Biết lỗi chính mình được xem là khởi đầu cho sự tu tập. Nhưng con người chúng ta còn nhiều chấp ngã, việc biết lỗi đã khó, đến khi hiểu lỗi và sửa lỗi lại càng khó hơn. Thêm vào đó, khi nhận ra lỗi của mình thì nhiều lúc ta cũng dễ dàng nhìn thấy lỗi của người khác. Lúc này ta hiểu lỗi người khác thế nào, phải cư xử ra sao để phù hợp với đạo lý, thể hiện được tình yêu thương con người. Đối với đạo đức nhất là những người đệ tử Phật, chúng ta cần phải nỗ lực hoàn thiện bản thân, phải hiểu lỗi mình cho thấu đáo, hiểu lỗi người cho sâu sắc, cùng giúp nhau tránh những sơ suất về đạo đức để xây dựng nên cuộc sống đầy nhân ái và vị tha.
Lỗi lầm chính là những khuynh hướng phi đạo đức, là những điều xấu ác nằm tiềm ẩn trong tâm. Có khi lỗi chưa thể hiện ra ngoài mà chỉ là ý nghĩ hoặc có lúc đã cụ thể qua lời nói, hành vi làm cho những người xung quanh phiền lòng, đau khổ, bất an.
Có ba điều cơ bản để biết việc làm của mình là có lỗi hay không. Thứ nhất, sau khi làm việc đó tâm ta bình thản hay bất an; tâm người có được an vui hay phiền muộn gì chăng. Thứ hai, việc làm đó đưa ta dần về vô ngã hay còn chứa đầy bản ngã. Cuối cùng là xét nhân quả của việc làm đó, sẽ mang đến điều tốt đẹp, an vui hay đau khổ, phiền muộn cho người khác.
Để biết được lỗi của chính mình không dễ vì ta còn vô minh, chấp ngã, tham, sân, si, ích kỉ, đố kỵ,... Do đó, mỗi ngày ta cần cố gắng học hỏi, chiêm nghiệm về những lời dạy của các vị Thánh hiền. Từ đó cho ta nền tảng để đối chiếu xem ý nghĩ, lời nói, việc làm của mình là đúng hay sai với đạo lý, còn kém dở, lỗi lầm ở điểm nào.
Lỗi không tự nhiên mà có. Những khuynh hướng xấu, thói quen xấu, tính tình xấu chất chứa từ lâu trong tâm thức (hay còn gọi là tập khí), luôn chực chờ thúc đẩy, chi phối suy nghĩ, hành động, lời nói việc làm của chúng ta, khiến ta mắc phải lỗi lầm lúc nào mà không hay biết.
Khởi nguyên của tội lỗi là bản ngã, là các tôi của mình. Khi nhiều tâm lý bất thiện được khởi lên như: tham sân si, ích kỷ, ganh tỵ, kiêu m, hiếu thắng, nhỏ mọn, cố chấp, phung phí, vô ơn, phản bội, thất hứa,… khiến ta có những lời nói, hành động sai lầm. Nếu ta lơi lỏng, không phòng hộ kỹ tâm của mình thì sẽ dễ bị chi phối, ảnh hưởng bởi bản năng xấu ác.
Môi trường sống cũng ảnh hưởng lớn đến hành vi, tư tưởng của con người. Nếu được nuôi dưỡng trong môi trường đạo đức, thiện lành, con người sẽ bớt được nhiều lầm lỗi. Ngược lại, ta dễ trở thành người ngang ngược, hung hăng, sống theo bản năng mà làm nhiều điều xấu ác.
Tội lỗi chập chùng vây bủa chúng ta cũng vì ta không đủ trí tuệ để nhìn thấy sự chi phối của luật nhân quả. Một người khi đã tin hiểu nhân quả, biết điều tội phước rõ ràng sẽ cẩn trọng không dám làm điều gì sai.
Khi nhìn lỗi của người, ta phải nhìn đến tận trong tâm, đánh giá mức độ lỗi qua tâm chứ không phải trên hành vi bên ngoài bởi vì có thể có uẩn khúc nào đó mà ta không biết. Ta phải cố gắng giúp họ vượt qua lỗi lầm bằng chính tình thương yêu và tấm lòng vị tha của mình. Ta sẽ không sửa lỗi hời hợt bên ngoài mà chữa đúng cái gốc nơi tâm của họ. Thấy được cái gốc, người ta dễ vượt qua khỏi lỗi lầm và chúng ta rất có phước.
Để hiểu được lỗi mình, lỗi người, ta phải tập nhìn cho ra cái sai của mình trước; phải thấy lỗi của mình một cách tinh tế ngay từ khi mới manh nha. Đây vừa là nền tảng, vừa là công phu tu tập suốt đời. Giai đoạn này là khó khăn, cô độc nhất vì ta phải giằng xé với nội tâm mình không ai biết nhưng công đức tỏa ra khiến ơn trên mến yêu, gia hộ.
Việc tinh tế xét tâm mình sẽ đưa đến kinh nghiệm dễ nhìn thấy lỗi người. Thông thường, khi thấy người khác mắc sai lầm, ta hay khắt khe đánh giá, trong khi lại dễ dãi và hay biện minh cho lỗi của chính mình. Nhưng nhờ quá trình gian khổ tự tìm lỗi trong tâm, ta sẽ dễ hiểu và cảm thông hơn là oán trách, phê phán người khác.
Người đang chìm đắm trong lỗi lầm sẽ khó có thể nhận ra điều đúng sai. Do đó, phải thấy may mắn và biết ơn khi có người đứng ra chỉ lỗi cho ta. Đừng vì cái tôi hay bản ngã mà khờ dại tự ái, bất mãn khi đối diện với cái sai của mình, mà ta hãy nên chân thành nhận lỗi và quyết tâm sửa đổi.
Khi gặp nghịch cảnh ta phải hiểu rằng đây là nghiệp của quá khứ đến buộc ta phải trả, cũng là lúc để ta nhìn nhận lại lỗi lầm của quá khứ để thành tâm sám hối và quyết tâm sửa chữa. Còn khi thuận cảnh đến, ta không quá vui mừng mà càng phải cố gắng khiêm hạ, tu tập và làm phước nếu không ta dễ bị rơi vào cuộc sống hưởng thụ, dễ đi vào lầm lỗi mà không kiểm soát được tâm mình.
Lỗi cũng giống như bụi gai trên cuộc đời, vén được bụi này ta sẽ gặp bụi khác, vén được bụi khác thì gặp bụi khác nữa. Chẳng hạn, ta sửa được một chút tham trong tâm rồi tự thấy mình hơn người, ta lại mắc ngay lỗi kiêu mạn. Chỉ khi khiêm nhường, hạ mình xuống để cày xới tâm mình, ta mới từ từ vén hết tất cả bụi gai, nhổ hết gốc rễ của chúng để có con đường bằng phẳng, an toàn cho ta bước trên con đường giác ngộ.
Khi thấy được lỗi của mình thì thành tâm sám hối, hứa sẽ không tái phạm nữa, nguyện làm những điều tốt đẹp để bù đắp những lỗi lầm đó, ta cũng cầu nguyện cho người khác đừng phạm lỗi như mình và luôn thực hành đúng lời Phật dạy. Ta phải tinh tấn tu tập để dễ thấy được lỗi của mình cũng như huân tập lòng từ bi để đủ bao dung với lỗi lầm của người khác.
Lời kết.
Chúng ta đều chưa chứng Thánh, ai cũng chất chứa bao lỗi lầm. Sửa lỗi là cày xới tâm hồn mình, đào bới những lỗi lầm nhỏ nhặt nhất, đôi lúc ta sẽ rất đau đớn đến bật khóc vì nhiều cay đắng, hổ thẹn, ray rứt và ăn năn, ta giận mình sao quá xấu xa. Nhưng biết rằng mỗi lần vấp ngã như thế, những lỗi lầm hôm nay sẽ là bài học quý báu, kinh nghiệm xương máu cho ta mai sau. Có như vậy ta mới thương yêu, bao dung và giúp đỡ được lầm lỗi của người khác. Vì ta biết rằng ai cũng có lỗi, nhưng biết nhận lỗi và khiêm khắc sửa lỗi thì ai rồi cũng sẽ tốt lên..
BÀI ĐỌC THÊM
KHỞI ĐẦU CỦA SỰ TU TẬP LÀ TÌM VÀ SỬA LỖI
Tu tập là cả cuộc đời luôn gắng tìm ra lỗi của mình. Mỗi khi ta làm được điều phước lành hay thành công gì tự khắc tâm kiêu mạn xuất hiện dù ta có biết hay không. Cách duy nhất để diệt trừ cái tôi, diệt trừ bản ngã là Tôn Kính Phật, khởi tâm từ bi yêu thương chúng sinh. Chỉ khi khiêm hạ ta mới nhìn được cái tốt cái hay của người mà phát sinh được trí tuệ. Có trí tuệ, có tu sửa mới có thể tìm & sửa lỗi. Từng giây ,từng phút, từng ngày, tháng luôn gắng tìm ra lỗi. Vậy mới được là con cưng của Phật. Chỉ khi ta khởi được tâm tôn kính Phật thì trong vô lượng mới không bị đoạ vào ba đường ác đạo: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh. Chỉ có tôn kính phật ta mới có thể yên tâm mà sống, kiên cường mà sống. Chỉ có tôn kính phật ta mới có thể có một cuộc sống ý nghĩa và có ích cho đời.
Nguồn: Thiền Tôn Phật Quang


