Đến khi Sức tỉnh giác đủ mạnh để làm chủ tâm hồn, thì hành giả bước qua giai đoạn Chánh Niệm. Lúc đó vọng tưởng trở thành khách lạ, trở thành bóng dáng chập chờn bên ngoài, trở thành kẻ ăn bám tai hại, cần phải được dọn dẹp sạch sẽ khỏi nội tâm của mình.
Hoặc là hành giả tu tập Chánh tinh tấn chín muồi, Sức tỉnh giác tăng dần cho đến khi quá mạnh và tự nhiên trở thành chủ nhân của tâm hồn. Hoặc là do duyên xưa đã đến lúc trổ quả trái, hành giả bất ngờ đốn ngộ, Sức tỉnh giác ngập tràn chiếm trọn tâm hồn.
Hai trường hợp này đều giống nhau, đều là Sức tỉnh giác đã trở thành chủ nhân của tâm hồn, đều bước qua giai đoạn Chánh Niệm thật sự. Tuy nhiên, Sức tỉnh giác làm chủ tâm hồn cũng mạnh yếu sâu cạn khác nhau. Nếu Sức tỉnh giác mạnh đến mức độ như ngài Nghĩa Huyền tổ tông Lâm Tế thì vọng tưởng hết đất sống, mất tiêu luôn. Nếu Sức tỉnh giác chưa quá mạnh, thì vọng tưởng sẽ lẩn quất chập chờn xuất hiện dù không còn đủ sức chi phối tâm hồn nữa.
Lúc này, hành giả không bị chi phối bởi vọng tưởng nữa, chỉ còn bị chi phối bởi các quan điểm đã ghi dấu trong tiềm thức mà thôi. Do đó, vai trò của Quan điểm rất quan trọng. Những đạo lý ta đón nhận sẽ nằm im để chi phối điều khiển ta từ đây về sau. Nếu các quan điểm đạo lý đó đúng là Chánh kiến của Phật dạy, luật Nhân quả, mục tiêu Vô ngã, lòng Từ bi, đạo đức Trung thành... thì ta sẽ sống tự nhiên theo các đạo lý này mà tăng tiến phước duyên cho đến khi chứng các quả Thánh cao hơn. Còn nếu các quan điểm đạo lý đó sai, ta sẽ hành xử nhầm lẫn, khiến phước bị hao tổn, rồi Sức tỉnh giác mất dần lui lại phàm phu như cũ.
Nói cách khác, như ta đã biết, Sức tỉnh giác do Phước mà có, do Dụng công đúng cách mà có. Nếu tiếp tục gây tạo công đức, nếu tiếp tục dụng công đúng cách, thì Sức tỉnh giác sẽ tiếp tục tồn tại và lớn mạnh dần. Còn ngược lại, khi đạt được Sức tỉnh giác rồi khởi tâm chủ quan kiêu mạn, cho rằng mình đã tiến xa, đã đốn ngộ, đã kiến tánh thành Phật, không cẩn thận làm phước tiếp, không giữ cách dụng công ban đầu, thì Sức tỉnh giác sẽ suy giảm, thậm chí mất hết.
Hành giả phải tiếp tục lễ kính Phật, tiếp tục bố thí cúng dường, kềm chế khiêm cung hạ mình. Hành giả vẫn phải biết toàn thân sát da thịt, Biết hơi thở rõ ràng. Đừng dại khờ ôm cái tỉnh giác mà bỏ cái Biết toàn thân. Cứ giữ cái Biết toàn thân và Biết hơi thở thì Sức tỉnh giác sẽ tồn tại.
Thật ra chỉ cần Biết toàn thân và Biết hơi thở thì đã được tỉnh giác. Nhưng cái tỉnh giác đó là phát triển của Thiền chứ không phải phát triển của Thánh. Muốn có sự phát triển của Thánh thì phải có Quán thân vô thường, có hướng về mục tiêu Vô ngã.
Từ cái Sức tỉnh giác chưa ổn định, chập chờn, khi nhớ khi quên, tiến vọt lên cái Sức tỉnh giác ổn định khó mất, bước vào hẳn Chánh Niệm, là cả một sự chuyển biến lớn lao. Nơi cái Chánh Niệm sáng tỏ này, hành giả có thể đã chứng luôn quả thánh Tu đà hoàn.