Giữ chánh niệm trong đời sống hàng ngày là lúc nào cũng biết rõ toàn thân, kiểm soát toàn thân, không để tâm rời xa thân. Chính nhờ điều đó mà tâm ta lúc nào cũng tỉnh sáng, biết rõ mọi việc.
Kiểm soát được tâm mình giúp ta sống thanh thản, không để tâm ta xao động theo những buồn vui thăng trầm của cuộc đời. Đồng thời, cần biết tránh xa những trò vui náo nhiệt, phấn khích, ồn ào, hơn thua, nhiều cảm giác làm tâm ta dễ động loạn. Ta cũng biết chọn lọc những thông tin cần thiết cho sự tu học, cho công việc, cho cuộc sống và học hỏi những đạo lý cao quý để nâng dậy tâm hồn mình.
Giữ chánh niệm trong đời sống giúp ta kiểm soát được tâm hồn của mình một cách kỹ lưỡng. Nhờ đó mà ta thấy rõ và cẩn thận hơn trong từng ý nghĩ, lời nói, hành động của mình. Người thường xuyên kiểm soát rõ chính mình lâu ngày sẽ trở nên tinh tế, có những nhận định mọi điều trong cuộc sống một cách sâu sắc và thấu đáo hơn, từ đó mà trí tuệ cũng dần dần phát triển.
Thân là gốc của tâm, biết rõ toàn thân khiến não bộ được an trú, bớt vọng tưởng, xao lãng. Thực hành chánh niệm trong đời sống hàng ngày cơ bản bắt đầu từ việc kiểm soát toàn thân, thường xuyên biết rõ toàn thân, cảm giác toàn thân.
Biết rõ toàn thân nhưng lại tuyệt đối không bao giờ được dằn ép, gồng bộ não, chăm chú quá sức. Chúng ta chỉ cần nhẹ nhàng biết rõ toàn thân thì dần dần cái biết sẽ mạnh lên một cách tự nhiên. Toàn thân chúng ta là một bộ máy đặc biệt, sẽ giúp cho sức tỉnh giác mạnh lên khi ta thường xuyên biết rõ toàn thân.
Ta thường xuyên biết rõ toàn thân, biết thân này là vô thường. Sự vô thường của thân cần được suy nghiệm một cách sâu sắc, kỹ lưỡng từ trẻ đến già, lúc chết thì trải qua từng giai đoạn như thế nào, sau cùng xương cũng thành bụi bay luôn. Quán kỹ lưỡng như thế để từ từ ta diệt được cái chấp cơ bản nhưng cũng lớn nhất là chấp thân. Bớt chấp thân, bản ngã nhẹ dần thì tâm cũng từ từ lắng lại.
Trong đời sống ta thường phải bận tâm với rất nhiều hoạt động như: đi đứng nằm ngồi, trò chuyện, giảng dạy, nghiên cứu, làm việc,... Dù vậy, ta vẫn cố gắng chia thêm một tâm để biết rõ toàn thân, biết thân vô thường. Lúc đầu áp dụng, ta sẽ chưa quen và cảm thấy lúng túng giữa công việc và giữ chánh niệm. Nhưng sau một thời gian ta thấy công việc ta làm sẽ được thực hiện một cách tự động và hiệu quả hơn mà lúc nào ta cũng giữ được trạng thái thanh thản nhẹ nhàng. Đây cũng là một bước tiến trên con đường tu tập.
Nhiều khi ta quá chú tâm vào công việc mà để tâm rời xa thân. Tuy nhiên, ngay cả khi bận rộn nhất ta hãy cố gắng rèn luyện để giữ được chánh niệm. Ta cũng cần tránh một cực đoan là sợ động tâm nên ít chịu làm gì. Bởi theo nhân quả, chính vì ta chịu lo lắng, mang an vui đến cho cuộc đời mà tích lũy được phước, giúp ta dễ nhiếp tâm hơn khi bước vào tu tập thiền định.
Trong những lúc không phải bận tâm lo cho công việc, suy nghĩ lăng xăng thường có điều kiện thuận lợi để trỗi dậy, tâm bị trôi theo những suy nghĩ đó mà không hay. Khi đó chúng ta không cần dằn ép, diệt trừ mà chỉ cần quay lại kiểm soát toàn thân biết rõ toàn thân, những suy nghĩ đó sẽ lắng xuống. Thầm tác ý kèm theo những tâm hạnh căn bản: tôn kính Phật, yêu thương tất cả chúng sinh và giữ tâm khiêm hạ tột cùng.
Vào những lúc rảnh rỗi (nếu không ngồi thiền) thì ta hãy làm một trong hai điều là đi kinh hành hoặc ngồi vào ghế có tựa, ngả lưng ra một cách thoải mái. Ta tận dụng những lúc như thế để tâm an trú toàn thân, điều hòa hơi thở giống như khi ta đang ngồi thiền kiết già.
Chánh niệm trong đời sống là khi thực hành quen việc nhớ thân, biết thân này sẽ già, bệnh rồi chết và ta cũng kèm thêm việc theo dõi hơi thở. Việc theo dõi hơi thở sẽ ức chế thần kinh bộ não, suy nghĩ vọng tưởng theo đó mà lắng lại. Tuy nhiên đây là sự theo dõi đơn thuần, không điều khiển hơi thở theo ý mình. Vì nếu ta điều khiển hơi thở, vô tình lại làm khuấy động bản ngã, khiến bản ngã lớn theo mà ta không hay.
Thường xuyên tìm kiếm và sửa lỗi chính mình từ những sai lầm rất nhỏ mà người ngoài đôi khi không nhìn thấy. Việc thực hiện kiểm soát từng ý niệm bất thiện của mình không ngờ cũng hỗ trợ giúp tâm an hơn, giữ được chánh niệm trong đời sống tốt hơn. Và ngược lại, lúc nào tâm cũng giữ gìn sự tỉnh giác sẽ giúp ta nhanh chóng phát hiện vô số lỗi sai và suy nghĩ vọng tưởng thầm kín trong tâm, giúp ta đạo đức hơn.
Mỗi khi tâm dấy lên niệm bất thiện (ganh ghét, oán thù,...) thì chúng ta phải quyết tâm từ bỏ. Thật không dễ để loại trừ những suy nghĩ ích kỉ ấy nhất là khi những nghịch duyên trong đời sống cứ chực chờ để tâm bất thiện trỗi dậy. Do vậy chúng ta nên thường sám hối, lạy Phật cầu gia hộ để quyết tâm từ bỏ điều xấu ác mà thay vào đó là sự thánh thiện, vị tha, khiêm hạ, độ lượng, nhường nhịn, thương yêu.
Sống trong chánh niệm giúp tâm ta luôn tỉnh giác, lòng từ bi yêu thương ngập tràn nên dễ nhận ra những khó khăn, nhu cầu của người khác để giúp đỡ. Và khi đã siêng năng giúp người, đem an vui, bình an cho người khác thì mình cũng dễ giữ được chánh niệm trong đời sống.
Luôn cố gắng tu dưỡng đạo đức trong từng phút giây của cuộc sống và giúp mọi người hiểu biết đạo lý, hoàn thiện đạo đức của mình sẽ khiến ta được kết quả an vui trong tâm, dễ kiểm soát tâm mình hơn.
Cốt lõi để đạt được chánh niệm là ta phải có những thời gian thực hành nhiếp tâm, an trú nơi toàn thân một cách chuẩn xác. Đó chính là việc thực hành tu tập thiền định. Thực hành chánh niệm trong đời sống sẽ hỗ trợ vào trong công phu nhiếp tâm khi ngồi thiền và ngược lại khi công phu tu tập tiến bộ thì ta càng dễ giữ được chánh niệm trong đời sống hàng ngày.
Khi phước đã tròn đầy, thực hành thiền định tinh tấn đúng phương pháp thì kết quả đến lúc sẽ hiện ra. Trạng thái căn bản đầu tiên là đạt được Chánh niệm tỉnh giác. Đó là lúc tâm bắt đầu không còn xao lãng, thường xuyên nhớ được sự dụng công của mình. Vọng tưởng tuy còn nhưng bị phát hiện ngay khi vừa mới chớm khởi nên không làm mê mờ tâm, không dẫn tâm đi lang thang từ ý nghĩ này sang ý nghĩ khác. Thân tâm có trạng thái rỗng rang sáng tỏ, nhẹ nhàng.
Khi đang tỉnh giác, ta phải tự nhắc thầm rằng “nội tâm vẫn còn nhiều phiền động” mặc dù có thể ta không thấy được hết những phiền động đó ra sao. Thật ra vọng tưởng bí mật hơn ta tưởng. Một chút yên lắng bên ngoài chưa có đáng gì so với vô số vọng tưởng còn nguyên sức mạnh tiềm ẩn bên trong sâu kín. Chỉ cần ta thiếu công đức, thiếu cảnh giác là chúng sẽ trỗi dậy quật ngã ta, còn tệ hơn hồi chưa biết tu. Hiểu được điều này, ta đỡ vấp phải tự mãn mà tiếp tục tu tập để bước tới.
Người có khí lực dồi dào thường dễ biết rõ toàn thân, cảm giác toàn thân. Chính vì vậy, ta thường xuyên tập luyện khí công và những môn võ rèn được cho ta về nội lực trong cơ thể. Khi tập khí công ta tập êm nhẹ nhu nhuyễn, ban đầu không thấy gì, nhưng dần dần khi khí lực đã phát sinh rồi ta sẽ nhớ toàn thân, ít bị quên.
Người thường đem đạo đức đến khắp nơi, thường xưng tán Phật, lễ Phật với tâm tôn kính tuyệt đối sẽ được sự gia hộ bí mật của chư Phật trong việc giữ chánh niệm. Mỗi khi họ quên thân thì ý niệm biết rõ toàn thân lại tự nhiên xuất hiện trở lại, không mất được. Tâm họ trong đời sống lao xao hàng ngày luôn an trú nơi thân và biết rõ sự vô thường của thân xác.
Lời kết
Người đệ tử Phật thực hành giữ gìn chánh niệm trong đời sống hàng ngày là thực hành lời Phật dạy trong từng phút giây (*). Một phút giây xao lãng, phí phạm tức ta đã có lỗi với Thầy Tổ, với Chư Phật mười phương, và rồi tiếp tục bị chìm đắm trong vòng luân hồi vô tận. Hôm nay, ta biết được Chánh Pháp cũng như ta có con đường để bước tới, bước đi trong ánh sáng của Chư Phật về với bên bờ an vui, giải thoát, nên chúng ta phải nỗ lực, dũng mãnh tu tập, nguyện từng hơi thở đều là của Phật, làm tất cả vì lợi ích của Phật Pháp chứ không giữ lại gì cho mình nữa.
Chú thích: (*)
Chuyện gì cần thì làm, không cần thì đừng làm, để tâm trong chánh niệm,
nhớ thân này vô thường
Điều gì cần thì nói, không cần thì đừng nói, để tâm dễ an trú,
nhớ thân này vô thường
Người nào cần thì tiếp, không cần thì không gặp, để tránh duyên phiền động,
dễ nhớ thân vô thường
Tiếc từng giây từng phút, giữ chánh niệm chuyên sâu,
vì nhớ ơn Tam Bảo, vì bi nguyện độ sanh.
Nguồn: Thièn Tôn Phật Quang
BÀI ĐỌC THÊM
Hiện tại và tương lai
Ai chỉ biết mơ mộng về tương lai, ngồi chờ tương lai, thêu dệt tương lai, thì sẽ mất hết cuộc đời trong hiện tại. Ai biết xây đắp cho sự tốt đẹp trong hiện tại thì sẽ có cả tương lai tươi sáng.
Nếu ai tưởng tượng ra quả báo ở tương lai đẹp đẽ thế này thế kia, thì bỏ phí mất cuộc sống hiện tại. Nếu ai chăm chỉ gây nhân lành trong hiện tại thì sẽ có quả bảo tốt đẹp ở tương lai.
Ta tu hành mà tâm hồn cứ đặt ở tương lai sau khi chết, thì bây giờ góp phần làm cho Phật Pháp hiện tại suy yếu luôn. Nếu ta an trú kiểm soát tâm hồn ý nghĩ hành động thiện lành tốt đẹp trong từng phút giây hiện tại, góp phần xây dựng đạo pháp, thì ta có cả tương lai giác ngộ huy hoàng.
Hãy chọn một đường lối tu tập buộc ta phải thanh tịnh trong hiện tại, cống hiến trong hiện tại, đó là thiết thực đúng đắn. Đừng chọn con đường mơ mộng hão huyền mà mất cả cuộc đời ngay nơi từng bước chân.
Nguồn: Thiền Tôn Phật Quang.


