Hai bàn tay bắt, hai miệng cười, nhưng họ thuộc về hai đẳng cấp khác nhau, giàu và nghèo. Hai người lại chia ra ngồi hai chỗ cách xa. Mọi người lần lượt ngồi vào các ghế đại biểu. Hôm nay hội thơ toàn quốc, nhiều nhà thơ có tên tuổi được mời về dự hội thảo thơ Việt Nam thế kỷ mới, nền tảng và định hướng.
Buổi trưa các nhà thơ đại biểu được mời dự tiệc ở nhà hàng sang trọng. Lúc tiệc gần tàn, mọi người tụm năm tụm ba nói chuyện vui vẻ.
Cô MC toan tìm chỗ ngồi khuất đâu đó để ngủ thiếp vài phút trước khi trở lại hội thảo, chợt bị một nhà thơ trẻ đến bắt chuyện làm quen. Sau vài câu chuyện hỏi thăm, cô MC nói:
“ Nói thực tình, em không dám lấy chồng nhà thơ, một trăm ông thì có đến 98 ông nghèo. Cả mấy trăm đại biểu thơ chuyên nghiệp chỉ lèo tèo vài ông có vẻ khá giả. ” Nhà thơ trẻ hỏi:
“ Ủa sao lúc nãy anh nghe em ca ngợi thi sĩ trên mây xanh mà, anh tưởng em yêu thơ lắm? ”
“ Thế anh nghĩ em làm MC dẫn chương trình thơ mà không ca ngợi thi sĩ thì em làm gì. Ca thì ca, nhưng lấy thì không, cơm áo không đùa với khách thơ mà (Xuân Diệu). Nhưng sao các anh nghèo thế nhỉ? Thơ không bán được à? ”
Nhà thơ trẻ trầm ngâm chút rồi nói:
“ Muốn làm thơ thì phải có nghề khác sinh nhai, thơ là đam mê nhưng phụ thôi. ”
“ Thế vài nhà thơ đại gia đó sống bằng nghề gì nhỉ? ”
“ Em đặt vấn đề giàu nghèo làm anh suy nghĩ. Anh biết rõ các nhà thơ đó cả, biết cả thể loại và nội dung của thơ họ cả. Các thi sĩ nghèo thì tỉ lệ thơ tình rất cao. Vài ông thi sĩ đại gia kia thì hay viết thơ có tính giáo dục đạo đức cho đời. ”
“ Thế còn anh làm thơ gì? ”
“ Anh làm thơ nhiều nội dung khác nhau, tình yêu cũng có mà giáo dục cũng có. ”
“ Vậy tỉ lệ hai phần thế nào, và tiền anh ra sao? ”
“ Anh đủ ăn, không giàu không nghèo. ”
“ Vậy anh chuyển sang làm thơ giáo dục đạo đức đi chắc sẽ khá lên. ”
“ Anh mà không làm thơ tình tặng các cô người yêu nữa thì các cô giết anh ngay. ”
“ Em thì ngược lại, anh mà làm thơ tình tặng em thì em giết anh ngay. ”
***
Nghệ thuật xuất hiện là do cảm xúc, rồi nhờ đến kỹ thuật để sáng tạo ra tác phẩm. Thơ thì cần đến kỹ thuật chữ nghĩa. Tranh thì cần đến kỹ thuật cọ màu. Nhạc thì cần đến kỹ thuật âm thanh. Nhiều môn nghệ thuật phức tạp sẽ cần đến các kỹ thuật phức tạp để tác giả tạo nên tác phẩm. Điện ảnh làm một môn nghệ thuật cực kì phức tạp và cần rất nhiều ngành kỹ thuật hỗ trợ.
Tác phẩm nghệ thuật được tạo ra rồi sẽ cần đến người biết thưởng ngoạn nữa. Có người thích có người không. Nếu có người thích thì tác phẩm sẽ sống được, sẽ tác động vào tâm hồn con người. Việc tác động vào tâm hồn con người sẽ tính ra tội hay phước cho tác giả.
Nếu tác giả chỉ truyền cảm xúc riêng tư của mình gây sự lây lan cảm xúc vô bổ cho người khác thì tác giả chẳng có phước gì, nhiều khi còn mang tội. Ít nhất là tội phí phạm thời gian của mình và của người. Nếu tác giả truyền được các cảm xúc tích cực cho người thưởng thức, ví dụ như tình yêu nhân loại, tình yêu tổ quốc,
tình yêu rừng, tình yêu môi trường thiên nhiên, trách nhiệm cao quý của thầy cô giáo, hiếu đạo với cha mẹ... thì phước của tác giả là đáng kể.
Khi có phước nhờ các tác phẩm giáo dục đạo đức rồi, chưa hẳn là tác giả sẽ sống được nhờ bán các tác phẩm đó, mà sự may mắn có thể đến từ nhiều lối khác. Vô tình mua miếng đất hời rồi bán lại giá cao, cửa hàng của vợ khấm khá lên, ai đó chỉ vẽ cách làm ăn hiệu quả...
Làm nghệ thuật mà không có mục tiêu tạo ra các tác phẩm có tính giáo dục đạo đức thì tác giả sẽ bế tắc dần dần. Tạm thời bây giờ còn có phước quá khứ để đủ ăn đủ mặc, nhưng về cuối đời sẽ bi thảm.
Nhưng muốn tạo ra được các tác phẩm có tính giáo dục đạo đức thì tác giả cũng phải tự mình tu dưỡng nhiều lắm. Đạo đức không nói suông được. Đạo đức là sinh vật thiêng có sự sống. Ai có cuộc sống đạo đức thì mới giáo dục đạo đức cho người khác được.