận đến nỗi xúm lại đánh chết ông chủ nông. Vì ác nghiệp nặng nề này, khi vừa qua đời, ông lập tức phải chịu khổ báo nơi cõi địa ngục. Thoát kiếp địa ngục, ông mang hình thù một con rắn to lớn bị lửa thiêu cháy cho xứng với ác nghiệp năm xưa.
Cõi siêu hình tồn tại song song với cõi người
Câu chuyện này cho chúng ta vài suy nghĩ. Trong ba cõi sáu đường Đức Phật đã phân tích có một cõi gọi là ngạ quỷ (nghĩa là quỷ đói). Thông thường, khi nói đến người chết chúng ta hay dùng từ “ma” hay “quỷ” với hàm ý sợ hãi và ghét bỏ. Nếu ma dễ thương thì có lẽ chẳng ai sợ, nhưng vì ma có gì đó hơi khó ưa nên con người mới sợ. Tuy nhiên, thật sự không phải tất cả họ đều đáng ghét, đáng sợ, chỉ có điều vì không trông thấy nên ta hay sợ. Tại sao ta sợ ma? Bởi ta không thấy được ma.
Ví dụ nghe nói căn nhà kia có ma, mới đầu ta cũng chưa để ý lắm, nhưng vừa bước lên tầng trên thì tự nhiên nghe tiếng bước chân thình thịch sau lưng mình, quay lại không thấy ai. Hoặc ta đang nằm nghỉ trong phòng thì nghe tiếng chân giẫm ngoài cửa, mở cửa ra chẳng thấy người nào. Hay ta đang ở nhà trước thì dưới bếp chén đũa cứ khua xổn xoảng, xuống kiểm tra cũng không phát hiện gì lạ. Những hiện tượng này khiến ta rờn rợn. Do không thấy, không biết nên ta mới sợ hãi. Còn nếu đã biết rõ, đã thấy rõ, thì có lẽ ta không hoang mang nữa.
Chúng ta hay có suy nghĩ là người âm tạo ra những hiện tượng lạ bởi họ muốn dọa mình. Sự thật không phải vậy. Chính hiểu lầm này đã làm cho ta tạo tội rất nhiều.
Thế giới ma quỷ là thế giới tồn tại song song với thế giới của con người. Như trong một pháp hội, không phải chỉ có mấy chục hay vài trăm con người, mà còn có những vong linh cũng tập trung lại nghe pháp. Vì mắt ta không thấy họ và đôi khi giữa hai thế giới có sự tương quan không rõ ràng nên ta cho rằng không có thế giới đó. Thực chất họ có biết ta nhưng ta không biết họ.
Có người sẽ thắc mắc là đôi lúc đi vào nghĩa địa họ thấy rợn người, hoặc khi nằm ngủ bị ma đè, vậy giữa cõi âm và cõi này phải có tương tác. Nguyên nhân là thế này. Chẳng hạn ta đang ngồi nghe pháp và có một số người khuất mặt cũng ngồi nghe, nhưng họ không muốn cho ta biết về họ, nên ta hoàn toàn không cảm nhận được gì. Chỉ khi nào họ có tác ý thì ta mới nhận ra. Ví dụ, ta đi qua khúc đường vắng có cây da xà và vong linh ở trên cây muốn trêu chọc, nhắc nhở hay xin ăn nên họ tìm cách động vào người ta. Lúc đó ta sẽ cảm nhận một luồng điện lành lạnh chạy dọc cơ thể mình mặc dù thời tiết rất bình thường. Tức là, nếu họ tác ý muốn ta biết về sự hiện diện của họ, thì ta sẽ nhận ra ngay. Hoặc đi vào một nghĩa địa, một ngôi nhà hoang đã lâu không ai ở, ta cũng thấy như có luồng điện rờn rợn trên da thịt. Sự tương tác này là do những người âm đã tìm cách xúc chạm để báo cho ta điều gì đó.
Một trường hợp khác: Bên dưới một mảnh đất có nấm mồ lâu năm, hài cốt còn nguyên, một gia đình không biết đã cất nhà lên trên. Vong linh ở đó thì chưa đầu thai và rất đói nên cực kỳ bứt rứt khổ sở và cũng muốn chứng tỏ sự hiện diện của họ cho người sống biết. Đôi khi họ tác động vào tâm những người đang sống bên trên, làm trong nhà cứ xào xáo với nhau mà không có lý do rõ ràng. Đôi lúc người trong nhà cũng thắc mắc sao lúc này mình nóng tính quá, gia đình cứ gây gổ với nhau mãi, đâu biết sự thật là vì người âm muốn thông báo sự hiện diện của họ. Vì người sống không nghe được nên họ phải làm đủ trò, đủ cách.
Ở cõi này, muốn xúi giục mọi người cự cãi với nhau, chúng ta phải kích động, khích bác, ly gián... Còn người âm thì không cần làm vậy, họ có cách của riêng mình. Họ truyền tư tưởng vào tâm làm cho người sống không kiểm soát được hành vi, lời nói của mình khiến tự nhiên nổi khùng lên rồi nói bậy nói bạ. Đó chỉ mới là tác động, chưa phải nhập. Còn có những trường hợp họ nhập vào, chiếm lấy thân xác và làm chủ tâm hồn của người sống. Lúc đó ta thấy hình hài vẫn là một con người sống, nhưng lời nói đã là của người âm. Hiện tượng này gọi là bị hồn ma nhập.
Hiện tượng này cũng có hai trường hợp: Trường hợp thứ nhất là chủ thể mất ý thức không hay biết gì nữa, như rơi vào một cơn mê, đến khi vong linh xuất ra khỏi xác rồi mới bắt đầu có ý thức trở lại. Trường hợp thứ hai là chủ thể vẫn có ý thức nhưng không cưỡng lại được - miệng cứ nói lung tung, tay chân múa may như bị ai sai bảo... dù vẫn nhận biết nhưng không còn tự chủ nữa. Đó là hai trường hợp bị vong linh nhập và cũng là sự tương tác giữa thế giới cõi âm với thế giới của người sống.
Những chúng sinh bị đọa trong cõi siêu hình
Con quỷ được nói đến trong truyện tích Pháp Cú này là một dạng quỷ bị đọa, thân hình to lớn gớm ghiếc, phải chịu nhiều đau khổ và cũng không còn thế lực nên không phá ai được nữa, khác với khái niệm ma quỷ chúng ta thường biết.
Thế giới ma quỷ tương đối phức tạp, không phải hễ chúng sinh chết đi đều được đầu thai ngay mà thường phải trải qua một giai đoạn nào đó. ông thường sau khi chết có hai hạng người được đi ngay: thứ nhất là người phạm tội quá nặng phải lập tức xuống địa ngục, thứ hai là người tạo phước quá nhiều nên vừa bỏ thân đã được chư iên đón lên cõi trời. Ngoài hai hạng này, chúng sinh thường không có chỗ đi ngay, phải luẩn quẩn ở cõi này thêm một thời gian nữa. Sau đó, ai nghiệp nhẹ hoặc có duyên đầu thai sớm sẽ được trở lại làm người; ai nặng nghiệp nhưng chưa đến nỗi phải xuống địa ngục thì có khi bị đọa làm súc sinh như chó, lợn, gà...
Những người nghiệp nặng, sau khi thần thức thoát ra khỏi thân xác thì trở thành các vong linh yếu ớt, đói kém, không có gì để ăn, không còn thế lực, bị cô hồn các đảng đến đánh, phá, ăn hiếp, đày đọa khổ sở. Họ vừa chạy đầu này đầu kia để kiếm ăn, vừa chạy trốn cô hồn các đảng đánh đập hà hiếp. Lúc đó, họ cực kỳ thèm khát trở lại cuộc sống trần gian. Tâm thèm khát ấy mạnh đến nỗi đánh lừa họ.
Thấy bụng một con lợn bắt đầu hình thành bào thai, họ chui tọt vào nấp trong đó vì nghĩ rằng ở đó sẽ được yên thân, lúc ra đời cũng được cho ăn, đỡ hơn trong cõi ma vừa đói vừa bị ăn hiếp. Họ đọa thành heo và tiếp tục một kiếp sống đầy đau khổ trong thân cầm thú.
Những vong linh bị đọa làm chó, làm bò hay các loài thú khác... đều rơi vào tâm trạng như thế. Sau khi chết, chúng ta không có chỗ đầu thai liền, loài thú cũng vậy. Ví dụ một con chó vừa chết, người chủ thương xót đem đi chôn, đâu biết rằng nó vẫn quấn quýt theo chân mình. Nó ngơ ngác không hiểu sao chủ không còn thương yêu vuốt ve, không cho nó ăn nữa. Nó sủa không ai nghe, nó khều không ai biết, rồi người chủ lặng lẽ mua con chó khác về nuôi, không biết gì hết.
Trong trần gian này có người, có chó, có dê, có cừu... thì trong cõi âm cũng như thế, cũng có linh hồn của các con vật, những đàn chó, dê, cừu... ấy đi lang thang không được ai cho ăn, vô cùng khổ sở. Con lợn, con gà, con chim, con mèo... chết đi đều như vậy cả. Sống mà không có phước thật là đáng thương. Chúng ta biết đạo sớm ngày nào là hạnh phúc ngày đó, bởi khi đã hiểu đạo ta sẽ biết làm điều phúc, tránh điều tội, bớt tham lam ích kỷ ác độc, biết san sẻ, thương yêu... nhờ vậy mà ta tích lũy được nhiều phước lành.
Chỉ có phước mới giúp ta bớt đau khổ khi đi trong luân hồi. Còn một khi đã kém phước thì dù làm người cũng không còn giá trị, bị người khác xem thường; sang cõi kia cũng phải vất va vất vưởng chẳng ai ngó ngàng, không được ăn mặc tử tế, phải lang thang đói khổ. Sau này được đầu thai lại cũng chưa biết mình sẽ trôi dạt về đâu.
Chúng ta theo Phật tu hành, chưa nói đến mục tiêu giải thoát cao siêu, chỉ cầu làm sao tích lũy được thật nhiều công đức cũng là một điều an vui, là một hành trang, vốn liếng cho mình mang theo suốt đời này và những đời sau. Đó cũng là cái may mắn khi chúng ta gặp được Phật Pháp. Đáng thương nhất là những người không hiểu đạo, cứ tự tung tự tác gây tạo bao nhiêu tội lỗi thì sau này quả báo khổ đau là không thể tránh khỏi.
Sự tương tác qua lại giữa hai cõi sống - chết
Chúng sinh sau khi chết không thay đổi hình dạng ngay lập tức mà đều tồn tại ở dạng cũ thêm một thời gian nữa và thường có xu hướng ở lại nơi mình đang sống, không đi xa. Chẳng hạn, một lãnh tụ kiệt xuất sau khi qua đời sẽ vẫn ngự trị ở nơi mình được thờ để tiếp tục điều hành đất nước. Mặc dù quyền lực không còn được như lúc sống nhưng vị ấy vẫn tìm cách tác động, can thiệp, thông báo, xử lý... để giữ gìn non sông bờ cõi.
Chúng tôi được nghe câu chuyện trước đây có lần miền Trung bị trận lụt rất lớn, lúc đó phương tiện cứu hộ thiếu thốn, nên đa phần người dân phải leo lên mái nhà ngồi chờ, phía dưới là nước ngập lênh láng đến gần mái nhà. Nếu may mắn có xuồng sẵn trong nhà thì người ta cũng có thể di chuyển được, nhưng vì là vùng đồng bằng, rất hiếm khi phải dùng đến xuồng, cơn lũ lại ập xuống bất ngờ nên hầu như chẳng ai có sẵn xuồng hay ghe cả. Sau trận lũ, cả một vùng mênh mông chìm trong biển nước.
Có gia đình nọ đang ngồi trên mái nhà thì từ đâu một xác chết chầm chậm trôi đến. Mặc kệ dòng nước chảy theo hướng nào, cái xác cứ nhằm hướng căn nhà của gia đình này mà trôi tới. Người nhà sợ hãi dùng cây đẩy ra, nhưng vừa dạt ra một chút thì nó lại tấp vào. Họ vẫn cố đẩy cái xác ra dòng nước nhưng cứ xuôi theo dòng một lúc rồi cũng quay lại nhà này. Cứ như vậy đến ba lần. Người trong nhà quyết tâm đẩy một lần nữa thì xác chết mới trôi đi và tìm một căn nhà khác để dạt vào.
Sau cơn lụt, gia đình kia trở lại cuộc sống bình thường, không bao lâu thì tai họa ập tới. Hết người này chết đến người kia bệnh, nợ nần, cháy nhà rồi tiêu tan tất cả. Người ta truyền tai nhau câu chuyện và cho rằng chính vì gia đình kia từ chối xác chết nên mới bị báo thù như thế. Hiện tượng này cũng chứng tỏ rằng người chết không phải là tan biến. Họ vẫn còn thương tiếc cái xác của mình, sợ xác trôi ra biển sẽ bị cá ăn mất. Họ cũng có thân phận, có lòng tự trọng và danh dự nên muốn ai đó giữ xác lại giùm, đến khi nước rút thì chôn cất đàng hoàng giúp họ, sau đó họ sẽ đền ơn. Có lẽ họ cũng đủ lực để giúp cho gia đình người kia phát triển, được buôn may bán đắt. Tiếc là gia đình kia không hiểu điều này, ba lần đẩy cái xác đi nên mới bị người này oán thù rồi quấy phá lại.
Đó là sự tương tác giữa người sống và người chết. Khi muốn phá người cõi này người cõi âm vẫn có thể làm được. Đặc biệt là những người lúc sống có quyền thế, có phước, sau khi chết họ vẫn là những vong linh có thế lực. Đừng nghĩ rằng chết là hết.
Một số vong linh cũng biết đền ơn. Ví dụ, họ âm thầm giúp đỡ người hằng ngày cúng thí thực cho mình ăn, hoặc phù hộ cho ân nhân đã chôn cất họ tử tế. Mấy mươi năm trước có một phụ nữ bán bánh bèo, giữa đường tình cờ gặp xác chết của một đứa bé vô thừa nhận chẳng biết từ đâu đến, bà động lòng thương xót quyết định làm một nấm mồ chôn cất nó ngay trên đường đèo. Không ngờ từ đó quán của bà tự nhiên đắt khách lên. Phía đối diện cũng có quán bánh bèo khác, mà người Huế nấu bánh bèo thì ngon như nhau, nhưng chỉ mỗi quán bà bán chạy. Bên kia thắc mắc chẳng biết tại sao. Có lẽ vong hồn đứa bé đã theo phù hộ, ai định tới ăn bánh bèo đều được nó bí mật chỉ sang quán của bà.
Nơi cõi người này, mỗi lần đi gần đến các quán ăn chúng ta hay thấy có người ngoắc ngoắc xe lại, ta tưởng chuyện gì, đến gần rồi mới biết thì ra là “cò cơm”. ằng bé trong câu chuyện này chắc cũng là “cò bánh bèo” giúp cho người phụ nữ kia. Chúng ta thấy người chết cũng biết oán thù, biết đền ơn. Dù họ đã chết chúng ta cũng không nên coi thường, bởi họ luôn xem cái xác của họ như nhân phẩm, như giá trị cần được tôn trọng. Nếu ta vô tình xúc phạm, họ cũng sẽ mang lòng oán thù. Ngược lại, nếu ta kính trọng, cúng kiếng đầy đủ, họ cũng mang lòng biết ơn và tìm cách trả ơn lại.
Các chùa hay có tục cúng thí thực mỗi chiều cũng vì lý do này. Tuy nhiên, trong chùa cúng không được bao nhiêu, mà người cúng chưa chắc đã hiểu hết sự quan trọng của việc cúng thí thực nên đôi khi tâm còn hời hợt. Người cúng hời hợt thì hương linh ăn không no được, lạ như vậy. Ví dụ, buổi chiều chú tiểu ra gõ cốc cốc keng keng, miệng lầm rầm đọc tụng mà đầu óc nghĩ lung tung, chỉ mong cúng nhanh để chạy vào chơi... thì hôm đó các hương linh trong chùa ăn không no, chưa nói đến vong linh bên ngoài. Người chết lệ thuộc rất nhiều vào tâm người sống là vậy. Làm người sống là một vinh dự, cũng là cái phước. Chết rồi tự nhiên ta không làm được nhiều việc lắm.
Hiểu điều này rồi các Phật tử nên tranh thủ cúng thí thực mỗi ngày nơi cổng nhà mình và mời những vong linh quanh đó về ăn. Sự thực là ngoài đường có rất nhiều vong linh vất va vất vưởng đói khổ. Mỗi lần cúng như thế chúng ta sẽ tụng một bài kinh cho họ nghe để khuyên họ tu hành. ời gian đầu chúng ta sẽ thấy một vài hiện tượng khó chịu do một số vong linh tâm chưa thuần, hay nghịch ngợm, sau khi ăn họ lại quậy phá một chút. Họ sẽ khiến trong nhà xuất hiện vài hiện tượng lạ, ví dụ như nghe có tiếng kêu ngoài sân, tiếng bát đũa khua loảng xoảng...
Chúng ta cứ kiên nhẫn cúng vài tháng như vậy. Một thời gian sau, nhờ mỗi chiều đến ăn cơm đều được nghe lời kinh nên tâm hồn họ sẽ dần thuần hòa, biết tu hành. Họ sẽ âm thầm giữ gìn cho gia đình ta làm ăn thuận lợi, ít bị trộm cắp hoặc bị ai đó quấy phá... Lúc sống là vậy, đến lúc chúng ta qua đời, nếu chưa đủ phước lên cõi trời thì họ sẽ đến bảo vệ ta, không để các vong linh khác đến hà hiếp. Do lúc sống ta đã cúng cho họ ăn nên từ lâu họ đã xem ta như ân nhân, bằng hữu của họ. Khi ta qua cõi giới bên kia họ sẽ lập tức theo bảo vệ, nếu không ta rất dễ bị bắt nạt.
Chúng ta từng nghe câu “ma cũ ăn hiếp ma mới” và cứ tưởng câu này ám chỉ chuyện trong cơ quan hay sở làm, những người làm việc lâu năm thường hay ăn hiếp người mới vào hay trong tù phạm nhân cũ thường hay hiếp đáp bạn tù mới đến. Sự thực câu “ma cũ ăn hiếp ma mới” lại hoàn toàn mang nghĩa đen - nói về việc hay xảy ra trong cõi chết: những vong linh cũ thường tấn công, đánh đập các vong linh mới. Nếu lúc sống ta biết tu hành và cúng thí thực, dù chưa đủ phước lên cõi trời, sau khi bỏ xác thân này, ta cũng được nhiều người trong thế giới vô hình đến bảo vệ, hộ tống. Đó cũng là một hạnh phúc.
Thân hình của chúng sinh trong cõi vô hình
Trong kinh Phật hay kể về những loài quỷ mang hình hài súc sinh và phải chịu nhiều hình phạt đau đớn. Sau Phật, cũng xuất hiện những câu chuyện tương tự như chuyện về người vợ của vua Lương Võ Đế bên Trung Hoa. Bà tuy có phước làm hoàng hậu nhưng tâm địa hiểm độc, thường tạo ác nghiệp, thậm chí có lần bà đã xúc phạm đến chúng Tăng. Vì những ác nghiệp đó mà sau khi chết bà phải đọa làm rắn. Một lần, vua nằm mộng thấy con rắn tự xưng là hoàng hậu, than thở nhờ vua cúng cho bà. Khi thức dậy, vua liền mời ngài Chí Công đại sư vào kể lại sự tình và nhờ ngài đến cúng cho bà. Ngài nhanh chóng soạn bài Lương Hoàng Sám cho vua và triều thần cúng trong suốt bao nhiêu ngày, để cầu nguyện cho hoàng hậu bị đọa được siêu thoát khỏi kiếp rắn. Câu chuyện được lưu truyền tại Trung Hoa cho đến ngày nay lại rất giống với những chuyện trong kinh Phật.
Chúng ta sẽ đặt vấn đề là tại sao có một số chúng sinh phải đọa thành những loài thú mang hình hài to lớn, gớm ghiếc như thế? Mọi chuyện đều có nhân có quả. Người nào lúc sống có thế lực lớn, bản ngã lớn và làm điều ác cũng lớn thì chết đi sẽ đọa làm loài có hình hài lớn để chịu nhiều đau khổ. Còn người thế lực nhỏ, bản ngã nhỏ, làm điều ác nhỏ thì sau khi chết sẽ đọa làm một con ma nhỏ nhỏ.
Mặt khác, người nào lúc sống có thế lực nhỏ, bản ngã nhỏ, làm điều phước nhỏ thì sau này được làm ông thần nho nhỏ. Còn người thế lực lớn nhưng bản ngã lại nhỏ, gây tạo được những công đức rất lớn thì về sau sẽ được làm các vị iên tử thân hình vô cùng cao lớn. Nếu so với các vị thì loài người thật vô cùng nhỏ bé.
Có câu chuyện được ghi lại trong kinh như sau: Một lần ngài Mục Kiền Liên dùng thần thông bay đến một cõi Phật, nơi đó các vị Bồ tát đều cực kỳ cao lớn và ngài chỉ bé bằng ngón tay của các vị. Ngài bay đến đáp trên cái bát của một tỳ kheo làm vị đó ngạc nhiên: “Sao có con gì bay đến đây?”. Đức Phật trên cõi đó ôn tồn: “Này Mục Kiền Liên, hãy hiện ra thân hình bằng với chúng sinh ở đây”. Ngài liền hiện thân cho bằng với các tỳ kheo ấy. ật sự trong vũ trụ tồn tại nhiều cõi nước và trong đó có những cõi nước mà chúng sinh mang thân tướng rất phi thường.
Chúng tôi từng có thời gian tá túc trong một ngôi chùa đất đai rộng mênh mông. Vào thời sau giải phóng, cảnh vật còn hoang sơ, cây rừng rậm rạp. Có vị thầy kể lại với chúng tôi rằng: một buổi chiều tối ông đi vào phía sau chánh điện, đến lúc quay ra lại bên ngoài thì chợt nhìn lên trông thấy một vị thần to bằng cả cây cổ thụ lớn, toàn thân chỉ một màu đen. Ông sợ hãi đâm đầu chạy một mạch. Có lẽ đó là một vị hộ pháp giữ chùa, do lúc sống là người có thế lực lớn nên sang cõi bên kia cũng được thân tướng uy nghi.
Nóng giận khiến ta tạo nghiệp không ngừng
Trở lại truyện tích Pháp Cú. Câu chuyện của người chủ nông cho chúng ta vài đạo lý để cảnh giác với chính mình. Đầu tiên là ông giận vì mọi người giẫm lên ruộng lúa mà ông cất công vun trồng, đó cũng là chuyện thường tình. Chừng nào thành ánh mới hết giận, còn phàm phu bình thường ai cũng khó chịu, bực bội khi gặp chuyện như thế. Tuy nhiên, ông đã trả đũa việc đó bằng cách nào? Đốt luôn nhà của vị Độc Giác Phật.
Tức là thiệt hại của ông rất nhẹ nhưng cái trả đũa lại rất nặng. Tâm lý, hành vi này rất bình thường, hầu hết chúng ta đều mắc phải. Khi bị xúc phạm hay chỉ bị những tổn thất nhỏ, nhưng nếu giận lên rồi ta sẽ trả đũa bằng cách gây ra thiệt hại rất lớn cho người kia. Ví dụ bị mắng: “Mày là đồ chó” có hại nhiều không? Nếu ta xem như không thì chuyện này chẳng đáng gì, nhưng thường thì ta sẽ suy nghĩ một hồi rồi thấy mình tổn hại ghê lắm và giận sôi lên. Mà một khi đã giận thì ta làm gì? Liệu ta có mắng lại đúng câu đó không? Không bao giờ. Chúng ta sẽ không mắng lại một câu y hệt cho huề, mà sẽ lấy gậy đánh người ta. Nếu gặp tay xã hội đen thì có khi còn cầm dao đâm kẻ kia luôn. Tức là ta bị tổn hại rất nhỏ nhưng cái nóng giận đã khuếch đại hậu quả lên, khiến ta trả đũa lại bằng hành vi rất hung tợn.
Trong kinh của một tôn giáo có đoạn làm chúng tôi ngạc nhiên mãi:“Các ngươi không được giết người, trừ trường hợp nó đánh ngươi”. Vế đầu nghe cũng hay, nhưng đến vế sau thì chỉ biết lắc đầu. Chúng ta tạo nghiệp cũng vì thế - thiệt thòi không đáng gì nhưng ta lại tìm cách trả thù rất nặng nề, gây ra tội lỗi chồng chất. Đó là lý do tại sao Phật dạy chúng sinh đừng giận. Suốt cuộc đời này luôn có người chọc cho ta giận, ở ngoài đường hay trong chùa, ở đâu cũng có. Không biết trên cõi trời thế nào, còn ở dưới trần gian này thì đi đến đâu cũng có người chọc ta giận. Hàng xóm, đồng nghiệp làm ta bực bội, lái xe trên đường lỡ đụng một chút cũng khiến ta giận... Nên nếu định nghĩa một chữ chính xác thì cõi đời quả thực là cõi chọc cho người ta giận.
Như vậy để không tạo nghiệp thì tốt nhất là đừng giận, vì hễ còn giận thì chắn chắn sẽ tìm cách trả đũa. Mà cái ta trả đũa luôn lớn hơn cái mình thiệt thòi. Giống như người chủ nông, chỉ vì đám ruộng bị người ta giẫm đạp mà ông đốt luôn am tranh của vị Độc Giác Phật, và quả báo thật là thê thảm. Trong cuộc sống này cũng vậy, nếu không kiềm chế được cơn giận, ta sẽ không lường hết được quả báo do hành động của mình gây ra. Có khi chỉ vài lời mắng nhiếc thôi cũng đủ khiến ta trả quả rất mỏi mệt. Ví dụ, nếu mắng ai là chó thì chắc chắn một kiếp nào đó ta sẽ đọa làm chó, mắng ai là điếm thì chắc chắn có kiếp ta buộc phải rơi vào cảnh buôn phấn bán hoa. Như trong Truyện Kiều của tác giả Nguyễn Du, chúng ta được thấy hình ảnh một úy Kiều sắc sảo về trí tuệ, mặn mà về tâm hồn, là một người tài sắc vẹn toàn, xuất thân trong gia đình nề nếp gia phong. Nhưng rồi lại phải lênh đênh trong chốn lầu xanh, dù cho lý do là gì, nhưng nguồn gốc sâu xa vẫn là do nghiệp chi phối. Nên ở đoạn cuối, nhà thơ đã viết:

“Bắt phong trần phải phong trần
Cho thanh cao mới được phần thanh cao”.
Tương tự, quý thầy cô được phước xuất gia cũng là “cho thanh cao mới được phần thanh cao”, tức là người này đã có căn tu từ nhiều kiếp rồi. Ngoài đời họ có thể vấp ngã, có thể phạm sai lầm, có thể rơi vào cảnh khốn cùng khổ sở nhưng rồi họ sẽ vào chùa tu hành đàng hoàng. Bởi họ đã gieo nhân xuất gia, không thể sống đời sống thế tục được nữa.
Ông chủ nông vì giận dữ mà đã đốt cháy am tranh của một vị A la hán rồi chịu quả báo thê thảm. Còn thời nay, chúng ta không có am tranh để đốt nữa, nhưng lại có một thứ rất dễ đốt là uy tín. Trên thực tế, chúng ta thấy có không ít đệ tử do giận lẫy, tự ái đã đốt luôn uy tín của thầy mình bằng cách quay ngược lại nói xấu thầy. Ví dụ, bị thầy rầy la, người đệ tử một mực không chịu biết lỗi, trái lại còn tự ái, giận dỗi rồi quay lại nói xấu thầy. Hoặc vì ganh tỵ, tham vọng hay mưu đồ cá nhân ngấm ngầm nhưng không tự nhìn thấy lỗi, không biết tỉnh ngộ nên người đệ tử kết tội thầy mình sai, khẳng định thầy ngu, thậm chí kêu gọi nhiều người cùng chống lại thầy. Đó là người đốt uy tín của thầy mình. Chưa biết người đó sẽ đọa thế nào nhưng quả báo chắc chắn cũng không đơn giản.
Quả báo cho kẻ xúc phạm bậc Thánh
(72) Là một bất hạnh lớn
Quyền lực cho kẻ ngu
Phước lành tiêu tan hết
Còn bị quả vỡ đầu.
Phật nói bài kệ Pháp Cú này cũng từ chuyện ngài Mục Kiền Liên nhìn thấy một con quỷ. Ngài Mục Kiền Liên là vị đại A la hán thần thông siêu phàm, ngài cũng rất hay nhìn thấy cõi âm. ời nay, chúng ta thấy những nhà ngoại cảm tiếp xúc được với người cõi âm, tuy nhiên với năng lực quảng đại của một vị A la hán, ngài Mục Kiền Liên có thể thấy nhiều điều lạ lùng hơn. Lần này, ngài trông thấy một con quỷ khổng lồ mang hình hài con người nhưng la hét không ngơi, vì giữa hư không cứ hiện ra nhiều cái búa đập thẳng vào đầu nó. Đôi khi có một nhát búa đập quá mạnh khiến đầu nó vỡ tan, thì từ nơi thân nó lại mọc lên cái đầu khác để tiếp tục bị búa đập và nó cứ không ngừng kêu gào thống thiết.
Ngài đã thuật lại cho chúng Tăng nghe, nhân đây Đức Phật cũng kể về nhân duyên của con quỷ này. Vào đời xưa, nó từng là một thanh niên nghịch ngợm và hiếu thắng. ời đó có một võ sư vô cùng giỏi, ông có tuyệt kỹ công phu mà nói theo Kim Dung là môn “Đàn chỉ thần công”: chỉ cần nắm một viên sỏi trên tay và búng nhẹ là sỏi bay xé gió, bay rất xa, có thể lấy mạng đối thủ. Sức mạnh của nó gần như một viên đạn được bắn bởi khẩu súng hiện đại. Bất cứ vật nào trên tay ông cũng có thể biến thành vũ khí. Vua rất thích, cho ông làm quan theo hầu bảo vệ vua hoặc ra chiến trường lúc có giặc.
Bình thường với lực của ngón tay, dù búng thế nào cũng không làm một viên sỏi xé gió bay xa như một viên đạn được. Người học được môn này bắt buộc phải có nội công. Họ khổ luyện bằng cách nào đó để khi tập trung khí lực vào viên sỏi và ngón tay, búng nhẹ một cái cũng đủ làm viên sỏi xé gió bay đi với một lực phi thường. Hiệu quả này do nội công đem lại, không phải do sức lực cơ bắp. ời nay vẫn có người đạt được tài nghệ như thế. Chẳng hạn họ có thể phóng lá bài cắm phập vào tường. Tường bằng xi măng kiên cố, lá bài bằng những chất liệu nhẹ mỏng manh, nhưng vì được gói nội lực trong đó nên nó cắm ngập được vào tường. Như vậy, môn “đàn chỉ thần công” vẫn chưa thất truyền. Ngày nay một số môn phái vẫn bí mật tập luyện được nhưng họ giữ rất kín, ít ai biết.
Trở lại câu chuyện, người thanh niên kia đã xin được theo hầu vị võ sư để được học tuyệt kỹ công phu đó. Sau nhiều năm theo hầu và lấy lòng thầy, thanh niên kia cuối cùng cũng học được môn đàn chỉ thần công, chỉ cần búng sỏi là có thể tấn công đối thủ. Lúc rời thầy ra đi, hắn được dặn dò: “Ra ngoài con không được lấy ngón nghề này để hại người, chỉ được dùng khi vào rừng săn bắn mà thôi. Mà nếu lỡ có gây sự thì con chỉ được gây với kẻ nào không gia đình, không quyến thuộc, không có thầy tổ, không phải thầy tu... để đừng gây oán thù”. Ý ông là lỡ có hại nhằm kẻ mồ côi thì vẫn an toàn, vì sẽ không bị thân quyến trả đũa, tuyệt đối không được giết nhằm người có gia đình, cũng không được động tới các tu sĩ vì tín đồ sẽ không để yên cho kẻ đã hại thầy của họ.
Nhưng do xấu tính, tinh nghịch, thích thị uy, lại thấy mình có năng lực phi thường nên anh chàng này luôn muốn làm cho thiên hạ phải sợ hãi. Anh thường lấy ngón nghề của mình hù dọa mọi người, mà búng rất chính xác. Nhiều khi búng xẹt qua vai làm rách áo, hoặc khi thì búng gãy mất cái muỗng mà người ta đang xúc cơm ăn. Trong những lần tranh giành lãnh địa với các băng nhóm khác, anh cũng từng búng sỏi giết người. Nhiều năm săn bắn và quấy phá mọi người cũng dần tích lũy thành ác nghiệp. Giọt nước cuối cùng làm tràn ly là ngày anh xúc phạm đến một vị Độc Giác Phật.
Ngày xưa, võ sư đã căn dặn hắn rằng đừng bao giờ động đến một người xuất gia, bởi người xuất gia có nhiều tín đồ bảo vệ, nếu làm tổn hại vị đó thì sẽ bị các tín đồ đánh chết, nhưng lúc đó vì bản ngã cao ngất nên hắn tin rằng với tài nghệ này thì chẳng ai động được đến mình. Nhìn vị Độc Giác Phật được nhiều người lễ lạy cung kính, hắn thấy “rất ngứa mắt”. Ngứa mắt nghĩa là gì? Ví dụ, thấy ai mặc bộ đồ đẹp, ta lườm nguýt: “Ngứa mắt thật”, hoặc nhìn cặp vợ chồng mới cưới đèo nhau trên đường, ta đay nghiến: “Thấy hai đứa kia đi mà ngứa mắt”, nghĩa là thấy mà phát ghét, tâm lý này xuất phát từ lòng ganh tỵ.
Cũng vậy, thoáng thấy vị Độc Giác Phật ôm bình bát đi khoan thai giữa đời và được chúng sinh đến lễ lạy cúng dường, hắn thấy ngứa mắt, nổi máu du côn lên rồi âm thầm đi theo. Đến khúc đường vắng, hắn lén lấy sỏi ra bắn làm vị Độc Giác Phật vỡ đầu. Ngài không mảy may giận ghét, chỉ biết đây là cái nghiệp cuối cùng mình phải trả, nên lặng lẽ tìm một chỗ ngồi kiết già nhập Niết bàn bỏ thân luôn. ường các vị đắc đạo khi nhuốm bệnh sẽ tự tại bỏ thân đi chứ không sống dây dưa chiến đấu với bệnh tật như chúng ta.
Đến khi các cư sĩ phát hiện thầy của họ đã tịch, trên đầu là một vết thủng thì họ biết ngay kẻ nào đã ra tay. Lúc trước ai cũng kiêng dè vì hắn cầm đầu một băng nhóm chuyên gây gổ đầu làng cuối xóm, không ai đánh lại được, nhưng lần này sự phẫn uất của người ta đã lên đến tột độ. Nhân cơ hội có đông người, họ rần rần kéo đi tìm kẻ thù ác. Dĩ nhiên một mình hắn không thể chống lại đông người như thế. Cuối cùng hắn bị đánh một trận thê thảm rồi bỏ mạng. Sau khi chết, hắn đọa vào địa ngục, hết kiếp địa ngục trở lên làm một con quỷ bị những cây búa ảo ảnh từ không trung hiện ra đập vào đầu, chỉ biết ôm đầu rên la. Quả báo này là do nó đã xúc phạm đến đầu của một vị ánh. Mỗi khi bị đánh vỡ đầu, con quỷ lại mọc ra cái đầu khác để tiếp tục bị hành hạ.
Cần có cõi bên kia để trừng phạt tội lỗi của chúng sinh
Từ câu chuyện này, chúng ta thấy có những trường hợp luật pháp thế gian trừng phạt chưa đủ, cần thêm quả báo ở cõi bên kia nữa. Chẳng hạn, một kẻ phạm tội giết người rành rành, nhưng nếu luật sư cãi khéo thì y có thể thoát tội hoặc chỉ chịu hình phạt rất nhẹ, dù tội thật sự nặng hơn rất nhiều. Một số nước cũng đã bỏ án tử hình nên nhiều phạm nhân chỉ chịu án chung thân là cao nhất, trong khi với tội ác mà họ gây ra dù có mang đi bắn 10 lần cũng chưa đủ. Đó là chưa kể đến việc nhiều nơi người tù chung thân sống rất thoải mái, hưởng thụ tiện nghi đầy đủ, rồi không chừng chỉ mười mấy năm sau đã được khoan hồng. Chính vì thế nên ở thế giới bên kia phải có cõi địa ngục hay ngạ quỷ, để trừng phạt tiếp cho hết tội lỗi của chúng sinh.
Nơi cõi người này, nếu một vị quan tòa công minh đưa ra phán quyết thì bản án của ông cũng có ảnh hưởng qua tới cõi chết. Ví dụ, một quan tòa ở Tây Ban Nha từng tuyên phạt mấy chục kẻ gây ra vụ khủng bố ở Madrid, tổng cộng 40.000 năm tù. Dĩ nhiên là nói 40.000 năm nhưng họ sống được vài năm nữa cũng chết, người thì 8 năm, người 10 năm, 15 năm... cộng lại vẫn chưa đủ 40.000 năm (1). Nhưng do vị quan tòa đã tuyên án nên sang cõi kia họ sẽ tiếp tục bị giam giữ, bởi quyền lực của các quan tòa, nhất là những quan tòa công minh, đức độ thì một lời nói của ông quỷ thần cũng phải nghe theo. Ông bà xưa nói “Đức trọng quỷ thần kinh” cũng vì vậy.
Người đức lớn thì đến quỷ thần cũng phải kính phục. Lời nói của họ loài người có thể cãi nhưng quỷ thần luôn vâng lời. Chẳng hạn, một cán bộ lúc làm quan cực kỳ thanh liêm, tuy đã đến tuổi về hưu, không còn quyền chức nữa nhưng cái đức của ông rất lớn. Một lần đến thăm một người bệnh, chữa trị mãi vẫn không khỏi, ông nắm tay an ủi: “Bây giờ thuốc thang cũng đã bó tay, thôi tôi cầu ơn trên gia hộ cho anh bớt bệnh”. Qua ngày hôm sau, bệnh tình của người kia bất ngờ thuyên giảm. Lý do là bởi quỷ thần đã nghe lời ông mà ra tay chữa giúp. Tiếng nói của người có đức thường tác động đến cả quỷ thần như thế.
Chớ xem thường điều ác nhỏ
Nếu cứ làm điều ác nhỏ, sẽ có ngày ta phạm vào điều ác lớn. Ví dụ, nếu ta cho phép đứa bé ăn cắp một quả trứng, thì một ngày nào đó nó sẽ đánh cắp cả một con bò vì đã quen tay. Luôn luôn như vậy. Một khi đã nhúng tay vào điều ác nho nhỏ thì cái ngày bước đến tội ác lớn là không xa.
Trước đây, có một phạm nhân cướp của giết người bị tòa tuyên án tử hình. Sau khi nghe tuyên án, tòa hỏi hắn có thỉnh cầu điều cuối cùng không, hắn xin được ôm mẹ lần cuối và người ta cũng cho phép. Nhưng lúc người mẹ đến, thay vì ôm bà thì hắn lại đột nhiên trở tay giết bà ngay trước tòa. Cả khán phòng chết lặng. Lúc bị truy hỏi nguyên nhân hắn mới cay đắng kể rằng, chính người đàn bà này đã khiến hắn phải đứng trước vành móng ngựa, bị người đời phỉ nhổ. Lúc bé, mỗi lần hắn mang về những vật nho nhỏ đánh cắp từ nhà hàng xóm, bà luôn khen ngợi: “Thằng này khôn!”. Chỉ vậy thôi mà sau này hắn trở thành kẻ cướp. Câu chuyện thật là thấm thía. Cái lỗi lặt vặt tưởng không đáng gì nhưng lại dẫn ta đến tội ác nghiêm trọng về sau.
Người thanh niên trong tích truyện Pháp Cú trên cũng thế. Ban đầu hắn chỉ dùng tài búng sỏi của mình để săn bắn, hù dọa, ăn hiếp thiên hạ một chút, có vẻ không nghiêm trọng lắm. Nhưng cuối cùng đã búng sỏi vào đầu một vị ánh tăng, tức là tạo ác nghiệp cực lớn. Qua đây, chúng ta rút ra bài học: Sống trên đời đừng bao giờ làm việc ác dù rất nhỏ, bởi một khi đã quen tay thì sẽ có ngày ta giẫm chân vào những tội lỗi cực lớn. Lúc đó quả báo thật là thê thảm và kéo dài.
Quyền lực cho kẻ ngu là một bất hạnh lớn ...
Trong bài kệ Pháp Cú, Đức Phật đã nói rằng kẻ xấu có quyền lực, quyền năng hay năng lực lớn là một tai họa. Vì sao vậy? Bởi người có địa vị, của cải, quyền chức, năng lực... thường gây ảnh hưởng lớn vào cộng đồng. Nếu người đó tốt, họ sẽ đem hạnh phúc đến cho nhiều người. Ngược lại, nếu tâm họ xấu, cuộc đời sẽ có thêm rất nhiều đau khổ, chính cái phước nhiều kiếp của họ cũng tiêu tan, về sau còn phải chịu quả báo thảm thương.
Trên thực tế, chúng ta vẫn thấy có những người rất giàu mà ác; hoặc những người nắm quyền chức lớn mà lòng dạ lang sói, hiểm độc, thủ đoạn, mưu hại người, cướp vợ con người ta rồi chiếm đoạt tài sản... không từ một tội ác nào. Họ có quyền lực, có lính tráng, có mưu mô thủ đoạn nên họ đủ điều kiện để mạnh tay tạo ác nghiệp. Hạng người này được gọi là người ngu. Chữ “ngu” trong đạo Phật ám chỉ người ác, người không có đạo đức. Người như thế nắm nhiều quyền lực, tiền bạc, quyền năng là một tai họa cho xã hội.
Ví dụ, một tay trùm xã hội đen hay thủ lĩnh ma a sẽ gieo vào cuộc đời điều gì? ứ nhất là dạy cho thuộc hạ của mình buôn ma túy, mua chuộc cán bộ, trừ khử kẻ nào phản kháng. ứ hai là thổi bùng tư tưởng độc ác vào xã hội, làm nhiều người tin rằng: sống trên đời mạnh được yếu thua, không có công lý, không có lẽ phải, không nhân quả báo ứng, muốn thành công thì phải tàn bạo, thủ đoạn... Đó là một tà kiến nguy hiểm. Ai đã bị tà kiến này nhiễm vào tâm rồi thì dù có chết đi muôn kiếp cũng vẫn còn tư tưởng đó bám chặt trong tâm. Hễ đầu thai lên làm người là cứ muốn dùng cái tàn bạo, thủ đoạn của mình để hà hiếp, chiếm đoạt, nắm lấy cơ hội mà leo lên. Họ cứ tưởng thành công là như thế, đâu biết thực chất đó chỉ là một tà kiến sai lầm.
Ngược lại, một nhà giáo chân chính, có chức vụ trong ngành giáo dục sẽ ươm mầm bao nhiêu tư tưởng đạo đức, nhân bản, làm thay đổi bao nhiêu thế hệ học sinh, khiến chúng trở nên khiêm nhường, lễ phép, đạo đức, yêu nước hơn. Nhờ vậy, văn hóa của cả đất nước được thay đổi. Hoặc một lãnh tụ kiệt xuất cũng thế, họ có thể vực dậy lý tưởng yêu nước, làm tinh thần cao đẹp ấy lan tràn cả trong lòng quần chúng. ế nên, người tốt có khả năng và nắm quyền lực sẽ gây được ảnh hưởng tốt đẹp lớn lao; còn kẻ xấu có quyền hành chỉ gieo rắc điều đau khổ, xấu xa và đẩy xã hội về nơi tăm tối.
Một số võ sư trước khi nhận đệ tử dạy võ thường xem tướng kỹ lưỡng cũng vì lý do này. Võ sư nào cũng muốn có nhiều đệ tử chân truyền vì họ sợ môn võ của mình bị thất truyền, trước khi chết không truyền lại cho ai những tuyệt kỹ công phu của mình cũng là một nỗi đau. Nhưng muốn chọn đệ tử thì trước hết phải chọn cái tâm trước. Một kẻ xấu giỏi võ sẽ đi trộm cướp, giết người... người thầy cũng mang tội lây.
Những võ sư giỏi thường cũng biết xem tướng. Xem tướng là kỹ năng tương đối phức tạp. Có người thấy hiền lành nhưng lại cộc cằn, cứ im ỉm ít nói nhưng lúc nổi sân lên thì vô cùng hung bạo, có khi trở thành kẻ sát nhân. Có người tính tình nhu thuận nhưng lại cực kỳ nhu nhược, dễ nghe theo lời xúi giục của kẻ xấu. ậm chí có người mang tướng là từ nhỏ đến năm 30 tuổi luôn bị người ta bắt nạt, hà hiếp. Trong giai đoạn đó nếu có võ anh này sẽ làm bậy, thậm chí vì phẫn uất mà sẽ giết người. Người thầy phải đợi cho qua khỏi 30 tuổi mới bắt đầu dạy võ cho anh được. Khi ấy cảnh khổ đã qua, anh sẽ sử dụng võ thuật hợp lý hơn. Nghĩa là ông thầy phải xem tướng trên nhiều phương diện, nhiều khía cạnh, vì lo sợ năng lực rơi vào tay kẻ xấu sẽ đem đến cái họa khôn lường.
Cũng vì hiểu được điều này nên một số vị vua thời xưa đã chọn truyền giao quyền lực lại cho người có tài đức (truyền hiền), không truyền lại cho con mình (truyền tử). Ngày xưa, vua Nghiêu trước khi mất đã từ chối cho con mình nối ngôi mà chuyển giao quyền lực cho vua uấn. Câu chuyện này hay được đời sau nhắc đến như tấm gương muôn đời cho vua chúa, tuy nhiên, trên thực tế rất ít bậc quân vương học được bài học này. Một phần là do tập quán xã hội quy định nếu vua băng hà thì người con vua, nhất là con trưởng sẽ được làm vua, không cần xem xét đến việc người đó có đủ tài đức hay không. Đây cũng là một sơ hở lớn của chế độ quân chủ, “con vua thì lại làm vua”, trong khi đất nước cần người hiền tài, tức là vừa có tài năng lớn, vừa cực kỳ đạo đức lãnh đạo.
Tại sao đời vua Nghiêu vua uấn và một số lãnh đạo kiệt xuất đi ngược truyền thống để truyền hiền, không truyền tử? Bởi họ biết rằng quyền lực nằm trong tay kẻ xấu là đại họa cho đất nước.
Vấn đề lý lịch cũng vậy. Lý lịch của một người chỉ cho ta vài căn cứ tạm thời để tìm hiểu về một con người, bởi con người thường chịu ảnh hưởng từ gia đình, nhưng đó không phải là tất cả. Có khi con của một gia đình có thế lực vẫn hư hỏng và bán nước, không có gì bảo đảm cả. Trái lại, cũng có những người từng đứng trong hàng ngũ kẻ địch lại hồi tâm yêu nước rồi phụng sự đất nước rất thật lòng. Lý lịch chỉ là sự tham khảo tương đối, điều quan trọng vẫn chính là con người, người đó có xứng đáng để xã hội trao quyền lực hay không.
Tiền bạc vào tay kẻ xấu cũng dễ thành tai họa. Trong xã hội, ai giỏi đầu tư thì bỏ tiền ra kinh doanh, làm giàu. Luật pháp không những không cấm mà còn khuyến khích người ta làm giàu. Hàng năm các doanh nhân tiêu biểu đều được vinh danh là vì thế. Luật pháp không bàn đến khía cạnh đạo đức, mà chỉ tạo điều kiện cho mọi người phát triển và bảo vệ tài sản cho người dân. Tuy nhiên, những người sáng suốt ở trên cao hoặc các bậc ánh luôn dè dặt lo ngại những người giàu mà không có đạo đức. Giàu mà không yêu nước, giàu mà tham lam hiểm ác thì một lúc nào đó cũng dùng đồng tiền khuynh loát xã hội, mua chuộc, lôi kéo thế lực, thậm chí làm lũng đoạn cả chính quyền. Cái giàu có của họ chính là mối họa khôn lường.
Trong xã hội hiện đại, rất nhiều người đề cao việc cai trị quốc gia bằng luật pháp. Họ ca ngợi một Nhà nước pháp trị: bất kể đảng phái nào, cứ căn theo luật mà xử lý, ai không theo luật thì bị phạt... Trên chừng mức nào đó, người công dân phải tuân thủ pháp luật, thượng tôn pháp luật. Nhưng luật pháp không phải là chân lý tuyệt đối cuối cùng. Vẫn còn rất nhiều kẽ hở trong đó. Hơn nữa, ngoài luật pháp, còn rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến hạnh phúc, tâm hồn, đời sống của con người. Ví dụ, theo luật pháp ai có tài, ai đóng thuế đầy đủ thì cứ làm giàu, nhưng ở khía cạnh đạo đức, nhân quả, đạo lý, chúng ta rất lo sợ những người giàu mà ác.
ời xưa có những người giàu có, tài sản rất lớn, thường bóc lột người làm công... nhưng họ vẫn được luật pháp bảo vệ. Bao nhiêu người phải làm việc quần quật cả ngày mà cứ nghèo khổ khốn cùng, còn người chủ thì ngày càng giàu có, tiền bạc của cải chất đống trong kho. Luật pháp không can thiệp, vì không thể bắt họ bỏ tiền ra chia bớt cho dân được.
Những “anh hùng” đã xuất hiện vì nguyên do đó. Ban ngày họ sống rất bình thường. Tới ban đêm họ bịt mặt, nhảy lên mái nhà, leo xuống điểm huyệt người giữ kho, vác một bao vàng phi thân qua cửa sổ, bay lên nóc nhà, đến chỗ vắng chia tiền cho dân nghèo. Trong phim ảnh không hề thiếu những hình tượng như thế. eo luật pháp những người này là kẻ trộm, nhưng hành vi đem tiền chia cho dân nghèo của họ lại là những người hùng. Luật pháp phạt họ, nhưng thẳm sâu lương tâm chúng ta lại khen ngợi. Vì khen nên ta mới đưa vào phim ảnh như một hình tượng đẹp.
Như vậy, giữa lương tâm con người và luật pháp cuộc đời có điểm không giống nhau. Rõ ràng luật pháp dường như vẫn chưa hoàn chỉnh và lương tâm ta vẫn còn điều gì khác hơn. Người ta kêu gọi xây dựng xã hội chủ nghĩa cũng vì thế. Nào giờ con người vẫn luôn đi tìm điều gì đó khác với luật pháp một chút, tìm một điều gì đó công bằng hơn, cái công bằng đó không nói ra lời được. Người ta không muốn để cho người xấu ác tập trung được quá nhiều tiền bạc, dù luật pháp quy định ai giỏi cứ làm giàu và sẽ được luật pháp bảo vệ tài sản. Lương tâm con người vẫn thấy có gì đó sai, dù không biết rõ cái sai đó là gì. Cái sai đó chỉ Phật nói ra được, luật pháp không nói được. Không bao giờ có bộ luật của quốc gia nào quy định người ác không được làm giàu. Chỉ có luật của lương tâm, của đạo lý, luật của Phật mới nói: Là một bất hạnh lớn/ Quyền lực cho kẻ ngu. Nghĩa là hãy thận trọng, không nên để tiền bạc và quyền lực tập trung vào tay người xấu.
Một tỳ kheo kiêu mạn (73)
Muốn mọi người lễ kính
Muốn ngồi ở phía trên
Muốn ai cũng biết tên
Nhưng đạo tâm không xứng.
(74) Dù Tăng hay là tục
Phải theo mệnh lệnh ta
Phải lệ thuộc vào ta
Trong từng điều lớn nhỏ
Người ngu nghĩ như vậy
Kiêu mạn, tham dục tăng.
Bài kệ Pháp Cú này hơi dài. Bốn câu đầu Phật phê bình người đạo tâm không đáng mà cứ muốn hơn thiên hạ là một cái sai. Bốn câu sau nói lên suy nghĩ của người xấu. Hai câu cuối cùng là sự phê bình nghiêm khắc của Phật.
Nhân duyên Đức Phật nói bài kệ Pháp Cú này từ câu chuyện sau:
Nơi thành Macchikàsanda có một trưởng giả giàu có tên Citta (Citta nghĩa là “tâm”). Ông được gặp gỡ và nghe trưởng lão Mahànàma (một trong 5 anh em Kiều Trần Như) thuyết pháp hóa độ và đã chứng được Sơ quả. Sau khi chứng quả, lòng tịnh tín của ông đối với Tam bảo là không gì sánh được. Ông đã xây dựng một tinh xá cúng dường cho chư Tăng, từ đó vị Tăng nào về xứ Macchikàsanda cũng đều được mời về đó ở tu. Một lần, cả ngài Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên cùng tìm đến xứ Macchikàsanda. Citta đã đến đảnh lễ hai vị rồi được nghe hai vị thuyết pháp, sau bài pháp ông chứng thêm Nhị quả nên tấm lòng của ông đối với Tam bảo đã tuyệt đối. Ông quyết định sẽ tổ chức một buổi trai tăng thật thịnh soạn cúng dường hai vị Thánh Tăng A la hán cùng chư Tăng ở xứ Macchikàsanda.
Ngày xưa, để tạo công đức đối với Tam bảo, người ta thường làm hai việc: một là xây dựng tinh xá cho chư Tăng trú ngụ; hai là cúng dường trai tăng, tức là cúng một bữa ăn thật ngon và cúng thêm y áo, vải vóc, thuốc thang. ời đó chỉ đơn sơ như vậy, ngoài ra không có những chuyện khác. Ngày nay, chúng ta cũng bắt chước cúng dường trai tăng dù việc này không còn ý nghĩa như xưa nữa, bởi bây giờ tìm một bữa ăn không vất vả lắm, thực đơn hàng ngày của người xuất gia cũng đã đầy đủ dinh dưỡng rồi. Hơn nữa, việc lặn lội đến nhà gia chủ chỉ để dùng một bữa trai tăng quả thực rất mất thời gian.
Vì lẽ đó, thời nay chúng ta nên cúng dường thứ gì đó cho chư Tăng làm Phật sự và truyền bá giáo pháp, như vậy thiết thực hơn, quan trọng hơn. Dễ nhất là cúng tiền, chư Tăng có thể dùng tiền để mua sắm những vật dụng cần thiết; ngoài ra có thể cúng thứ gì đó hữu ích cho đời sống và làm việc đạo, ví dụ cúng máy quay phim, micro thuyết pháp... Ngày xưa, một bữa trai tăng rất có ý nghĩa do chư Tăng thời đó phải đi khất thực xa xôi, mọi người cho gì ăn nấy, thức ăn không được chuẩn bị từ trước nên nhiều khi không đàng hoàng. Còn trong một buổi trai tăng thì thức ăn được chuẩn bị trước nên tươm tất, chu đáo, long trọng hơn. Đó là lý do mà vào thời xưa người cúng trai tăng thường được phước lớn.
Khi trưởng giả Citta tổ chức buổi trai tăng long trọng để cúng dường hai vị ánh Tăng cùng chư tỳ kheo ở vùng đó, ông có mời một vị tỳ kheo tên Sudhamma. Đây là vị tỳ kheo ở tại địa phương đã rất lâu, vị Tăng nào tới lui xứ Macchikàsanda đều phải trình qua để ông sắp xếp. Ai cũng nể ông bởi ông giống như vị cố cựu ở đó. Mọi người đều mặc nhiên là như thế vì ông đã ở rất lâu rồi. ời đó vẫn chưa có tổ chức Giáo hội, Tăng đoàn chặt chẽ mà người ta chỉ mặc nhiên coi như thế. Sắp xếp xong buổi trai tăng, Citta đến thưa với tỳ kheo Sudhamma:
- Thưa tôn giả, con đã chuẩn bị một bữa trai tăng cúng dường hai vị đại trưởng lão là ngài Xá Lợi Phất, ngài Mục Kiền Liên và toàn bộ chư Tăng ở thành phố Macchikàsanda này. Con cũng xin thỉnh tôn giả ngày mai hãy đến dự trai tăng cho chúng con có phúc.
Không ngờ Sudhamma đùng đùng nổi sân la lối:
- Ông có biết tôi là ai không? Tôi là bậc trưởng thượng ở đây, từ trước đến nay Tăng nào tới lui đều phải thông qua tôi. Ông muốn làm gì phải hỏi tôi, tại sao làm xong rồi mới hỏi?
- Thưa ngài, vì cúng dường cho hai vị Xá Lợi Phất và Mục Kiền Liên là hai đại trưởng lão thống lãnh Tăng đoàn nên con phải sắp xếp chu đáo và không kịp thưa với ngài.
- Ai cũng vậy, đã đến xứ này là phải hỏi tôi cho tôi sắp xếp.
Ông cự cãi rất nhiều. Hôm sau, Sudhamma không thèm dự trai tăng, một mình đi về tinh xá mách với Phật. Vừa đảnh lễ Phật xong ông liền thưa:
- Bạch Thế Tôn, con là Sudhamma, tỳ kheo cố cựu ở xứ Macchikàsanda. Từ trước đến nay việc của chư Tăng hay cư sĩ ở vùng này đều do một tay con sắp xếp, cúng hay không cúng, làm như thế nào đều do con quyết định. ế nhưng đến khi thấy hai đại trưởng lão đến, Citta lại tổ chức trai tăng rình rang mà không nói qua con tiếng nào, vậy còn gì là nề nếp...
Ông la lối rất nhiều, không ngờ bị Phật rầy:
- Ông có biết người mà ông vừa cự cãi là ai không? Đó là một cư sĩ nhưng đã chứng đến Nhị quả. Vậy mà ông lại nổi sân, phiền trách.
Phật không phản đối việc chúng Tăng phải có nề nếp, tức là phải có người lãnh đạo ở mỗi địa phương. Người chỉ quở trách vì ông đã lớn tiếng la mắng nhằm một cư sĩ đã chứng quả. ậm chí, Phật còn buộc ông phải quay trở lại Macchikàsanda xin lỗi Citta, tức là bắt một tỳ kheo phải xin lỗi cư sĩ.
Sudhamma tuy thích nắm quyền, thích ăn trên ngồi trước nhưng vẫn biết vâng lời Phật, nên đành tiu nghỉu lắng cái tâm kiêu mạn của mình xuống, quay trở lại thành phố và tìm đến trưởng giả Citta giãi bày:
- Tôi xin lỗi vì đã lớn tiếng la mắng ông bởi một việc mà ông không làm sai.
Trưởng giả Citta cũng quỳ xuống đảnh lễ lại, ông xin sám hối do đã sơ xuất trong việc phối hợp tổ chức buổi trai tăng. Sau khi vâng lời Phật xin lỗi cư sĩ Citta, tâm kiêu mạn của tỳ kheo Sudhamma được hóa giải phần nào. Sudhamma tinh tấn tu hành, không lâu sau cũng chứng được ánh quả A la hán. Nhân câu chuyện này Phật đã nói bài kệ trên để răn nhắc con người.
Người xuất gia nên đặt đời sống của mình dưới ánh mặt trời
Việc tổ chức cho Tăng đoàn ổn định, có nề nếp là điều cần thiết nên Phật không phản đối khi Sudhamma nói rằng ông là tỳ kheo cố cựu, là người sắp xếp cho Tăng chúng ở xứ Macchikàsanda. Phật chỉ rầy la việc ông mắng nhầm một cư sĩ đã chứng ánh quả.
Vào thời xưa, xã hội còn đơn sơ nên tổ chức Tăng đoàn cũng hết sức đơn giản. Nhưng ngày nay, khi xã hội đã phức tạp hơn thì Giáo hội, Tăng đoàn cũng phải được tổ chức chặt chẽ, chu đáo trước sau nhằm đảm bảo cho chư Tăng có một đời sống tu hành ổn định, nghiêm túc, không bị ai quấy phá và cũng không cho phép các tu sĩ quậy phá. Giáo hội nề nếp sẽ thúc đẩy chư Tăng tu hành đàng hoàng. Giáo hội lỏng lẻo thì chư Tăng cũng buông lơi phóng dật và sa đọa dần.
Đôi khi có những chuyện hư hỏng trong chùa, ai cũng biết mà không nói được bởi giáo hội còn lỏng lẻo, đời sống chư Tăng lại chưa minh bạch. Tức là có cái gì đó kín kín đáo đáo, giấu giấu giếm giếm, không đặt đời sống của mình dưới ánh mặt trời. Để chư Tăng tu hành nghiêm túc thì đời sống các vị phải được đặt dưới ba nguồn giám sát: thứ nhất là Giáo hội, thứ hai là chính quyền và thứ ba là quần chúng Phật tử. Nếu người tu sống được trong sự giám sát của ba nguồn này thì chúng ta có thể yên tâm đó là người tu tốt, giữ gìn giới luật. Ai muốn sống thoải mái, muốn làm những điều mà Giáo hội không biết, chính quyền không hay, quần chúng Phật tử không rõ thì đảm bảo thế nào cũng làm bậy.
Để đời sống chư Tăng minh bạch thì đường lối của Giáo hội cũng phải rất rõ ràng, cứng rắn, cần sắp xếp làm sao cho chư Tăng không có gì phải giấu giếm che đậy. Giáo hội phải biết ông thầy trong ngôi chùa kia tu hành đúng chánh pháp hay không, chính quyền biết ông sống theo luật pháp hay chưa, và Phật tử cũng phải hay vị thầy đó có nép mình trong giới luật chăng? Luôn luôn không có gì phải che đậy cả.
Rất là khó để hoàn thành trách nhiệm
Suốt một đời thúc liễm cả thân tâm
Từng phút giây không để phạm sai lầm
Làm mô phạm muôn nghìn năm tỏa sáng...
Quyền lực luôn đi kèm bản ngã
Bài kệ nhấn mạnh rằng Sudhamma rất muốn có danh tiếng và địa vị - đây là tâm lý chung của nhiều người, cũng là khuynh hướng tự nhiên của bản ngã. Bản ngã luôn luôn muốn phình to ra, chỉ người biết tu mới ép bản ngã nhỏ lại từ từ. Còn người không tu lúc nào cũng mong cánh tay quyền lực của mình vươn ra, mong mở rộng ảnh hưởng, mong nhiều người phải vâng lời... tức là muốn bản ngã tràn ra bên ngoài, mà quyền lực lớn đến đâu bản ngã hiện diện đến đó.
Trên đời có nhiều loại khoái cảm, trong đó được phục tùng cũng là khoái cảm mà bao người khao khát. Chính vì khoái cảm này, nhiều người đã tham vọng, giành giật, dùng mọi thủ đoạn chiếm được quyền lực, để mỗi lời mình nói ra đều có kẻ phải phục tùng. Quyền lực có lực hấp dẫn khủng khiếp nên không ít người muốn leo lên chức vụ lớn để nhiều người phải nghe lời, phải phục tùng mình.
Nhưng nắm quyền lực cũng như nắm lửa trong tay - ngọn lửa có thể thiêu cháy cả tâm hồn và công đức của ta. Chỉ những con người có đạo đức rất sâu, trí tuệ rất sắc mới kiểm soát được bản ngã, dù quyền lực bung tỏa khắp nơi nhưng bản ngã lúc nào cũng bị ép nhỏ lại, nắm trong lòng bàn tay, dễ dàng kiểm soát được. Trên đời rất hiếm những người được như thế, trừ những người đi đúng con đường của Phật, ban ngày làm quan nhưng đêm đến vẫn ngồi thiền, khởi tâm tôn kính Phật, từ bi, khiêm hạ, biết rõ toàn thân, an trú toàn thân, cảm giác toàn thân, biết thân là vô thường, biết hơi thở mà không điều khiển... Chỉ con người đó mới khống chế được bản ngã dù quyền lực lớn. Họ là viên ngọc quý giữa cuộc đời này, sau khi chết đều thành Thần, thành Thánh cả.
Còn lại đa phần chúng sinh đều bị bản ngã phình to ra theo quyền lực và bắt đầu làm bậy. Phật đã quở rằng: “Kiêu mạn, tham dục tăng”, tức là bản ngã lớn thì tham dục cũng trào dâng. Đây là công thức bất di bất dịch.
- Tại sao có những quan chức lớn mà cực kỳ hư hỏng sa đọa, nói cách khác là bị tham dục nặng nề?
- Bởi trước đó tâm kiêu mạn của họ đã quá lớn.
- Tại sao kiêu mạn lớn?
- Bởi quyền lực đã kích động cho bản ngã lớn dậy.
- Tại sao bản ngã lớn theo quyền lực?
- Vì họ không biết tu, đêm xuống không biết ngồi thiền lặng lẽ trong tư thế kiết già.
Ai muốn làm quan thì từ bây giờ buộc phải tập tọa thiền, để sau này quyền lực dù lớn đến đâu thì bản ngã vẫn được kiểm soát, kiềm chế.
Sudhamma có cái hay là ông đã vâng lời Phật về xin lỗi trưởng giả Citta, nên tâm kiêu mạn của ông được lắng xuống. Khi dừng được kiêu mạn không bao lâu ông đắc luôn ánh quả. Đây cũng là phước lành của Sudhamma. Câu chuyện rất hay.
Ở đây, chúng ta thấy người lãnh đạo thích ôm đồm mọi việc lớn nhỏ cũng là dấu hiệu của bản ngã, của kiêu mạn. Trong bài kệ cũng có nói: Dù Tăng hay là tục/ Phải theo mệnh lệnh ta/ Phải lệ thuộc vào ta/ Trong từng điều lớn nhỏ. Người lãnh đạo nào giành làm hết mọi việc thì ta biết ngay con người ấy bản ngã lớn và cũng rất kiêu mạn. Nghệ thuật lãnh đạo là biết phân công đúng người đúng việc, đồng thời biết kiểm soát xem cấp dưới đã thực hiện tốt hay chưa, đừng ôm hết mọi chuyện để mọi người phải lệ thuộc vào mình. Đó chính là biểu hiện của bản ngã.
Vị trưởng giả phước duyên thù thắng
Bài kệ dưới đây nằm ở phần sau của bộ kinh Pháp Cú, nhưng vì có liên quan đến câu chuyện về trưởng giả Citta nên chúng tôi nhắc đến ở bài này:
(303) Có giới hạnh tín tâm
Đủ tiếng tăm, tài sản
Người đó đến nơi nào
Cũng được người cung kính.
Ở thành phố Macchikàsanda, sau khi cúng dường trai tăng và hòa giải với vị tỳ kheo trưởng lão, trưởng giả Citta đã tổ chức chuyến đi về Kỳ Viên thăm Phật. Ông mang theo nhiều cỗ xe chất đầy phẩm vật đến cúng dường. Nhiều người đã hưởng ứng bằng cách đóng góp tài vật hoặc cùng tham gia chuyến đi với ông, làm thành đoàn người đông đảo nối nhau đi trên đường.
Đến nơi, gặp được Đức Phật ông cực kỳ xúc động. Ông quỳ xuống đảnh lễ và được ngắm hào quang từ nơi thân Phật chiếu ngời. Có lẽ lúc đó Phật cũng ưu ái hiện thần thông cho ông thấy bởi Người biết ông đã chứng được Nhị quả. Lúc được chiêm ngưỡng hào quang ngũ sắc rực rỡ tỏa ra, ông đã phủ phục xuống lạy Phật lần nữa. Ông ở lại cúng dường Phật và chúng Tăng trong một tháng. Suốt thời gian đó, nhiều người nghe được danh tiếng của ông cũng mang phẩm vật đến phụ cúng dường. áng đó giống như tháng lễ hội rất tưng bừng, ai cũng hân hoan. Đến lúc ông phải trở về, người ta lại rộn ràng đưa tiễn, họ gửi quà tặng cho ông nhiều đến mức phải chất đầy cả đoàn xe. Tức là ông chở theo bao nhiêu cỗ xe phẩm vật cúng dường thì cũng được chừng ấy cỗ xe phẩm vật mang về, không thiếu gì cả.
Mọi người xôn xao về câu chuyện của ông. Đức Phật giải thích rằng cái phước của trưởng giả Citta là như thế, đi đến đâu cũng được người ta yêu quý, đón tiếp, kính trọng, cung cấp, biếu tặng,... bởi những kiếp xưa ông đã rất yêu kính bậc chân tu. Kiếp xưa, ông từng làm thợ săn, một lần đang đi săn trong rừng gặp trời mưa, người thợ săn chạy vào hang đá ẩn nấp. Đến nơi, trông thấy một vị sa môn đang ngồi bất động trùm tấm y trong hang, ông đoán rằng vị ấy đang tọa thiền. Trời mưa lạnh mà nhìn quanh chỗ vị ấy ngồi lại không có thức ăn, ông sợ vị ấy bị đói. Ông băng mưa, băng rừng chạy về làng gom góp phẩm vật rồi băng rừng trở lại cúng dường. Tức là dù đang trốn khỏi cơn mưa lạnh lẽo, nhưng khi biết vị sa môn có thể bị đói do mưa lạnh nơi rừng xa, ông lại chấp nhận dầm mưa đi tìm vật thực cúng dường. Tấm lòng của ông thật lớn. Không phải chỉ một lần đó, rất nhiều lần khác ông cũng làm những công đức tương tự. Với người tu hay với bất cứ ai ông đều ân cần lo lắng, lúc nào cũng sợ mọi người bị đói hay thiếu thốn, không được thoải mái... nên ông luôn tìm cách chăm sóc, không màng tới cái cực khổ của mình.
Nhờ tích lũy công đức ấy sâu dày mà nhiều đời ông được sinh lên cõi trời, những ác nghiệp cũ được hóa giải. Đến khi đầu thai về cõi người, ông lại sinh ra thời Phật xuất hiện và là một trưởng giả cực kỳ giàu sang, đi đâu cũng được yêu mến, đón tiếp, biếu tặng. Gặp Phật Pháp không lâu ông chứng luôn quả ánh thứ hai. Vì thế, Phật khen ngợi ông là người có giới hạnh, có tín tâm, đầy đủ danh vọng, uy tín và tài sản, con người như thế đi đến đâu cũng được cung kính.
Đối xử tử tế mang lại công đức
Trong những nghi lễ đón tiếp các lãnh tụ quốc gia, chúng ta thường thấy hình ảnh thảm đỏ trải dài từ cầu thang máy bay, đại bác bắn vang chào mừng, biểu ngữ, hoa cờ, rừng người reo hò... rất ân cần. Có thể nói, đỉnh cao của sự đón tiếp là nghi lễ đón tiếp lãnh đạo quốc gia. Những người bước lên hàng ngũ lãnh đạo, đi đến đâu cũng được chào đón long trọng thì chắc chắn nhiều đời họ đã tích lũy cái phước như trưởng giả Citta: luôn ân cần tử tế tiếp đãi mọi người, lúc nào cũng sợ người khác chưa được thoải mái hay có điều gì không vui, luôn muốn mọi người hài lòng khi đến với mình.
Người có cái tâm như thế sẽ tích lũy công đức dày dần, dày dần.
Trong “Nghìn lẻ một đêm” (truyện cổ Ba Tư) có câu chuyện về một thanh niên thích tiếp đãi mọi người nồng hậu trong một ngày rồi đuổi người ta đi. anh niên này xuất thân từ gia đình giàu có, được thừa kế toàn bộ gia tài cha mẹ để lại. Lúc tiền bạc xênh xang thì bạn bè đến chơi ngày đêm đàn ca hát xướng, đến khi tài sản vơi đi thì tất cả đều quay lưng khiến cho anh rất hận đời. Anh chuyên chú làm ăn, tích lũy tài sản lại. Mỗi chiều tối anh ra đường tìm kiếm những viễn khách phương xa đến thị trấn của mình. Nhìn mặt ai lơ ngơ khờ khạo như Hai Lúa mới lên tỉnh, anh sẽ mời đến nhà đãi một bữa tử tế, cho họ chỗ ngủ êm ấm, đến sáng hôm sau mời họ ra khỏi nhà và không bao giờ cho phép họ được bước đến nhà mình một lần nữa. ói quen kỳ quái này xuất phát từ việc anh đã từng đối xử rất tốt với con người nhưng bị phụ bạc, nên bây giờ anh mạnh tay đuổi người ta trước để đảm bảo mình sẽ không phải chịu đựng cái bẽ bàng do bị bội phản.
Quả báo đến, anh được làm vua một ngày và được hưởng đời sống cực kỳ xa hoa của một vị vua. Sau ngày đó anh mới biết mình không phải là vua, mọi chuyện vừa rồi chỉ là do hoàng đế dàn cảnh thôi. Đây là một nhân quả thú vị, do anh hay tiếp đãi khách vãng lai ân cần trong một ngày, nên qua nhiều năm như vậy cái phước cũng đủ để anh được làm vua một ngày. Nhân quả hiện ra rất chính xác.
Đừng thọ ơn kẻ ác
Nhân quả trên đời trùng trùng điệp điệp nên trước khi làm việc gì chúng ta hãy nghĩ đến quả báo trước. Không có chuyện gì ra khỏi lưới trời được, vì lưới trời lồng lộng tuy thưa mà khó thoát. Ta làm một chuyện sai trái được cái lợi tức thời; mắng ai một câu ta xoa dịu cái giận nhất thời; phá hoại điều gì ta thỏa mãn ác tâm nhất thời... và cũng chẳng thấy có sự trừng phạt nào cả. Nhưng luật nhân quả vẫn âm thầm ghi sổ để đó, đến lúc quả báo đến mới thật là khó chịu. Đi đâu ta cũng bị xua đuổi, mắng chửi, phá hoại.
Trái lại, nếu ta thường muốn mọi người được đẹp lòng, hạnh phúc, tăng trưởng đạo tâm... thì tất cả những niềm vui ta đem đến cho tha nhân, sau này đều trở lại cuộc đời của chính mình – từng chút, từng chút một, không sai, không chạy đi đâu cả.
Vì vậy, hãy cẩn thận về hạnh nghiệp của mình, lúc nào cũng nỗ lực làm điều tốt. Đáng thương nhất là trường hợp có những người tâm thiện nhưng bị chỉ huy của mình buộc phải làm điều ác như phá hoại, vu khống, ám hại người này, tiêu diệt người kia... Bản thân họ muốn sống tốt nhưng lại lệ thuộc vào người xấu. Vì sao ta bị rơi vào guồng máy xấu và bị buộc phải làm điều xấu? Bởi vì kiếp xưa ta đã mắc nợ kẻ xấu: họ cho tiền ta vui mừng nhận lấy, họ nuôi ăn ta thích thú đến sống với họ... Nhưng người giúp ta, nuôi ta bao nhiêu kiếp sau lại trở thành tay trùm maa và ta rơi vào thân phận làm lâu la cho họ. Rất đáng lo.
Nếu người đã từng thương yêu giúp đỡ ta, kiếp nào đó họ trở thành bậc ánh thì thật là có phúc. Sau này, ta sẽ trở thành người thừa hành, phụng sự cho bậc ánh đó. Đời ta xem như cực kỳ may mắn, vì chắc chắn vị ánh kia sẽ buộc ta phải tu, phải làm những công đức tốt đẹp cho đời, nhờ vậy mà phước duyên cứ vượt lên từng ngày.
Bây giờ chuyện đã lỡ, thời xưa còn vô minh, còn khó khăn, ta không biết ai tốt ai xấu và đã lỡ nhận ân nghĩa của kẻ xấu. Bây giờ nhân quả đã hình thành chặt chẽ, ta phải trở thành tay sai, thành thuộc hạ trong tổ chức của người chỉ huy xấu và bị họ buộc phải làm bậy. Nhiều năm tháng tạo nghiệp khiến nhân quả nhiều đời nhiều kiếp của ta tuột dốc, ta sẽ rơi vào vực sâu hố thẳm, thậm chí rơi luôn xuống địa ngục. Rất đáng thương! Vì thế mà Đức Phật đã nói rằng đừng tin ai, hay các chính trị gia hay nói “trust no one”. Cũng vậy, xin hãy cẩn thận với niềm tin của mình. Ta chỉ đặt niềm tin trọn vẹn, tuyệt đối lên Đức Phật và cầu nguyện: “Xin chư Phật dìu dắt, soi sáng để con luôn sống chân chính thiện lương, không làm điều gì sai lầm”. Nhờ Phật gia hộ, ta sẽ không rơi vào vòng xoáy tội lỗi, không bị sai khiến phải làm điều tội lỗi, sai lầm và tránh được khổ báo về sau.
Đừng nhầm lẫn tham vọng với lý tưởng
Cuộc đời trưởng giả Citta dạy chúng ta bài học: Hãy cố gắng đặt mình vào vị trí của người chung quanh xem họ có hài lòng chưa, có vui hay không, có đạo đức hơn hay không... Đừng nghĩ cho riêng mình, đừng cho rằng: “Tôi sống sao cho tôi thoải mái là được rồi, cần gì biết đến ai”. Lối sống đầy cái “tôi”, bất cần đời và ích kỷ như thế chỉ mang lại đau khổ và bất an.
Có một thanh niên đến giãi bày với chúng tôi rằng:
- Thưa thầy, hình như con sắp phát điên.
- Không có ai tự nhiên phát điên, đều phải có nguyên nhân cả. Con đang mơ ước điều gì, hãy nói thầy nghe.
- Dạ con muốn được nổi tiếng.
- Con muốn làm gì để nổi tiếng?
- Dạ con muốn trở thành ca sĩ.
- Nguyên nhân nằm ngay đó.
- Dạ, bây giờ con gần làm được, con hát cũng hay, con sắp nổi tiếng đến nơi rồi nhưng không biết sao đầu óc cứ tê cứng như sắp điên?
- Do mục tiêu sai nên con bị hư bộ não. Cái con đang ôm ấp là tham vọng chứ không phải là lý tưởng. ầy không bác bỏ ước mơ trở thành ca sĩ của con, nhưng con hãy điều chỉnh lại mục tiêu một chút: con hãy mơ ước sau này sẽ mang tiếng hát giúp đời, xây dựng xã hội đạo đức hơn, làm con người thương yêu nhau hơn, chứ đừng bao giờ mơ ước mình hát hay để được nổi tiếng.
Cùng là ca hát nhưng mục tiêu nổi tiếng sẽ đưa ta đến sai lầm, ích kỷ, tham vọng cá nhân... nên chưa làm được đã bắt đầu điên. Nhưng nếu mình làm ngược lại, đem lời ca tiếng hát để cho mọi người thương yêu nhau, tử tế với nhau thì coi chừng, ta không chỉ nổi tiếng mà người ta còn yêu quý đạo đức của mình nữa.
Trong một chuyến đi Phật sự, có Phật tử xin hát tặng chúng tôi bài hát, tựa là “Xin yêu”, ban đầu chúng tôi cũng hơi ngại vì đã tu hành rồi thì nghe yêu đương làm gì. Nhưng đến khi bài hát cất lên chúng tôi mới ngạc nhiên, bởi lời ca cực kỳ trong sáng, nói về tình yêu thương con người. Từ đó, chúng tôi cũng thay đổi quan điểm với tác giả bài hát, chúng tôi cảm phục vì tác giả đã dùng lời ca tiếng hát mà đắp xây thêm tình thương yêu cho đời. Hy vọng rằng ai làm nghệ thuật cũng có tâm cao thượng như thế, đừng hát vì danh tiếng của riêng mình.
Những ước mơ vị kỷ cá nhân dễ dẫn đến trầm uất (depression). Sự thật đó là trạng thái não bộ căng thẳng bởi những tham vọng, ước muốn cá nhân. Sống trên đời chúng ta hãy lo lắng cho niềm vui, sự thoải mái, đẹp lòng của mọi người trước. Như thế ta sẽ không rơi vào trạng thái trầm cảm, công đức càng lúc càng vượt lên, bản ngã nhỏ dần. Ngày nào đó, ta sẽ được như trưởng lão Citta, vừa có tiếng tăm, vừa có tài sản mà lại chứng luôn Thánh quả. Cuộc đời một con người như thế thật là đẹp.
Xin hãy yêu thương cuộc sống này
Ngọt bùi chia sẻ lúc đắng cay
Xin hãy cho ta làm ánh lửa
Sưởi ấm đêm đông giữa lòng người.
Xin hãy cho nhau cho nhau một tiếng cười
Xin hãy yêu thương cho mắt lệ đừng rơi
Xin hãy quên đi bao hận thù phân ly
Xin hãy giang tay ta nối lại tình thân.
(Xin yêu – Nguyễn Phi Hùng)











