Nguyên tắc là những quy định cơ bản mà tập thể, tổ chức, cơ quan đặt ra để mọi người cùng tuân theo, tạo sự ổn định và phát triển cho tổ chức đó. Nên thông thường chúng ta phải tuân theo nguyên tắc, tuy nhiên trong nhiều trường hợp ta cũng lại linh động uyển chuyển để thực hiện. Nhưng dù là tuân thủ hay linh động uyển chuyển thì cũng nhằm đạt được mục đích chung là đem đến lợi ích cho mọi người, cho cộng đồng.
Nguyên tắc nhằm định hướng, bảo đảm, hỗ trợ các thành viên hành động cùng xây dựng và bảo vệ lợi ích chung. Vì vậy, lợi ích chung mới là giá trị cao nhất để ta theo đuổi, chứ không nên bị chấp vào nguyên tắc mà làm khó cho nhau, gây tổn hại lợi ích chung. Nguyên tắc do con người đưa ra, nên ta cần có trách nhiệm thay đổi nếu cần thiết để phù hợp với thời đại và lợi ích cộng đồng.
Tuân thủ theo nguyên tắc đúng mức giúp tập thể duy trì trật tự nề nếp, kỉ cương, yêu thương hoà hợp. Đồng thời sẽ giúp tổ chức dễ dàng thực hiện tốt công tác quản lý, rèn giũa và uốn nắn các thành viên có được những thói quen tốt. Vì vậy, tập thể, tổ chức sẽ là một khối thống nhất giúp tăng năng suất lao động, tạo hiệu quả cao trong công việc. Việc tuân thủ theo nguyên tắc làm hạ thấp cái tôi của bản thân vì biết nhu thuận với tổ chức, cộng đồng. Thế nên, người có cái tôi nhỏ bé sẽ dễ dàng tuân thủ theo những nguyên tắc, thích khép mình trong khuôn khổ. Việc sống trong nề nếp, kỉ luật là một điều hạnh phúc đối với họ.
Có những nguyên tắc nền tảng “bất di bất dịch” dựa trên đạo đức và trí tuệ mà ta không được phá vỡ, đánh mất ví dụ như: hiếu thảo với cha mẹ, trung thành với đất nước và đạo pháp, giữ chữ tín trong kinh doanh...
Những nguyên tắc nền tảng phải được tuân thủ, thực hiện xuyên suốt, mọi lúc, mọi nơi. Không bao giờ vì một mục đích không chính đáng mà ta cố tình viện cớ hay tìm kẽ hở để bỏ qua nguyên tắc. Hình thành sự tuân thủ tận trong tâm, xem đó là đạo đức, trách nhiệm của mình đối với tổ chức.
Chúng ta phải biết được giá trị và ý nghĩa đằng sau của một nguyên tắc mang lại. Nó không đơn thuần là một nguyên tắc được đưa ra để mọi người tuân thủ và thi hành mà còn uốn nắn nhân cách của chúng ta theo một chuẩn mực đạo đức. Ví dụ, trong đạo Phật có giới cấm là không được uống rượu, nhưng ta phải hiểu ý nghĩa thực của giới này là giữ cho bản thân luôn được tỉnh táo, sáng suốt. Vì vậy, trong thời hiện đại này phát sinh thêm nhiều tác nhân gây nghiện mới như bia, game, thuốc lá, chất kích thích… ta cũng không được dùng.
Nguyên tắc là cơ sở để đánh giá tính kỉ luật của một tổ chức hay một cá nhân. Khi ai đó phạm vào nguyên tắc thì ta thấy sự nguy hiểm, vì có thể làm mất ổn định, kỉ cương của tổ chức đó, nhưng ta không cứng nhắc phạt nặng hay quở trách ngay. Trước khi trách phạt, ta nên tìm hiểu rõ nguyên nhân, thông cảm, vị tha, hỗ trợ, giúp đỡ để họ nhận ra lỗi lầm.
Đôi khi việc áp dụng nguyên tắc một cách rập khuôn, cứng nhắc khiến ta không đạt được mục tiêu cũng như lợi ích thực sự mà nguyên tắc hướng tới, không phát huy được sự sáng tạo, không theo sát được tình huống thực tế của công việc. Đôi khi còn thiếu đi sự thấu hiểu, cảm thông và sự gắn kết tình người trong tổ chức.
Nguyên tắc có thể thay đổi theo từng thời điểm để phù hợp với thực tế. Ví dụ, thay đổi thời gian làm việc để giảm áp lực kẹt xe, không phải nhất nhất theo giờ hành chính như trước đây. Hay trong công việc, khi kế hoạch đã lên cụ thể nhưng do tình hình thực tế mà phải thay đổi cho phù hợp, ta cũng cố gắng hoan hỷ thực hiện nhanh chóng.
Đừng vì nguyên tắc mà bỏ quên lòng từ bi, nếu không sẽ trở thành người lạnh lùng, vô tâm và tàn nhẫn. Đôi khi chúng ta cần mạnh dạn chấp nhận phá vỡ nguyên tắc để giải quyết sự việc cấp bách hoặc tạo những lợi ích lớn hơn vì mọi người.
Linh động, uyển chuyển nhưng không được quá giới hạn cho phép hoặc mất đi lập trường. Trong công việc, ta có thể linh hoạt, không hoàn toàn thực hiện đúng các bước theo quy trình nhưng mọi việc phải trong quyền hạn cho phép của mình và phải đảm bảo được hiệu quả công việc.
Linh động khác với tùy tiện. Muốn có sự linh động hợp tình hợp lý thì ta cần có kỹ năng đánh giá vấn đề để ra quyết định đúng đắn. Bên cạnh đó, khả năng xoay sở và sáng tạo cũng rất cần thiết để đáp ứng yếu tố bất ngờ trong công việc. Hoặc nếu không đủ khả năng thì ta nên xin ý kiến, sự giúp đỡ của những người có kinh nghiệm.
Giữa việc lựa chọn tuân thủ nguyên tắc hay linh động uyển chuyển thì ta cũng nên cân nhắc vì lợi ích con người, môi trường sinh thái, lợi ích chung. Ví dụ trong thực tế, đôi khi vì bảo vệ sự cân bằng của môi trường sinh thái, cũng như sự an toàn của cộng đồng, mà con người vẫn buộc phải tiêu diệt bớt các loại côn trùng gây bệnh (lăng quăng, bọ gậy, ruồi, muỗi...)
Khi biết Phật pháp thì chúng ta không tham đắm vật chất, chức vụ, quyền lực bởi biết đó là sự mong manh, tạm bợ. Tuy nhiên, nếu có duyên phước được sở hữu những điều đó, ta đón nhận mọi thứ với tâm bình thản không mong cầu. Đồng thời, ta cũng linh động tận dụng những ưu thế đó, biến thành phương tiện giúp ta làm nhiều điều lợi ích cho chúng sinh, truyền bá Phật Pháp lan xa hơn, gây tạo công đức lớn hơn.
Tình yêu thương vô hạn và khiêm nhường đối với mọi người sẽ giúp chúng ta có trí tuệ sáng suốt để quán chiếu với đạo lý, với luật nhân quả. Từ đó, ta cân nhắc lợi ích giữa các bên mà lựa chọn tuân thủ nguyên tắc hay linh động uyển chuyển cho phù hợp.
Khi càng trí tuệ thì ta càng phân định rõ ràng được điều đúng – sai, thiện – ác để biết khi nào linh động, khi nào giữ vững nguyên tắc. Chỉ có bậc Thánh từ Tu Đà Hoàn trở lên mới không chấp vào nguyên tắc, mà đưa ra được những quyết định rất hợp lý, hợp tình, đúng với đạo lý. Còn lại, đa số chúng ta rất mập mờ để đưa ra quyết định. Vì vậy, ta càng phải quyết tâm tu hành tinh tấn, thiền định chuyên sâu để tâm an, trí sáng, làm việc gì cũng thấu đáo.
Lời kết.
Dù là theo nguyên tắc hay linh động uyển chuyển, mục đích cuối cùng vẫn là xây dựng, phát triển đời sống ổn định, đạo đức, tâm linh cho đời. Đây mới là điều mà ta phải luôn tâm niệm để không bị lệch hướng, xa rời chân lý Phật đã dạy.
BÀI ĐỌC THÊM
CỐ ĐỊNH VÀ LINH ĐỘNG
Cố định là không thay đổi, không chuyển dời, nên có vẻ ổn định. Nhiều người thích sự ổn định vì đỡ phải bận tâm đi theo cái mới, khỏi phải nâng cấp chính mình cho phiền toái. Nhưng cũng có những người sợ sự đứng yên nhàm chán, thích mới mẻ cải cách đổi thay.
Có những cái cần phải ổn định và có những cái cần phải cải tiến. Ta đừng chủ trương giữ một quan điểm riêng nào. Có cái đứng yên là tốt, nhưng có cái chuyển động mới là tốt.
Rễ cây cần đứng yên, nhưng ngọn cây cần gió lùa.
Xe phải di chuyển và mặt đất đừng nhúc nhích.
Phước có thể tăng hay giảm, nhưng luật nhân quả thì không mất đi đâu.
Người có thể xa nhau hay gần nhau, nhưng tình nghĩa cũ xin đừng quên lãng.
Ta có thể tái sinh qua các quốc gia khác nhau, nhưng lòng yêu nước và đức tính trung thành là không được giảm sút.
Cuộc đời có thể thịnh suy thăng trầm, nhưng lòng tôn kính Phật luôn là tuyệt đối.


