Cuộc sống hằng ngày của chúng ta lúc nào cũng phải tiếp xúc với lời khen chê. Tâm lý thông thường của con người là thích được khen ngợi và ghét sự chê trách. Do đó, nếu không có cái nhìn đúng đắn thì hầu hết chúng ta sẽ si mê, vọng động chạy theo tâm thức này dẫn đến nhiều sai lầm tai hại. Vì vậy, việc khen chê người khác phải hết sức cẩn thận để đem lại lợi lạc cho mọi người và cho mình. Mặt khác, chính ta cũng cần phải tỉnh táo, cẩn trọng trước lời chê tiếng khen của người khác để nhìn nhận và hành động chính xác.
Như núi đá bất động
Dù bốn hướng cuồng phong
Trước khen chê vinh nhục
Bậc trí chẳng bận lòng
Lời khen làm người khác vui sướng và có giá trị động viên rất lớn. Do vậy, ta nên tìm điểm hay dù là nhỏ nhất của họ để khen tặng giúp họ có động lực cố gắng hơn nữa. Việc khen người khác sẽ giúp ta dần thành tựu những ưu điểm của họ. Đặc biệt ta nên cố gắng ngợi ca công đức của các bậc Thánh, vĩ nhân, anh hùng… cho người khác nghe để điều tốt được lan truyền và mọi người phát tâm làm theo điều thiện.
Ta nên suy xét cẩn thận khi khen chê, xem điều đó có mang lại lợi ích, tính xây dựng hay không, nếu bị lan rộng thì sẽ ảnh hưởng đến người khác như thế nào. Khen chê đúng lúc, đúng cách trong tình yêu thương sẽ có tác dụng rất lớn trong việc cảm hóa và thay đổi tâm hồn của người khác.
Nên lưu ý rằng một lời khen có giá trị khi khen đúng người, đúng việc, vừa chừng không quá mức và phải xuất phát từ thiện tâm. Tuyệt đối không nên khen để lấy lòng hay khen những người mà ta biết có tâm kiêu mạn lớn vì việc này sẽ làm bản ngã của họ tăng thêm gây hại cho chính họ và chính ta cũng bị tổn phước. Nên khen người này cho người khác nghe vừa giúp điều thiện được lan truyền, vừa tránh cho người được khen khởi tâm kiêu ngạo.
Chúng ta hay tìm điểm xấu của người khác để chê bai mà chưa suy xét xem sự thật phía sau hay chưa nhìn tới nhân quả sâu xa như thế nào. Do vậy, phải tìm hiểu cẩn thận, không được chủ quan, đừng vội vàng mở miệng chê một ai đó vì chỉ cần một ý niệm chê bai khởi lên cũng đủ để tật xấu này rớt vào tâm mình, một ngày nào đó mình cũng vướng phải đúng lỗi lầm đó.
Thay vì chê bai ta nên khéo léo chỉ lỗi để cho người khác dễ nhận ra và dần dần sửa đổi lỗi lầm làm cho đạo đức ngày một tốt lên. Hoặc ta có thể tìm cách khéo léo kể một câu chuyện nào đó để họ tự nhận thấy điểm dở của mình. Và cũng không nên chê bai lỗi lầm của họ với người khác vì ta hiểu lỗi lầm là không cố định, khi ta nói ra thì người ta đã sửa lỗi xong rồi.
Khi cần góp ý cho ai đó, ta nên góp ý trong tình yêu thương, độ lượng, sự đồng cảm và thật tâm mong người đó sửa đổi. Bắt đầu bằng việc tìm hiểu rõ hoàn cảnh, nguyên nhân của hành vi, thái độ chưa đúng của người đó vì việc chê bai, góp ý phải đi từ gốc, đi từ cái sai trong tâm mới có hiệu quả.
Để người khác tiếp nhận sự góp ý của mình, ta nên suy xét xem người đó có cảm tình với ta hay không, đồng thời bản thân ta cũng phải vun bồi giá trị bản thân bằng cách tu dưỡng đạo đức, làm việc từ thiện để tạo cái uy tín cho mình thì nói người khác mới nghe. Trường hợp nếu ta góp ý nhưng người khác không nghe, ta cũng có thể khéo léo tìm người mà họ dễ nói chuyện để góp ý hoặc ta âm thầm cầu ơn trên gia hộ cho họ vượt qua được lỗi lầm.
Trước khi nói lỗi một ai đó, ta nên khen một vài ưu điểm hoặc thành tích họ đạt được. Như thế họ sẽ tiếp nhận lời góp ý với thái độ tích cực hơn. Không nên chê người khác ở nơi đông người hoặc khi họ đang bực bội, mất bình tĩnh mà nên chọn thời điểm họ vui vẻ và góp ý riêng một cách thân tình. Việc chê không đúng lúc, đúng chỗ, đúng đối tượng sẽ làm người đó mất danh dự, tự ái, thù ghét và làm hại lại chính ta.
Nếu chưa chứng Thánh quả thì trong tâm mỗi người vẫn còn ích kỷ, hơn thua nên tâm dễ chê bai, thích nghĩ xấu cho người, chế giễu, châm chọc vào những điều chưa hay của người khác. Thậm chí có khi ta chê nhầm cả người hơn mình, người tốt hay những bậc khả kính. Điều này làm ta tổn phước nặng nề, có khi phải đọa thú vật.
Chính mình còn nhiều cái kém dở thì không nên chê trách người khác, đặc biệt khi lời chê của mình liên quan đến rất nhiều người thì càng phải hết sức cẩn trọng. Nhất là việc chê bai nước mình, nước bạn, tôn giáo khác,.. làm mất đi sự đoàn kết, hòa hợp giữa con người với nhau.
Nếu ta lỡ chê hay nghĩ sai về ai đó ta phải nhanh chóng tác ý hối lỗi. Dù cho người có sai thì ta cũng không nên chê vì khi chưa chứng Thánh thì không ai tránh được lỗi lầm. Ta nên can đảm nhận lỗi với người mình đã chê; điều đó giúp ta nhanh bớt lỗi và theo nhân quả sau này ta dễ dàng nhìn thấy và sửa lỗi của mình hơn.
Khi nghe người khác bị chê ta hay có tâm lý vui mừng bí mật vì nghĩ có người khác kém hơn mình nhưng đó là sự ác độc trong tâm mà phải được trừ bỏ lập tức. Nếu nghe người khác nói xấu ai đó, ta tìm cách ngăn lại và cũng bênh vực, biện hộ cho người bị chê vì họ cũng còn nỗi khổ riêng và cũng giúp người chê nhìn nhận lại mình. Đối với những lời chê bai tiêu cực, nặng nề ta phải can ngăn, nhắc nhở để không gây chia rẽ và hận thù với nhau.
Có 4 hạng người khen chê ta: Người khen ta mà khen đúng là bạn ta, người khen sai làm ta cao ngạo, tự hào là người làm hư ta, người chê ta mà chê đúng là thầy của ta, người chê ta mà chê sai là người ta cần phải cảm ơn vì là ân nhân giúp ta tu hạnh nhẫn nhục, tăng sức chịu đựng.
Hãy xét xem khi nghe lời khen tiếng chê, ta có bị tác động mạnh mẽ vào nội tâm hay không (buồn, giận, vui mừng…). Khi được khen mà ta vội mừng thì khi bị ai chê ta lập tức buồn liền. Và chỉ khi nào bình thản trước những lời khen chê thì ta mới có thể xem xét vấn đề một cách khách quan, nhờ đó tránh được trường hợp bị kẻ khác lợi dụng, xúi giục, kích động, lôi kéo ta làm chuyện xấu.
Khi nghe ai khen mình, nếu đúng ta nên biết ơn vì họ thấy được ưu điểm của ta, cho ta một chút ấm áp giữa cuộc đời. Nếu xét thấy đó là ưu điểm của mình thì ta cầu mong cho người khác cũng được như vậy. Ta dặn lòng tự nhủ rằng còn rất nhiều người có ưu điểm hơn ta, ta cũng nguyện cho ai cũng có nhiều ưu điểm hơn mình.
Khi ta làm được điều gì thành công thì cái tôi ngấm ngầm tăng trưởng dù ta không cố ý. Chưa kể ta cũng sẽ nhận được những lời khen từ nhiều người. Khi đó nếu ta vui mừng thì ta phải hiểu rằng tâm tự hào bí mật đã khởi lên, kiêu căng đã trỗi dậy. Nếu ta không kịp thời hối lỗi và diệt trừ thì tài năng sẽ mất dần, dễ thất bại, đổ vỡ sau đó. Khi thành công việc gì đều phải hiểu rằng là nhờ sự gia hộ bí mật của ơn trên và sự hỗ trợ của nhiều người.
Trước lời chê của người khác ta nên thể hiện lòng biết ơn vì lời góp ý này giúp ta hoàn thiện hơn. Ta không nên buồn, tự ái vì khi tự ái lên rồi thì mọi điều tốt đẹp sẽ đóng lại, mãi mãi ta không bao giờ hoàn thiện nhân cách đạo đức.
Nếu xét thấy mình không có lỗi, biết mình bị người ta mắng oan thì mình phải hiểu rằng đây chỉ là do nhân quả quá khứ không có gì phải bận tâm, có thể trong quá khứ ta cũng mắng họ nên bây giờ ta vui vẻ đón nhận lời mắng chửi, chê trách. Đồng thời, ta cũng cảm ơn người đã chê mình một tiếng, mắng mình một câu vì nhờ đó mình bớt tội cũ đời xưa.
Nếu thấy đúng là lỗi của mình thì mình thành thật xin lỗi và đồng thời phải hối lỗi, phát nguyện sửa lỗi và thầm mong không ai phạm lỗi lầm giống mình.
BÀI ĐỌC THÊM
Quả Báo Của Sự Chê Bai
Có vài người nghiện chê bai, bởi vì chê bai người khác gây cho ta chút khoái cảm. Cái khoái cảm này giống như chưởi tục vậy. Mà hễ có khoái cảm thì gây nghiện.
Đúng ra bị nghiện thì phải cai, nhưng chỉ vì người ta không biết cái hậu quả thảm khốc của lời nói chê bai nên chẳng quan tâm đến việc cai nghiện cái tật chê bai này cũng chẳng có luật pháp nào xử phạt nên cứ tiếp tục chê cho thỏa thích. Đâu ngờ cái hậu quả của chê bai thật đáng sợ.
Trường hợp ta chê đúng người đúng tội, chê ít thì để đó chưa sao, nhưng nếu lôi ra chê mãi, sẽ có ngày ta mắc đúng cái tội đó, mắc đúng cái sai đó.
Trường hợp ta chê sai người sai tội, mà do hiểu lầm, do nghe ai nói lại điều không đúng sự thật mà ta tin (cái này ai cũng bị), thì sau này ta cũng sẽ bị oan ức không biết đâu mà đính chính.
Nếu ta chê bai người khác cho nhiều người cùng nghe, thì sau này ta mắc cái tật xấu đó không cách nào sửa được.
Nếu ta vì phải tuân lệnh tổ chức, được trả tiền, để hùa nhau nói xấu người khác, mà thường là nói xấu người tốt, thì sau này ta mắc đủ thứ tật xấu, mang tội nặng, chết đọa địa ngục luôn.
Còn một chế độ chính trị cố gắng đêm ngày lo cho dân cho nước, dù chưa thể tuyệt đối hoàn hảo được, nhưng ta cứ ngoan cố chê bai cho bằng được, nói xấu cho bằng được, cái gì cũng đổ thừa để kết tội cho bằng được, cương quyết không chịu nhìn thấy các mặt tốt đẹp của chế độ đó, thì xin chia buồn sâu sắc. Sau này ta không bao giờ tạo nên được bất cứ một ưu điểm gì cho bản thân mình, cho cuộc đời mình. Ta sẽ phạm hết lỗi lầm này đến lỗi lầm khác, gây hết tội lỗi này đến tội lỗi khác, rồi sau khi chết, lâu lắm, rất lâu lắm, mới tái sinh làm thú vật, đến khi được làm người phải sinh trong một đất nước bất an.
Chê bai một cá nhân thôi, ta đã có nguy cơ mắc quả báo khó chịu rồi. Còn chê bai cả một hệ thống nhiều người, thì tội cứ thế mà nhân lên. Khó chịu lắm.
Thế nên giữ miệng giữ tâm
Giữ bàn phím để đừng đâm thọc người.
Thấy người lỗi chớ chê cười
Chỉ mong người chín thành mười vượt qua.
Đừng theo phe đảng của ta
Nói lời xúc phạm nước nhà mến yêu
Quê hương khói lửa đã nhiều
Bây giờ ao ước mọi điều bình yên
Ngoài kia nắng rọi bên hiên
Chung tay xây dựng một miền núi sông..
Nguồn: Bác Trương Hồng Sơn


