Một Sadi trẻ tuổi chứng Thánh quả A la hán
(75) An lạc của Niết bàn
Khác lạc thú thế gian
Tỳ kheo đệ tử Phật
Hãy hiểu thật rõ ràng
Chớ đắm mê danh lợi
Hãy tu hạnh viễn ly.
Thời Đức Phật, ngài Xá Lợi Phất là vị trưởng lão cực kỳ trí tuệ, đạo hạnh và đầy uy lực. Mặc dù xuất gia sau, chứng đạo sau một số trưởng lão khác, nhưng ngay khi ngài vừa chứng A la hán, Đức Phật đã tuyên bố giao quyền thống lãnh Tăng đoàn cho ngài. Điều này cho thấy, trong đạo Phật không chấp vào tuổi tác, thời gian mà chú trọng vào năng lực thực tế hơn.
Trước ngài Xá Lợi Phất có năm anh em ngài Kiều Trần Như là các bậc trưởng lão A la hán lớn tuổi hơn cả Đức Phật; ba anh em nhà Ca Diếp từng là những đạo sĩ thờ lửa đầy thần thông, sau khi theo Phật cũng đều đắc đạo. Tuy nhiên, mãi đến khi ngài Xá Lợi Phất cùng ngài Mục Kiền Liên tìm đến tu tập và chứng đạo rất nhanh, Phật mới trao lại trọng trách lãnh đạo Tăng đoàn cho hai Tôn giả. Tăng đoàn thời Đức Phật tuy không quá chặt chẽ nhưng vẫn được tổ chức quy củ và được lãnh đạo trong một chừng mực nào đó.
Do những lời dạy của ngài Xá Lợi Phất không được kết tập lại nên ngày nay chúng ta không biết ngài đã dạy những điều gì. Dù vậy, qua một số kinh điển được ghi lại, chúng ta hiểu rằng đã rất nhiều lần ngài thay Phật giảng giải giáo lý và giáo hóa cho quần chúng cư sĩ, kể cả cho các vị tỳ kheo. Ngài cũng hướng dẫn, dạy dỗ, thế phát xuất gia cho rất nhiều người. Chúng ta chỉ biết rằng, ngài là bậc trí tuệ đệ nhất thống lãnh Tăng đoàn mà ít biết về hành trạng của ngài, nhưng thật sự vai trò của ngài đối với Tăng đoàn là vô cùng quan trọng trong suốt 45 năm giáo hóa của Đức Phật. Công đức của ngài là cực kỳ thù thắng.
Vào thời đó, Bà la môn được xem là giai cấp cao quý của Ấn Độ. Nhưng không phải vị nào trong giai cấp này cũng có quyền lực, tài sản và danh tiếng. Có khi họ chỉ là những người bình thường không nổi bật lắm. Và người Bà la môn liên quan đến tích truyện này là một Bà la môn nghèo khó.
Trong những lần đi ngang qua quê nhà, ngài Xá Lợi Phất biết có một vị Bà la môn già, là bạn của cha ngài, nhưng nghèo khổ. Ngài rất thương ông nên cứ tìm đến hóa độ, gieo duyên. Về phần người Bà la môn, khi biết rằng con trai của bạn mình đã xuất gia và đắc đạo, danh tiếng vang lừng, ông mới bắt đầu tìm hiểu đạo Phật. Ông ngày càng mộ đạo và yêu quý người con của bạn mình hơn. Nhưng mỗi lần âm thầm đi nghe pháp, ông thường tìm cách lẩn tránh ngài, bởi lẽ, gia đình ngài Xá Lợi Phất thì giàu sang quyền thế và ngay vùng lân cận là gia đình ngài Mục Kiền Liên cũng là gia đình Bà la môn rất thịnh đạt. Riêng ông suốt bao nhiêu năm vẫn khốn khó, nên ông luôn mang nỗi mặc cảm với thân phận của mình.
Với đạo tâm ngày một tăng trưởng, ông thiết tha muốn dâng cúng món gì đó cho ngài Xá Lợi Phất. Dù quanh năm ăn uống đạm bạc, ông vẫn chắt chiu từng đồng với hy vọng sẽ có ngày được cúng dường cho ngài. Một lần nọ, ông tìm được loại gạo hảo hạng cùng với thức ăn thật ngon. Không đủ sức nấu cơm, vì cơm thường cần nhiều món ăn kèm theo, nên ông quyết định nấu một bát cháo thập cẩm ngon lành. Ông cũng dành dụm mua một mảnh vải thật đẹp, sau đó tìm đến ngài Xá Lợi Phất cung kính cúng dường ngài. Biết bát cháo và mảnh vải kia là mồ hôi nước mắt và cả tấm lòng của ông, ngài lặng lẽ ngồi xuống dùng hết cháo, rồi lấy vải đắp lên giữ ấm cơ thể, tức là ngài muốn ông có phước. Chứng kiến cảnh tượng này, lòng ông vô cùng hoan hỷ. Ông ra về và qua đời không lâu sau đó.
Sau khi qua đời, ông nhanh chóng được đầu thai vào một gia đình cư sĩ giàu sang mến mộ đạo Phật. Khi người mẹ mang thai, tâm của bà như hướng hết về ngài Xá Lợi Phất bởi thai nhi trong bụng hướng tâm như thế. Bà hết lòng thương quý ngài và thường thỉnh ngài cùng chư Tăng về nhà để cúng dường. Khi đứa bé ra đời và nhận thức được chút ít, mỗi lần gặp ngài Xá Lợi Phất, cậu bé luôn hớn hở, cười thật tươi như đã có duyên gì từ kiếp trước. Ngài Xá Lợi Phất thì yên lặng không nói ra, dù biết rất rõ nhân duyên của đứa bé.
Cậu bé được đặt tên là Tissa. Tissa là nửa cuối trong tên của trưởng lão Xá Lợi Phất - Sāriputtatissa. Năm mới lên bảy, Tissa lập tức xin xuất gia theo ngài Xá Lợi Phất và cũng được gia đình chấp thuận.
Chú Sadi này có phước rất đặc biệt, luôn được cúng dường vật thực vô cùng dồi dào, không bao giờ bị thiếu. Nếu dân chúng biết tin chú vào thành khất thực, tất cả sẽ hân hoan chuẩn bị sẵn vật phẩm và đứng chờ trước cửa nhà. Đặc biệt, chỉ cần chú khởi tâm muốn điều gì là ngay sau đó sẽ được như ý. Có lần vào mùa đông lạnh buốt, thấy chư Tăng thiếu chăn đắp, chú khởi ý muốn có thêm nhiều mền cho các vị tỳ kheo. Vậy là sáng hôm đó, khi đi khất thực, đến đâu chú cũng nhận được những tấm mền mới và đẹp. Một thương gia vừa gặp liền phát tâm cúng dường toàn bộ số mền trong cửa tiệm của mình. Trong thoáng chốc, chú có đủ mấy trăm tấm mền mang về tinh xá cho chư Tăng thọ dùng.
Năm tháng trôi qua, chú trở thành một Sadi mười mấy tuổi và vẫn cực kỳ tinh tấn, được nhiều người thương mến, tiếng lành đồn xa. Họ hàng chú hãnh diện vì dòng họ mình có một người đã xuất gia theo Phật từ lúc còn bé, phong thái vô cùng trang nghiêm, điềm đạm, oai nghi, đạo hạnh và rất nổi tiếng... nên họ cứ thay phiên nhau đến tinh xá thăm viếng. Vì tình nghĩa gia đình, chú vẫn phải đối đãi đàng hoàng với người thân nhưng điều đó lại làm chú bận lòng. Chú trân trọng tình cảm của mọi người nhưng muốn dành trọn thời gian để chuyên tâm tu hành. Vì thế, chú xin phép trưởng lão Xá Lợi Phất cho mình được về vùng rừng núi xa, gần một ngôi làng để tĩnh tu một thời gian.
Được ngài Xá Lợi Phất đồng ý, chú đến ẩn tu nơi cánh rừng ven một ngôi làng, vào sâu trong đó có ngọn núi hoang sơ đẹp đẽ. Dân làng ở đây rất thương chú. Họ liền cất cho chú một am tranh nhỏ, rồi ngày ngày thay phiên nhau đến giúp đỡ, cúng dường. Chú yên ổn tu hành trong khu rừng, không bao lâu thì chứng đạo. Nhân duyên của chú cũng rất lớn.
Khi ấy nơi tinh xá, ngài Xá Lợi Phất biết người đệ tử nhỏ tuổi của mình đã đắc ánh quả nên ngài dẫn theo một đoàn chư Tăng đến thăm. Vì biết rằng dân làng ở đây không giàu lắm, nên ngài chỉ đưa theo số tỳ kheo vừa chừng trong khả năng cúng dường của dân làng. Các vị A la hán cũng như Phật, các ngài có thể đến bất cứ nơi đâu mà không cần hỏi đường. Ngài Xá Lợi Phất cũng thế, ngài lặng lẽ dẫn đoàn chư Tăng đến tận nơi chú ẩn tu.
Tissa ra đến đầu làng quỳ xuống đảnh lễ sư phụ mình cùng chư Tăng. Dân làng nghe vậy cũng hối hả, chạy đôn chạy đáo dựng lều trên một khu đất trống, người thì khiêng bàn, người thì vác ghế, sắp sạp ngồi... Họ thỉnh trưởng lão Xá Lợi Phất ngồi lên chiếc bàn cao nhất, còn chư Tăng lần lượt ngồi nơi những bàn ghế thấp hơn. Họ mang nước, mang thực phẩm ra dâng cúng chư Tăng.
Thọ thực xong, ngài Xá Lợi Phất bảo:“Này Tissa, con hãy thuyết pháp cho mọi người được nghe”. Dân làng rất ngỡ ngàng vì từ trước đến nay mỗi lần họ đến thăm, chú sadi nhỏ kia chỉ nói một câu duy nhất: “Chúc cho đạo hữu được nhiều phước lành và tinh tấn!”, đến nỗi họ quên mất cái tên Tissa, ai cũng gọi chú là sadi “phước lành và tinh tấn”. Chú lặng lẽ tu hành, gặp ai cúng dường chú chỉ nói một câu duy nhất như thế mà ít trò chuyện.
Khi sadi Tissa lên pháp tòa thuyết pháp như mây bay nước chảy, nói về các cảnh giới thiền định, về quả chứng, về nỗi khổ thế gian và sự an lạc của Niết bàn... hết thảy dân làng ai nấy đều ngạc nhiên. Trong số các tỳ kheo đi theo ngài Xá Lợi Phất, những vị đã chứng đạo thì lặng thinh, còn những vị chưa chứng đạo xôn xao nể phục trước chú sadi mới mười mấy tuổi đã thể hiện phong thái, đạo hạnh của một bậc A la hán phi phàm.
Khi nghe chú giảng, tâm của chúng sinh rất phức tạp. Người thì hoan hỷ, người thì phẫn nộ, nghĩ rằng chú đã hà tiện lời nói với họ: “Ta mang phẩm vật đến cúng dường mãi mà sadi kia chỉ nói có một câu phước lành và tinh tấn, tự nhiên hôm nay lại giảng giải thao thao bất tuyệt, thì ra nào giờ vị ấy đã giấu nghề”.
Họ đâu biết rằng ngài chỉ mới đắc đạo được vài hôm, từ đó trí tuệ mới sáng chói. ật sự trước đó ngài chưa giảng nổi. Ngay thời điểm dân làng phân chia làm ba luồng tư tưởng: ngạc nhiên - vui mừng - giận dỗi thì Đức Phật từ xa cũng biết. Phật dùng thần thông biến mất ở Kỳ Viên, hiện ra ngay ngôi làng đó. Từ đầu làng, Phật thong thả bước vào. Dân làng lao xao gọi nhau chạy ra. Chư Tăng cũng đến đảnh lễ Phật. Sau khi chúc lành cho dân làng, Đức Phật dẫn chú sadi Tissa đi vào rừng. Cảnh tượng hôm ấy thật đặc biệt: một bậc đạo sư là Đức Phật, theo sau là một chú sadi thấp bé nhỏ tuổi cung kính chắp tay, phía sau nữa là chư Tăng, cuối cùng là dân làng nối nhau đi theo.
Phật tiến vào rừng và lên đỉnh núi. Trên đường đi, Người đặt câu hỏi và chú Tissa cung kính đáp lời. Nếu như trong truyện Kim Dung, các cao thủ dùng khinh công bay từ gộp đá này lên gộp đá kia để lên đỉnh Hoa Sơn luận kiếm, thì Đức Phật và các vị đã chứng đạo (trong đó có sadi Tissa) không bay bằng nội công như thế. Các vị cứ thong thả chầm chậm đi lên đỉnh núi như mây như gió, không có vẻ gắng sức mệt nhọc như người thường. Dân làng thở hổn hển không theo kịp nên bị bỏ lại dần phía sau.
Trong suốt cuộc đời giáo hóa của Đức Phật cũng vậy. Khi du hành Người không bao giờ cưỡi ngựa (thời đó Ấn Độ cũng ít ngựa), không bao giờ đón thuyền qua sông, không bao giờ leo núi hổn hển. Đó là đặc tính của Đức Phật. Nằm ở lưu vực sông Hằng, xứ Ấn Độ có nhiều sông rạch. Nhưng suốt 45 năm giáo hóa Đức Phật chỉ đi bộ, khi cần qua sông thì luôn dùng thần thông biến mất ở bờ sông bên này rồi hiện ra ở bờ sông bên kia. Toàn bộ những đệ tử đi theo Người đều như thế. Vị nào có thần thông thì cứ lặng lẽ theo, còn những vị không có thần thông cũng tự động được Phật mang qua sông.
Bước đến đỉnh núi, quang cảnh kỳ vĩ chợt hiện bày trước mắt. Giữa núi cao mây gió, Đức Phật đã nói rằng:
- Nếu đỉnh núi này cao hơn hoặc trí tuệ xa hơn ta sẽ nhìn ra tận biển. Này Tissa, con có trông thấy biển không?nhìn ra tận biển. Này Tissa, con có trông thấy biển không?
- Thưa có, bạch Thế Tôn.
Ở vị trí đó, với đôi mắt người thường thì dù trên đỉnh núi cao cũng không thể thấy biển, nhưng bằng đạo nhãn của một bậc Thánh, sadi Tissa đã nhìn xuyên qua bao nhiêu không gian đến tận bờ nhìn xuyên qua bao nhiêu không gian đến tận bờ biển của vịnh Ấn Độ, thấy cả đại dương.
Đức Phật hỏi tiếp:
- Khi nhìn thấy biển con nghĩ gì?
- Bạch Thế Tôn, con hiểu rằng nước mắt của chúng sinh nhiều hơn nước của biển cả.
Đức Phật khen ngợi và nói tiếp:
- Đứng trên đỉnh núi này con sẽ thấy được cả đất trời, rừng núi, làng mạc mênh mông. Này Tissa, con nghĩ gì trước đại địa bao la?
- Bạch Thế Tôn, nhìn đại địa bao la con hiểu rằng không nơi nào thiếu xác của chúng sinh đã chôn vùi trong đó.
- Hay lắm, con yêu quý của ta. Này Tissa, khi ẩn tu trong rừng với tiếng dã thú gào thét tìm mồi, con cảm thấy như thế nào?
- Bạch Thế Tôn, hôm sớm nghe tiếng dã thú thét gào, lòng con yêu rừng hoang biết bao.
Câu trả lời của một vị sadi A la hán thật tuyệt vời, ngày hôm nay nghe lại chúng ta vẫn còn xúc động.
Đức Phật tán thán rằng sadi Tissa lúc còn ở Kỳ Viên tinh xá đã được nhiều Phật tử thương mến, vừa Viên tinh xá đã được nhiều Phật tử thương mến, vừa được tình cảm vừa được lợi dưỡng cúng dường đầy đủ, được tình cảm vừa được lợi dưỡng cúng dường đầy đủ, vậy mà vẫn xem đó là sự vướng bận, rồi tìm về một cánh vậy mà vẫn xem đó là sự vướng bận, rồi tìm về một cánh rừng xa tinh tấn tu tập và chứng đắc đạo quả viên mãn, rừng xa tinh tấn tu tập và chứng đắc đạo quả viên mãn, thật đáng ca ngợi. Rồi Phật nói bài kệ: thật đáng ca ngợi. Rồi Phật nói bài kệ: An lạc của Niết bàn/Khác lạc thú thế gian/Tỳ kheo đệ tử Phật/Hãy hiểu bàn/Khác lạc thú thế gian/Tỳ kheo đệ tử Phật/Hãy hiểu thật rõ ràng/Chớ đắm mê danh lợi/Hãy tu hạnh viễn ly.thật rõ ràng/Chớ đắm mê danh lợi/Hãy tu hạnh viễn ly.
Nỗi đau khổ thế gian là vô cùng khôn kể
Sadi Tissa có hai cuộc đời rất khác biệt ở kiếp trước và kiếp sau. Kiếp trước ngài là một Bà la môn nghèo nhưng mộ đạo, hết lòng yêu kính một vị A la hán siêu việt là trưởng lão Xá Lợi Phất. Ngài đã nhịn ăn nhịn mặc, chắt chiu cúng dường bằng được một bát cháo ngon nhất trong đời mình và một mảnh vải đẹp nhất cho trưởng lão. Nhờ vậy mà thành tựu cái phước phi thường, sang đời sau được xuất gia sớm, đắc đạo sớm và đi đâu cũng được yêu mến, cúng dường.
Điểm đặc biệt là khi nhân duyên chứng đạo trỗi dậy thì bỗng nhiên ngài nhận ra rằng sống được mọi người yêu mến, khen ngợi, thương quý vẫn chưa phải là hạnh phúc chân thật. Ngài cảm thấy còn điều gì đó cao xa hơn, đó chính là sự giải thoát giác ngộ, nên ngài đã xin vào rừng ẩn tu. Việc được đích thân Đức Phật và trưởng lão Xá Lợi Phất đến thăm là lời khen ngợi vô cùng giá trị dành cho ngài – một sadi nhỏ tuổi nhưng cực kỳ tinh tấn, dũng cảm xin phép thầy mình để vào rừng chuyên tâm tu hành.
Những điều này đã làm ta cảm động, kính ngưỡng. Nhưng với ba câu trả lời của ngài trước những câu hỏi của Đức Phật làm ta phải suy ngẫm và xúc động hơn bội phần.
- Này Tissa, khi nhìn thấy biển con nghĩ gì?
- Bạch Thế Tôn, con hiểu rằng nước mắt của chúng sinh còn nhiều hơn nước của biển cả.
Nước mắt tượng trưng cho sự đau khổ. Nếu nỗi khổ của chúng sinh được đong đếm bằng nước mắt thì số nước mắt đó còn nhiều hơn nước biển cả. Câu nói này liệu có cường điệu quá chăng? Sống một đời có mấy lần chúng sinh rơi lệ. Dù gom hết tất cả nước mắt của mấy tỷ người trên trái đất này chưa chắc được một nhánh sông nhỏ, huống chi là nước của biển cả mênh mông. Hôm nay, chúng ta biết câu nói: “Nước mắt chúng sinh nhiều hơn nước của biển cả” bắt nguồn từ một vị sadi A la hán. Và ta nghĩ rằng, đây chỉ là câu nói của đạo Phật, mang tính tượng trưng cho muôn vàn sự đau khổ đang phủ ngập kiếp sống của chúng sinh mà không phải sự thật. Nhưng đây là sự thật. Tại sao vậy?
Bởi vì, nước trong địa cầu được bảo toàn: nắng soi xuống làm nước bốc hơi, ngưng tụ thành mây, mây đổ xuống thành mưa, mưa trôi ra sông rồi lại về biển... Cứ như vậy. Nên lượng nước trong không khí, sông ngòi, ao hồ và biển là cố định. Trừ khi có hành tinh nào đến rót cho chúng ta một khối nước khổng lồ nữa thì mới phát sinh thêm nước, còn lại nước trong địa cầu không bao giờ thay đổi. Nhưng nước mắt chúng sinh thì sao? Tích lũy mãi, tích lũy mãi qua không biết bao nhiêu thế hệ, bao nhiêu lần tận thế và đầy ắp khổ đau. Một bên rất nhiều nhưng cứ đứng yên, một bên dù rất ít nhưng vô hạn thì chắc chắn sẽ có ngày bên ít mà vô hạn sẽ vượt hơn bên có giới hạn. Đây là lý luận về toán học và hoàn toàn hợp lý. Ngài Tissa thực sự không hề cường điệu khi nói rằng nước mắt chúng sinh nhiều hơn nước biển cả. Ngài đã nói một sự thật rất logic.
Tuy nhiên, ẩn ý mà ngài muốn nhấn mạnh là chúng sinh vô cùng đau khổ, hễ sinh ra làm người, làm thú hay thân phận nào đều chịu muôn vàn khổ đau.
Một Phật tử đã nói với các đồng nghiệp của mình rằng cuộc đời là đau khổ. Họ cười xòa: “Thì lâu lâu khổ một chút vậy thôi chứ đâu có khổ hoài!” vì họ vẫn làm việc, vui chơi, vẫn có gia đình... lâu lâu khóc một chút, đời cũng không khổ mấy. Cô ấy gửi bài giảng Khổ Đế trong bộ Tứ ánh Đế cho đồng nghiệp nghe, sáng hôm sau vài người mới trầm ngâm: “Đời khổ thật”. Bản chất cuộc đời là đau khổ, nhưng được che đậy bằng một số trò vui, vài tiếng cười khiến con người không kịp nhận ra. Nếu ta cảm nhận được niềm hạnh phúc lớn lao của một bậc ánh giải thoát là thế nào, nếu ta biết rằng vô số kiếp mình đã trầm luân vất vả ra sao thì ta sẽ hiểu đời thật sự là đau khổ. Trong cái khổ đó ta đã từng phạm rất nhiều sai lầm, để rồi nước mắt chồng chất nước mắt trong vô lượng kiếp luân hồi.
Có người Phật tử đã kể rằng gia đình cô có nuôi một con chó cái, hễ đẻ con ra là nó liền ăn thịt, đẻ đứa nào ăn hết đứa đó. Cô cứ thắc mắc không hiểu tại sao?
Chúng ta biết rằng thương con là bản năng tự nhiên của các loài động vật. eo nguyên tắc sinh hóa, vào kỳ sinh nở, bộ não con vật cái luôn tiết ra một hợp chất buộc nó phải thương yêu con mình nên những con chó mẹ luôn sủa không cho ai lại gần chó con và luôn tìm cách bảo vệ con mình, các con thú khác cũng thế. Con đực không có chất sinh hóa tiết ra nên hay thờ ơ với con của mình. Con người cũng vậy, người mẹ thì thương con dạt dào do hợp chất đặc biệt được tiết ra trong não. Người cha có lý trí, có đạo đức mới thương con đậm đà, còn người cha kém lý trí, kém đạo đức cũng dễ bỏ mặc con cái cho vợ lo. Ta thường có câu “hổ dữ cũng không ăn thịt con mình”, là như vậy.
Nhưng tại sao con chó mẹ kia lại ăn hết chó con? Có thể do một lời nguyền từ quá khứ. Kiếp xưa, lúc phạm một lầm lỗi rất nặng nó đã chối tội và thề rằng: “Nếu tôi làm chuyện đó thì tôi ăn thịt con tôi!”. Vì tội xưa mà nó đọa làm chó, và vì lời thề độc mà sinh ra đứa con nào nó đều phải ăn đứa đó.
Lầm lỗi và nỗi khổ của chúng sinh là chập chùng không sao kể xiết. Chính chúng ta cũng thế, trong rất nhiều kiếp chưa biết Phật Pháp và còn si mê, ta cũng đã từng sân hận, ích kỷ, nhỏ nhen, đố kỵ... rồi gây tạo vô số lỗi lầm, lãnh chịu quả báo đau khổ hết kiếp này đến kiếp kia. Nước mắt ta dường như chưa bao giờ ngừng rơi. Nhìn biển cả mênh mông, ngài Tissa đã nói một câu giống như cường điệu nhưng vô cùng thấm thía: “Bạch Thế Tôn, con thấy nước mắt của chúng sinh nhiều hơn nước của biển cả”.
Ai có biết bao lần mình đã chết...
Đức Phật lại hỏi thêm:
- Đứng trên đỉnh núi này con sẽ thấy được cả đất trời, rừng núi, làng mạc mênh mông. Này Tissa, con nghĩ gì trước đại địa bao la?
- Bạch Thế Tôn, nhìn thấy đại địa bao la con hiểu rằng không có nơi nào mà không có xác của chúng sinh chôn vùi.
Mới nghe qua chúng ta cũng nghĩ câu nói của ngài Tissa là cường điệu. Trái đất này có bao nhiêu người mà xác lại có thể chất kín được? Cũng như nước, diện tích mặt đất được bảo toàn, không thay đổi, trừ khi nước biển cạn hết mới xuất hiện thêm diện tích đất mới. Nhưng dưới đáy biển cũng có xác của các loài sinh vật biển, từ tôm cá cho đến các loài giáp xác. Ẩn trong các lớp trầm tích là xác của muôn loài. Còn cái chết của con người, của chúng sinh thì sao? Là vô tận. Chỉ một người thôi cũng đã vô số lần chết đi bởi đã trải qua vô số lần luân hồi tử sinh, và rất nhiều chúng sinh khác cũng như thế. Có những gò chôn tập thể đầy ắp xác chúng sinh, cũng có những nơi khác không tập trung nhưng đều chứa đựng xác muôn loài.
Như một ngôi chùa là nơi thờ Phật, nơi ta được nghe những lời pháp thiêng nên cũng được xem như là đất Phật. Nhưng vào thời xa xưa, đi ngược lại hết thời đại này đến thời đại kia, hết kỷ nguyên này đến kỷ nguyên kia... thì chính mảnh đất đó cũng đã vùi chôn không biết bao nhiêu xác chết. Chính ta cũng đã luân hồi trôi lăn, đã chết vô số lần và các chúng sinh khác cũng như thế. Diện tích đất là cố định, còn cái chết của chúng sinh lại vô tận. Cái cố định dù nhiều nhưng rồi cũng không thể nào bằng cái ít ỏi nhưng cứ phát triển đến vô hạn.
Từng người chúng ta đều đã vô số lần sinh ra, vô số lần chết đi. Nhưng kiếp trước ta không thấy, kiếp sau ta chẳng rõ, ta tập trung toàn bộ sức lực, tinh thần của mình vào kiếp này để sống, để giành giật, hơn thua... Đâu biết rằng mình cũng đã sống và đã chết trong vô lượng kiếp trước và sẽ còn tiếp diễn trong vô lượng về kiếp sau.
Hiểu điều này, chúng ta không nên chạy theo những điều tầm thường, tạm bợ mà phải lập một kế hoạch khác cao cả hơn, vĩnh hằng hơn, hạnh phúc hơn. Đừng như những đứa trẻ ra bãi biển xây lâu đài trên cát, cãi nhau: “Lâu đài của tao đẹp hơn của mày, của mày không bằng của tao...” để rồi cơn sóng vô thường ập vào cuốn sạch tất cả, chỉ còn lại bãi cát hoang.
Cũng vậy, ta tập trung bao nhiêu công sức, mưu tính để dựng lên cái danh lợi hư ảo của thế gian. Nhưng ngày nào đó vô thường đến, ta phải bỏ hết tất cả, mất hết tất cả, chỉ còn lại tội phước đem theo. Hãy nhớ rằng, luân hồi là vô tận. Trong dòng luân hồi vô tận đó, cái sống cái chết cực kỳ bức xúc, cực kỳ đau khổ, lầm lỗi luôn chờ đợi, danh lợi chỉ là tạm bợ. Chúng ta phải tính lại cách sống của mình, không thể sống như cũ được nữa.
Lời đối đáp giữa sadi Tissa với Đức Phật thật cảm động.
Con yêu quý cùng ta lên đỉnh núi
Con nghĩ gì khi nhìn thấy đại dương?
Bạch Thế Tôn, Đấng Từ Phụ phi thường
Con đã thấy muôn nẻo đường sinh tử
Dòng nước mắt của chúng sinh tuôn đổ
Còn nhiều hơn nước biển cả mênh mông
Còn nhiều hơn trăm con suối, nghìn sông
Nỗi đau khổ là vô cùng khôn kể.
Con yêu quý cùng ta nhìn muôn phía
Con nghĩ gì trước đại địa bao la?
Bạch Thế Tôn, Đấng Giác Ngộ sâu xa
Con đã thấy từng bụi bờ đất cát
Con đã thấy từng núi xanh, đồi bạc
Không chỗ nào thiếu xác của chúng sinh
Trong luân hồi dẫn dắt bởi vô minh
Ai có biết bao lần mình đã chết.
Con yêu quý giữa rừng đêm mờ mịt
Con nghĩ gì khi nghe tiếng thú hoang?
Bạch Thế Tôn, Đấng Từ Ái mênh mang
Con chỉ thấy yêu rừng hoang nhiều lắm
Muôn cành lá dệt nên màu xanh thẳm
Bao nhiêu loài xây tổ ấm thiên nhiên
Giữa rừng hoang con thanh thản bình yên
Nên tinh tấn tọa thiền không lơi lỏng.
Con yêu quý giữa thế gian ảo mộng
Lợi và danh cháy bỏng cả tâm hồn
Ai biết rằng nơi tịch cốc cô thôn
Người ẩn sĩ vượt hơn điều nhỏ bé.
Yêu thiên nhiên là đạo đức
Tình yêu rừng là một đạo đức của bậc ánh. Dù ai đó làm ra vẻ đạo đức thánh thiện, ăn hay nói giỏi đến đâu mà không thể yêu được rừng cây, cành lá xanh thì ta phải xét lại, phải nghi ngờ đạo đức của người đó. Bởi lẽ, người có đạo đức luôn yêu thương đồng loại, muông thú và yêu thương đến cả cái nôi, cái nền của sự sống là từng ngọn cây, từng cọng cỏ.
Yêu thiên nhiên cũng là một thước đo đạo đức của từng người chúng ta. Lúc nào đó vô tình trông thấy một nhánh cây phất phơ ló ra khỏi hàng rào nhà ai, hoặc đi ngang qua một cánh rừng nhân tạo mới được trồng lại, bóng cây còn lưa thưa, những mầm xanh che mát một khoảng đất... ta thấy lòng mình yêu thương vô hạn thì biết rằng đạo đức của mình đã tăng trưởng. Hay nhìn những khu rừng nguyên sinh với những thân cây to lớn, dây leo chằng chịt, bóng râm dày đặc, chim chóc chuyền cành reo hót, những con sóc nhảy tìm mồi... lòng ta cũng cảm xúc chập chùng, tình thương yêu rừng trỗi dậy vô hạn thì biết rằng mình đã được một phần nào đó đạo đức của ánh.
Người nào nhìn một cành lá lơ phơ lất phất, ngắm bóng cây mát, thấy cả cánh rừng nguyên sinh bạt ngàn mà lòng khô cằn, sỏi đá, lạnh lùng, băng giá... thì biết rằng tuy mình có theo Phật, có học Phật nhưng sự thực hành còn rất hạn chế nên lòng mình chưa thể xúc động, chưa thể thương yêu được trước thiên nhiên.
Việc khai thác, đốn hạ những cây to để phục vụ kinh tế, đời sống,... đều góp phần tiêu diệt sự sống của trái đất này, chưa nói đến phá rừng trái phép, những tay lâm tặc đôi khi tấn công luôn cả lực lượng kiểm lâm. Một ngày nào đó, loài người buộc phải có luật quy định ai cưa một cái cây sẽ lập tức bị pháp luật xử lý nghiêm khắc, bởi khi đó cây rừng đã quá ít, bão tố nổi lên khắp nơi, vài tiếng đồng hồ lại có một cơn bão hình thành, con người ta không còn sống một cách bình thường được, mọi nền kinh tế mọi nền văn minh đều bên bờ sụp đổ. Lúc đó mới biết rằng tội phá rừng là khủng khiếp thế nào và kẻ dám cưa một cây xanh còn sót lại sẽ rất xứng đáng với hình phạt nặng nhất. Nhưng đến lúc đó thì đã quá muộn màng, vì Trái đất bắt đầu khô cằn như Hỏa tinh.
Ta thấy rằng việc tiêu thụ gỗ hiện nay nhiều khi lãng phí. Có nơi với lý do chỉ để cho vui, người ta đã trưng bày cả thớt gỗ to mà đường kính của nó người lớn dang tay ôm không hết. Đôi khi vì ỷ nhiều rừng và sẵn tiền, người ta cứ khai thác, sử dụng gỗ một cách bừa bãi khiến cho trái đất bị phá hoại ghê gớm. Bão tố triền miên cũng vì vậy. Rừng cây có chức năng hấp thụ ánh nắng, giữ lại nhiệt lượng của mặt trời giúp cho trái đất được mát dịu. iếu rừng cây, nguồn nhiệt từ mặt trời sẽ tản ra trong không khí và bị giữ lại trong nước biển. Đến lúc thích hợp, nhiệt lượng sẽ trở thành động năng, những vùng xoáy gió mạnh lên làm thành bão tố, tàn phá khắp nơi.
Một rừng cây nào đó ở châu Phi hay rừng Amazon ở Nam Mỹ bị tàn phá thì Việt Nam vẫn bị tổn hại. Một người ở vùng sâu vùng xa cưa một cây xanh thì chúng ta dù ở nơi khác vẫn có tội. Tất cả chúng ta đều mang tội vì đã để cho ai đó cưa một cây rừng. Đừng nghĩ rằng tôi không biết, tôi không nghe, không thấy thì tôi không có tội. Ngày nay khi thiên tai ngày một dữ dội thì bảo vệ rừng là trách nhiệm của cả nhân loại.
Nguyện gắng sức cả đời còn lại
Trồng thật nhiều cây cối tươi xanh
Cho hoa nở lại đầy cành
Cho người nối lại mối tình thiên nhiên...
Còn với những ẩn sĩ tu hành thì tình yêu của họ đối với rừng cây là điều gì đó thật vô cùng vô tận.
Bốn lạc thú trên đời
Trong bài kệ, Đức Phật có nói:
An lạc của Niết bàn
Khác lạc thú thế gian.
Lạc thú của thế gian là gì? Rất nhiều, nhưng chủ yếu là 4 điều:
Đầu tiên, nặng nề nhất vẫn là sắc dục - tình yêu nam nữ rồi sẽ đưa đến xác thịt. Lạc thú này cuốn hút con người ta khủng khiếp. Giàu cũng mê, nghèo cũng mê, no cũng mê, đói cũng mê. Sắc dục là sự ràng buộc, chi phối con người, thật đáng sợ. Ngày nay, ngoài sắc dục còn có thêm ma túy cũng lôi cuốn đưa con người đến khổ đau. Nhưng vì dùng ma túy là phạm luật nên nhiều người không dám, còn sắc dục không phạm pháp, nên con người xúm nhau hưởng thụ. Nhất là trong thời này, do ảnh hưởng từ văn hóa ngoại lai mà hình ảnh hở hang được trưng bày khắp nơi, khuấy động thêm cái tham dục sẵn có của con người. Chúng ta phải lên án và loại bỏ tất cả những loại hình quảng cáo phá hoại văn hóa dân tộc như thế.
Thế gian là tạm bợ vô thường, chẳng có điều gì gọi là hạnh phúc bền lâu, chỉ đạo mầu mới là vĩnh cửu. Những điều ta tưởng là vui đều ẩn chứa đau khổ phía sau. Như những thanh niên mới lớn có tình yêu nam nữ, người nam nhìn người nữ tự nhiên thấy hấp dẫn, người nữ nhìn người nam cũng cảm thấy đây là nơi che chở cuộc đời mình. Tuy nhiên, khi bước vào đời sống gia đình thì cuộc hôn nhân nào cũng đầy nước mắt. Ai cũng biết như thế nhưng nếu bắt: “Không được lấy vợ nữa, đi tu nha” là khóc như mưa. Lạc thú thế gian chẳng khác nào cái bẫy giăng sẵn dụ con người bước vào hưởng thụ và khổ đau. Đã có duyên phước gặp được Phật pháp, chúng ta hãy cố gắng vượt qua ái dục mà thanh tịnh tu hành. Người xuất gia đương nhiên phải thanh tịnh tu hành, làm chỗ nương tựa cho chúng sinh.
Người Phật tử cũng vậy, khi vượt qua được những lạc thú tầm thường, thì tự nhiên cũng có uy lực sáng chói để có thể dìu dắt nhiều người cùng tu theo.
Lạc thú thứ hai là tài sản. Tài sản là một cái gì đó rất lạ lùng. Chúng sinh thấy cái “ta” đã quan trọng, những cái “của ta” lại càng quan trọng hơn. Người xưa đã nói “Đồng tiền liền khúc ruột”, lấy tiền ra khỏi túi ai là giống như giật hết cả một khúc ruột của họ đi là vậy. Cái chấp về tài sản là điều gì rất ghê gớm và sự tham mê của con người là vô tận, nhiều khi chúng ta thắc mắc tại sao con người vô lý kỳ lạ, chất cả núi tiền trong tủ để làm gì? ật ra, tiền trong tài khoản ngân hàng, tiền trong két sắt mang lại cho người ta khoái cảm vô hình, vì khoái cảm này mà tham lam vô độ. Đâu biết rằng có khi phía sau một đống tiền chất trong tủ sắt là 10 đống tội; thêm được một con số trong tài khoản ngân hàng cũng là thêm 10 con số tội. Mà hễ kiểm lại tài khoản, chỗ này được 100 tỷ, chỗ kia được 200 tỷ... thì lòng lâng lâng vui mừng. Khoái cảm lừa dối này đã làm người ta tham nhũng, lừa đảo, tranh đoạt và gieo không biết bao nhiêu tội lỗi trên đời.
Hãy sống một cách thanh bạch để ngày kia rời bỏ cuộc sống này ta còn nhìn mặt tổ tiên mình nơi cõi giới bên kia, ta còn có thể đến nhìn những vị đang làm thần, làm thánh trông coi đất nước này và cúi chào, được họ khen ngợi. Như thế vinh quang hạnh phúc hơn là giấu một đống vàng lén lút rồi không dám dùng (vì sợ bị lộ), khư khư ôm lấy cái khoái cảm vô hình.
Địa vị cũng là lạc thú bao người khao khát. Có địa vị, người ta sẽ được nhắc đến, được nể phục và cũng được quyền sai bảo kẻ khác. Đây cũng là một khoái cảm làm nhiều người say mê rồi không từ thủ đoạn nào, hại người này triệt người kia nói xấu kẻ nọ... giành bằng được chức quyền, dù nắm địa vị rồi thì chẳng bao giờ họ làm được gì ích lợi cho đất nước cả. Vì đi lên bằng con đường thủ đoạn nên bản chất của họ là xấu ác, họ càng giữ chức thì đất nước càng bị tổn hại.
Quyền lực cũng là khoái cảm làm người ta đắm mê khủng khiếp, đâu biết rằng nắm quyền lực cũng như nắm lửa. Lửa có thể dùng để nấu chín một bữa ăn, có thể sưởi ấm ta qua đêm đông, cũng có thể thiêu cháy cuộc đời ta. Quyền lực cũng vậy, người đủ trí tuệ và đạo đức mới dùng quyền lực rất hợp lý, mang hạnh phúc, bình yên cho đời và dựng lập công đức cho chính mình. Còn người không đạo đức, kém trí tuệ thì quyền lực chính là vũ khí tự tử, ngọn lửa thiêu đốt cuộc đời, phá hủy phước xưa của người đó một cách nhanh nhất.
Khước từ lạc thú trần gian, giữ tâm thanh tịnh tu hành
Việc nhiều người yêu quý cúng dường chú sadi là việc rất nhỏ, nhưng tượng trưng cho lạc thú thế gian làm con người đắm mê - đó là sắc dục, tài sản, quyền lực, địa vị. Chú sadi đã khước từ tình thương yêu và sự cúng dường dành cho mình để lánh về cánh rừng xa tu hành, đây quả là một sự khước từ vĩ đại để chú có thể nói lên ba điều. Có thể suốt đời chú đã dạy dỗ mọi người rất nhiều nhưng trong kinh chỉ còn để lại ba điều cực kỳ thấm thía, ý nghĩa trong những câu trả lời của chú với Đức Phật.
- Bạch Thế Tôn, con hiểu rằng nước mắt của chúng sinh nhiều hơn nước của biển cả.
- Nhìn đại địa bao la con hiểu rằng không nơi nào thiếu xác của chúng sinh đã chôn vùi.
- Hôm sớm nghe tiếng dã thú gào thét, lòng con yêu rừng hoang biết bao.
Ba điều chú sadi Tissa nói tuy ngắn ngủi nhưng thật sự là ba điều rất cảm động, rất thấm thía đối với chúng ta. Người xuất gia cần phải kiểm soát tâm hồn mình thoát khỏi những điều lạc thú thế gian để có thể tu hành và làm gương cho mọi người. Ngay cả người Phật tử cũng vậy, lạc thú phải từ bỏ. Nếu có tiền, ta phải có trí tuệ và đạo đức dùng tiền đó đem lại lợi ích cho mọi người, không phải để hưởng thụ. Nếu có địa vị và quyền lực, ta không dùng nó để tôn vinh bản ngã của mình, mà dùng để đem hạnh phúc, đạo đức cho cuộc sống này, không phải cho chính mình. Tức là, tiền bạc, địa vị, quyền lực - tất cả đều là công cụ để ta cống hiến, mang lại niềm an vui, xây đắp thêm đạo đức cho đời. Còn đối với rừng hoang, đối với thiên nhiên, đối với cây cỏ thì ta hết lòng yêu thương như ta đã yêu thương những người thân yêu nhất của mình vậy.
Đức Phật đã nói rằng “Hãy tu hạnh viễn ly”, tức là người tu phải đủ sức sống được trong cô độc, không sợ buồn. ông thường, sinh lý, tâm lý của cơ thể đều buộc chúng ta phải ở trong một cộng đồng gắn bó với nhau, không ai có thể tách mình khỏi cộng đồng vì những nhu cầu của cá nhân ta rất phức tạp: ta cần uống thuốc, cần cơm ăn, áo mặc... cần rất nhiều thứ. Và một người không bao giờ có thể lo hết mọi thứ cho mình. Luôn luôn mình lo điều này cho người nọ, người khác lo lại điều kia cho mình. Nếu phải tách khỏi xã hội, ta lập tức bị khủng hoảng về đời sống. Đó là chưa nói đến khủng hoảng về tâm lý – trong cái trống trải khủng khiếp, ta la thét kêu gào, thậm chí có thể phát điên.
Cho nên, phải là người có đạo lực rất vững vàng mới có thể sống một mình được. Tuy nhiên, độc cư không phải là mục tiêu của đạo Phật. Mục tiêu chính vẫn là đắc đạo rồi giáo hóa chúng sinh. Độc cư chỉ là một giai đoạn để dồn sức tinh tấn tu hành và là thước đo đạo lực của người tu. Người nào trong sự cô độc mà vẫn bình an thì người đó tương đối đủ đạo lực để bước ra giáo hóa. Vì sao vậy? Vì nếu ở một mình mà họ an ổn được thì giữa chốn đông người họ sẽ không bị lôi cuốn, đắm mê.
Ngược lại, ai còn bất an căng thẳng, không chịu nổi cô đơn thì chắc chắn ở giữa chốn đông người họ cũng sẽ đắm mê, sẽ chạy theo, ham vui và bị ràng buộc trong những mối quan hệ với con người. Chỉ những ai vui được trong sự cô độc thì dù có ném họ vào trong chốn phồn hoa đô hội, phố phường đông đúc chật hẹp... họ cũng không vướng vào những buồn thương giận ghét, tham lam, tị hiềm của cuộc đời.
Chưa phải bậc A la hán thì vẫn có thể bị danh lợi chi phối. Một số Tăng Ni sinh được thầy bổn sư của mình gửi về thành phố đi học, sau khi ra trường đã bỏ chùa, bỏ thầy. Đời sống phồn hoa đô hội của phố thị đầy sự giao tiếp, đầy tiện nghi đã lôi cuốn làm người ta quên mất chùa, quên mất thầy mình. Lâu lâu “Về thăm chùa xưa, nghe hồi chuông vẳng đưa...” rồi lại đi mất. Tình cảnh này cũng là một nỗi buồn.
Sống giữa đời, lúc nào đó nếu lòng ta đắm mê danh lợi thì hãy nhớ lại bốn câu thơ:
Con yêu quý, giữa thế gian ảo mộng
Lợi và danh cháy bỏng cả tâm hồn Ai biết rằng nơi tịch cốc cô thôn Người ẩn sĩ vượt hơn điều nhỏ bé...
Nhờ vậy ta cũng phần nào cân bằng lại tâm lý và đời sống của mình.
Một Bà la môn xuất gia đắc đạo
(76) Được nghe bậc hiền trí
Chỉ dạy và khiển trách
Như chỉ chỗ chôn vàng
Phải gần gũi bậc hiền
ân cận bậc như thế
Chỉ có tốt mà thôi.
Bài này xuất phát từ câu chuyện tích ngắn. Thời Phật còn tại thế, có một vị Bà la môn nghèo tên là Ràdha, ông tìm đến tinh xá xin được công quả xuất gia. Trong giai đoạn thử thách, ông rất siêng năng làm lụng, quét tước, chăm sóc tinh xá, phục vụ chư Tăng... Khi thấy duyên xuất gia của ông đã chín muồi, Phật gọi trưởng lão Xá Lợi Phất đến nói: “Này Xá Lợi Phất, hãy cho người cư sĩ công quả kia được xuất gia và thọ giới”. Ngài Xá Lợi Phất vâng lời Phật làm lễ thế phát cho ông. ời đó, Đức Phật không trực tiếp làm lễ thế phát xuất gia mà thường giao lại cho ngài Xá Lợi Phất, nên ngài là sư phụ của rất nhiều vị tỳ kheo, trong đó có Bà la môn Ràdha này.
Sau khi xuất gia, Ràdha theo hầu ngài Xá Lợi Phất và càng ngoan ngoãn nhu thuận. Dù đôi khi phạm sai lầm và được ngài rầy trách nhưng ông luôn vui mừng lắng nghe... Cứ như vậy một thời gian dài, khoảng mười mấy năm sau thì ông chứng đạo và được Phật khen bằng bài kệ trên.
Hãy mong mình được góp ý, chỉ lỗi
Thông thường, chúng ta hay khởi tâm tự ái mỗi khi được chỉ lỗi. Ví dụ, ai đó đến khuyên: “Anh ráng tập ăn nói cho có duyên một chút chứ anh nói không ai ưa”, họ nói thật nhưng ta giận ngay: “Thằng nào không ưa tôi đâu?” – “Đó, câu đó làm người ta không ưa anh chứ câu nào...”.
Thái độ của chúng ta trước sự góp ý, quở trách của người khác là dấu hiệu của người tu được hay không tu được. Nghe người bạn góp ý, nghe thầy mình quở trách, nếu lòng ta hân hoan, vui vẻ thì biết rằng đạo tâm của mình rất tốt. Một người đệ tử khi được thầy mình la rầy, quở trách mà thấy mừng thấy vui thì đó là người có tu, biết tu và tu có tiến bộ. Khi thầy rầy la mà còn giận và tự ái tức là đạo lực của mình còn rất kém.
Ở đây có hai điều khác nhau. Một là sự góp ý của người ngang hàng hoặc của người dưới, thường là những lời nhẹ nhàng khéo léo, họ không dám nặng lời. Còn sự rầy la, quở trách là của người trên, lời lẽ thường nặng nề, nghiêm khắc hơn. Cách của người trên là vậy. Nhưng quan trọng là khi nghe những lời đó, ta có cảm giác gì và tâm mình như thế nào. Nếu còn tự ái, khó chịu thì biết là ta tu còn rất dở. Hãy lấy đó làm thước đo đạo lực cho mình. Ta cầu mong có nhiều người góp ý và nhiều vị quở trách mình. ường ít ai dám mong như vậy, mà chỉ mong nhận được nhiều lời khen. Người nào có tâm luôn mong được người chỉ lỗi cho mình: “Sao lâu quá không ai rầy la mình vậy, buồn quá...” thì đó là người tu rất tốt.
Lúc nào cũng phải mong mình được nhiều người góp ý, được quở trách. Vì sao vậy? Vì như Phật nói: được chỉ lỗi cũng như được chỉ chỗ chôn vàng. Đức Phật đưa ra một ví dụ cực kỳ hay và độc đáo. Đôi khi ngồi ngẫm lại ta thấy Phật nói những câu ngăn ngắn mà vô cùng trí tuệ. Người ta chỉ lỗi cho mình giống như chỉ chỗ chôn vàng để mình đào lên dùng. Một bên là chỉ lỗi, một bên là chỉ chỗ chôn vàng. Hai việc rất khác nhau, vậy mà Phật ghép vào thành một ví dụ, để mọi người thấy lời góp ý quý giá đến như thế nào. Thật là hay!
Lúc mới tu, chúng ta thường mong được nhiều người chỉ lỗi, góp ý cho mình. Còn với người tu hành thuần thục thì đã âm thầm tự quở trách mình mà không ai biết. Họ luôn tự xét lỗi mình mà không đợi ai nhắc nhở, họ tự biết trong mỗi việc mình làm, những lời mình nói còn sai chỗ này, sơ hở chỗ kia. Bên ngoài chưa kịp thấy lỗi của họ mà họ đã tự thấy được những lầm lỗi vi tế đang lẩn khuất trong tâm. Còn ta thì ngược lại, ta không thấy lỗi mình trong khi cả thế giới đều biết. Do đó, khi mới tu, chúng ta ráng tu tâm khiêm hạ biết lắng nghe những lời dạy răn, quở trách, góp ý của mọi người.
Đến khi ta tu hành lâu năm, địa vị cao thì càng phải cảnh giác hơn vì bản ngã phát triển lớn mạnh trở lại. Đây là nghịch lý rất kỳ lạ. Chúng ta cứ tưởng rằng, tu càng lâu thì đạo hạnh càng cao, bản ngã càng nhỏ. Nhưng thực tế không ít trường hợp càng tu lâu bản ngã càng lớn, đạo hạnh càng sa sút. Vì sao vậy? Có thể vì người đó dụng công không chuẩn và có cái chủ quan tự mãn. Người tu lâu thì hay được mọi người tôn trọng, và không ai dám góp ý. Nên lầm lỗi của người đó cứ chồng chất. Bản thân họ cũng không thường xuyên tự quở trách, tự sám hối với Phật. Lâu ngày, bản ngã trỗi dậy, lầm lỗi tích lũy rồi họ hư hỏng lúc nào không hay. Đây cũng là lời cảnh báo cho tất cả những người xuất gia tu hành.
Phật tử cũng vậy. Chúng ta đi chùa lâu, được thầy cô trọng dụng quý mến, giao cho việc này việc kia...
Ta luôn nghĩ mình vượt trội hơn người đến sau. Đây là một ý nghĩ sai lầm gây tổn phước vì có những người dù biết đạo sau nhưng giỏi hơn mình rất nhiều. Chẳng hạn, ta có thể tu hành mấy chục năm nhưng có dám ngồi thiền suốt 9 tháng như chú bé bên Nepal? Chúng ta đừng tính tuổi tác, đừng so trước sau mà hãy cân nhắc trên đạo hạnh, và đảm bảo nhất là luôn khiêm tốn lắng nghe lời góp ý, la rầy. Còn người khéo tu thì đã tự nhìn ra lỗi mình thường xuyên rồi.
Lưu ý khi chỉ lỗi cho mọi người
Đối với lầm lỗi của tha nhân, chúng ta cần lưu ý vài điểm sau. Khi thấy người khác có lỗi mà ta yên lặng làm ngơ thì sau này ta sẽ chịu quả báo mù hoặc câm điếc. Thực tế, có người sở hữu gương mặt đẹp nhưng bị câm, chỉ vì đời trước không can đảm nói ra sự thật. Trong khi sự thật đó có thể cứu được người khác. Nên kiếp này có miệng mà không thể nói được. Rất đáng thương!
Để tránh quả báo này, chúng ta hãy góp ý để giúp nhau tốt hơn, nhưng ta phải cảnh giác hai điều. Thứ nhất là góp ý xong hai bên không nhìn mặt nhau nữa, vì cách nói của mình làm người kia tự ái, bực bội. ứ hai, ta góp ý quá thường xuyên làm mọi người chán ghét. Ta thấy thiên hạ ai cũng có lỗi, chỉ mình là tốt, đâu ngờ mình đang mắc bệnh thích soi mói làm mọi người cực kỳ khó chịu.
Nếu không góp ý thì ta có tội. Nếu góp ý thì hãy cẩn thận hai điều. Thứ nhất, ta chưa đủ duyên nên lời nói không có tác dụng, không chuyển hóa được ai, và chỉ làm mọi người chán ghét. ứ hai, ta mắc tật nhiều chuyện, luôn rình rập lầm lỗi của thiên hạ để góp ý, và nghĩ như vậy là có phước. Khen thì dễ mà góp ý thì rất khó là vậy.
Muốn được mọi người lắng nghe thì ta phải yêu thương trước và phải có một thời gian dài ta biểu lộ tình thương yêu với con người. Khi ấy, ta góp ý một điều gì đó, người ta sẽ hoan hỷ đón nhận. Còn nếu ta sống lặng lẽ, khô khan, ngăn cách, lúc nào cũng đăm đăm như bà mẹ chồng khó tính, thì không ai muốn nghe ta cả. Trước tiên ta phải là một người độ lượng bao dung rồi mới góp ý. Khi mọi người chưa có lỗi, chưa có gì để nói thì chúng ta cứ sống bằng trái tim yêu thương chan rải. Đến khi đụng chuyện cần góp ý thì lời nói của ta rất được đón nhận, rất được lắng nghe. Hãy luôn nhớ như vậy!











