Cuộc sống con người luôn xoay quanh những điều thiện và ác, tội và phước, bị chi phối bởi nhân quả sâu xa mà nhiều đời ta đã gây tạo. Theo lời Phật dạy, quá trình tu tập của chúng ta là giải quyết bài toán về tội phước, làm cho tâm mình trở nên an nhiên hơn, thanh thản hơn. Tuy nhiên, nhân quả thì luôn giấu mặt, thực tế có những điều phúc, điều tội hễ ta làm thì hiện ra trước mắt, nhưng cũng có những nhân ta làm cả đời vẫn chưa thấy quả báo gì trở lại. Bởi sự phức tạp vô cùng của tội phước mà người đệ tử Phật cần có quan điểm đúng đắn, nhìn nhận sâu rộng để sống đúng đạo lý Phật dạy.
Tội phước phức tạp bởi nhân quả giấu mặt. Chúng ta chỉ nhìn thấy những điều nhân quả cơ bản mà không thấy được những điều phức tạp, sâu thẳm bên trong. Nếu nhân quả mà ai cũng thấy thì cuộc đời này không ai dám làm điều xấu. Tuy nhiên, mặt trái của điều này là con người giúp nhau không thực sự xuất phát từ đạo đức, từ lòng từ bi, mà chỉ vì lợi ích cá nhân, vì mong cầu quả báo.
Do vô minh cũng khiến tội phước trở nên phức tạp, bởi ta không thể xác định được số phước mình đang có là bao nhiêu để đừng hưởng hết, hay phải làm bao nhiêu việc thiện bù vào số tội mà ta đã gây tạo. Chẳng hạn như ta không hiểu hết sự bí ẩn của luân hồi và đầu thai, nên ta cũng khó hiểu được tội phước qua từng kiếp. Chúng ta bất ngờ có mặt trên đời, nhưng lại không biết mình đến từ đâu và sống để làm gì. Đây là nguyên nhân khiến chúng ta phạm nhiều sai lầm, tạo thành tội lỗi chồng chất trong suốt cuộc đời này và nhiều kiếp sống về sau.
Đường đi của nhân quả phức tạp nên dẫn đến tội phước cũng phức tạp. Thời gian để từ nhân đến quả có thể dài ngắn khác nhau. Trong khi tầm nhìn và sức hiểu của con người bị giới hạn chỉ trong một kiếp sống. Do vậy, rất khó tính toán, đoán định đường đi của nhân quả. Bên cạnh đó, còn có sự cấn trừ giữa tội và phước đã gây tạo của mỗi người, nên chúng ta cần cân bằng giữa bài toán tội phước, hoặc là ta chủ động làm dư ra thật nhiều phước để có thể chuyển nghiệp. Tội phước phức tạp đôi khi cũng do ta tác ý. Cùng một việc làm, nhưng tác ý khác nhau sẽ dẫn đến tội phước khác nhau. Ví dụ, làm phước với tâm cầu quả báo thì sau này dễ sinh tâm kiêu mạn. Ngược lại, nếu làm phước với tâm vị tha, cầu cho chúng sinh được lợi lạc, thì sau này lại đến gần hơn với tâm vô ngã.
Khi khoa học kỹ thuật tiến bộ vượt bậc thì đời sống con người cũng thay đổi theo. Vì vậy, nhiều tội phước mới khó lường hơn cũng theo đó mà phát sinh. Công nghệ mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng gây ra nhiều tác hại cho môi trường và xã hội mà từ thời Đức Phật không hề có. Do đó, ta gặp khó khăn trong việc phân định tội phước rõ ràng. Đồng thời, ngày nay công nghệ mới cho con người cơ hội làm phước rất lớn, nhưng cũng tạo tội rất nhanh. Thay vì quả báo trổ ra sau nhiều kiếp luân hồi thì lại đến nhanh chóng trong vài năm. Từ đó ta hiểu rằng, tội phước quá lớn khiến thời gian không chờ đợi được.
Nếu một ngày, ta không suy nghiệm về tội - phước thì biết mình còn kém tu, ít đạo đức, thiếu trí tuệ. Nếu mỗi giây của cuộc sống, mỗi hành động, mỗi suy nghĩ, dù là nhỏ nhất trong từng đường tơ, kẽ tóc đều đem lên cán cân tội - phước, thì ta là người trí tuệ.
Mỗi ngày ta cứ vừa tạo phước, vừa hưởng phước thì không biết bao giờ mới có dư phước cho mai sau, thậm chí có khi ta còn bị âm phước. Chính vì thế, ta phải luôn cẩn trọng, tránh lối sống hưởng thụ quá nhiều để không hưởng hết phước mình có. Đồng thời, ta luôn đề ra mục tiêu tiết kiệm, chắt chiu từng chút phước, để phước lớn dần lên theo năm tháng. Nguồn phước đó sẽ đóng góp vào phước chung của cả dân tộc, làm cho đất nước đi lên từng ngày.
Có khi ta tưởng mình làm phước, nhưng vẫn có lẫn chút tội ẩn sâu bên trong mà ta không hay biết. Chẳng hạn như khi thực hành hạnh bố thí, ta nghĩ đơn giản đó là việc tạo phước, nhưng lỡ như bố thí nhầm kẻ xấu, thì ta cũng vô tình tạo tội. Do đó cần có sự tìm hiểu và tư duy về tội phước với thái độ cầu thị học hỏi, cẩn thận, kỹ lưỡng, kết hợp với quan sát, đối chiếu những trường hợp trong thực tế.
Tội phước rất phức tạp. Thường khi ta hỗ trợ cho những đối tượng có ảnh hưởng tốt đến nhiều tầng lớp (như lương y, cán bộ liêm khiết, người tu hành chân chính…) thì ta sẽ tích lũy được nhiều phước lành. Nên vì vậy, ta cứ nghĩ hễ làm việc thiện thì sẽ có phước báo. Nhưng có những trường hợp ta giúp đỡ người kém ưu thế (như người tật nguyền, người già neo đơn…) thì sẽ không tạo được nhiều phước. Tuy nhiên, việc làm đó lại góp phần giảm bớt gánh nặng cho xã hội. Chính vì thế, nó có công năng hóa giải tội lỗi của ta trong quá khứ.
Trong đời sống không phải việc gì ta cũng phân định được đâu là tội, đâu là phước. Vì vậy, người Phật tử phải thường xuyên học hỏi giáo lý, lễ Phật, ngồi thiền, cầu nguyện chư Phật gia hộ để ta có trí tuệ phân định phải trái, đúng sai.
Khoa học tiến bộ vượt bậc khiến một bộ phận người sùng bái khoa học có xu hướng phủ nhận những vấn đề tâm linh và đòi hỏi sự chứng minh. Thực tế, thế giới vẫn đang tồn tại một trường gọi là trường tâm linh, mà khoa học chưa chứng minh được. Nếu ta vội phủ nhận những điều mà trí tuệ chưa đủ để nhìn ra, thì đã vô tình tạo thêm tội. Hãy tinh tấn tu tập để có trí tuệ thấy rõ tội phước, đúng sai mà điều chỉnh lời nói, hành vi của mình đúng đắn hơn.
Trong cuộc sống, nhiều khi ta vô tình làm tội mà không hề hay biết. Ví dụ, ta không làm những việc đáng phải làm (thấy người làm sai mà không ngăn cản, thấy người gặp nạn mà không giúp đỡ...); làm những điều không nên làm (sử dụng tượng Phật để trang trí hay trang sức, phá tổ ong để lấy mật...); chạy theo những thú vui trong cuộc sống tưởng rằng bình thường, tao nhã (nuôi chim lồng, cá chậu...). Tội lỗi dù vô tình nhưng một khi đã gây tạo thì vẫn phải chịu quả báo.
Việc phổ biến một pháp môn tu hành sai lầm cũng là một tội lỗi nguy hiểm. Bởi sau khi người ta tu theo pháp môn đó thì họ trở nên vô trách nhiệm với cuộc đời, thậm chí phá hoại hết tâm hồn, lòng vị tha, tinh thần cống hiến, phụng sự của mọi người.
Ngày nay, một bộ phận không nhỏ trong giới trẻ bị xuống cấp về đạo đức. Là người đệ tử Phật, chúng ta không được im lặng trước cái xấu, phải mạnh dạn lên tiếng để bảo vệ những điều hay, lẽ phải. Còn ngược lại, nếu ta thờ ơ, im lặng thì đồng nghĩa với việc ngấm ngầm ủng hộ điều xấu, tạo nên sự rối ren, bất an cho xã hội, cũng tức là tự làm cho mình tổn phước.
Trong cuộc sống, nhiều người nghĩ rằng, để an toàn cho bản thân, tốt nhất không làm gì, không nghĩ gì để tránh bị tội. Họ đâu biết không làm gì cũng có tội. Cho nên, đừng thờ ơ với hiện tại quanh ta. Ta sống là phải làm, nhưng làm một cách đúng đắn, cẩn thận, sao cho ai cũng vui vẻ, có lợi. Có khi ta phải chấp nhận việc tội nhỏ để làm phước lớn.
Chính vì tội phước phức tạp nên ta càng phải hiểu nhân quả chuẩn xác, sâu sắc hơn. Từ đó, ta sống đúng với đạo lý, vận dụng nhân quả để tạo ra nhiều công đức lành, để tu tập, để hoằng pháp độ sinh đền ơn Phật, để mãi bước theo Phật trên con đường vô ngã, giải thoát, giác ngộ.
Lời kết.
Ranh giới giữa phước và tội là vô cùng mỏng manh. Giữa sợi dây vô hình ấy, ta khó có thể phân định được rõ ràng đâu là phước, đâu là tội. Luật nhân quả không đơn giản chỉ là gieo nhân nào gặt quả nấy, mà nhân quả rất khắt khe, nhưng cũng cực kỳ linh động. Chính vì thế, từ nay mỗi khi làm việc gì ta cố gắng phân tích, suy xét thật cẩn thận vấn đề tội phước, tránh những sai lầm gây nên đau khổ, đồng thời siêng năng tạo phước lành để có thể vững bước trên con đường tìm cầu giác ngộ.
BÀI ĐỌC THÊM
BÀN VỀ SỰ CÔNG BẰNG
Công bằng nghĩa là có công thì thưởng, có tội thì phạt, phẩm chất tốt được khen, tư cách xấu bị chê, sống tử tế được yêu quý, sống tệ bạc bị khinh ghét, công nhiều thì thưởng nhiều, công ít thì thưởng ít...
Luật nhân quả của trời đất là công bằng tuyệt đối. Mà công bằng quá nên cứng ngắc, phải cần có các bậc Thánh dùng thần lực để xử lý mềm mại hơn, như làm chậm thời gian trả nghiệp, làm sớm quả báo để kịp cơ hội thành công... Còn con người với nhau thì hay than thở: “Sao không đối xử công bằng với tôi, tôi xứng đáng được nhiều hơn thế cơ mà…” Hoặc ta than: “Đánh giá tôi như vậy là thiếu công bằng, tôi tốt hơn anh nghĩ đấy!”
Ngoại trừ luật nhân quả công bằng tuyệt đối và các bậc Thánh xử sự công bằng tuyệt đối, còn lại, tất cả chúng ta đều chưa bao giờ công bằng đúng mức với nhau: quan tòa công minh nhất vẫn còn sót một chút công tội của người, lãnh đạo sáng suốt nhất vẫn còn quên một chút thiện ác của người.
Có hai lý do khiến chúng ta không đạt được sự công bằng tuyệt đối với nhau là: trí tuệ chưa đủ và tình cảm thương ghét còn chi phối. Ta chưa bao giờ đánh giá ai đúng hoàn toàn chỉ bởi vì ta không chịu khách quan hiểu hết về người đó. Ta ghét thì ta muốn họ phải xấu, không xấu cũng phải nói cho xấu, còn điều tốt thì gạt qua không nhắc tới. Ngược lại, ta thương thì cái gì cũng tốt, điều xấu phơi bày ra cũng tìm cách đậy lại.
Cái cảm tính đó không phải là trí tuệ, nhưng chi phối toàn bộ suy nghĩ và lối sống của ta. Cho nên, ta rất khó vượt qua sự bất công trong lòng mình để đánh giá lại tất cả. Sự bất công trong lòng ta cũng là một điều xấu ác, vô đạo đức, khiến ta kém văn hóa trong ngôn ngữ và ứng xử. Nếu ta càng cách xa sự công bằng chừng nào thì ta càng có tội nhiều chừng nấy. Sau này ta lại tiếp tục than thở: “Sao mọi người bất công với tôi, tôi tốt lắm mà!” Chi bằng bây giờ ta cố gắng thoát khỏi cảm tính, để tìm đến sự công bằng khách quan trong nội tâm của mình, sẽ thôi gây ác nghiệp mai sau.
Khi cố gắng đạt đến sự công bằng thì tâm ta tràn đầy đạo đức, lời nói hay tâm hồn phơi phới thanh cao.


