Với người Phật tử bữa cơm gia đình hay ăn cơm tại chùa là niềm hạnh phúc. Nhưng trong các chuyến hành hương, đi công tác xa, tiếp khách hay vì lý do nào đó mà đôi khi ta cũng có thể ăn ở quán tiệm, nhà hàng. Đây là nơi cung cấp dịch vụ ăn uống mang tính công cộng, nhiều người ra vào. Trong khi hành vi ăn uống rất cần sự lịch thiệp, tinh tế. Do đó, chúng ta nên có những quy tắc nhằm định hướng, thể hiện được oai nghi trong vấn đề ăn uống khi đến những nơi này. Và cũng góp thêm nét đẹp vào nền văn hóa chung.
Tùy thuộc vào đối tượng và mục đích mà ta có sự lựa chọn quán ăn, nhà hàng phù hợp (ưu tiên nhà hàng trong nước, đặc biệt là các nhà hàng chay …). Ta không nên chọn những quán ăn, nhà hàng quá sang trọng, hay các món ăn xa hoa, đắt đỏ chỉ để thể hiện đẳng cấp hay thỏa mãn sự hưởng thụ cá nhân. Vì điều đó là lãng phí, theo nhân quả làm ta tổn phước.
Trong trường hợp những người tham gia chưa thể ăn chay, nếu phải chọn quán ăn mặn thì tuyệt đối tránh các quán có cách thức chế biến món ăn tàn bạo, như chế biến vật sống ngay tại bàn. Tránh đến những nhà hàng câu khách bằng những chiêu thức hay hoạt động không lành mạnh (như tiếp viên ăn mặc hở hang, nhạc ầm ĩ, tổ chức thi uống rượu, bia... );
Khi đãi tiệc hay mời khách nên chủ động đặt bàn, gọi món theo nhu cầu tiếp đãi và sở thích của người tham dự. Ngay cả trong tiệc mặn, ta cũng nên đặt thêm một số món chay để mọi người có dịp thưởng thức, cũng là thêm phần thanh đạm, lợi ích cho sức khỏe. Điều này càng nên đặc biệt quan tâm nếu có người ăn chay trường tham dự trong bữa tiệc.
Vào nhà hàng ta nên quan sát xung quanh, đi lại bình tĩnh, vừa là giữ oai nghi, vừa để tránh đụng phải mọi người, gây đổ vỡ đồ của nhà hàng. Đồng thời, ta cũng để ý chỗ ngồi của người đi cùng, sắp xếp bàn ăn sao cho phù hợp (mời người trên ngồi trước, cẩn thận an toàn đối với trẻ nhỏ, ...). Với những người đến sau thì ta khéo léo chào đón, sắp xếp chỗ ngồi để họ không thấy ngại và nhanh chóng hòa nhập với mọi người.
Khi đi ăn cùng nhóm bạn hay gia đình, ta dựa vào số lượng của nhóm mình mà chọn vị trí ngồi phù hợp để vừa thuận tiện cho những vị khách đến sau vừa tạo sự thuận lợi trong kinh doanh cho nhà hàng, quán tiệm. Tạo sự thoải mái cho người khác cũng là nhân lành cho ta một cảm giác an vui trong cuộc sống.
Gọi món vừa đủ dùng, phù hợp với sở thích, thói quen của mọi người, đó là sự quan tâm, tôn trọng đối với người đi ăn cùng. Ta nên dùng hết thức ăn đã gọi, hạn chế bỏ thức ăn dù chỉ còn rất ít để tránh lãng phí và không gieo nhân nghèo đói trong tương lai.
Khi dùng bữa ở bất cứ nơi nào theo phong cách tự phục vụ, hãy chú ý lấy đồ ăn vừa đủ vào đĩa của mình. Nếu cảm thấy ngon miệng và muốn ăn nữa thì sau khi hết, có thể ra lấy thêm. không nên chỉ dùng những món ngon hoặc món mình thích; mà hãy dùng đều các món (cả món ngon và chưa ngon), đây cũng là cách sẻ chia và nhường nhịn đối với mọi người xung quanh.
Ta nên đợi tất cả mọi người ngồi xuống bàn và được phục vụ xong xuôi thì mới bắt đầu ăn thức ăn của mình. Trong khi dùng bữa, nên tránh dùng điện thoại, tránh vừa nhai vừa nói, khi cần hỏi riêng ai nên đợi đến lúc người đó ngưng đũa. Nếu cần thông báo chung đến tất cả mọi người nên đứng lên xin phép trước, chờ mọi người chú ý, sẵn sàng rồi mới nói.
Khi ăn nên từ tốn điềm đạm, không đùa giỡn nói chuyện ồn ào hay tranh cãi lớn tiếng. Ăn bằng muỗng, gắp bằng đũa đó là một phép lịch sự, sạch sẽ và giữ gìn thức ăn chung.
Trong buổi ăn để tạo không khí thoải mái, thân mật ta nên khéo léo trò chuyện với nhau những chủ đề mà mọi người quan tâm, lồng ghép vào những đạo lý nhẹ nhàng. Nhưng tránh những chủ đề nhạy cảm về chính trị, tôn giáo,...
Miếng ăn được coi là danh dự, phẩm giá, nên khi ăn ta thường có lời mời để thể hiện sự tôn trọng nhau, đó cũng là một nét văn hóa đẹp. Bởi vì, sự quan tâm, chăm sóc của mỗi người trong bàn ăn đều rất cần thiết. Ta nên là người chủ động mời một cách chân thành hay có thể luân phiên thay đổi vị trí món ăn để ai cũng được dùng đầy đủ.
Khi dùng xong món cũ, nên chủ động sắp xếp tô, dĩa cũ gọn gàng giúp người dọn bàn đỡ mất thời gian dọn đi. Khi món mới được đưa tới, chủ động tạo khoảng trống trên bàn để bày món mới lên, giúp người phục vụ đỡ vất vả, đỡ va chạm gây đổ vỡ.
Một cách thể hiện sự tôn trọng và lịch sự trên bàn ăn đó là nếu ta dùng bữa xong, nên hạn chế rời khỏi bàn khi mọi người, đặc biệt là người lớn chưa ăn xong. Ta hãy ngồi lại để người khác cảm thấy thoải mái và tiếp tục dùng bữa. Nếu bắt buộc phải ra ngoài ta nên có lời xin phép hay xin lỗi đến mọi người.
Nếu quán ăn hay nhà hàng có điều gì đó sơ suất hay cần góp ý thì ta nên tế nhị, khéo léo chia sẻ với họ. Ví như cách bài trí chưa hợp lý, đặc biệt là dùng hình ảnh Phật, Thánh Tượng để trang trí. Hay nhà vệ sinh, thùng rác còn chưa đủ và chưa sạch sẽ, tinh tươm. Hoặc về chất lượng dịch vụ, món ăn, thái độ nhân viên chưa tốt,… Cách góp ý ở đây sao cho nhẹ nhàng, thuyết phục, tinh tế để ý kiến mang lại thiện chí, lợi ích cho nhà hàng, đồng thời cũng nên tránh thái độ gay gắt gây hiểu lầm và ảnh hưởng đến thực khách khác.
Một số nhà hàng có quy định riêng về trang phục, ngôn ngữ, ... ta nên chú ý quan sát, tìm hiểu trước để có những cư xử, giao tiếp cho phù hợp. Khi cần gọi nhân viên phục vụ, ta nên ra hiệu để họ chú ý nhưng tránh việc ngoắc tay, vẫy tay hay lớn giọng gọi họ từ xa gây thiếu lịch sự và tôn trọng.
Khi đang ăn mà có người đến mời hay xin sự giúp đỡ (mua vé số, gánh hàng rong, ...) nếu thấy không tiện ta nên nhẹ nhàng từ chối, nếu thấy cần thiết ta ủng hộ, hỏi thăm họ. Trong một số trường hợp đặc biệt có thể mời họ cùng ăn với mình để có thể trò chuyện, quan tâm sâu sắc hơn.
Ta thể hiện sự trân trọng biết ơn người đầu bếp, nhà hàng đã nấu nên món ăn ngon và phục vụ chu đáo bằng cách dùng hết phần ăn của mình. Đồng thời, mỗi người nên tự hứa với chính mình là sẽ sống, làm việc, tu tập tốt hơn nữa cho xứng đáng với những thức ăn ta đã dùng, ân nghĩa đã thọ nhận trong đời.
Khuyên mọi người không nên dùng rượu bia trong những bữa ăn. Tuy nhiên trong một số mối quan hệ xã hội chưa thân quen ta chưa tiện góp ý thì cũng nên tích cực, khéo léo nhắc nhở người đi cùng tiết chế dùng rượu bia để giữ gìn sức khỏe và đảm bảo an toàn giao thông.
Nếu mình là người mời thì nên chủ động trả tiền trước, đừng để khách biết số tiền, không trả tiền trước mặt mọi người, đó là điều tế nhị. Khi chia tay nên chào và chúc nhau những điều tốt lành, đồng thời có thể dặn dò nhau đi về cẩn thận, hẹn gặp lại lần sau.
Khi đứng dậy ra về ta nên kéo ghế sắp xếp lại như vị trí cũ và kiểm tra xem có để quên gì hay không, việc này vừa tốt cho mình mà cũng không phiền người khác. Cẩn thận, kĩ lưỡng luôn cần thiết cho ta trong mọi việc. Khi chuẩn bị bước ra về nên có lời chào, cám ơn đối với nhân viên điều này sẽ khích lệ, ủng hộ nhà hàng hoạt động được tốt hơn.
Nếu có duyên được biết đến quán tiệm, nhà hàng có chất lượng phục vụ tốt, mục tiêu kinh doanh có đạo đức - hướng tới lợi ích của khách hàng thì ta nên nhiệt tình giới thiệu thêm cho người thân, bạn bè cùng ủng hộ.
Lời kết.
Ăn uống được xem là nhu cầu căn bản, bản năng của mỗi con người. Qua cách ăn uống, phần nào sẽ đánh giá được con người, tính cách của ta. Vậy nên ta cần có những cư xử sao cho lịch sự, tế nhị ngay từ bữa cơm gia đình thường ngày cho đến những bữa ăn cùng mọi người ở nhà hàng, quán tiệm. Và hơn nữa, ngay trong bữa ăn ngắn ngủi đó, ta biết nhường nhịn, kính trên nhường dưới, quan tâm đến mọi người thể hiện được đạo đức yêu thương, và nét đẹp trong văn hóa ứng xử của người Việt Nam.
BÀI ĐỌC THÊM
Đạo Đức Trong Ăn Uống
Khi bưng bát cơm lên, hãy thấy cả đất nước mình, cả dòng giống dân tộc, tương lai của mình, của dân tộc nằm trong đó.
Ta đặt vấn đề ăn uống là một đạo đức, nấu ăn là đạo đức, cung cấp thực phẩm sạch cũng là đạo đức.
Chúng ta cần ý thức rằng:
- Thứ nhất, nơi NGƯỜI ĂN không được dễ dãi trong món ăn nữa.
- Thứ hai là đạo đức của NGƯỜI NẤU ĂN.
- Thứ ba là trách nhiệm của người CUNG CẤP THỰC PHẨM
Khi thực phẩm bẩn nó đánh vào sức khỏe, vào kinh tế gia đình, vào tương lai của đất nước thì vấn đề đạo đức về ăn uống, sự an toàn về thực phẩm phải đẩy lên rất cao trong ý thức của người dân. Nếu toàn dân ta không ý thức điều này thì cả dân tộc bị nhiễm độc chết hết. Chúng ta có yên tâm chăng khi hằng ngày đều phải nghe những thông tin đáng lo ngại từ các loại thực phẩm nhiễm chất độc hại. Và một lúc nào đó chúng ta mất cảnh giác thì sẽ dẫn tới nguy cơ gây ra tổn thất rất lớn cho bản thân mình và cho cả dân tộc...
Chúng ta cần đại dương sạch, nguồn nước sạch, không khí sạch, đất sạch… nhưng tất cả những điều đó phải bắt đầu từ một cái sạch trong tâm hồn mình. Tâm ta phải sạch trước, phải được thanh lọc, thanh tịnh trước để không còn độc tố của tham, của sân, của si, của ganh đua, mưu hại, hận thù. Khi có được nội tâm trong lành thánh thiện, con người mới sống để yêu thương nhau, mới nắm tay nhau dựng xây sự trong lành, tươi đẹp cho xứ sở của mình và cho cả thế giới.
Trích trong bài giảng " Đạo Đức Trong Ăn Uống"


