I. Cúng dường
Cúng dường là mang tài vật, công sức, công đức, sự tu tập, điều thiêng liêng dâng lên cho bậc trên (bậc chân tu, thần thánh) với lòng thành kính, trân trọng.
Cúng dường có ba mục đích: Duy trì ngôi Tam bảo được tồn tại để tiếp tục giáo hóa chúng sanh; phát triển ngôi Tam bảo cho phù hợp với thời đại mới, không bị mai một, lạc hậu; bảo vệ Tam bảo khỏi những thế lực quấy phá, mưu hại.
Cúng dường Phật Bảo: Trang nghiêm cõi Phật, ví dụ như cúng dường phẩm vật (hoa quả, thực phẩm, đèn nến, tranh tượng …) để dâng lên Đức Phật hay xây chùa, đúc tượng, tôn tạo lại chùa, viện. Ghi nhớ, kể lại những mẫu chuyện ý nghĩa về cuộc đời Đức Phật rộng rãi đến nhiều người. Thường khởi tâm tôn kính Phật trong đời sống hằng ngày.
Cúng dường Pháp Bảo: Ủng hộ các phương tiện, ứng dụng các công nghệ hiện đại vào việc truyền bá Phật pháp để tăng thêm tính hiệu quả. Truyền bá, kêu gọi, ủng hộ việc in ấn, phát hành kinh sách, đĩa giảng có đạo lý chân chính, ý nghĩa. Hết lòng ủng hộ, khuyến khích quý thầy cô thuyết pháp, làm sống động lời Phật dạy.
Cúng dường Tăng bảo: Để các quý thầy cô thọ dụng, có sức khỏe, điều kiện để giúp người hiểu đạo. Cần có trí tuệ trong việc cúng dường, chỉ nên cúng dường cho bậc tu hành chân chính. Sự lựa chọn khắt khe như thế góp phần thanh lọc tu sĩ, ai tu chưa tốt thì phải ráng mà chấn chỉnh lại. Thường xuyên lui tới, chăm lo chùa cũng như Quý Tăng Ni. Đồng thuận, giúp đỡ, hỗ trợ các công việc của chùa, giúp Thầy cô an tâm tu hành, giáo hóa.
Khi cúng dường nên cân đối tài sản, sức lực, không nên quá cực đoan, liều lĩnh, không phân biệt nhiều hay ít mà quan trọng ở lòng thành. Tùy duyên mà cúng dường cho phù hợp. Ví dụ: người nghèo cúng dường bằng công sức, công quả, dùng lời để rủ người đi chùa, nghe pháp, khuyên người đạo lý, thường khởi tâm từ bi, thương yêu mọi người xung quanh. Người giàu cúng dường bằng tài sản lớn, rộng rãi. Người ẩn tu cúng dường bằng tâm từ bi, sự tinh tấn, siêng năng trong công phu, sự an định trong tâm hồn.
Cúng dường có nhiều nghĩa, điều nào cũng đáng quý, tuy nhiên sự cúng dường bằng công phu tu hành thẳm sâu trong tâm mỗi người mới là điều quý giá nhất, sâu sắc nhất để dâng lên ngôi Tam Bảo, Ơn trên.
Khi ta thực hiện tốt bổn phận cúng dường thì ta sẽ có duyên góp ý được với chùa để đưa thêm những điều đổi mới, tốt đẹp để ứng dụng trong tu hành. Tuy nhiên, không nên vì có công đóng góp nhiều cho chùa mà có ý thao túng lợi dụng chùa, vì mục đích cá nhân.
Không được có ý nghĩ cúng dường chỉ vừa đủ nhu cầu để chư Tăng Ni đủ ăn đủ mặc, sống lay lất qua ngày thôi. Đây là ý nghĩ mang tội vì chư Tăng Ni còn phải giáo hóa, truyền bá Phật Pháp. Việc này có ý nghĩa lớn và quan trọng hơn nhiều. Việc ăn mặc chỉ bằng một phần rất nhỏ chi phí, giáo hóa, truyền bá, bảo vệ Phật Pháp. Ai suy nghĩ việc cúng dường bị giới hạn thì phước trở lại cũng bị giới hạn.
II. Bố thí
Bố thí trong đạo Phật là chia sẻ những giá trị vật chất cũng như tinh thần đến mọi người và cầu mong người nhận luôn an lành và hạnh phúc. Bố thí vật chất là chúng ta biếu tặng của cải vật chất, tiền tàihoặc đóng góp sức lực trao tặng cho người khác. Bố thí tinh thần là ta trao đi nụ cười, lời nói, sự động viên, lời khen và truyền đi những lời đạo lý đến mọi người.
Bố thí giúp phá vỡ dần tâm hưởng thụ, ích kỉ, keo kiệt của cá nhân, giúp ta có sức mạnh tinh thần lớn mạnh hơn. Vì khi chúng ta san sẻ cho người khác tài sản của cá nhân nghĩa là ta đã đem phần riêng tư cống hiến vào phần chung. Việc này giúp ta giảm bớt những đã gây tạo trong quá khứ.
Bố thí cũng là một cách giúp chúng sinh kết duyên lành với nhau, gieo duyên, giúp người cảm mến đạo Phật. Ân nghĩa với nhau giúp cùng có chung cơ hội để làm nhiều việc thiện, huân tu đạo đức, phát triển các tình cảm cao thượng như tình yêu quê hương đất nước, tình yêu đạo Pháp, thế giới, …
Ta phải xem xét bố thí vừa đủ, hợp lý tránh giúp quá phước của người nhận, cân nhắc phù hợp với từng đối tượng đồng thời từng bước giúp họ làm phước, tạo từng chút công đức, dần đi lên thì mới vững bền.
Với tâm luôn muốn san sẻ giúp đỡ mọi người nhưng ta phải xem năng lực, cân đối tài chính, sự đồng thuận của gia đình cũng như vừa chừng với phước của ta, đừng vì giúp người mà gia đình ta rơi vào hoàn cảnh khó khăn hoặc các thành viên trong gia đình ta trở nên mâu thuẫn với nhau.
Trong tất cả các bố thí thì bố thí Pháp, đạo lý là cao cả nhất. Bố thí pháp nghĩa là ta nên chọn các kinh sách băng đĩa đúng đạo lý (những bài học từ các bậc Thánh triết về Nhân Quả, chuẩn mực đạo đức,..) để biếu tặng kèm theo các món quà vật chất giúp cho người nhận hiểu và hướng về Phật Pháp. Việc in ấn, tặng kinh sách nên có chọn lọc, tránh in ấn những ấn phẩm có nội dung không đúng, xuyên tạc, tà đạo, trái với đạo lý.
Nếu là người đệ tử Phậ nên lưu tâm giúp đỡ, mang Phật pháp về những vùng xa, đồng bào dân tộc. Đây là nơi các thế lực xấu lợi dụng sự nghèo khó mà tung tiền, lôi kéo đồng bào vào mục đích xấu. Chúng ta nên ủng hộ, hỗ trợ chính quyền trong việc ngăn cản, chống lại các hành động truyền đạo trái phép.
Vô úy thí là giúp chúng sinh thoát ra hiểm nạn, cứu người trong cơn nguy cấp. Muốn làm được điều này thì bản thân chúng ta phải có năng lực và những kỹ năng cần thiết nhất định (bơi lội để cứu người đuối nước, cứu hỏa để cứu người trong đám cháy …). Có thể ta không đủ khả năng trong tất cả các trường hợp nhưng ta phải có sẵn cái tâm hào hiệp, sẵn sàng giúp người trong cơn nguy cấp.
Ta nên bố thí với tâm chân thành bằng lòng từ bi yêu thương không chút hời hợt, ích kỷ hay vì cầu danh lợi, đánh bóng tên tuổi, cầu phước cho mình. “Của cho không bằng cách cho”, ta nên tránh thái độ kẻ cả, bề trên, xem mình là người ban ân, điều đó sẽ phá mất phước sinh ra từ sự bố thí.
Ta nên giữ tâm khiêm hạ, tránh kể công, khoe khoang về những điều làm được, bởi vì khi kể công nghĩa là ta đã có ý chấp những điều thiện lành mình đã tạo ra, khi quả báo đến sẽ sinh tâm kiêu ngạo và hưởng sạch phước quá khứ rồi bị thoái đọa trở lại.
Tâm từ bi là nền tảng của bố thí. Khi bố thí, ta tôn trọng và rải tâm từ bi yêu thương tất cả chúng sanh, nhờ vậy tài vật bố thí có thêm giá trị tinh thần. Luôn dặn lòng bố thí vì giúp người, cầu mong người nhận được an vui và đồ vật bố thí trở nên hữu ích cho cuộc sống. Nếu không khéo suy nghĩ ta dễ sa vào kiêu ngạo, chấp công, làm mất đi ý nghĩa và phước đức của việc bố thí.
III. Tác ý
Tác ý là những suy nghĩ mà ta cố ý khởi lên, hướng tới. Thực tế dù chúng ta không cố ý suy nghĩ, tự tâm mình đã xuất hiện hết ý nghĩ này đến ý nghĩ khác, không bao giờ dừng được, kể cả trong giấc ngủ. Nếu may mắn, vọng tưởng tốt thì ta có phước nhưng nếu miên man nghĩ bậy thì ta mang rất nhiều tội mà không hay biết. Vì vậy, việc tu từ những ý nghĩ ban đầu, tác ý tạo lại từng ý nghĩ tốt đẹp cho tâm hồn mình là điều rất quan trọng.
Như lý tác ý rất quan trọng. Những ý nghĩ tốt không chỉ mang lại cái phước rất lớn mà nó còn là một loại thuốc bổ, bảo vệ bộ não của ta, giúp não không bị suy thoái bởi tuổi tác. Ngược lại, ý nghĩ xấu vừa khiến ta mang tội, vừa khiến bộ não bị suy hao, nặng quá thì chưa đến lúc già mà ngay khi còn trẻ, ta đã bị kém minh mẫn, thậm chí là điên loạn.
Trong vô số ý nghĩ khởi lên trong đầu, ta cố gắng suy nghĩ, hướng đến những điều tốt, việc thiện lành. Ý nghĩ tốt giúp ta cống hiến, phụng sự, hi sinh cho gia đình, xã hội, quốc gia; nhưng những suy nghĩ, quan niệm mới, cùng với sự rủ rê của bạn bè, kéo ta thoát ra khỏi vòng tay, sự kiểm soát của gia đình, nhà trường, làm ta khởi lên nhiều ý nghĩ bậy bạ.
Có một ý nghĩ quan trọng bậc nhất, thiện lành nhất đó là “Xin cho con lòng tôn kính Phật, bậc Thánh tuyệt đối”, giúp điều thiện trong tâm ta có gốc rễ vững chắc, không bị lung lay gãy đỗ sau này. Tiếp đó nguyện trải lòng yêu thương tất cả chúng sinh vô hạn. Luôn tác ý cho con giữ tâm khiêm hạ xem mình như hạt cát, nhỏ bé và tầm thường cũng như tác ý về lòng trung thành, biết ơn, vị tha,…
Trước khi làm việc nên xin Phật, Ơn trêngia hộ để công việc được hoàn thành tốt đẹp và mọi người thực hiện công việc được an toàn, tăng trưởng được thiện tâm. Trong quá trình làm việc luôn nhắc nhở tâm mình không phải vì muốn tạo công đức cho riêng mình mà vì thương yêu, muốn giúp đỡ, chia sẻ bớt công việc của mọi người mà làm. Luôn suy xét thật kỹ, đừng tin vào ý mình, đừng chấp ý mình, đừng cho mình là đúng.
Khi tham gia một sự kiện, một chương trình, một buổi lễ nào đó ta cũng thầm mong cho chương trình đó diễn ra thành công tốt đẹp, mọi người được tăng trưởng đạo tâm, tin sâu nhân quả, làm nhiều viện thiện lành. Nguyện kết duyên lành với tất cả mọi người để cùng tu tập, cùng tu dưỡng đạo đức.
Sau khi làm xong việc gì, tác ý đây không phải là công lao của mình mà là nhờ Phật, Ơn trên gia hộ, nhiều người xung quanh hỗ trợ, Tự nhủ công việc mình làm vẫn còn có thể tốt hơn nữa, như thế vẫn chưa đủ. Tác ý xin Phật, Ơn trên gia hộ cho mình và mọi người luôn sống đúng với đạo lý trong từng hơi thở vào ra.
Khi bị la mắng, dù đó có phải là lỗi của ta hay không, ta phải tác ý đón nhận lời trách mắng về mình, biến đó thành cơ hội để tu tập tâm nhẫn nhục, khiêm hạ. Nếu lỗi hoàn toàn thuộc về người kia ta cũng cần phải tác ý thương xót, thông cảm và cầu mong họ sớm nhận ra lỗi. Trước lời khen ngợi ta tác ý khiêm tốn, giữ lòng mình để không bị kiêu ngạo.
Tránh khởi tâm ghét người mắc lỗi vì đây là cái nhân để một kiếp nào đó ta sẽ mắc lỗi như họ vậy. Biết bình tĩnh phân tích cái lỗi cho người khác, ngăn không cho cái lỗi đó lây lan.
Khi không có tình huống nào thì ta tác ý: "Xin cho con không tác ý gì hết”, đây như một mệnh lệnh, một thông điệp giúp chặn bớt dần những ý nghĩ miên man, hướng đến tâm thanh tịnh.
Dù thân có đẹp, khỏe mạnh bao nhiêu thì ngày nào đó cũng phải già, bệnh, chết, tan hoại mục rã chẳng còn gì. Đó là sự thật về cơ thể không ai chối bỏ được. Tác ý về sự vô thường của thân xác giúp tâm hồn ta bình thản trước nghịch cảnh, bệnh tật, đau khổ. Sau đó, nếu ta tác ý thân này thực sự không phải của ta thì chúng ta đã bắt đầu tiến một bước dài hơn nữa. Lúc đó lòng ta nhẹ nhàng, tự đạo đức phát sinh ra.
IV. Hồi hướng
Hồi hướng là định hướng những quả báo về sau cho bản thân và người khác về những điều tốt đẹp, cao thượng, từ những việc làm, công đức lành mà mình đã làm được với mục đích diệt trừ cái tôi, không cho công sức đóng góp của mình là quan trọng. Mặc khác nếu không hồi hướng thì quả báo sẽ đi theo con đường của nhân quả một cách tự nhiên, ta dễ hưởng cái phước của thế gian rồi sau đó không còn phước nữa cho tu tập tâm linh.
Trong khi tu hành vì ta biết hồi hướng nên tâm vị tha ngày càng tăng trưởng, ta không có mong cầu ích kỉ cho riêng mình, nhờ hồi hướng mà ta có được thặng dư về phước. Việc tu tập và làm những công đức lành sẽ, thuận lợi hơn.
Hồi hướng cao hơn cả là hồi hướng cho tất cả chúng sinh đều trọn thành Phật đạo. Tuy lời cầu nguyện này khó có thể đạt được nhưng cũng là gieo nhân tu hành chứng ngộ ở nhiều kiếp về sau.
V. Phát nguyện
Phát nguyện là những lời ước nguyện cao đẹp, hướng thượng với mong muốn cho bản thân và người khác thực hiện hành động hay lời nói đem lại thành tựu hạnh phúc cho chúng sinh. Chính vì thương yêu chúng sinh mà khởi lên những lời nguyện này nên từ đó lòng từ bi được nuôi dưỡng và trau dồi dần theo ngày tháng.
Lời phát nguyện được xem như lợi nguyện ước chân chính củachúng ta. Lời phát nguyện có thể là điều chưa thực hiện được, hoặc không thực hiện được, nhưng vẫn cố gắng khởi những ý nguyện tốt đẹp, cao thượng; mong được sự gia hộ của Chư Phật để làm nhân lành cho những kiếp về sau.
Lời phát nguyện phải có sự suy nghĩ đúng đắn về điều thiện, lấy điều thiện diệt bất thiện trong tâm mình. Do đó người phát nguyện phải thực hiện một cách nghiêm túc, lời phát nguyện chân chính sẽ nâng bước tâm hồn ta lên từng ngày.
Lời phát nguyện trung thành với Tam Bảo, Ơn trên thực tập đúng đạo lý, đi theo sự dạy bảo của những vị chân tu, bậc thầy chân chính. Phát nguyện kiếp này và nhiều kiếp về sau đi theo con đường chân chính để tiếp tục tu học. Lời phát nguyện phải thật mạnh mẽ, thậm chí phải hy sinh thân mạng vẫn trọn một bảo vệ tổ quốc, con đường chân chính mình đang đi
Con đường giải thoát giác ngộ không dễ dàng gì gặp thuận lợi và thành tựu, do đó lời phát nguyện như kim chỉ nam, chỉ đường dẫn lối cho chúng ta đi đúng hướng, nhờ ơn chư Phật, Ơn trên gia hộ mà thành. Ta nên đưa ra lời phát nguyện hướng về tâm linh, tìm cầu sự giải thoát cho chính mình và cho chúng sinh.
Khi phát nguyện rồi ta phải hiểu rằng ta chấp nhận hy sinh để người khác được vui và hạnh phúc. Bắt đầu thực hành ước nguyện của mình từ những việc ta có thể làm được như: không còn hưởng thụ cho riêng mình, vì thương yêu chúng sinh mà chấp nhận thiếu thốn, thiệt thòi để đem lại hạnh phúc cho người khác; thành công của người là thành công của mình, tập tâm vui mừng với cái vui của người. Nguyện cho người hết khổ, nhiều niềm vui, phát triển trí tuệ và đi về con đường giải thoát giác ngộ.
Với lòng từ bi thương yêu rộng khắp của người đệ tử Phật, ta sẽ phát nguyện thay cho tất cả chúng sinh, đặc biệt là những vong linh đang chịu nhiều đau khổ buộc ràng, mà lại không đủ sức phát nguyện những ý niệm cao đẹp. Lời phát nguyện của ta sẽ giúp họ biết đến Phật Pháp, biết tu tập để nhanh chóng được siêu thoát, đi về cõi lành.
Phát nguyện cần phải liên tục, không dừng lại giữa đường, không tự thoả mãn với vài thành tựu mỏng manh. Phát nguyện vừa là mục tiêu phải đạt được vừa là thử thách phải vượt qua.
Muốn lời phát nguyện có hiệu lực, mọi người cần có sự siêng năng tu tập, siêng năng làm việc thiện, thanh lọc nội tâm và biết hy sinh, phụng sự vì lợi ích chung, dù làm bất cứ điều gì cũng phát nguyện những điều tốt đẹp nhất về cho Tổ quốc, nhân loại, thế giới.
Lời kết.
Người hiểu đạo lý càng sâu thì càng cố gắng tích lũy nhiều phước lành làm hành trang cho con đường đi về nơi cao thượng, không chỉ kiếp này mà cả vô lượng kiếp về sau. Do đó, ta rất siêng năng giúp đỡ chúng sinh cũng như cúng dường, thừa sự những vị chân tu. Nhưng ta không ích kỷ mong cầu phước lành cho bản thân mà tác ý, phát nguyện, hồi hướng công đức về cho khắp tất cả chúng sinh. Và ta cũng ước mong một ngày mai, tất cả chúng sinh đều sống đạo đức và thiện lành.
“Có bao giờ em mơ ước vơ vẩn
Về quê hương ngập ánh sáng tình thương
Cõi nhân gian đã hiện bóng thiên đường
Vì thiện pháp giăng đầy trên mọi lối”
BÀI ĐỌC THÊM
Cúng dường
Hỏi: Kính thưa Thầy, cúng dường như thế nào là đúng? Trường hợp mượn tiền để cúng dường thì có phước hay không?
Đáp: Khi cúng dường nên có sự chọn lọc, cân nhắc cẩn thận vì người được cúng giống như mảnh đất được gieo trồng. Đất có tốt thì khi chúng ta gieo trồng vào đó dù chỉ có một nhưng sẽ nẩy sinh đến hai hoặc ba. Cũng vậy, nếu biết người chúng ta định cúng sẽ sử dụng đồng tiền hợp lý, có lợi cho đạo hoặc cho chúng sinh thì mình được phước. Bên cạnh đó, đạo Phật từ từ cũng được thanh lọc, sẽ không còn những người lợi dụng hình thức của Phật để cầu danh, cầu lợi. Nếu tất cả Phật tử đều ý thức, có sự phán xét khi cúng dường như thế hết, lần hồi sẽ không còn người giả tu ẩn núp trong đạo, người nào không tốt sẽ không dám vào tu. Nên đây là sự cần thiết để thanh lọc Phật giáo lại, mà cũng là lý do Thầy nói phật tử cúng dường nên có sự lựa chọn là vậy.
Không nên mượn tiền để cúng dường, trừ trường hợp khi thấy người ta lâm vào hoàn cảnh quá ngặt nghèo mà không thể vận động được ai khác giúp, thế là buộc mình hy sinh mượn tiền để cúng thì đây là việc làm có nghĩa cử lớn. Chỉ sợ trong thâm tâm chúng ta có ý mong cầu danh lợi nên mượn tiền để cúng. Tuy nhiên đáng sợ nhất là có những người vay tiền để làm ăn chứ không phải để cúng dường, trong đó họ trích ra một phần để cúng dường và coi đó là làm phước. Đến lúc nào đó sự nghiệp sụp đổ, người ngoài nhìn vào không biết, họ thắc mắc sao thấy người đó làm phước nhiều mà tại sao bị phá sản. Đâu ai ngờ, phần cúng dường làm phước chỉ là con số rất nhỏ so với số tiền đã vay mượn quá nhiều. Ví dụ có một đại gia vay của ngân hàng đến ba ngàn mấy trăm tỉ nhưng số tiền làm việc từ thiện và cúng chùa chỉ mấy trăm triệu. Khi nghe ông bị phá sản thì mọi người ngạc nhiên “Ủa! Con người tốt như vậy, tại sao gặp nạn”.
Thật ra, mọi người đâu biết rằng phước ông làm được, nó quá nhỏ so với cái phước đã vay mượn, cho nên phải sụp đổ. Giống như người thế chấp nhà để vay tiền làm ăn thì thế nào nhà cũng mất, vì lúc đó họ hưởng hai phần phước. Thứ nhất là có nhà lớn để ở, thứ hai là có vốn để làm ăn, trong khi phước thật chỉ có cái nhà. Cho nên đến lúc nào đó nó phải bù lại cho đúng cái phước của họ, thế là nhà bị mất. Vì vậy chúng ta làm ăn phải cân đối vừa với cái phước của mình, đừng vung tay quá trớn bằng cách vay mượn.
Trường hợp vì quá cần thiết để giúp người mà mình không có tiền nên buộc lòng phải mượn và cúng trọn đủ số tiền đó thì người như vậy bảo đảm có phước. Còn như người ta không khó khăm lắm thì đừng mượn, nếu không người ngoài nhìn vào sẽ phê bình. Tại vì đối với gia đình chúng ta chưa tròn trách nhiệm mà đi lo cho chùa, trong khi chùa không phải quá cần thiết. Tuy vậy, vẫn còn tốt hơn khi chúng ta mượn quá nhiều để làm ăn, rồi trích ra một ít cúng chùa và cho đó là làm phước để bù lại cái số đã hưởng gấp đôi so với cái phước thật thì điều này hoàn toàn không có. Vì vay tiền ngân hàng là chúng ta đã mượn một cái phước mà mình không có. Chúng ta không hề đủ phước của một ngàn tỉ đồng mà đi mượn rồi bung ra làm ăn, để người ngoài nhìn vô tưởng chúng ta là một đại gia giàu sang.
Do hưởng cái phước ảo như vậy thì lúc nào đó buộc phải sụp đổ và đi đến tận cùng là vào tù, trở thành người thấp hèn không ra gì, có khi bị xử bắn luôn, vì chúng ta đã hưởng quá dư cái phước của mình. Do đó, mọi chuyện làm phước cũng như làm ăn cần cân nhắc trong phạm vi phước mình có sẵn. Dù làm từng đồng, vậy mà đi lên từ từ.
Nguồn: Thiền Tôn Phật Quang.


