Trong mỗi con người đều tồn tại những khuynh hướng trái ngược nhưng lại song song với nhau như tốt xấu, thiện ác, vị tha, vị kỉ… Trong đó, vị kỉ là bản chất của chúng sinh, của những người phàm phu như chúng ta, còn vị tha lại là phẩm chất của bậc Thánh. Vị kỉ nhỏ nhen, ích kỉ bao nhiêu, thì chính lòng vị tha lại cao quý đáng ca ngợi, lan truyền bấy nhiêu. Chỉ khi chúng ta biết gạt bỏ dần đi những bản năng xấu và hướng tới những phẩm chất cao đẹp hơn thì cuộc sống mới trở nên thật sự ý nghĩa. Do đó, là người đệ tử Phật, chúng ta cần tu tập để loại bỏ dần sự vị kỉ và tiến tới cuộc sống vị tha lý tưởng.
Cuộc sống vị tha là không còn sống cho riêng mình nữa, mà sống để làm lợi ích cho mọi người. Người sống vị tha luôn nghĩ cho mọi người trước khi nghĩ cho mình, lo trước cái lo của người, vui sau cái vui của người. Họ sẽ không bao giờ sống an nhàn, lúc nào cũng cảm thấy ưu tư và thấy mình phải có bổn phận, trách nhiệm đối với cuộc đời này. Họ cũng luôn trăn trở, băn khoăn về những điều lớn lao của thế giới (chiến tranh, xung đột, suy thoái đạo đức, vấn nạn môi trường...).
Người có tâm vị tha là người không còn nghĩ bất cứ điều gì là của mình hay cho mình nữa. Ngay cả thân thể cũng vậy, dù khi ăn, khi uống, hay khi thở thì mọi thứ họ làm chỉ vì có sức khỏe để phụng sự cuộc đời.
Người có lòng vị tha luôn sống hòa nhã, thân thiện với mọi người, dễ đồng cảm và sẵn sàng giúp đỡ người khác, thường dùng những lời nói chân chính để gieo đạo lý, những điều tốt đẹp đến cho mọi người.
Người có lòng vị tha sẽ dễ cảm thông cho những lỗi lầm của người khác. Ngay cả khi gặp người làm những điều trái ý nghịch lòng cho mình, họ vẫn thương yêu, tha thứ. Vị tha là một phẩm chất không thể thiếu để thắt chặt sợi dây thân ái giữa mọi người. Lòng vị tha có thể biến thù hận thành sự thứ tha, biến sự giả dối thành chân thật và biến những sự ích kỉ trở thành sự bao dung…
Người vị tha dám hi sinh lợi ích, hạnh phúc của cá nhân mình. Cụ thể như luôn giành phần khó khăn về mình, biết đứng ra gánh vác, không lười biếng, tránh né, hay đùn đẩy công việc. Họ cũng không mưu lợi cá nhân, không kì vọng sẽ được ghi nhận hay sự đền đáp, ngược lại, họ còn biết tương trợ và rất hay giúp đỡ mọi người...
Sống vị tha không có nghĩa là nuông chiều điều xấu ác, ngược lại cần tùy duyên mà nhẹ nhàng hay nghiêm khắc nhắc nhở, hướng dẫn để giúp người xung quanh tốt lên từng ngày. Đồng thời, vị tha cũng không có nghĩa là hi sinh một cách mù quáng, mà phải dựa trên đạo lý, sự sáng suốt thì mới được coi là đúng đắn.
Trong lịch sử dân tộc, lòng vị tha đã tạo ra cả một thế hệ kiên cường, bất khuất, dám hi sinh thân mạng cho độc lập tự do của đất nước. Khi có lòng vị tha, ta sẽ dám bỏ ích kỉ cá nhân để hi sinh, giúp đỡ mọi người. Nhờ đó, không chỉ mọi người xung quanh ta sẽ được an vui hạnh phúc mà chính bản thân ta cũng sẽ bớt được đau khổ. Không những thế, người có lòng vị tha sẽ được mọi người yêu quý, dễ thành công trong cuộc sống.
Lòng vị tha cũng là động lực và mục đích xây nên những giá trị tốt đẹp, là cơ hội để mọi người yêu thương nhau, cùng nhau vươn lên trong cuộc sống. Do đó, mỗi người phải không ngừng nỗ lực thay đổi bản thân mình từ tâm thức cho đến hành động.
Chúng ta đều biết rằng bản chất cuộc đời là đau khổ, và nỗi khổ trên thế gian là nhiều vô kể. Nhưng để nhổ được cái gốc đau khổ, ta buộc phải trị dứt tâm vị kỉ của mình bằng cách tập sống một cuộc sống vị tha, làm nhiều việc từ thiện. Cuộc sống vị tha có thể chữa được nhiều bệnh tâm lý, nhiều suy nghĩ tiêu cực của chúng ta, và làm cho cuộc sống này hạnh phúc hơn. Khi ta sống hoàn toàn vị tha thì đau khổ sẽ thật sự vắng bóng.
Khi biết đạo, nhiều người hiểu lầm rằng phải buông bỏ tất cả mọi thứ để tu tập, vì nếu cứ lo toan, tâm sẽ suy nghĩ loạn động, không thanh tịnh được… Cứ như thế, ta sẽ bị rơi vào lối sống vị kỉ. Ta phải hiểu rằng, muốn tu được phải có phước, chính đời sống vị tha, yêu thương, làm nên nhiều lợi ích cho chúng sinh mới tạo ra phước lành để ta nhiếp tâm trong thiền định.
Cuộc sống vị kỉ là cuộc sống chỉ lo nghĩ cho bản thân mình trước. Người có tính vị kỉ thường hay so đo, tính toán, dù trong bất cứ việc gì cũng không để bản thân mình bị thiệt thòi, thậm chí vì lợi ích cá nhân mà làm hại người khác. Đây cũng chính là nguyên nhân của mọi đau khổ trong cuộc đời này. Vị kỉ luôn đưa đến đau khổ trên ba phương diện: thân xác, tâm hồn và quả báo. Cụ thể, thân xác mệt mỏi, suy hao, bệnh hoạn; tâm hồn xao động, khó chịu, bất an, bức xúc; quả báo là nghèo khổ, ngu si, dở kém, đọa lạc về sau…
Khuynh hướng vị kỉ chi phối mạnh mẽ khiến chúng ta luôn tìm sự thỏa mãn cho mình những ước vọng từ thấp đến cao. Thấp là lười biếng, hưởng thụ muốn được ăn ngon, mặc đẹp, giàu sang, phú quý. Cao hơn là thỏa mãn giá trị tinh thần: được mọi người nể trọng, cung phụng, có danh tiếng, quyền uy… Và những vị kỉ thẳm sâu, tinh vi hơn là làm công đức thì mong cầu phước báo, tu hành thì mong thành tựu lớn lao để mọi người trọng vọng, kính ngưỡng cúng dường… Những xu hướng này khiến tâm hồn chất chứa thêm nhiều điều bất thiện, gây ra sự chia rẽ mất đoàn kết, làm suy giảm sức mạnh của tập thể, của cộng đồng, thúc đẩy ta lấn sâu vào vũng lầy tội lỗi.
Vị tha là một phẩm chất lớn lao, vĩ đại. Do đó, thành tựu được phẩm chất cao quý này trong tâm không phải là điều đơn giản. Tập cho mình thói quen luôn hoàn thành bổn phận của mình đối với những người xung quanh, làm việc gì cũng xem xét có gây nên phiền muộn, lo âu, bất tiện... cho ai hay không. Tập quan tâm từng điều tinh tế như thế là bước đầu đưa ta đến cuộc sống vị tha. Dần dần, tâm vị tha sẽ trở thành đạo đức thuần thiện tự nhiên trong tâm hồn mình.
Ta thực hành cuộc sống vị tha từ phạm vi nhỏ (trong chùa, lớp học, gia đình, họ hàng, hàng xóm...) rồi mở dần ra phạm vi lớn hơn (đất nước, thế giới...). Dù đang sống hết mình cho một lý tưởng cao đẹp, nhưng chúng ta vẫn nhớ đến những điều rất vi tế trong đời sống như nhường chỗ trên xe buýt, dẫn người qua đường, động viên, an ủi khi thấy người khác thất vọng, chán nản; khen ngợi, cổ vũ khi có người làm được việc thiện nhỏ nào đó.
Đời sống vị tha nên huân tập ngay từ trong đời sống gia đình bằng hạnh vâng lời, thương yêu, chăm sóc tử tế đối với ông bà, cha mẹ, anh em. Từ đó rất dễ thực hành được đời sống vị tha nơi công sở, cộng đồng, đất nước, đạo pháp.
Khi kính trọng ai, chúng ta sẽ thành tựu đạo đức giống như người đó, đây là nhân quả. Vậy nên, muốn sống một đời sống vị tha cao cả ta nên tìm đọc, học hỏi từ những tấm gương có đời sống vị tha như Đức Phật, các bậc Thánh, các vĩ nhân… để từ đó phát khởi lòng ngưỡng mộ thiết tha, gieo nhân lành ban đầu cho chính mình.
Người sống vị tha thường nghiêm khắc với chính mình, luôn tìm lỗi mình, nhưng lại nhìn sai lầm của người khác một cách nhân ái, bao dung. Đây cũng là một trong những cách tiêu diệt lòng ích kỉ và xây dựng tính vị tha. Quá trình này phải trải qua sự rèn luyện, nuôi dưỡng lâu dài mới đạt được tâm vị tha.
Để tiến dần vào cuộc sống vị tha, chính ta hàng ngày phải tu sửa mình bằng những việc như: lễ kính bậc Thánh, làm nhiều việc thiện lành, tụng kinh, ngồi thiền, thực hành lời Phật dạy... Khi yêu thương được con người, ta sẽ có những hành động cụ thể mang lại lợi ích cho mọi người xung quanh, giúp ta huân tập dần cuộc sống vị tha.
Để có được đức tính vị tha, chúng ta phải luôn tự hỏi đã làm gì cho người khác trước khi cho bản thân mình. Người vị tha luôn đặt mình vào vị trí của người để lắng nghe, sẻ chia bằng lòng nhân từ và tình thương yêu.
Trong cuộc sống, có khi chúng ta rất siêng năng, rất muốn giúp người nhưng vì thể lực yếu đuối, bản tính nhút nhát nên không thực hiện được. Bởi vậy, muốn cống hiến, phụng sự, giúp đỡ mọi người, chúng ta cần phải mạnh mẽ hơn, bản lĩnh hơn.
Suốt cuộc đời tất bật toan lo phụng sự cho mọi người, đến một lúc nào đó, tự nhiên chúng ta sẽ thấy cuộc đời mình tràn ngập niềm vui. Nhưng nếu cho vậy là đủ và dừng lại hưởng thụ, ta sẽ bắt đầu lui bước, rơi trở lại lối sống vị kỉ. Đây là điểm rất khó, rất tinh tế trong tâm mà chúng ta phải tỉnh táo để thoát ra.
Đối với những người nắm quyền lãnh đạo đất nước càng phải nêu cao tinh thần vị tha sâu sắc, góp phần xây dựng đất nước, bảo vệ chủ quyền độc lập, tự do, ổn định, công bằng, văn minh. Chính đời sống vị tha là lý tưởng chung mà Đạo pháp, Dân tộc và Chủ Nghĩa Xã Hội cùng hướng về.
Mục đích thật sự của cuộc sống vị tha là diệt trừ ích kỷ cá nhân. Mọi việc ta làm, lợi ích ta tạo ra là để kết duyên lành với chúng sinh, hướng họ về Phật pháp, làm biết bao điều tốt đẹp cho cuộc đời, hướng đến đạo đức tuyệt đối trong kiếp này và vô số kiếp về sau.
LỜI KẾT.
Đời sống vị tha là liều thuốc giải cho bao đau khổ giăng đầy khắp thế gian. Tâm vị tha đi ngược lại khuynh hướng vị kỉ, làm cho cuộc đời thêm chan hòa yêu thương, tươi đẹp. Đây sẽ là điểm chung đồng, kết nối mọi người, mọi dân tộc, mọi quốc gia, góp phần xây dựng thế giới phát triển, tiến bộ, hòa bình và an lạc.
BÀI ĐỌC THÊM
TRIẾT LÝ SỐNG
Ta có hai lựa chọn làm triết lý sống để cuộc sống có ý nghĩa hơn. Xin nhắc lại là “có ý nghĩa hơn” chứ không phải hạnh phúc hơn.
- Lựa chọn thứ nhất là lấy mình làm trung tâm để yêu thương, để ước mơ, để phán xét người khác, để tìm hạnh phúc.
- Lựa chọn thứ hai là từ bỏ chính mình để yêu thương mọi người, để ước mơ, để cảm thông, để tạo niềm vui chung.
Lấy mình làm trung tâm thì có sự phấn khích ban đầu rất mạnh, nhưng về sau kết thúc ở trầm cảm, buồn hiu hắt.
Lấy mọi người làm cuộc sống thì có sự vất vả ban đầu, nhưng về sau lòng phơi phới an vui.
Lấy mình làm trung tâm thì ích kỉ tăng dần, kiêu ngạo tăng dần, miệng chỉ trích chê bai nhiều dần, và cuối cùng ai cũng xa lánh.
Lấy mọi người làm cuộc sống thì ích kỉ giảm dần, vị tha tăng lên, lòng khiêm cung xuất hiện, miệng dễ phát ra lời khen, bạn bè đông thêm, không cầu hạnh phúc mà hạnh phúc tràn đầy.
LÝ TƯỞNG SỐNG
Phật có dạy: “Hạnh phúc thay, ta sống không thù hận giữa những người thù hận, ta sống không nhiễm ô giữa những người nhiễm ô.”
Sống giữa cuộc đời này ta phải luôn chứng kiến, nhìn thấy, bắt gặp những điều trái ý nghịch lòng, những người làm điều sai quấy. Khi thấy người khác làm sai, tâm ta sẽ xuất hiện một trong những ý niệm sau đây:
- Kẻ đó làm sai thì ta cũng có quyền làm sai
- Kẻ đó dở hơn ta
- Kẻ đó đáng khinh
- Kẻ đó đáng thương
- Ta cố gắng làm đúng để không có thêm người sai trên cuộc đời
- Ai sai kệ họ, ta phải giữ lập trường đạo đức lý tưởng cao đẹp mà mình đã tìm được.
Chắc là các bạn thích lựa chọn cuối hơn, và các bạn đã chọn đúng. Biết bao nhiêu người vì cái sai của người khác mà mình đánh mất lý tưởng sống cao đẹp. Càng có người sai thì ta càng phải gắng sống cho đúng gấp trăm lần để xây dựng điểm tô cho cuộc đời, để giữ niềm tin cho những ai yếu đuối.


