Chào hỏi là một nghi thức quan trọng trong giao tiếp góp phần xây dựng tình cảm, nếp sống văn hoá, tôn ti trật tự của cộng đồng. Người biết chào hỏi cẩn trọng trong khuôn phép, biết trên dưới, … thường là con người hiếu nghĩa, biết sống tích cực cho bản thân và cho cộng đồng. Chào hỏi đã trở thành một phần không thể thiếu trong nghi lễ giao tiếp của người Việt. Nét đẹp này đã được ông cha ta đúc kết thành những bài học quý báu trong kho tàng tục ngữ, ca dao như: “Lời chào cao hơn mâm cỗ”. Đây là nét văn hóa giao tiếp đậm đà bản sắc của Việt Nam ta.
Chào hỏi có nhiều cách rất phong phú như bắt tay, chắp tay, vẫy tay, mỉm cười, gật đầu,... hay đơn giản chỉ là một lời hỏi thăm tạo cảm giác gần gũi, tự nhiên. Tùy từng mối quan hệ, khung cảnh mà có cách chào cho phù hợp.
Chào hỏi được thực hiện nhiều ở nơi làm, trường học, hàng xóm … và nhiều thời điểm trong ngày. Tuy nhiên phải phù hợp để không làm phiền người được chào hỏi. Có những tình huống không tiện để chào hỏi nhau, lúc đó ta chỉ khẽ gật đầu hoặc chờ khi thuận tiện thì mới chào.
Khi chào hỏi, ta lưu ý thứ bậc, vai vế của đối tượng chào để xưng hô đúng tôn ti, trật tự. Ta nên là người chủ động chào trước để thể hiện phép lịch sự, lễ độ cũng là thể hiện sự quan tâm đúng mực. Trong trường hợp vào nơi đông người, ta ưu tiên chào người có địa vị, người lớn, người chủ trì, chủ tiệc,... trước, rồi khẽ chào những người xung quanh bằng cách gật đầu, mỉm cười là đủ.
Chào hỏi không chỉ thể hiện bằng lời nói mà còn được kết hợp hài hòa với cử chỉ, hành động nhằm biểu đạt được hết cảm xúc, tinh thần, lễ độ trong giao tiếp. Nên có thái độ vui vẻ, niềm nở để cuộc trò chuyện thêm nhẹ nhàng, thân thiện góp phần tạo thêm những mối quan hệ tốt đẹp trong cộng đồng.
Nên tinh tế trong từng hành vi, cử chỉ để việc chào hỏi không vô tình trở nên hời hợt, tùy tiện. Ví dụ: không nên vừa ăn, vừa uống, hay vừa đi vừa chào mà thay vào đó là đứng thẳng người, hơi cúi đầu và nhìn vào mắt người đối diện; tránh nói giọng mang vẻ bỡn cợt hay châm chọc; chào dửng dưng, không bộc lộ tình cảm… Bên cạnh đó cũng không hỏi quá nhiều hoặc đi vào những điều bí mật, riêng tư của người khác.
Đối với đối tượng không có cảm tình với ta, chúng ta vẫn chào hỏi với thái độ tôn trọng nhằm giảm bớt căng thẳng, khoảng cách. Đó là biểu hiện của lòng khoan dung độ lượng.
Mỗi quốc gia có văn hóa chào hỏi khác nhau, chúng ta vẫn tôn trọng và tìm hiểu những văn hóa đó để có cư xử phù hợp. Tuy nhiên phải giữ bản sắc dân tộc, chuẩn mực trong lối chào hỏi để bạn bè quốc tế yêu mến con người Việt Nam.
Chào hỏi là văn hoá đẹp trong giao tiếp cần được giáo dục rèn luyện cho mọi người, trở thành thói quen ứng xử văn hoá ở cộng đồng. Trách nhiệm này đặt lên vai các bậc cha mẹ, lớp người đi trước, phải kiên trì dạy dỗ con em mình thực hiện và duy trì nếp sống văn hóa này; đồng thời trong cuộc sống cần phải làm gương để thế hệ trẻ noi theo. Ngoài ra, sự giáo dục của nhà trường và các đoàn thể xã hội cũng đóng vai trò lớn trong việc xác lập mối quan hệ của mỗi cá nhân đối với xã hội.
Khi đang đi, hãy dừng lại rồi hẵng cúi chào. Trừ những trường hợp theo quy định, hay do công việc, khi chào hỏi nếu đang đội mũ thì ta nên giở mũ xuống. Khi chào hỏi thường thì đi kèm với động tác bắt tay để thể hiện sự thân thiện. Với những người mới gặp lần đầu thì nên trao đổi danh thiếp để lưu giữ những thông tin và số điện thoại của nhau, có khi là xin phép chụp hình để lưu cùng với số điện thoại.
Khi chào gặp mặt, ta nên thể hiện tình thương yêu qua lời thăm hỏi chân tình (sức khỏe, việc làm, gia đình) với thái độ thân ái, vui tươi trong từng ánh mắt, nụ cười. Khi đang làm việc riêng/hoặc ngồi trò chuyện với nhau, gặp người trên tới thì nhanh chóng đứng dậy cúi chào với thái độ lễ phép.
Đang đi với người trên mà gặp người ngang hàng, để người trên khỏi phải chờ đợi, chúng ta chỉ cần cúi đầu chào hoặc bắt tay qua. Nếu cần nói chuyện lâu, chúng ta phải xin lỗi người trên và giới thiệu người đó với người trên để hai người chào hỏi nhau.
Khi chào người khác mà họ không chào lại thì vẫn giữ thái độ hòa ái và tôn trọng người đó. Khéo léo nhắc lại lời chào một cách thân thiện. Gặp người chúng ta biết rõ chức vị của họ, chúng ta có thể nói chức vị của họ ra, ví dụ chào đại uý, chào bác sĩ …
Khi là cấp trên, dù ở vị trí cao cũng phải giữ ý tôn trọng đối với tất cả mọi người, đó mới là đạo đức. Nếu tự cho rằng mình là người lớn hơn thì cái tôi sẽ lớn. Nên đối với cấp dưới thì mình phải là người chủ động, luôn có nét mặt, thái độ niềm nở, tạo tâm lý thoải mái, giảm khoảng cách, tạo sự thân thiện cho cấp dưới.
Chào chia tay một cách chân thành, vui vẻ và nhẹ nhàng. Tùy theo hoàn cảnh và mối quan hệ mà nên có những lời nhắn nhủ phù hợp (giữ sức khỏe, …). Nên có những lời chúc ý nghĩa sẽ giúp gieo vào trong tâm người nhận những tình cảm sâu sắc, cao đẹp. Ví dụ như chúc nhau luôn mạnh khỏe, an vui; làm được nhiều việc thiện... Nếu có thể thì hẹn gặp lại một thời gian nào đó để có thời gian trò chuyện, gần gũi, thấu hiểu nhau hơn. Có thể trao đổi số điện thoại để giữ liên lạc khi cần.
Chào hỏi trong Đạo Phật có những nghi thức đặc trưng, rõ ràng. Tùy theo thứ bậc mà cử chỉ và ngôn từ chào hỏi được sử dụng phù hợp. Hành động xá cháo nghĩa là chắp tay cúi đầu xuống, mắt hướng xuống phía dưới một chút.
Nghi thức chào hỏi Chư vị Tăng Ni cần phải trang nghiêm và tuân theo những nguyên tắc nhất định: Trong suy nghĩ luôn khởi lên lòng kính trọng và nguyện cầu cho chư vị được nhiều sức khỏe, làm nhiều việc thiện lành cho cuộc đời. Không nên chào hỏi bằng cách bắt tay mà nên chào hỏi theo lễ nghi trong chùa hay Phật Pháp, đó là chắp tay xá chào. Điều đó giảm bớt tính chất ‘thế tục’ trong chốn thiền môn và đồng thời cũng giúp ta tu tập được tâm khiêm tốn.
Khi gặp Chư Tăng Ni, ta cần đứng yên lại chắp tay, cúi đầu ‘xá’ xuống rồi mới bắt đầu thưa hỏi một việc gì. Khi xá như vậy, mắt không nên nhìn thẳng vào mặt chư Tăng Ni mà hãy cúi đầu nhìn xuống phía dưới một chút hoặc nhìn vào đôi bàn tay đang chắp của mình nhưng với tâm ý hướng đến vị đó.
Khi thưa chuyện hay chào chư Tăng Ni luôn kèm với kính ngữ (Vâng ạ, dạ, thưa, ...). Còn đối với bản thân mình thì nên xưng ‘con’ là hợp lẽ. Bởi vì, chư Tăng Ni là những bậc đáng kính dành trọn đời mình thực hành theo lời Phật dạy. Lối xưng hô như vậy thể hiện vị trí của ta là học trò, với tâm mong muốn học hỏi từ chư Tăng Ni.
Khi Chư vị Tăng, Ni đang lao tác, thọ thực thì mình không nên chào, lòng tôn kính lúc đó chỉ để trong tâm là đủ.Một số lưu ý không nên khi chào chư Tăng Ni như: ta không nên chào theo kiểu xá lạy liên tục mà nên từ tốn, nhẹ nhàng thể hiện sự kính trọng. Khi không tiện xá chào (tay đang dơ hay cầm vật gì đó) nên đứng yên và khẽ cúi đầu. Khoảng cách đứng xá chào cũng nên vừa chừng như không đứng trên cao, không đứng quá xa hay quá gần.
Cùng là người con Phật, huynh đệ cần chào hỏi nhau bằng cách chắp tay cúi chào để thể hiện sự tôn trọng và tình đạo hữu cao đẹp, kèm theo là tác ý yêu thương tất cả huynh đệ, thầm cầu chúc cho huynh đệ luôn làm đúng theo lời Phật dạy, tinh tấn tu tập.
Lời kết.
Với tâm hồn đầy ắp thương yêu, ta hãy thường xuyên gửi tặng những lời chào, nụ cười, lời thăm hỏi đến với mọi người. Đó là cách để huân tập lòng từ bi, yêu thương và làm cho mọi người cảm thấy được tôn trọng và quan tâm, yêu quý. Qua đó, chỉ bằng những cử chỉ đơn sơ mộc mạc ta vẫn có thể kết thêm được duyện lành và tạo mối quan hệ tốt với nhiều người.
BÀI ĐỌC THÊM
Nụ cười
Nụ cười không tốn đồng nào nhưng nó làm cho những người gặp ta cảm thấy trên cuộc đời này còn có rất nhiều người tử tế sẵn lòng yêu thương, thân ái, sẻ chia làm cho họ cảm thấy ấm áp và tin yêu cuộc đời nhiều hơn.
Một nụ cười cũng không thể thay đổi được thế giới, con người vẫn tiếp tục tàn ác, ích kỷ, hẹp hòi nhưng một nụ cười cũng góp phần làm bớt cái giá băng của thế gian này.
Khi ta hiểu được điều đó thì ta mới thấy rằng: cái giá của mở lòng trước, chủ động mở lòng trước trong thái độ thân thiện với mọi người, sự thật đã làm được nhiều chứ không phải là ít.
Đừng đợi khi người ta mỉm cười chào mình rồi mình mới chào lại.
Hãy chủ động mở lòng với nhau trước để cuộc đời vui hơn.
Nguồn: Thiền Tôn Phật Quang


