Từ xưa, vào thuở hồng hoang khi con người không có công cụ để quan sát, đo đạc, cũng không có kiến thức khoa học để giải thích, vũ trụ đối với con người chỉ là cái gì mà mắt con người thấy được. Mắt con người nhìn lên thì thấy bầu trời, nhìn xuống thì thấy đất, thấy biển. Đó chính là tất cả vũ trụ của con người.
Đến khi con người đạt được trình độ kỹ thuật cao hơn để có những công cụ nhìn xa hơn, có trình độ khoa học tiên tiến hơn, bắt đầu biết tính toán phức tạp hơn, thì cách nhìn vào vũ trụ của con người bắt đầu mở ra lớn hơn. Còn ở thuở ban đầu khi con người thấy hẹp, thì vũ trụ là rất hẹp, giống y hệt như bây giờ con người nhìn lên nhìn xuống cũng chỉ thấy chừng ấy bầu trời, thấy trăng sao ở trên, chừng ấy sông biển núi non mặt đất ở dưới. Vũ trụ là tất cả những gì mắt thấy là như thế.
Do kiến thức của con người thời đó cực kỳ ít ỏi, không thể giải thích vũ trụ là gì, trăng sao là gì, mây gió là gì, núi non ở đâu nổi lên, nước sông nước biển ở đâu mà có... nên con người đã “thông minh” sáng tạo ra thần linh, thần thánh, ông trời, thượng đế để có được một câu trả lời cho tất cả. Ta đừng vội cho rằng dùng thần thánh để giải thích mọi hiện tượng thiên nhiên là ngu dốt. Ta phải hiểu rằng trong thời đại đó, nghĩ ra được có một thần thánh để tạo ra vũ trụ đất trời đã là cực kỳ thông minh, đáng để tặng giải Nobel.
Chúng ta nên hiểu rằng, người xưa đã chọn cách giải thích có một “Ông trời” tạo ra trời đất, bởi vì con người luôn thích đi tìm nguồn gốc ban đầu của mọi sự vật, sự việc, hiện tượng. Chính sự thông minh của con người đã khiến cho con người khởi lên thắc mắc trời đất này từ đâu mà có mặc dù khi đó trời đất là đại diện cho tất cả vũ trụ này. Loài người khác loài vật ở chỗ: Con người cứ hỏi cái này ở đâu mà có, cái kia ở đâu mà có, và khi bắt đầu rồi thì sau này chúng sẽ đi về đâu.
Bây giờ ta định nghĩa một giống loài thế nào được gọi là thông minh. Nếu hỏi thế nào là loài người thông minh thì có nhiều kiểu định nghĩa. Chúng ta biết tập tính của loài ong, loài kiến là tính đoàn kết và cần cù rất cao; tập tính của loài chó là sự trung thành với chủ; tập tính của loài khỉ là bắt chước. Với con người, tập tính cho thấy trí thông minh vượt trội chính là sự sáng tạo. Nhờ có sự sáng tạo nên con người mới có thể làm chủ hành tinh này.
Ta lại nói đến một góc khác của sự thông minh. Định nghĩa thế nào là thông minh? Thông minh là khi con người biết thắc mắc, đi tìm cái nguồn gốc của một sự vật, biết thắc mắc về điểm cuối cùng của một sự vật, sự việc. Chẳng hạn như ta đang sống ở đây mà thắc mắc không biết mình ở đâu ra, đó là ta đã bắt đầu thông minh, chứ con chó, con khỉ không bao giờ hỏi chuyện đó. Hoặc như ta thắc mắc sau này chết rồi mình sẽ đi đâu? Ai rồi cũng phải chứng kiến cái chết của bạn bè thân quyến, và sẽ đặt câu hỏi về thân phận của chính mình, sẽ chết và sẽ đi về đâu. Còn con chó cũng thấy đồng loại chết, loài khác chết, nhưng nó không thắc mắc chết đi đâu. Nó không hiểu chết là gì, và cũng chẳng bao giờ khởi được các thắc mắc chết rồi đi đâu. Đối với nó chết là hết rồi, nhưng với con người, chết rồi chưa hết chuyện. Rồi con người từ đâu tới, trời đất từ đâu sinh ra? Con người luôn thắc mắc như thế, và chính cái thắc mắc về sự khởi nguyên và sự kết thúc của vạn hữu, đó là đặc tính của sự thông minh.
Vào thời hồng hoang, khi khoa học kỹ thuật chưa phát triển, con người không thể tìm ra câu trả lời chính xác cho những câu hỏi về các hiện tượng tự nhiên, về trái đất, về sự sống của muôn loài, và về vũ trụ. Đi tìm câu trả lời cho câu hỏi trời đất bắt đầu từ đâu, vũ trụ bắt đầu từ đâu, vẫn mãi mãi là một sự ray rứt của bao nhiêu thế hệ, bao nhiêu ngàn năm. Con người cứ loay hoay đi tìm câu trả lời, và với những kiến thức đơn giản trong thời đại hồng hoang đó, con người đã sáng tạo để đổ thừa tất cả cho “ông trời”. Ta thấy chữ “ông trời” và trên trời giống nhau. Ta nói trên trời vì muốn nhìn trời ta phải ngước mắt lên phía trên. Ta gọi ông trời, vì ta nghĩ ông ở trên trời cao và là người tạo ra mọi chuyện. Đó là câu giải thích của người xưa.
Nhưng chúng ta cũng thấy rằng khi sáng tạo ra ông trời để cho ông chịu trách nhiệm hết tất cả mọi điều hiện hữu trên thế gian này, thì ông trời cũng chính là nơi dừng lại mọi tri thức của con người. Vì quy hết cho ông trời nên con người chẳng cần tìm hiểu, nghiên cứu gì nữa, hễ “sống chết” gì cứ đổ ông trời định sẵn. Vì thế, đã có một thời gian dài, con người yên ngủ với câu trả lời “ông trời”. Nhưng con người là giống loài thông minh nên chẳng chịu ngủ yên quá lâu. Một số trường phái triết học bên phương Tây tiếp tục phát triển khái niệm “ông trời” lên cao hơn để phủ trùm uy quyền lên đời sống con người mà tạo nên tôn giáo. Một số trường phái triết học bên phương Đông tiếp tục tìm hiểu cấu trúc của vạn hữu theo nguyên lý Âm Dương Ngũ Hành để tìm ra các phương pháp bói toán, chữa bệnh, luyện công. Những trường phái triết học đó đã ảnh hưởng lên suy nghĩ và cuộc sống của loài người trong suốt thời gian dài.
Nhưng rồi có những người thông minh theo một cách khác, rất không thỏa mãn với câu trả lời cái gì cũng do ông trời. Họ cho rằng đó là sự ngu dốt và thiển cận của nhân loại. Ông trời trở thành nơi kết thúc mọi sự thắc mắc, kết thúc mọi sự tìm tòi nghiên cứu, và kết thúc mọi tri thức. Con người đã trở nên thụ động, không chịu nghiên cứu, cái gì cũng đổ thừa ông trời. Phủ nhận cách nhìn của người đi trước để khám phá ra những cách nhìn khác, có lẽ đó là thuộc tính phát triển của con người, rất đáng trân trọng, dù đôi khi làm ta khó chịu.
Bầu trời và Biển cả - Ảnh: Internet
Sau này những người tiến bộ hơn đã tìm cách chối bỏ thượng đế và cố gắng giải thích mọi sự việc bằng vật lý, vật chất, khoa học. Họ cho rằng có thoát khỏi sự ám ảnh của thượng đế thì tri thức của loài người mới được giải phóng. Một thời gian, từ thời Đức Phật tới thời trung cổ và cận đại (khoảng từ thế kỉ XVI đến thế kỉ XVIII), phong trào phản kháng duy tâm, phản kháng “ông trời” diễn ra rất kịch liệt. Sự phản kháng này nhiều khi đã trở thành cực đoan.
Cái cực đoan đầu tiên là chuyện gì cũng quy về ông trời, gọi là duy linh, duy tâm. Cái cực đoan này sinh ra cái cực đoan thứ hai, vì không chịu được giới hạn là con người luôn lấy ông trời để chứng minh mọi việc, những người trí thức đã phản kháng ông trời. Họ phủ nhận mọi việc do ông trời sinh ra, phủ nhận mọi hiện tượng siêu hình, cho rằng cái gì cũng là vật chất hết. Từ đây, một cái cực đoan khác xuất hiện là phủ nhận hết mọi quan niệm về tâm linh siêu hình.
Trong khi đó, các hiện tượng siêu hình luôn được con người quan sát chứng kiến từ ngàn xưa tới nay, đủ để chúng ta công nhận sự tồn tại khách quan của yếu tố siêu hình trong thế giới của chúng ta. Có rất nhiều chứng cứ về cảnh giới siêu hình trên khắp cả địa cầu này, nên ta không thể bướng bỉnh phủ nhận hoàn toàn các hiện tượng siêu hình được. Ngày nay, những máy chụp hình siêu nhạy, camera an ninh, điện thoại chụp được rất nhiều “bóng ma” ở khắp nơi. Đặc biệt nhất là những máy camera an ninh để một góc không ai để ý, cứ lặng lẽ quay hoài. Lúc đó ma họ nghĩ là không có ai nên hiện ra quậy phá, xô bàn ghế, hiện bóng mờ đi lại, tất cả đều được camera ghi hình lại. Cả thế giới này đều thấy như vậy. Đó là những hiện tượng tồn tại khách quan không thể phủ nhận. Cũng như bóng ma hay linh hồn, những hiện tượng siêu hình khác mà con người chưa thể lí giải được thì cũng không được quay lưng, chối bỏ, coi như không có sự tồn tại của chúng. Những hiện tượng về cảnh giới siêu hình cần phải được công nhận, nghiên cứu, tìm ra quy luật đầy đủ, vì nếu không, cuộc khai phá, giải cứu tri thức loài người khỏi tay ông trời của những người thông minh lại biến thành cuộc giam giữ tri thức mới trong chính tay những người thông minh đó.