Lịch sử Việt Nam luôn gắn liền với các dòng họ nối tiếp nhau: Đinh, Lê, Lý, Trần,... Chính từ niềm tự hào về truyền thống của dòng họ, thông qua những người con ưu tú đã làm nên lịch sử vẻ vang chung của dân tộc. Để có được điều đó thì các dòng họ đã duy trì được sự đoàn kết, yêu thương, đạo đức cũng như một tôn ti trật tự như một đại gia đình lớn và biết đặt lợi ích của dòng họ trong lợi ích chung của đất nước. Ngày nay trong thời kỳ mới, nếu các dòng họ vẫn duy trì tốt đẹp thì sẽ có nhiều đóng góp vào sự phát triển và thành công chung của cả đất nước.
Những gia đình có quan hệ với nhau về huyết thống, cùng chung một tổ tiên sinh ra thì được gọi là gia tộc hay dòng họ. Trước kia các gia đình trong một dòng họ thường sống chung ở một địa phương (làng, xã...), sau này do chiến tranh ly tán và hoàn cảnh cuộc sống (đi làm, đi học, định cư nước ngoài...) mà người của một dòng họ có thể sống ở nhiều nơi xa nhau.
Mọi người trong dòng họ phải luôn hòa thuận, thương yêu nhau, từ đó mà dễ dàng thấu hiểu, giáo dục và nương tựa lẫn nhau. Lòng thương yêu là nền tảng căn bản trong mọi quan hệ để từ đó mà những hành xử tốt đẹp xuất hiện. Từ lòng yêu thương mà mỗi thành viên đoàn kết, đùm bọc và tương trợ để tạo thành sự phát triển biền vững của gia đình, dòng tộc, cũng trở thành sức mạnh cho cộng đồng và xã hội.
Đứng đầu một họ có Trưởng họ, thông thường do cha truyền con nối. Trưởng họ phải là người có uy đức và trí tuệ; được mọi người trong dòng họ tin tưởng, tín nhiệm; đoàn kết được thành viên trong dòng họ; Trưởng họ cũng là người có trách nhiệm quản lý nhà thờ họ và gia phả, chăm lo các vấn đề từ lớn đến nhỏ trong dòng họ, giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát triển dòng họ.
Trong dòng họ cũng có Hội đồng gia tộc gồm những người cao tuổi, vai vế bậc trên, đại diện các chi, thường họp bàn về các vấn đề quan trọng của họ như việc xây dựng, tu bổ nhà thờ họ, chăm sóc các phần mộ tổ tiên, đưa ra các quy định trong dòng họ… Trách nhiệm của mọi thành viên trong dòng họ là biết vâng lời Trưởng họ và Hội đồng gia tộc trong công việc chung của dòng họ.
Hiếu kính với tổ tiên, ông bà cha mẹ, cô dì, chú bác, người bề trên... thể hiện sự trân trọng cội nguồn. Thân kính đối với anh, chị, bao dung đối với các em, giữ gìn sự bình đẳng, coi trọng lẫn nhau.
Lối xưng hô trong gia tộc phải thể hiện lịch sự, tình cảm, lễ nghi, có tôn ti trật tự rõ ràng, kính trên, nhường dưới. Đó là những nét đẹp trong văn hóa ngôn ngữ của người Việt.
Mọi thành viên đều có trách nhiệm cùng nhau hợp sức để xây dựng gia đình, thân tộc, chăm lo phụng dưỡng ông bà cha mẹ, giải quyết việc chung của họ như tham gia xây dựng, tu bổ nhà thờ, giỗ, lễ, tết, chăm lo mồ mả ông bà tổ tiên…
Giúp nhau sinh kế, hỗ trợ lẫn nhau không mưu lợi, tính toán thiệt hơn; đồng thời cũng tích cực chăm lo cho thế hệ trẻ (kêu gọi nhau siêng năng làm phước, lấy đạo đức làm gốc, rèn luyện kĩ năng sống, nâng cao kiến thức…).
Chăm lo cho người già neo đơn, nuôi dạy con cháu bị mồ côi, giúp đỡ gia đình có hoàn cảnh khó khăn, quan tâm hỗ trợ những trường hợp tai nạn, ốm đau… Tổ chức Lễ Mừng Thọ vừa thể hiện lòng biết ơn và cũng là chăm lo cho đời sống tinh thần người cao tuổi.
Trong họ nên có một số quỹ để lo cho công việc chung như: quỹ khuyến học (nhằm xây dựng truyền thống học hành cho con cháu trong họ); quỹ chung để lo các việc như: ma chay, hiếu hỉ; giúp đỡ các trường hợp tai nạn, thiên tai; quỹ sinh kế (giúp các thành viên, gia đình khó khăn nhất trong họ, vực họ đi lên). Những quỹ này được thành viên trong họ tự nguyện đóng góp theo khả năng của mình và cần phải được quản lý minh bạch.
Ta phải giữ gìn và bảo vệ tín ngưỡng thờ cúng ông bà tổ tiên. Việc này có ý nghĩa hết sức quan trọng, là một trong các thành tố tạo nên bản sắc văn hóa Việt Nam. Thông qua việc thờ cúng tổ tiên, chúng ta thể hiện ý thức về cội nguồn dân tộc mình, dấy lên lòng hiếu thảo, biết ơn, sự nhân nghĩa, tình yêu nước.
Chủ động tìm cơ hội giao tiếp, thể hiện tình cảm, sự thân thiện, chân thành, tình nghĩa, yêu thương quý trọng lẫn nhau. Người lớn thường kể về nguồn gốc và sự phát triển của dòng họ qua các đời và giới thiệu các mối quan hệ trong họ cho các con cháu mỗi khi có dịp.
Người lớn trong dòng họ phải có trách nhiệm dạy dỗ thế hệ con cháu có đạo đức, có lý tưởng xây dựng quê hương mình. Người đi xa luôn hướng về quê hương, sẵn sàng đóng góp dựng xây trong khả năng và bổn phận của mình ngay khi có dịp; những người ở gần quê hương thì thường xuyên chăm lo mồ mả tổ tiên, lau dọn nhà thờ họ, …
Thường xuyên quan tâm, thăm hỏi, chuyện trò với họ hàng gần xa trực tiếp hay gián tiếp qua internet, email hay điện thoại đặc biệt là những dịp như ngày giỗ, lễ Tết. Đó là cơ hội để thành viên trong dòng họ bày tỏ tình thân ái, gắn bó với nhau thêm chặt chẽ.
Khi nhà nào có tang sự, thành viên trong họ ra sức hỗ trợ cả về tinh thần lẫn vật chất để giúp gia đình đó vượt qua lúc đau khổ nhất. Đó cũng là thể hiện tình nghĩa của cả dòng họ đối với người đã khuất bởi vì “Nghĩa tử là nghĩa tận” và phát huy tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái trong họ hàng.
Trong dòng họ việc nêu cao những tấm gương sáng về đạo đức, ý chí vượt khó, tinh thần học tập, động viên khen ngợi, tặng thưởng kịp thời là điều rất cần thiết vì đây là cơ hội để mọi thành viên trong gia tộc noi theo xây dựng lối sống cao đẹp, đầy đạo đức. Ví dụ như việc hàng năm họ có tặng quà khen thưởng với các cháu học giỏi ngoan hoặc nêu gương các con em trong họ đạt được các thành tích xuất sắc.
Nam và nữ trong họ phải có quan hệ mực thước trong sáng, không quan hệ tình ái và kết hôn. Theo luật hôn nhân và gia đình quy định cấm kết hôn giữa những người có cùng huyết thống trong phạm vi ba đời, tuy nhiên người cùng dòng họ kết hôn với nhau dù xa hay gần dư luận cũng khó chấp nhận, đây là một thực tế mọi người nên biết.
Ông bà, cha mẹ và người lớn tuổi luôn làm gương trong lối sống đạo đức và văn minh, giữ gìn văn hóa truyền thống tốt đẹp của dòng họ cũng như dân tộc; kêu gọi nhau cùng cảnh giác, ngăn chặn lối sống sai lầm (hủ tục, mê tín, lối sống đua đòi, buông thả, hưởng thụ, …).
Nếu là người Phật tử, chúng ta nên chia sẻ đạo lý bằng những câu chuyện kể về cuộc đời Đức Phật, các câu chuyện về nhân quả công bằng, các bài giảng pháp, nhạc, kinh sách, … cố gắng và kiên trì Phật hóa gia đình, họ hàng một cách khéo léo. Những ngày cúng giỗ, đám tiệc nên nấu ăn chay để tránh nghiệp sát sinh, phóng sinh thêm lợi vật và hồi hướng công đức.
Nếu là người Phật tử, chúng ta phải siêng năng làm việc thiện và rủ nhiều người cùng làm phước để nâng phước của dòng tộc lên. Xây dựng lối sống mẫu mực, đạo đức theo giáo lý nhà Phật làm mẫu số chung để mọi người trong dòng tộc noi theo đạt chuẩn gia đình Phật tử gương mẫu.
Dâu và rể trong dòng họ có nhân cách đạo đức tốt đẹp cũng góp thêm phần phúc đức cho dòng họ đó. Do đó, các dâu rể phải sống thật đạo đức, hiếu thảo với cha mẹ chồng, cha mẹ vợ để tích phúc cho gia tộc của mình.
Lời kết.
Mỗi dòng họ, mỗi gia đình là một tế bào của đất nước. Nếu các dòng họ càng sung túc, đạo đức thì đất nước càng ấm no, phồn thịnh. Do vậy, những người họ hàng với nhau phải thương yêu, hòa hợp, giữ gìn những truyền thống tốt đẹp của dòng tộc, tổ tiên. Đồng thời chăm lo đạo đức cho con cháu cũng là trách nhiệm lớn lao của những thế hệ trước trong gia đình. Khi đạo đức nở rộ như hoa thì cơ hội, thành công sẽ đến như quả ngọt cuối mùa.
BÀI ĐỌC THÊM
Học để xóa bỏ cái nghèo
Là một vùng đất nổi tiếng còn nhiều gian khó, xã Trung Thu (huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên) còn được biết đến với một dòng họ người Mông giàu truyền thống hiếu học - dòng họ Thào…
Học để xóa bỏ cái nghèo
Đó là tâm niệm đồng thời cũng là mong mỏi của 73 gia đình trong dòng tộc họ Thào ở xã Trung Thu. Tự nhiên tỏ ra khá khắc nghiệt với mảnh đất vùng cao Trung Thu - Tủa Chùa, nơi mà điều kiện sinh hoạt, lao động sản xuất của đồng bào người Mông còn gặp rất nhiều khó khăn: đất đai cằn cỗi xen cùng các vỉa đá non, nguồn nước phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt và sản xuất khan hiếm, giao thông đi lại hạn chế… song có lẽ chính những khó khăn ấy đã hun đúc cho con em dòng họ Thào khát vọng theo đuổi con chữ.
Đến nay, con cháu dòng họ Thào tại xã Trung Thu đều được gia đình quan tâm đến việc học hành. Không khó để nhận ra điểm chung trong các gia đình họ Thào là những bằng khen, giấy khen của con em họ luôn được treo ở vị trí trang trọng nhất trong nhà. Những người cao tuổi trong dòng họ cũng thường xuyên động viên con cháu chịu khó học tập. Tuy điều kiện sống còn nhiều thiếu thốn song hàng năm, các gia đình trong dòng họ đã tổ chức gặp mặt tập trung ít nhất 2 lần tại nhà trưởng họ Thào Say Pủa vào thời điểm kết thúc học kỳ I và kết thúc năm học để động viên, khích lệ những cháu có thành tích cao trong học tập. Đây đồng thời cũng là cơ hội để các gia đình trao đổi kinh nghiệm động viên con cái tích cực học hành, phấn đấu thành đạt. Cùng với đó, đã thành thông lệ, vào dịp cuối năm, các gia đình đều thống nhất đóng góp một khoản tiền nhất định vào “Quỹ khuyến học họ Thào” để làm kinh phí khen thưởng các cháu đạt Học sinh giỏi và những cháu thi đỗ đại học, cao đẳng…
Trái ngọt từ tinh thần hiếu học
Tiêu biểu nhất về tinh thần hiếu học trong dòng họ Thào phải kể đến gia đình ông giáo Thào A Páo. Vốn là một thầy giáo có thâm niên nhiều chục năm đứng trên bục giảng, với ông việc học hành của con cháu bao giờ cũng là việc quan trọng. Nhờ đó đến nay, gia đình ông là một trong những gia đình có con cháu trưởng thành, thành đạt nhất trong xã Trung Thu. Đặc biệt, ông đã truyền cho các cháu mình “ngọn lửa” nhiệt huyết đối với sự nghiệp trồng người. Hiện ông Thào A Páo đã có 3 người cháu đang theo nghiệp giáo, một người đã tốt nghiệp Đại học Sư phạm Tây Bắc và lại về giảng dạy tại quê hương Trung Thu, 2 người còn lại hiện đang theo học tại Trường Cao đẳng Sư phạm Điện Biên.
Với sự quan tâm, động viên kịp thời của gia đình, dòng họ, đến nay họ Thào là dòng họ duy nhất ở Trung Thu có 100% con em đều được đến trường đúng độ tuổi. Trong đó có 10 em đang học tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú huyện Tủa Chùa, 16 em đã và đang theo học ở các trường đại học, cao đẳng, trung cấp trong và ngoài tỉnh. Đặc biệt, dòng họ Thào có 2 người con đang công tác ở huyện Tủa Chùa và gần chục người khác đang đảm nhiệm các chức vụ quan trọng tại một số xã trong huyện. Đây thực sự là những tấm gương sáng để con cháu các gia đình họ Thào tiếp tục nỗ lực trên con đường chinh phục con chữ…
Trong câu chuyện thân tình những ngày đầu xuân, Chủ tịch kiêm Bí thư Đảng ủy xã Trung Thu, ông Thào A Kỷ vui vẻ tâm sự với niềm tự hào khó giấu: Là dòng họ có truyền thống hiếu học, họ Thào đã được Phòng Giáo dục huyện Tủa Chùa biểu dương về mô hình “khuyến học, khuyến tài”. Động viên con cháu học tập, các gia đình họ Thào cũng tích cực tìm hiểu và thực hiện tốt chủ trương của Đảng, Nhà nước; nỗ lực phát triển sản xuất kinh tế. Đến nay, họ Thào không còn gia đình thiếu đói khi giáp hạt đồng thời cũng là dòng họ không tệ nạn, không di dịch cư tự do, không tuyên truyền đạo trái pháp luật…
Một mùa xuân mới đã về trên mảnh đất Tây Bắc còn nhiều gian khó, tinh thần hiếu học chính là hành trang quý để con em họ Thào nói riêng và đồng bào các dân tộc huyện Tủa Chùa nói chung nỗ lực vươn lên xóa bỏ đói nghèo, phát triển kinh tế xã hội xứng đáng với truyền thống quê hương Tủa Chùa anh hùng.
TG: Tạ Quang Đạo
Nguồn: Internet


