Ông Phong ký giấy bảo lãnh rồi dẫn Thảo về nhà mình. Thảo là đứa bé ở xóm cách ông Phong vài căn nhà. Bố mẹ Thảo thường xuyên cãi nhau, thậm chí đánh nhau. Người này làm điều bậy như ngoại tình hay cờ bạc đều đổ thừa vì người kia có lỗi trước. Họ không ly dị vì lý do không muốn Thảo bơ vơ, chẳng biết có thật không, nhưng tâm hồn Thảo thì tan vỡ hết rồi. Nó bỏ học theo đám bạn xấu, chửi tục, ăn cắp. Vừa rồi bị bắt vào đồn cảnh sát, bố mẹ nó không đủ uy tín bảo lãnh nhận về. Ông Phong thương tình bảo lãnh giùm. Ông nhớ hồi trước nó là đứa trẻ ngoan, hay chạy qua nhà ông chơi, nói năng lễ phép.
Bà Phong đưa quần áo kêu nó tắm rửa sạch sẽ rồi ra ăn uống cho no. Bà nấu bát mì ngon cho nó ăn, thấy nó chưa no, nấu thêm tô nữa, nó nuốt sạch. Nó no bụng rồi lí nhí cám ơn hai bác.
Hai ông bà kêu nó ngồi vào ghế sofa ở giữa hai ông bà. Ông Phong nắm tay nó hỏi:
“ Con có thấy con sai không? ”
Nó cúi đầu lí nhí:
“ Dạ có. ”
“ Bác nhớ trước kia con ngoan ngoãn lễ phép, sao bây giờ lại ra nông nổi này? ”
Thảo im lặng, có vẻ cũng không hiểu. Ông Phong nói:
“ Bác nghĩ con bị ảnh hưởng bởi bố mẹ. Bố mẹ con cứ nói năng bỗ bã, nhiều khi lao vào đánh nhau. Người này kể tội người kia. Con chứng kiến và bị tiêm nhiễm vào đầu óc non nớt của mình. Con không đủ sức lọc ra khỏi tâm mình cái sai trái. Mọi người thấy con có lỗi, nhưng bác thấy con là nạn nhân, rồi dần trở thành thủ phạm. Nếu con không đủ sức gạn lọc điều sai và đúng, thấy ai làm gì cũng bắt chước, thì cuối cùng con hư hoàn toàn thành kẻ xấu xa mà ai cũng ghét bỏ. ”
Bà Phong nói:
“ Con cứ ở lại đây vài hôm để bác trai dạy con những điều đúng sai nhé. ”
Thảo rớm nước mắt lí nhí dạ.
Ông Phong nói tiếp:
“ Con phải đủ sức nhận ra điều đúng sai để không bị bắt chước cái sai của người khác. Bác cũng không thể đem con về nuôi được, nhưng sẽ luôn vui lòng nếu con cứ qua lại đây với hai bác. Nhưng điều kiện đầu tiên là con phải hứa với hai bác là con không được tiếp nhận những điều xấu của người khác nữa, dù cho đó là bố mẹ mình. ”
Thảo lí nhí nói: “ Dạ thưa hai bác, con hứa ạ. Con sẽ xin đi học lại. Con sẽ hay qua đây để nghe hai bác dạy bảo ạ. ”
***
Một tính chất cơ bản của xã hội là sự bắt chước lẫn nhau. Ta gọi là ảnh hưởng xã hội. Con người bắt chước một cách vô thức những hành vi, lời nói, tính cách của những người chung quanh. Người cùng một gia đình dễ có giọng nói giống nhau. Trẻ em ở nước ngoài sẽ phát âm chuẩn như người bản xứ.
Trẻ em lỡ xui sinh ra trong một khu phố nhiều tệ nạn thì hầu hết lớn lên sẽ trở thành tội phạm. Ngược lại, trẻ em được sinh ra trong một đất nước có truyền thống văn hóa tốt đẹp thì lớn lên tự nhiên có đầy đủ các lối cư xử chuẩn mực đàng hoàng.
Ta có thể nhìn thấy trước tương lai của trẻ em ở các nước đói nghèo lạc hậu, kém giáo dục, tội phạm đầy rẫy, rồi sẽ khó lớn lên thành người tốt được. Chúng sẽ gia nhập một băng nhóm nào đó để tồn tại, và hầu như kết thúc cuộc sống vội vàng.
Tính chất bắt chước có yếu tố xã hội này khiến chúng ta suy nghĩ hai điều. Một là tất cả chúng ta có bổn phận tạo ra tấm gương hình mẫu tốt đẹp để cho ai đó chung quanh ta được bắt chước vô thức những điều tốt đẹp đó. Hai là chúng ta phải đủ sức gạn lọc những điều tốt xấu đúng sai chung quanh ta để ngăn không cho điều xấu đi vào tâm ta một cách vô thức.
Đừng buột miệng nói bậy, đừng nổi nóng làm bậy, vì điều bậy đó sẽ lọt vào tâm hồn ai đó đang ở gần ta. Tội nghiệp nhất là các con của ta, gần ta nhất, và dễ bắt chước ta nhất. Tâm chúng hư rồi thì sau này chúng sẽ đối xử ta tệ bạc. Ta sẽ nhận lại hậu quả xấu do chính mình tạo nên.
Hãy cân nhắc làm từng điều tốt, nói từng câu hay, vì lâu dài về sau ta sẽ nhận lại được các quả báo lành từ đó.
Ta cũng nên nói chuyện với trẻ, tập cho trẻ biết phân biệt đúng sai tốt xấu để dứt khoát từ chối điều sai mà chỉ đón nhận điều đúng. Ta phải dạy cho trẻ đừng bị bắt chước một cách vô thức mọi thứ của những người chung quanh.