Cha mẹ cần xác định một trong những trách nhiệm lớn nhất cả cuộc đời mình chính là nuôi dưỡng và dạy dỗ con nên người. Nhận thức rõ trách nhiệm cao cả này, cha mẹ cần có thái độ nghiêm túc và vạch sẵn lộ trình nuôi dạy con từ lúc nhỏ để uốn nắn, bảo ban phù hợp với quá trình phát triển của con. Biết rằng, càng lớn thì thời gian con tiếp xúc với bên ngoài càng nhiều từ bạn bè, thầy cô, nhà trường, xã hội,… Do đó, sẽ có những ảnh hưởng nhất định đến nhân cách cũng như lối sống của trẻ, nhưng cha mẹ vẫn là nhân tố cốt yếu trong việc xây dựng tâm hồn con trẻ, dưỡng dục con trẻ nên người.
Bậc làm cha mẹ phải giáo dục và nuôi dưỡng con cái một cách rất trí tuệ, rất đúng đạo lý và có phương pháp, kế hoạch rõ ràng theo sự phát triển tâm sinh lý của con trẻ; Biết yêu thương và dạy dỗ đúng cách, góp phần giúp ta có những đứa con ngoan hơn và có ích hơn cho đời.
Muốn dạy dỗ con tốt, cha mẹ phải luôn là những tấm gương sáng cho trẻ về mọi mặt. Cha mẹ phải sống rất gương mẫu, luôn tự rèn luyện, tu dưỡng và hoàn thiện chính mình trước. Thậm chí, quyết tâm từ bỏ mọi thói hư tật xấu trước khi con sinh ra đời. Đây mới chính là cái gốc để nuôi dạy con cái hiệu quả nhất.
Các bậc cha mẹ cần chủ động trang bị đầy đủ về kiến thức chăm sóc sức khỏe cho trẻ như: chế độ dinh dưỡng hợp lý (tốt nhất là cả gia đình nên ăn chay), tình trạng thể chất theo độ tuổi hay những thông tin bệnh trẻ dễ mắc phải để chăm sóc con em mình một cách tốt nhất.
Ngay từ khi có ý định sinh con, cha mẹ đã phải cùng nhau phát nguyện những mong ước vị tha, lớn lao (có nhân cách tốt, sống là phụng sự cuộc đời, tinh tấn tu tập,...) để khi con ra đời sẽ sống theo bao ý niệm, ước nguyện cao đẹp đó.
Khi người vợ mang thaithì hai vợ chồng nên thường xuyên lễ Phật, cầu nguyện Phật - Bồ Tát. Siêng năng tụng kinh, sám hối, chiêm ngưỡng Thánh tượng, làm nhiều việc thiện lành và sống rất có đạo đức. Việc này giúp hướng tâm thức thai nhi về Tam Bảo, kết duyên lành với Phật Pháp ngay từ trong bụng mẹ và sẽ hướng cho bé một đời sống phước đức về sau.
Nếu may mắn sinh ra những đứa con thông minh, giỏi giang ta càng phải bồi dưỡng về mặt đạo đức cho con để đứa bé ngày càng hoàn thiện hơn và không nên quá tỏ ra vui sướng mà khoe khoang, kiêu ngạo về con mình; Hoặcsinh ra đứa bé tật nguyền, khiếm khuyếtthì hãy bình thản chấp nhận vì đó là nghiệp duyên quá khứ mà cố gắng cảm hóa, yêu thương nhiều hơn, tận tình nuôi nấng để giúp con vượt qua khó khăn, rồi có thể tự lập về sau.
Khi trẻ còn dưới 10 tuổi, nhất là trẻ sơ sinh sẽ có bộ não rất yếu, điện sinh học của bé rất thiếu, cha mẹ và người thân nên thường xuyên ẵm bồng, massage cho bé để truyền nhân điện cho bé. Cách truyền điện sinh học bằng tiếp xúc qua da này là một cách tiếp năng lượng cho sự phát triển của bé cả về thể xác, tính cách rất hiệu quả. Đây cũng là cách yêu thương, vỗ về để bé cứng cáp hơn và tự tin hơn khi trưởng thành.
Khi còn nhỏ đứa bé có hệ thống thần kinh rất yếu, có khả năng làm chủ ít, nên rất cần người lớn ở bên cạnh trò chuyện hoặc nói chuyện đạo lý đểtránh sự tác động của thế giới tâm linh cũng như hình thành nhân cách từ từ cho trẻ.
Thương con, muốn dạy con nên người nhưng cầntránh hai cực đoan là bỏ bê, không dạy dỗ hoặc quá dồn ép, gò bó con theo ý mình. Hãy để trẻ phát triển một cách tự nhiên bằng học tập, rèn luyện đạo đức kết hợp với những hoạt động xã hội. Gia đình thường xuyên cùng ăn cơm hay tổ chức các hoạt động chung để có cơ hội quan sát trẻ nhiều hơn và tăng thêm sự gắn kết giữa các thành viên.
Vì đạo đức là nhân - tài năng là quả nên tùy theo tính tình của từng đứa trẻ mà ta chọn phương pháp dạy dỗ cho thích hợp.Gặp trẻ ngoan thì nên đưa vào kỷ luật sớm; Gặp trẻ bướng bỉnh, không vâng lời thì nên đưa tình thương ra trước, trẻ cảm nhận được sự thương yêu rồi mới dần dần kèm kỷ luật vào sau. Khi con trẻ đã ngoan ngoãn, biết vâng lời, có phẩm chất tốt rồi thì nên tạo điều kiện cho con phát triển thêm nhiều kỹ năng, năng khiếu bản thân.
Đạo đức của trẻ sẽ dần dần tăng trưởng nếu như luôn có một lối sống luôn hướng về Vô Ngã. Sống vì mọi người xung quanh chứ không làm theo ý riêng mình. Cha mẹ và người thân phải tập cho bé từ những cái nhỏ nhất trong đời sống hàng ngày:
Luônvâng lời, là nền tảng của mọi đạo đức tốt đẹp trên thế gian này.
Xin phép dù làm bất cứ việc gì. Tập làm việc theo ý của mọi người, không chấp vào ý kiến của bản thân.
Báo cáo dù việc rất nhỏ. Báo cáo một cách trung thực và chi tiết nhất.
Đi thưa về trình. Cũng để cha mẹ yên tâm và hỗ trợ kịp thời khi có chuyện không hay xảy ra với trẻ.
Nói chuyện lễ độ, lễ phép. Trẻ được tập cách tôn trọng và thương yêu mọi người xung quanh nhiều hơn.
Biết nhường nhịn. Đây là bước đầu cho trẻ ý niệm sống là cho đi và biết đem hạnh phúc chia sẻ cho cuộc sống trong tầm tay, khả năng của mình.
Khi bị la rầy, không bực tức và tự ái.Ta sẽ dạy trẻ biết ơn khi được dạy dỗ và luôn khiêm hạ nhận lỗi về mình để ngày càng hoàn thiện hơn. Hình thành cho trẻ nghị lực mạnh mẽ, bản ngã nhỏ dần, khi lớn lên chịu đựng được những khó khăn, thử thách trong cuộc đời.
Gieo cho trẻ ý niệm sống vì mọi người, sống để phụng sự, luôn mong người khác giỏi hơn mình, tốt hơn mình.
Kết hợp với đạo đức, ta tìm cách phát triển thêm khả năng của trẻ để trẻ phụng sự được nhiều hơn từ những điều cơ bản nhất:
Dạy trẻ luôn ngăn nắp, kỹ lưỡng, sạch sẽ một cách thông minh, hợp lý. Đây là việc làm vừa bảo vệ sức khỏe vừa là cái gốc rèn luyện cho bé biết nhìn ra vấn đề, biết phán xét, đánh giá và nhận định sự việc từ những điều nhỏ nhất.
Luôn đặt vấn đề cho trẻ giải quyết. Tập cho con tư duy và xử lý sao cho vừa đạo đức vừa khôn ngoan. Huân tập được đức tính vị tha, vừa giúp đỡ vừa giáo dục được người.
Quan niệm “Làm tốt hơn nữa, cải tiến hay hơn nữa” để không tự mãn với khả năng của bản thân mà đóng góp được nhiều hơn nữa.
Tập cho trẻ phán đoán việc sắp xảy ra; tập nhìn tới và suy luận được diễn biến của tương lai để khai mở trí tuệ nhiều hơn.
Có thể giỏi vượt trội vài môn học, nhưng không được dở môn nào.Môn nào con học dở tức tâm hồn còn khiếm khuyết. Cha mẹ phải lấy lại hứng thú cho con bằng những câu chuyện có thật, hấp dẫn, thú vị trong môn học ấy để trẻ học tốt môn ấy hơn.
Cho con lao động chân tay nhiều hơn. Muốn giỏi cái đầu, tay chân phải nhúc nhích. Vì có sự kết hợp giữa hoạt động não bộ và tay chân, trẻ mới phát triển toàn diện được.
“Muốn con bộ não thông minh
Mẹ cha cũng phải tu hành thiện lương
Vừa siêng học tập ở trường
Vừa nhìn cuộc sống theo đường nhân sinh”
Tùy theo quá trình trưởng thành, ta trang bị cho con cái những kỹ năng sống cần thiết như vệ sinh cơ thể, sơ cấp cứu, kỹ năng bơi lội, phòng chống xâm hại tình dục,… Để từ đó, con cái sẽ có đầy đủ kiến thức thích nghi với cuộc sống bên ngoài.
Khi trẻ lớn dần, vào tuổi có nhiều chuyển biến tâm sinh lý cũng như tiếp xúc với nhiều nguồn thông tin nhất là từ bạn bè thì cha mẹ phải khéo léo làm bạn với conkhiến con cảm thấy thoải mái để giải bày tâm sự. Qua đó ta kịp thời điều chỉnh, uốn nắn con nên người và bảo vệ con trước những bạn bè, môi trường xấu.
Chăm sóc phải gắn liền với bảo vệ,phải xác định gia đình chính là nơi an toàn nhất cho con cái. Con phải được sống trong một gia đình, xã hội an toàn và mẫu mực. Đảm bảo cho trẻ em được thực hiện các quyền của mình; đồng thời phòng ngừa không để trẻ em bị thiệt thòi, không bị xâm hại đến các quyền đã được pháp luật thừa nhận.
Cho con muôn vàng vạn bạc không bằng cho con một tâm hồn cao thượng, một trái tim biết yêu thương, một lý tưởng sống biết phụng sự tha nhân. Nên con vừa lớn là cho con đi Chùa, học giáo lý, lễ Phật và gần gũi chư Tăng Ni để con được sống trong môi trường thanh tịnh, thánh thiện nơi cửa Phật, giúp con ngày ngày hoàn thiện nhân cách của mình.
Sớm cho con tham gia các đoàn thể lành mạnh, có tính kỷ luật cao như khóa tu mùa hè, lớp học tâm lý đạo đức, tổ chức Thanh Niên Phật Tử hay các hội từ thiện để con tiếp xúc nhiều hơn với Thầy lành, bạn tốt. Những môi trường này giúp trẻ được học hỏi giáo lý Phật Đà, rèn luyện đạo đức, nhận sự chỉ dạy của người trên để biết tránh xa điều xấu ác.
Cha mẹ nên sớm dạy cho con các phương pháp rèn luyện thân tâm theo kiến thức cả về y học và tâm linh như khí công, tập thiền, luyện võ. Khi tâm được thanh tịnh, tự nhiên ta thông minh hơn do não bộ yên tĩnh và đạo đức cũng tăng lên từng ngày.
Kèm cặp, dạy dỗ, nhắc nhở trẻ phân biệt được điều đúng điều sai để hành xử cho chuẩn mực. Ví dụ, dù đói nghèo nhưng tuyệt đối không đi ăn cắp, ăn trộm; Sống thành thật, không gian dối để hiên ngang đi giữa cuộc đời hoặc hiểu rằng vứt rác bừa bãi sẽ hủy hoại môi trường, …
Một trong những thứ cám dỗ “chết người”đặc biệt mà con trẻ phải tránh là Game. Cần làm cho trẻ hiểu rằng; Game sẽ giết chết tương lai của con. Game là thế giới ảo, nhưng mất thời gian là thật, mất tương lai là thật, mất cuộc đời là thật. Nếu chôn cuộc đời vào thế giới trò chơi kỳ thú và ảo diệu ấy, con sẽ mất hết tất cả.
Dạy trẻ sớm biết tin nhân quả. Thường xuyên sưu tầm và kể cho trẻ những câu chuyện có thật, minh chứng sinh động về nhân quả. Khi trẻ luôn biết rằng việc gì cũng có nhân có quả. Từ đó trẻ sẽ tự mình suy xét từng ý nghĩ ham muốn, lời nói hành động kỹ lưỡng hơn để bước đi trên cuộc đời thật vững chắc hơn.
Tạo điều kiện cho bé chiêm ngưỡng, biết ngưỡng mộ những tấm gương đạo đức, danh nhân, vĩ nhân Việt Nam và thế giới.Ta nuôi lớn tâm hồn của trẻ qua những câu chuyện có thật về những con người vĩ đại ấy, khiến trẻ cảm động rồi nuôi dưỡng ước mơ, xây dựng những lý tưởng, hoài bão tốt đẹp để đóng góp cho đất nước quê hương và thế giới loài người.
Tránh nói xấu cả thiên hạ cho con mình nghe khi tuổi còn quá nhỏ, chưa phân định được đúng sai. Đặc biệt, nói với giọng khinh miệt, chê bai là ta đang vô tình giết chết tâm hồn của con mình.
Dạy trẻ có thái độ đối với người xấu đúng mức,nhất là bạn xấu (ngay cả trước khi trẻ gặp). Không bao giờ được vì sợ hãi mà đi theo kẻ xấu, mà làm cho thế lực xấu càng lớn lên. Vì hy vọng một ngày họ sẽ thay đổi và trở nên tốt hơn, nên không được khinh ghét người xấu. Tìm cách cảm hóa bạn xấu thành người tốt. Nếu trẻ giúp được bạn thì dần dần sẽ phát triển bản lĩnh vững vàng và yêu thương được nhiều hơn.
Nếu sinh ra trong gia đình nghèo khó là cơ hội vàng để dạy trẻ biết “An vui với cuộc sống thanh bần”. Dạy con hãy can đảm, thanh thản sống đúng hoàn cảnh của mình, không thèm khát cái mà con không có. Việc của con là sống thật đạo đức, học giỏi để lớn lên phụng sự cho đời. Ngoài ra, tập sống đơn giản, con sẽ tránh được nhiều lỗi tầm thường trong cuộc đời này.
Nếu gia đình có điều kiện tốt, hãy dạy con biết san sẻ. Cha mẹ hướng dẫn con làm phước trong phần của con và không bù lại cho phần mà con đã cho đi. Việc này vừa giúp trẻ tập yêu thương vừa cho trẻ tự tăng việc thiện lành của mình một cách thiết thực nhất.
Khi trẻ bước sang tuổi dậy thì, cha mẹ thẳng thắn dạy cho trẻ phương pháp tập luyện, giữ gìn bản thân thật khoa học, khéo léo và cho trẻ một quan niệm về giới tính, tình dục rõ ràng để con mình sống thật đúng đắn, chuẩn mực; vượt qua cám dỗ tầm thường, thoát khỏi sự dụ dỗ, lôi kéo của người xấu.
Giai đoạn trẻ biết chi tiêu, ta dạy trẻ phải biết trân quý và biết ơn những giá trị có được trong cuộc sống này từ tài nguyên thiên nhiên, năng lượng, thức ăn, sức lao động, tiền bạc,… để con biết sử dụng một cách hợp lý, vừa đủ và tiết kiệm. Phân tích cho con hiểu nếu hoang phí thì sẽ mang tội, tâm hồn đã có phần sứt mẻ về đạo đức, chỉ lo nghĩ phần mình mà không lo cho cái chung là vô cùng íchkỷ.
Điện thoại di động có thể giúp các bậc cha mẹ dễ dàng kiểm soát và quản lý con cái. Tuy nhiên, điện thoại di động cũng có thể là “cửa ngõ” để trẻ khám phá những điều chưa phù hợp với lứa tuổi của mình. Vậy khi cho con sử dụng điện thoại di động ta phải giáo dục con những điều sau:
Biết cách liên lạc với bố mẹ khi cần thiết.
Dạy cho con cách nhận biết về những trang web đen và không được tò mò truy cập vì sẽ làm biến dạng nhân cách đạo đức của con.
Khi nhìn thấy tin nhắn rác thì phải xóa đi, không được nhấp vào xem.
Dạy cho trẻ ý thức tiết kiệm tiền, không tham gia các chương trình game show online vì đó rất dễ là những trò lừa bịp mất tiền.
Tuyệt đối không được chơi game, vì đó là trò chơi ảo mà đánh mất của ta rất nhiều thời gian và tiền bạc. Game là niềm vui ảo, nỗi đau thật.
Cho con sử dụng điện thoại có tính năng phù hợp với mục đích sử dụng. Không cho con sử dụng điện thoại quá đắt tiền khơi dậy lòng tham của người khác, sẽ tạo nên sự nguy hiểm cho con mình.
Phụ huynh cũng nên sử dụng các dịch vụ, ứng dụng để quản lý dữ liệu trên máy trẻ, kiểm tra số điện thoại liên lạc, cài đặt thời gian và hạn chế quyền truy cập internet, hạn chế dung lượng sử dụng.
Cho con sử dụng điện thoại để dễ quản lý, liên lạc nhưng nếu không biết cách giáo dục và quản lý con trẻ thì vô tình ta đẩy con mình vào một thế giới thông tin đầy rẫy những điều xấu xa, tội lỗi.
Giáo dục và hỗ trợ tạo dựng nghề nghiệp chân chính cho con cái. Cha mẹ phải biết cách hướng dẫn con cái sống không ỷ lại mà biết yêu lao động. Phát huy tinh thần tự lực, làm nghề nghiệp chân chính, nhằm đảm bảo chất lượng đời sống về lâu dài.
Đến tuổi lập gia đình, cha mẹ khéo léo dạy bảo con trong việc xây dựng đời sống hôn nhân như chọn bạn đời nên là người có phẩm chất đạo đức và có chung lý tưởng phụng sự; cách đối xử hai bên nội ngoại, cách nuôi dạy con,… để đảm bảo hạnh phúc gia đình.
Thương yêu đúng liều, đúng lúc, đúng chỗ; bằng không, chính tình thương yêu là liều thuốc độc đối với trẻ. Cha mẹ vì thương mà nuông chiều, đáp ứng mọi nhu cầu của trẻ thì sẽ dễ làm trẻ nhanh hết phước và tăng trưởng bản ngã. Đặc biệt nghiêm khắc trước những lỗi lầm của con trẻ, buộc con mình phải vượt qua để tránh những hậu quả xấu cho chính mình, gia đình và xã hội mai sau.
Khéo léo loại bỏ tâm lý đua đòi của trẻ. Ta khơi gợi cho con kể ra những điều nó thích. Ta lắng nghe và đừng vội bác bỏ liền; sau đó, ta góp ý, phân tích cho nó nghe và hiểu rằng những cái thích, đam mê đó là nhất thời, tạm bợ và biết để dành phước cho những điều ý nghĩa hơn.
Tập cho trẻ biết “dửng dưng trước những phong trào, trào lưu, đua đòi vô bổ”.Khi trẻ biết đứng ngoài vòng xoáy và thanh thản vượt qua những xu hướng sôi động, cảm xúc mà không cần thiết, tâm hồn trẻ sẽ có cơ hội dành cho những điều ý nghĩa, cao thượng hơn.
Lòng yêu nước sẽ định hình nhân cách con người rất vững vàng và chuẩn mực.Cha mẹ phải có và hun đúc trong con trẻ một tình yêu nước đậm sâu, thiết tha ngay trong thời bình. Thường xuyên tìm hiểu, học thuộc và kể cho con nghe những trang sử hào hùng, những nhân vật lịch sử đáng kính, những tấm gương anh hùng dân tộc xưa và nay. Để con biết ơn ông cha sâu sắc, yêu nước nồng nàn và tiếp tục gìn giữ, bảo vệ đất nước mà bao đời cha ông để lại; ra sức làm cho quê hương trở nên rạng rỡ, huy hoàng, vinh quang và đóng góp vào hòa bình của thế giới từ những việc tầm thường nhỏ bé.
Nếu dự định cho con đi du học thì phải cho con được lòng yêu nước cháy bỏng này. Dù sống ở nước ngoài nhưng trái tim để lại Việt Nam, luôn theo dõi tin tức và sự chuyển động của nước nhà. Dù sống giữa lối sống của nước ngoài như thế nào, cũng phải giữ chặt văn hóa truyền thống của Tổ Quốc. Và “đi là để trở về” - trở về xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.
Cha mẹ cùng tạo lập với con trẻ một tình yêu Đạo Pháp thiêng liêng. Tạo điều kiện để cả gia đình cùng nhau được tu tập, thường xuyên Lễ Phật với lòng tôn kính thiết tha, biết yêu cuộc sống nơi mái Chùa như gia đình thứ hai của mình. Nếu hội đủ thiện duyên nên khuyến khích trẻ trở thành người xuất gia tu hành chân chính để đem lại lợi ích lớn hơn cho đời, cho đạo.
Lời kết
Con cái là sự kế thừa của bố mẹ, nghĩa rộng hơn trẻ em chính là tương lai của đất nước. Thế hệ trẻ ngoan ngoãn, đạo đức sẽ là nguồn nguyên khí quý giá của quốc gia, là những người xây dựng thế giới mai sau. Ngược lại, trẻ không ngoan hiền sống bất chấp tất cả, gây đau khổ cho cuộc đời và chính bản thân chúng. Do đó, trách nhiệm nuôi dạy trẻ không chỉ của cha mẹ, mà là của tất cả chúng ta. Cả xã hội phải yêu thương và chăm lo nuôi dạy những mầm non – những người chủ tương lai của thế giới này.
BÀI ĐỌC THÊM
Xin Cha Mẹ Cho Con
Xin cha mẹ hãy cho con tình thương mến.
Để ngày mai con đến với cuộc đời.
Thế gian dù nhiều lệ đắng tuôn rơi.
Con vẫn có một góc trời nương náu
Xin cha mẹ hãy cho con thời thơ ấu
Những lời ru ghi dấu đậm vào tim
Vòng tay ôm con say giấc ngủ êm
Bát cơm nóng canh mềm con khôn lớn
Xin cha mẹ hãy dạy con quên thù hận
Biết mở lòng như vô tận đại dương
Trái tim con chỉ đầy ắp tình thương
Trước ganh ghét, vô lương, hay bạc ác
Xin cha mẹ hãy cho con điều nghiêm khắc
Để cho con biết nhất mực vâng lời
Để mai này con kềm chế cái tôi
Con sẽ sống hoà vui cùng tất cả
Xin cha mẹ hãy dạy con điều lễ độ
Biết cúi đầu vâng dạ với người trên
Biết khiêm cung thưa hỏi rất ân cần
Lòng yêu kính chưa một lần sơ xuất
Xin cha mẹ hãy dạy con lòng bất khuất
Như tiền nhân đánh bật những quân thù
Quê hương này bền vững đến nghìn thu
Tình yêu nước như biển sâu núi thẳm
Xin cha mẹ hãy hãy dạy con niềm say đắm
Với dòng sông con tắm buổi trưa hè
Cánh đồng xanh thấp thoáng những bờ tre
Ai quẩy gánh trên đường đê xa tắp
Xin cha mẹ hãy nhắc con là sẽ gặp
Những gọi mời rất hấp dẫn xa hoa
Con giữ lòng trong sạch chẳng phai nhoà
Điều đạo đức tổ tiên ta truyền lại
Xin cha mẹ hãy dạy con tình nhân loại
Tinh cầu này là hoa trái yêu thương
Gieo rắc lên trên khắp vạn nẻo đường
Cùng xây đắp cõi hiền lương thánh thiện
Xin cha mẹ gửi theo con lời cầu nguyện
Nếu sau này con tạm biệt đi xa
Đấng thiêng liêng che chở bước chân qua
Mang hình bóng quê nhà trong nỗi nhớ
Việt Quang
Nguồn: Thiền Tôn Phật Quang.


