1. Cần lưu ý
Để hoàn thành môn học diễn giảng hoằng pháp này, buộc Tăng Ni phải thực hành một bài giảng 30 phút. Những bài tập ngăn ngắn trước đây là sự chuẩn bị cho bài tập cuối cùng này. Nếu ai trước đây siêng năng làm bài tập thì bài giảng tốt nghiệp cuối môn này không phải là chuyện khó. Nếu ai lơ là làm bài tập thì bài giảng này sẽ làm ta vất vả.
Yêu cầu bài giảng chỉ là 30 phút, không cần nhiều. Ta cũng chỉ cần bắt đầu sự nghiệp diễn giảng của mình với 30 phút là được. Hãy nhớ rằng, sau khi nghe, thính chúng không khen vì ta giảng dài, mà sẽ khen vì ta giảng hay; còn Phật sẽ khen vì ta giảng đúng. Như vậy, yêu cầu của bài giảng tốt nghiệp là hay và đúng.
Hay là dựa trên cảm nhận của người nghe. Đúng là dựa theo tiêu chuẩn Giáo lý. Ta phải làm sao giảng đúng theo tiêu chuẩn giáo lý, và tạo nên cảm nhận thích thú của người nghe là thành công.
Và Tăng Ni cũng bị buộc phải tuân thủ thời gian, không được giảng chênh lệch hơn 30 phút. Ta chỉ được xê dịch giao động trong khoảng 2 phút mà thôi. Nghĩa là ta có thể giảng 28 phút, hoặc 32 phút, không được ra khỏi phạm vi giới hạn này. Ai ra khỏi phạm vi giới hạn này là bị trừ điểm. Điều này buộc ta tập thói quen tuân thủ quy định thời gian trong các buổi giảng để phù hợp với sự sắp xếp chung của chùa.
Tăng Ni được quyền tự chọn đề tài, sau đó soạn dàn bài kỹ lưỡng. Khi nộp bài, ta phải nộp cả cuộn băng cassette và dàn bài luôn. Giáo thọ chấm bài sẽ vừa theo dõi dàn bài vừa lắng nghe bài giảng để đánh giá ta triển khai dàn bài đó như thế nào. Phần dàn bài được chấm theo thang 10 điểm; phần bài giảng ứng khẩu cũng được chấm theo thang 10 điểm tối đa. Như vậy, nơi bài giảng tốt nghiệp hết môn này, ta có 2 cột điểm độc lập. Cột điểm này sẽ vớt giùm cho cột điểm kia nếu cái nào bị yếu.
Nếu dàn bài hay là ta đã được một cột điểm cao rồi. Vì vậy, ta phải đầu tư nhiều cho dàn bài trước. Dàn bài hay thì sau đó dễ giảng hay. Tuy nhiên, có một điều lạ lùng là dàn bài hay chưa chắc bài giảng đã hay; và ngược lại, dàn bài kém có khi bài giảng bất ngờ xuất thần rất hay. Đó là lý do ta phải chấm điểm 2 cột riêng biệt. Trong cuộc đời làm giảng sư, có khi ta soạn dàn bài hay nhưng hôm đó ta ứng khẩu lại kém khiến cho bài giảng không hay. Ta sẽ giữ dàn bài đó giảng lại vào một dịp khác. Vì thế, đầu tư kỹ cho dàn bài là một sự khôn ngoan cần thiết.
Đề tài tự chọn có thể là dựa vào một bài kinh, ưu tiên Nikaya, hoặc đề tài riêng do ta tìm lấy. Miễn sao nội dung bài giảng tràn đầy Đạo lý, lợi ích cho người nghe là được. Ta nên tránh các đề tài chung chung mà quá nhiều người đã giảng. Còn nếu chọn đề tài mà nhiều người đã giảng rồi thì ta phải bảo đảm là những ý tưởng trong đó sẽ không bị trùng lập với nhiều người đi trước. Có khi ý tưởng căn bản của Phật Pháp thì buộc phải giống nhau, nhưng ta phải có cách diễn đạt riêng, độc đáo mới lạ hẳn lên mới được. Ví dụ nói về lòng Từ Bi thì ai cũng phải nói giống như Phật đã nói, nhưng cách ta đặt vấn đề, cách ta minh họa, dẫn chứng, kể chuyện thì phải khác lạ hẳn những người đi trước. Hãy nhớ là sự mới lạ là yếu tố gây nên cảm giác thích thú cho người nghe. Vì vậy, đừng nói những điều mà ai cũng nghe quá nhiều rồi.
Điều kiện để ứng khẩu diễn giảng là phải nói trước đông người nên trong lớp phải tự tổ chức các buổi diễn giảng cho nhau nghe. Nếu có điều kiện thì xin Ban Giám Hiệu cho giảng các buổi Bát quan trai hay bất cứ cơ hội nào có Phật tử tập trung. Không cần phải là một Hội chúng đông đảo, chỉ cần một Hội chúng khoảng 20 người là ta tiến hành giảng cho bài tốt nghiệp này được rồi. Trong lớp giảng với nhau cũng vậy, chia ra từng nhóm 20 người để giảng bài tốt nghiệp này.
Khung cảnh buổi giảng cũng phải nghiêm túc, có bàn giảng sư, có lọ hoa, người nghe cũng có ghế ngồi đàng hoàng. Bắt đầu bài giảng là niệm Phật, kết thúc bài giảng là hồi hướng nghiêm chỉnh.
Phải tìm kỹ thuật để thu lại bài giảng, vừa để Giáo thọ chầm bài, vừa để làm kỹ niệm cho môn học đặc biệt này. Nếu ai có phương tiện thì nối dây microphone thu vào trong computer bằng software Sound Forge sẽ giữ được âm thanh rất chuẩn. Nếu có đầu ghi tape record chuyên dùng nối vào Microphone thì cũng rất tốt. Cuối cùng, bèo nhất, là dùng máy Walkman có chức năng thu, gắn micro nhỏ trên cổ áo, thu lại để được tiếng lớn dễ nghe hơn. Nếu thu không rõ thì phải giảng lại mới được nộp bài. Nghĩa là trước khi tiến hành giảng bài tốt nghiệp này, ta phải thao tác thu âm nhiều lần cho thành thạo để bảo đảm bài giảng không bị mất. Việc thực hành thu âm cũng có lợi để sau này ta biết cách giữ lại các bài giảng của mình tốt nhất. Giảng sư phải biết cách sử dụng các kỹ thuật hiện đại là như vậy.
Vì giảng bài với nhóm nhỏ 20 người nên vấn đề sử dụng Amplifier với Speaker khuếch đại âm thanh chưa cần được đặt ra gay gắt, nhưng nếu ai có điều kiện thì cũng nên giảng với hệ thống
Micro, Amply và Loa để có kinh nghiệm về việc sử dụng những công cụ hỗ trợ âm thanh này.
Vì phải giảng trước từng nhóm như vậy nên cả lớp không thể nộp bài cùng một lúc được. Ai giảng xong thì nộp, và Giáo thọ cũng có thời gian chấm bài kỹ hơn. Thời gian từ bây giờ cho đến khi nộp là 2 tháng, nghĩa là cũng đúng vào lúc chấm dứt niên học này, kết thúc học kỳ 2 luôn. Cứ gom được chừng 5 bài là gửi về cho Giáo thọ.
Trưởng lớp có trách nhiệm tổ chức các buổi giảng cho Tăng Ni sinh, sau khi trình kế hoạch cho Ban Giám Hiệu, và theo dõi sự nghiêm túc thực hiện của cả lớp. Không được để xảy ra tình trạng lề mề chậm chạp, làm bài giùm, hoặc chép sẵn rồi nhìn đọc thu âm. Phải bảo đảm ai cũng tự viết dàn bài, được phép tham khảo ý kiến lẫn nhau. Phải bảo đảm những buổi giảng đúng theo phong cách giảng sư, không đùa giỡn, chọc phá, đọc nguyên văn trên giấy để thu âm...
Trưởng lớp cho Tăng Ni đăng ký đề tài trước trong vòng 5 ngày kể từ ngày được thông báo thi tốt nghiệp hết môn diễn giảng này. Sau đó, ai làm xong dàn bài, xin đăng ký giảng trước thì trưởng lớp sắp xếp báo với Ban Giám Hiệu để lần lượt lên lịch giảng cho Tăng Ni.
2. Chấm điểm và Khen thưởng
Khoảng một tháng sau khi nộp bài, Giáo thọ sẽ trả lại bài và nộp cho Ban Giám Hiệu bảng điểm. Một Bản phân tích về ưu khuyết điểm về bài giảng tốt nghiệp cũng được trình lên Ban Giám Hiệu. Giáo thọ cũng sẽ đề nghị khen thưởng những Tăng Ni sinh nào có điểm cao, bài giảng tốt. Những bài giảng tốt sẽ được giữ lại, và có thể cho phổ biến rộng rãi hơn để nhiều người tham khảo.
Sẽ có khoảng 10 phần thưởng cho mỗi lớp, dựa trên điểm số, và dựa trên những ưu điểm đặc biệt của riêng bài nào đó. Có khi bài đó không xuất sắc lắm, nhưng riêng đề tài rất lạ, rất độc đáo cũng có thể ẵm một phần thưởng. Có khi bài giảng đó không hay lắm, nhưng dàn bài đã cho những ý tưởng độc đáo, báo trước một tiềm năng diễn giảng lâu dài về sau thì cũng được phần thưởng. Còn tổng quát thì bài giảng hấp dẫn lôi cuốn là được điểm cao và khen thưởng.
Tuy nhiên ta cũng cảnh giác một điều là có khi ta được khen thưởng khi giảng tốt nghiệp, nhưng về chùa giảng lại kém thì kỳ lắm. Trường hợp này vẫn có thể xảy ra. Vì thế không ai được chủ quan khinh xuất. Lúc nào cũng phải khiêm tốn cẩn thận, suốt đời phải khiêm tốn cẩn thận.
Ban Giám Hiệu khi có thời gian cũng nên tham dự các buổi giảng tốt nghiệp như vậy để ủng hộ tinh thần cho các Tăng Ni sinh trong suốt thời gian làm bài tốt nghiệp hết môn như thế. Sau này, Giáo thọ sẽ lấy ý kiến của Ban Giám Hiệu để đề nghị khen thưởng cho chính xác hơn.
3. Các mảng đề tài gợi ý
Tăng Ni sinh có thể chọn đề tài theo các mảng dưới đây:
- Một bài học nào đó trong các môn Phật học mà đã được các Giáo thọ dạy, bây giờ Tăng Ni sinh tâm đắc, lấy lại, viết lại dàn bài theo quan điểm giảng cho nhiều người nhiều giới nghe. Dạng đề tài như vậy rất dễ tìm, đỡ mất công.
- Chọn trong kinh điển như Nikaya, Tứ Thập Nhị chương... Trích ra một đoạn, một ý nào mà ta tâm đắc, rồi dựng dàn bài để triển khai ý đó thành một bài giảng độc lập.
- Đề tài theo đời sống xã hội, có tính giáo dục và thiết thực trong cuộc sống thời đại hiện tại, ví dụ như tận dụng được sự tiến bộ của khoa học nhưng không trở thành người xa hoa phung phí; ví dụ như tâm hồn trẻ phải như thế nào để không bị ma túy; ví dụ như sống hiền lành nhưng bản lĩnh là thế nào... Mảng này mênh mông vô cùng tận, tùy theo khả năng quan sát cuộc sống và lòng nhiệt huyết với cuộc sống của ta. Giảng sư về sau phải khai thác nhiều về mảng này vì sẽ hấp dẫn mọi người mọi giới hơn.
- Đề tài theo lối khuyên dạy giới xuất gia là đàn em của mình cũng rất được hoan nghênh. Ta đi trước, biết rõ đời sống xuất gia cao đẹp như thế nào, khó khăn như thế nào, muốn khuyến khích đàn em đến sau vững bước đi tới và tránh những sai lầm để sau này làm người lợi ích trong Phật Pháp. Đời sống xuất gia có nhiều khía cạnh, ta chỉ khai thác giảng một khía cạnh nho nhỏ nào đấy, và khai thác thật tinh tế là ăn tiền.
Cuối cùng, xin gửi đến quý Tăng Ni sinh lòng thương yêu sâu đậm, và chúc các em đạt kết quả xuất sắc, sau này làm các vị giảng sư giỏi để hoằng truyền chánh pháp khắp mọi nơi. Trong suốt thời gian làm bài tốt nghiệp, mong các Tăng Ni sinh biết khéo léo giữ sức khỏe để hoàn thành luận văn tốt đẹp. Nguyện Mười Phương Tam Bảo gia hộ cho các em thành công.