1. Đối tượng thích hợp
Khác với bài thực hành hôm trước là ta chỉ tiếp xúc với những dân chung quanh chùa để gieo duyên và gây thiện cảm. Bài thực hành hôm nay là đến thăm những gia đình nào mà ta nghĩ là thích hợp để nói về chủ đề Quy y Tam bảo. Dĩ nhiên đó phải là những gia đình chưa Quy y, nhưng cũng phải đã có chút tâm mến mộ Phật Pháp. Trách nhiệm của ta là làm sao thuyết phục họ về chùa làm lễ quy y để trở thành Phật tử thật sự.
Trước khi thực hành bài học này, ta phải chuẩn bị tại chùa những quan điểm về Quy y Tam bảo, về tổ chức quản lý Cư sĩ.
- Thứ nhất, lễ Quy y phải gây được ấn tượng suốt đời cho Phật tử.
Không thể tổ chức lễ Quy y quá sơ sài. Phải giải thích mỗi điều kỹ lưỡng cho Phật tử hiểu. Phải trao cho Phật tử thêm Bảy điều nguyện để họ tích cực tu hành và hộ trì Phật Pháp.
- Thứ hai, sau khi làm lễ Quy y cho Phật tử xong, chùa phải có kế hoạch tổ chức quản lý Phật tử lâu dài về sau. Nên đưa Phật tử vào từng nhóm, từng chúng, từngn đạo tràng thích hợp. Sự gắn bó nhiều người chung một nhóm để có trách nhiệm lẫn nhau giúp cho họ tinh tấn hơn, tránh được tình trạng Quy y xong rồi lại lơ là với chùa.
- Giấy chứng nhận Quy y, mà ta quen gọi là lá phái Quy y, phải được in thật đẹp, offset nhiều màu (xin tham khảo lá phái chùa Phật Quang).
- Chùa phải lưu lại ảnh của Phật tử quy y, lưu lại địa chỉ, chi tiết nhân thân, và đặc biệt là mối quan hệ giữa các Phật tử nếu có.
- Nên sử dụng một phần mềm chuyên dùng để quản lý hồ sơ Quy y của Phật tử.
Yêu cầu của bài học này là sau khi nói chuyện về đề tài quy y Tam bảo, ta phải đạt được kết quả cụ thể là hầu hết những gia đình đó đồng ý về chùa Quy y. Nếu không thuyết phục được thì xem như ta không đạt yêu cầu về điểm số thực hành. Bài viết thu hoạch được chấm điểm cũng dựa trên số người đồng ý về chùa quy y.
Khác với một bài thuyết pháp hầu như một mình giảng viên nói liên tục, những cuộc tiếp xúc như thế này là cuộc nói chuyện có hỏi có đáp, có tùy cơ ứng biến, có những lúc pha trò lãng sang chuyện khác cho đỡ căng thẳng. Vì vậy, tiếp xúc đàm đạo có vẻ dễ hơn thuyết pháp, và cũng chính là sự chuẩn bị cho việc thuyết pháp sau này. Ai giỏi đàm đạo cũng dần dần sẽ giỏi thuyết pháp.
Ta sẽ tập triển khai từng đề tài giáo lý qua những lần đi thực hành tiếp xúc với gia đình Phật tử như thế. Nếu trong suốt quá trình đàm đạo như thế, ta có thể thu hút sự quan tâm chú ý của cư sĩ thì sau này ta sẽ thu hút sự chú ý của một cử tọa đông đảo hơn khi đứng trên bục giảng.
Ta cũng có thể chuẩn bị một ít tài liệu, kinh sách, CD, Tape... để gửi lại biếu tặng trước khi ra về.
2. Nêu ra những ý nghĩa cao quý của việc Quy y Tam Bảo
Muốn cho gia đình cư sĩ đồng ý về chùa làm lễ Quy y Tam Bảo, ta phải nêu ra ý nghĩa cao quý của việc Quy y là như thế nào. Tâm lý con người chỉ chịu làm điều gì khi thấy rõ điều đó là có lợi cho họ. Chừng nào gia đình cư sĩ thấy được sự thiêng liêng khi được trở thành một đệ tử Phật chính thức, họ sẽ đồng ý.
Trong cách nói của ta, nhớ đừng gây hiểu lầm rằng ta cần có nhiều tín đồ cho oai. Phải làm sao cho cư sĩ thấy rõ rằng ta khuyến khích họ quy y là hoàn toàn vì lợi ích cho họ.
Trước tiên ta hỏi gia đình đã quy y chưa, ai đã quy y và ai chưa quy y, nhưng thật ra ta đã phải biết trước là gia đình chưa quy y, hoặc còn người chưa quy y. Câu hỏi chỉ là cái cớ để bắt chuyện cho dễ dàng.
Cư sĩ sẽ đáp là còn chưa quy y, và sẽ hỏi lại quy y là gì, có phải cạo đầu vô chùa tụng kinh gõ mõ hay không. Ta sẽ đáp là Quy y là làm lễ để trở thành đệ tử chính thức của Phật, có lời phát nguyện làm nhân duyên cho muôn đời sau, có nhận lãnh giới pháp để gìn giữ, có nhận lãnh những lời nguyện để thực hành.
Cư sĩ sẽ hỏi là: Không cần quy y mà trong tâm vẫn tự xem là đệ tử Phật rồi có được không?
Đáp: Trong tâm kính Phật thì Phật cũng chứng, nhưng không bằng ở trong lễ quy y phát nguyện theo Phật và được chư Tăng hướng dẫn chứng minh. Khi phát nguyện như thế, ta đã gieo duyên với Tam Bảo vĩnh viễn vô lượng kiếp sau. Nhờ một lần quy y như vậy mà ta sẽ mãi mãi gặp Phật Pháp khi sinh ra bất cứ nơi đâu.
Hỏi: Nếu không thể giữ giới nên không muốn quy y bây giờ, đợi đến khi nào giữ được giới thì quy y được không?
Đáp: Vô thường không chờ đợi ai. Quy y được sớm giờ nào hay giờ nấy. Những giới căn bản của người tại gia cư sĩ không có gì là khó, và cũng là những điều kiện cần thiết để ta làm một người có nhân cách giữa cuộc đời. Ta biết kềm chế một chút, chịu khó giữ những giới cấm một chút, vậy mà ta sẽ được an ổn về sau, được mọi người nể phục. Hãy mạnh dạn bước tới, bước về lẽ phải. Hãy từ bỏ những thói quen không thích đáng để có thể giữ giới đàng hoàng.
Hỏi: Nếu phạm giới thì sao?
Đáp: Khi nào phạm thì đến gặp quý thầy mà sám hối. Nhờ chân thành sám hối đó mà ta được bớt tội và thêm sức mạnh để tinh tấn hơn.
Hỏi: Giữ giới chưa xong mà quý thầy bắt giữ thêm năm bảy điều nguyện gì nữa thì làm sao giữ được?
Đáp: Giới có tác dụng để ta không làm điều xấu, còn bảy điều nguyện để ta có hướng làm những điều lành. Chính nhờ 7 điều nguyện này mà ta tạo được vô số công đức lành cho đời mình. Hơn nữa, giữ giới có vẻ trầm trầm, còn làm những điều thiện thì hào hứng phấn khởi hơn nhiều. Đây là sự bổ sung qua lại giữa giữ giới và phát nguyện.
Hỏi: Quy y Phật rồi Phật có phù hộ không?
Đáp: Đương nhiên con Phật thì Phật phải gia hộ rồi, tuy nhiên còn tùy thuộc vào phước nhiệp của mỗi người nữa. Nếu không quy y, ta bị tai nạn trăm phần trăm; quy y rồi mức độ ảnh hưởng giảm bớt. Nhưng ta phải làm phước gì đó để sám hối. Sự che chở của Phật là tạm thời qua cơn cấp bách, chính phước của ta sẽ che chở ta bền vững hơn. Những may mắn trong đời cũng vậy. Ta cầu xin thì Phật cũng ban cho, nhưng chỉ là tạm thời. Chừng nào phước do ta tạo ra thật dày thì sự may mắn là rất ổn định.
Hỏi: Quy y rồi mà bận quá ít đến chùa có sao không?
Đáp: Dĩ nhiên là có sao rồi, vì ít đến chùa làm sao học hỏi được đạo lý. Khi quy y, ta sẽ được dặn dò là siêng năng học hỏi giáo lý, vì vậy phải siêng đến chùa để học hỏi, nhất là những dịp chùa có thuyết pháp. (Khi ta nhận thấy gia chủ có vẻ lười biếng, muốn quy y mà ngại đủ thứ chuyện, thì ta không nên chìu ý họ, cứ phải khuyến khích họ tinh tấn dũng mãnh tu học vì sự an lạc lâu dài cho họ. Hãy ca ngợi sự cao thượng của người biết siêng năng đi theo chánh pháp).
Đời rồi sẽ qua mau. Nhiều người đến tuổi già tiếc nuối tại sao lúc trẻ không biết tu hành nên về già hụt hẫng đau khổ đủ thứ chuyện. Ta may mắn biết được Phật Pháp sớm hơn giờ phút nào là hay giờ phút nấy, vì vậy phải gắng lên.
Hỏi: Quy y rồi được cái gì?
Đáp: Được là đệ tử Phật. Đó là niềm hạnh phúc nhất trên đời (coi chừng họ mỉm cười). Biết bao nhiêu người trên thế giới này sai lầm đi theo các con đường không chân chính. Nhân duyên đó sẽ kéo họ đi xa không hy vọng ngày dừng lại.
Hỏi: Mấy đạo kia cho tiền người nào theo đạo. Sao đạo Phật không làm như vậy?
Đáp: Họ cho tiền nhưng không bao giờ cho được chân lý. Giáo lý của họ cạn cợt và không phù hợp với sự tiến bộ của khoa học. Họ phải dùng tiền để mua tín đồ. Nếu ta để cho họ mua mất linh hồn của mình với giá vài triệu thì hóa ra giá trị ta rẻ quá. Hơn nữa, đồng tiền của họ nhiều khi có nguồn gốc tội lỗi do làm ăn phi pháp.
Ta hưởng đồng tiền đó thì nghiệp càng nặng thêm. Quý thầy cô trong đạo Phật không chủ trương làm giàu, không chủ trương làm ăn phi pháp nên không có tiền để mua tín đồ. Quý thầy cô chỉ giới thiệu một chân lý, và ai là người có con mắt trí tuệ sẽ tự nguyện tìm về.
Hỏi: Nhiều khi kẹt quá, họ cho tiền cũng phải nhận để xoay sở.
Đáp: Nếu kẹt phải lấy thì cứ lấy, nhưng đừng theo đạo.
Hỏi: Lấy tiền rồi mà không theo đạo thì kỳ quá.
Đáp: Có một vùng đảo ở miền trung cũng vậy, người dân được phát tiền đều khắp cho từng gia đình, rồi yêu cầu phải theo đạo. Người dân đồng lòng lấy tiền, nhưng không theo đạo. Mấy người truyền đạo hỏi tại sao lấy tiền rồi mà không theo đạo. Dân cười trừ trả lời rằng không quen theo đạo khác bỏ ông bà, thôi từ từ tính, có tiền cho nữa xài chơi.
Hỏi: Sao thấy theo đạo Phật phải cúng dường không, còn theo mấy đạo kia thì được giúp đỡ?
Đáp: Ban đầu họ giúp đỡ, sau khi làm có tiền rồi thì phải nộp 10% tiền lương mỗi tháng đó, không ngon lành gì đâu. Còn việc cúng dường để giúp đỡ quý thầy cô tu học giáo hóa là hoàn toàn tự nguyện, không ai ép buộc. Hơn nữa, khi ta cúng dường đúng người chân tu, ta được phước lành rất lớn, về sau những sự may mắn sẽ đến tìm ta đầy nhà, đừng lo. Tuy nhiên, Tăng Ni đạo Phật cũng phải bổ sung các hoạt động của mình, nghĩa là có thực hiện việc từ thiện xòa đói giảm nghèo, giống như Nhà nước. Chùa sẽ kêu gọi lập quỹ xóa đói giảm nghèo, giúp vốn cho các hộ nghèo làm ăn. Nếu các Phật tử biết giúp nhau làm ăn thì đạo Phật sẽ mạnh lắm.
Hỏi: Trước kia có quy y rồi, từ nhỏ, bây giờ không còn nhớ gì hết, muốn quy y lại được không?
Đáp: Nên quy y lại, vì ta phải nhớ buổi lễ quy y suốt đời mình.
Hỏi: Trong nhà có người quy y rồi, người chưa quy y, nên việc thờ Phật gặp khó khăn.
Đáp: Nếu gia chủ là người có quyền thì nên kêu gọi tất cả mọi người trong nhà về chùa quy y tất. Nếu còn có ai có quyền hơn mà chưa tin Phật thì ta nên khéo léo kiên nhẫn trao đổi đạo lý với người đó để tìm sự đồng thuận. Nếu quá khó thì nên cầu Phật gia hộ thêm. Quyết tâm của người Phật tử là đưa cả nhà về với Chánh pháp, không bao giờ lui bước.
Hỏi: Trong nhà có con cái lập gia đình rồi theo đạo khác mất, bây giờ làm sao?
Đáp: Hầu hết các đạo khác đều ngấm ngầm bắt buộc phải theo đạo nếu lấy người trong đạo của họ. Bên ngoài họ vẫn chủ trương đạo ai nấy giữ, nhưng con chiên của họ tỉ tê năn nỉ người yêu theo đạo dữ lắm. Đây cũng là sách lược toàn cầu của họ dùng hôn nhân để thu gom thêm tín đồ. Nếu việc đã lỡ rồi thì ta không cần phải làm gì thêm, chỉ việc cho con mình nghe thêm giáo lý của Phật, tự nhiên chính con mình sẽ là người giới thiệu đạo Phật cho bên xui gia. Nhiều cặp vợ chồng cũng như vậy, cuối cùng cả 2 đều yêu quý đạo Phật khi được hiểu ra vấn đề.
Hỏi: Quy y chùa này, nhưng thỉnh thoảng đi chùa khác có sao không?
Đáp: Đó là điều rất tốt. Phật tử đi qua chùa này chùa kia cũng góp phần làm cho Phật giáo chan hòa đoàn kết hơn. Một bổn sư tốt thường khuyên Phật tử biết xem tất cả các chùa như một mà thôi. Tuy nhiên, Phật tử cũng phải biết chọn lựa nơi nào mình có thể nương tựa học hỏi được.
Hỏi: Sao không thấy chùa mở lớp dạy giáo lý cho Phật tử giống như các đạo khác hay có lớp giáo lý cho tín đồ của họ?
Đáp: Tuỳ theo điều kiện của mỗi chùa khác nhau. Có chùa mở, có chùa không. Tuy nhiên nguồn băng sách trong đạo Phật cũng rất dồi dào, Phật tử có thể tham khảo dễ dàng. Dần dần rồi Giáo hội cũng tạo điều kiện cho các chùa có những khóa giảng vào dịp sám hối hay chủ nhật cho Phật tử.
Hỏi: Làm sao cho trẻ có dịp học giáo lý cho lớn lên có đạo đức thêm?
Đáp: Chùa cũng có hướng sinh hoạt cho trẻ, vừa học giáo lý, vừa sinh hoạt văn nghệ, vừa làm từ thiện, vừa học các kỹ năng vân vân... Cha mẹ phải khuyến khích con mình tham gia sinh hoạt nhóm Phật tử trẻ của chùa. Nếu con đi dự đều đặn thì cha mẹ khen thưởng.
Hỏi: Quy y làm đệ tử Phật rồi, nếu biết thầy cô có lỗi, mình được quyền nói không?
Đáp: Đây là điều tế nhị. Phải làm sao có thể góp ý một cách riêng tư, chân thành, thân ái với vị đó nếu mình cho rằng vị đó có lỗi. Vì thật ra đó cũng chỉ là ý kiến riêng của mình chứ chưa chắc vị đó có lỗi thật. Ta phải trực tiếp lắng nghe vị đó trình bày cái đã. Tuyệt đối không nên đem nói ra bên ngoài làm mất uy tín của đạo. Đôi khi ta phải lái câu chuyện qua vấn đề khác cho không khí thoải mái một chút trước khi trở lại thuyết phục gia chủ về Quy y. Thay vì để cho gia chủ hỏi, có khi gia chủ cũng không biết hỏi gì. Vì vậy, ta có thể lập câu hỏi để cho không khí đừng tẻ nhạt. Ta hỏi han vừa thân tình vừa không có vẻ tò mò soi mói vào chuyện riêng của gia chủ. Ta hỏi như thế nào để gia chủ nhận ra rằng ta quan tâm quý mến họ. Những câu hỏi về sức khỏe, về sự học hành của trẻ, về sở thích giải trí vân vân...
Nếu ta hỏi: Sức khỏe ông bà tốt không? Sẽ nghe có vẻ máy móc và không chuyên sâu.
Nên hỏi: ông bà vẫn kiểm tra đường huyết chứ ạ? – Vâng, chúng tôi vẫn kiểm tra, có cao một chút nhưng chưa nguy hiểm lắm. – Khi đường có dấu hiệu hơi cao như thế thì ta nên ăn uống theo nguyên tắc là chỉ ăn khi nào bụng đói thôi ạ. Nếu bụng chưa đói thì tuyệt đối không bỏ gì vô miệng, dù cho tới giờ ăn rồi. – Chúng tôi vẫn tập thể dục đều đặn nên duy trì được thể trạng tạm ổn. – Quý quá, thật vậy, không thuốc thang gì quý bằng tập luyện. Nếu ông bà cần nghiên cứu thêm khí công thì mời về chùa nhé. Khí công thích hợp cho tuổi cao, nhẹ nhàng mà hiệu quả. Thế các cháu học tốt chứ ạ, cháu lớn nhất học lớp mấy, hay đã đi làm rồi ạ? –
Đại khái là trong khi nói chuyện về chủ đề Quy y, ta vẫn sử dụng các nguyên tắc gây thiện cảm của bài học trước xen vào cho thoải mái.
3. Vài điểm cần chú ý khi đàm đạo
- Đừng để gia chủ có cảm giác ta đang tranh luận và quyết tâm chiến thắng họ. Có thể ta vừa trình bày điều gì đó rất mới mẻ đối với họ, nhưng vẫn nhẹ nhàng như là gia chủ đã biết rồi, và ta chỉ đi tìm sự đồng thuận mà thôi.
- Đừng để gia chủ nghĩ thầm trong bụng rằng ta thuộc loại người nói nhiều quá. Ta phải biết nói vừa phải, biết tạo ra những khoảng dừng, khoảng trống hợp lý. Và khi cần phải kiên nhẫn lắng nghe gia chủ trình bày quan điểm của họ.
- Ta biết chăm chú nghe, và cũng biết giữ tâm trạng thoải mái, không vút vắt chạy theo điều họ nói đến nỗi quên mất công phu chánh niệm tỉnh giác của người xuất gia. Có cái gì đó chừng mực, vừa quan tâm đến tâm tư tình cảm của họ, vừa tự tại với vô số việc trên đời.
- Những người có trí tuệ nhậm lẹ, có thể vừa nghe xong câu hỏi là lập tức có dàn ý trả lởi hoàn chỉnh, không cần suy nghĩ. Nếu ta chưa phải hạng người đó thì phải biết cầu Phật gia hộ mỗi khi đi làm công tác hoằng pháp như thế này. Thật sự có nhiều câu hỏi ngoài dự kiến, ngoài những bài vở ta đã học. Ta cũng phải trả lời cho tốt để gây niềm tin cho gia chủ.
- Nếu cảm thấy chưa thuyết phục họ về Quy y được thì chỉ nên giữ thiện cảm để lần sau đến nữa chứ không chịu thua.
- Còn ai đã đồng ý về chùa Quy y rồi thì ta lấy danh sách về cho chùa chuẩn bị lá phái mọi thứ. Ta vẫn theo sát cho tới ngày họ làm lễ Quy y hoàn tất, kẻo không ai nhắc nhở, họ lại lơ là quên mất.
Đưa người về chùa Quy y là kết quả đầu tiên của công tác hoằng pháp. Chúc qúy Tăng Ni sinh thành công.