Ai cũng mong muốn mình có được mối quan hệ tốt đẹp, hòa hợp với mọi người. Đó là một nhu cầu, cũng là một yếu tố của sự hạnh phúc. Tuy nhiên, hạnh phúc đó rất mong manh bởi vì tình cảm và suy nghĩ của con người là vô thường, tạm bợ, rất dễ thay đổi. Vì vậy khi xảy ra những điều trái ý, nghịch lòng, ta nên thản nhiên đón nhận, xem đây là một phần của cuộc sống. Những mâu thuẫn bất hòa làm cho mọi người mất đi sự sáng suốt và khiến cho sự việc trở nên nghiêm trọng, làm sứt mẻ tình cảm. Chúng ta cần phải mau chóng hóa giải sự bất hòa đó để giữ được sự hòa hợp làm cho cuộc sống chung được thêm an vui và hạnh phúc hơn.
Bất hòa là không hòa thuận. Bất hòa có thể do: mâu thuẫn, hiểu nhầm, thành kiến,…giữa người và người, giữa các tổ chức và lớn hơn là giữa các quốc gia với nhau. Hóa giải bất hòa là hành động cải thiện mối quan hệ theo hướng tích cực, từ đó mọi người cư xử với nhau tốt đẹp hơn, cuộc sống cũng hạnh phúc hơn.
Bất hòa từ bất kỳ góc độ nào cũng xuất phát từ nguyên nhân cơ bản là mỗi người còn nhiều tham lam, sân hận, si mê, ích kỷ dẫn đến những hơn thua về quyền lợi, danh dự, địa vị, tiếng tăm. Tất cả điều này đều do mỗi người quá đề cao cái tôi của mình. Tuy nhiên cũng có những bất hòa có gốc rễ sâu xa hơn, cụ thể là sự chi phối của duyên nghiệp từ quá khứ.
Nguyên tắc chung để hóa giải bất hòa thành công là tình yêu thương, nhường nhịn, thông cảm lẫn nhau và cùng hướng về lợi ích chung. Đôi khi sự đúng sai không quan trọng bằng việc giữ hòa khí, mỗi người nhường nhau một chút hơn là cứ căng thẳng phân bua đúng sai rồi khiến mọi người chia rẽ mất đoàn kết.
Khi là người đứng ra giải quyết bất hòa, ta luôn đặt mình vào vị trí của cả hai bên để phân xử công minh, không thiên vị, không bênh vực bên nào. Mặt khác trong đời sống, ta cũng phải là người sống chan hòa, tử tế, mẫu mực, đàng hoàng, hoàn thiện đạo đức từng ngày thì lời mình nói ra mới đủ uy đức thuyết phục được lòng người.
Khi thấy người khác bất hòa ta khéo léo tìm hiểu nguyên nhân và lắng nghe từ hai phía và cả người trung lập bên ngoài để hiểu rõ về sự việc. Tìm cách nói về ưu điểm của người này cho người kia nghe để hóa giải thành kiến, tế nhị thuyết phục hai bên nhìn nhận vấn đề để hiểu nhau hơn. Trong trường hợp thấy mình không đủ khả năng hóa giải bất hòa thì ta nên nhờ người có uy đức, trí tuệ và phẩm hạnh giúp khuyên răn, hòa giải.
Mỗi khi muốn tranh luận, nên xét kỹ trong tâm ta đang thật sự nghĩ gì.
Nếu chỉ vì mong muốn tìm sự chiến thắng hơn thua để chứng tỏ mình giỏi và hơn người thì ta nên dừng lại, biết mình đã sai.
Nếu có phần lỗi của người thì ta cũng rất khéo léo góp ý trong yêu thương, mong người đó nhận ra để sửa đổi, để trở nên tốt hơn.
Hãy tác ý trong bất kỳ cuộc tranh luận nào, vẫn giữ tình thương yêu và tôn trọng mọi người để hướng đến mục đích cuối cùng là tìm ra bản chất của vấn đề, của lẽ phải. Nhìn nhận vấn đề một cách khách quan dựa trên những chuẩn mực đạo đức và pháp luật, xác định nguyên nhân dẫn đến bất hòa để đưa ra cách giải quyết phù hợp.
Tâm lý chung của con người, ai cũng nghĩ mình đúng nên trong bất kỳ cuộc thảo luận nào, ta thường chủ quan bỏ qua, xem thường ý kiến của mọi người. Hãy cố gắng đặt mình vào hoàn cảnh, vị trí của người khác để nhận ra điều đúng đắn trong quan điểm của họ. Đồng thời tìm ra những điều còn thiếu sót, sơ hở, kém dở trong quan điểm của mình. Nhờ vậy mà mình có thể hạ cái tôi của bản thân xuống, bớt chấp ý mình, biết đón nhận quan điểm của mọi người với tinh thần cầu thị hơn.
Con người luôn có khuynh hướng phân biệt những gì khác với mình. Chỉ vì sự khác biệt giới tính, chủng tộc, màu da, tôn giáo, quan điểm sống... mà trong lịch sử đã chứng kiến nhiều cuộc chiến tranh đẫm máu. Do vậy, ta cần vượt qua mọi sai biệt để tìm được điểm chung, điểm tương đồng giữa mọi người với nhau, nhờ vậy mà mọi người dễ gần gũi, thông cảm, lắng nghe nhau hơn.
Tránh nghĩ rằng mình hơn người khác về tài năng, địa vị, bằng cấp, tuổi tác hay bất kỳ điều gì khác vì đây là những yếu tố khiến ta kiêu mạn, dễ chấp ý mình, sẽ làm cho việc hóa giải bất hòa khó khăn hơn. Đừng bao giờ chỉ trích chê bai, hơn thua tranh giành hay nghĩ xấu về ai đó.
Kiềm chế cảm xúc, giữ thái độ bình tĩnh sẽ góp phần tránh xảy ra tranh cãi gay gắt. Lúc đang nóng giận, mọi hành động của ta thật khó để kiểm soát cho đúng đạo lý, lúc này ta tuyệt đối không tranh cãi mà im lặng lắng tâm, hít thở nhẹ nhàng rồi nói chuyện sau khi thật bình tĩnh, cho nhau thời gian xét lại việc làm của mình.
Lời nói đã phát ra như bát nước đổ đi không lấy lại được. Nếu lời nói nặng nề, thô bạo làm buồn lòng người thì nỗi đau đó khó mà xóa đi được. Chính vì vậy ta luôn cố gắng nói lời chân thành, tao nhã, hòa ái. Điều này không chỉ giúp ích cho việc hóa giải bất hòa mà còn giữ gìn tâm khiêm hạ trong chính tâm hồn mình.
Bất hòa mức độ nhẹ có thể chỉ là chưa hài lòng với nhau, không thể hiện rõ ràng ra bên ngoài cử chỉ, lời nói hay hành động. Nhưng đó đã dính mắc ở trong tâm sự bất an, khó chịu dai dẳng làm cản trở sự giao tiếp, yêu thương, giúp đỡ người đó. Tìm gặp trực tiếp, nói chuyện nhẹ nhàng giãi bày, nhận lỗi về mình, quán từ bi là cách hóa giải bất hòa giữa ta và người.
Nếu người khác ác ý, quyết tâm không khoan nhượng mà quyết liệt làm cho bất hòa với ta ngày càng cao. Ta biết đó là nghiệp thì chấp nhận chịu đựng, yên lặng, an vui mà trả. Không oán thù mà hãy tha thứ, khoan dung. Xem nghịch cảnh cũng là cơ hội để ta tu hạnh nhẫn nhục, không né tránh.
Trong trường hợp, người có ác tâm, cố ý tìm cách tạo bất hòa để chia rẽ tập thể, Đất nước, thì ta phải tìm mọi cách ngăn chặn để bảo vệ sự bình yên cho Đất nước và Đạo Pháp.
Giữa các tôn giáo có khác nhau quan điểm về tín ngưỡng hay ngay trong cùng một tôn giáo vẫn có sự khác nhau về tông môn, hệ phái,… Mà từ đó gây nên những sự bất hòa, chê bai hơn thua, lôi kéo tín đồ của nhau, thậm chí là mưu hại lẫn nhau. Chúng ta hãy lấy lòng yêu nước, yêu thương con người và tình yêu trái đất làm mẫu số chung để hóa giải mọi bất hòa.
Các tổ chức hay quốc gia nếu cứ vin vào những hơn thua, danh dự, quyền lợi, sự khác biệt thì thế giới này sẽ mãi chìm trong chiến tranh và thù hận. Vì vậy các tổ chức, quốc gia phải lấy hòa bình, an ninh, thịnh vượng của toàn nhân loại làm điểm chung để hóa giải mọi sai biệt, bất đồng.
Lục hoà* là phương pháp cư xử chuẩn mực của người đệ tử Phật nhất là trong cuộc sống tu tập hàng ngày. Vì thế, chúng ta nên huân tâp lục hoà như một nguyên tắc, phương châm sống để tránh những xung đột và mang đến cuộc sống an lạc cho mọi người.
Thiền định cho ta nội tâm thanh tịnh để bình thản trước những nghịch cảnh. Thiền định còn cho ta trí tuệ để phân biệt điều gì đúng sai mà có cách cư xử phù hợp với đạo lý, giúp ta kiểm soát được cảm xúc để không đưa đến sự bốc đồng nông nổi, cho ta sự yêu thương để dập tắt được những hiềm khích mảy may từ trong tâm sâu kín. Và cuối cùng thiền định giúp ta bớt chấp ý, diệt trừ dần bản ngã để thấy ta không còn khác biệt với mọi người mà sống chan hòa, nhường nhịn.
Ta luôn tin và hiểu rằng Nhân quả là công bằng tuyệt đối, khi sống trong cộng đồng nhiều người mà không biết quý trọng, yêu thương mà ngược lại còn coi thường, hắt hủi, chê trách, chia rẽ mọi người thì sẽ gieo quả báo cô độc về sau, lúc nào trong tâm cũng cảm thấy tủi thân mà chính ta khó lý giải được. Biết thế, mỗi người nên cho nhau sự hòa hợp, vị tha, chăm sóc mọi người để thế giới luôn tràn đầy những điều tốt đẹp.
Xây dựng tình yêu thương đại đồng, lòng từ bi vô hạn trong từng con người, từng tập thể, từng khu vực để ngăn chặn bất hòa từ khi còn chưa phát sinh là hướng đi có tính nhân văn và xây dựng hòa bình lâu dài.
Thái độ ứng xử khi xảy ra bất hòa cũng là một thước đo đạo lực. Nếu trong hoàn cảnh bất hòa mà ta chưa kiềm chế được bản thân, chưa giữ được bình tĩnh thì chứng tỏ việc tu của mình chưa tiến bộ. Ta phải thường xuyên lễ Phật, sám hối, cầu mong con người luôn biết yêu thương nhau. Nguyện sống trong đời với lòng vị tha để được lo cho nhau, chăm sóc nhau.
Lời kết
Vì cuộc đời là vô thường, mong manh, tạm bợ, không ai chắc được sẽ bên nhau mãi. Khi xảy ra mất mát ta mới tiếc nuối vì những năm tháng sống hững hờ, vô cảm, bất hòa với nhau. Vì chúng ta đã sống chung một kiếp người với những nghiệp duyên quá khứ nên cuộc sống đã thấm đẫm nỗi vất vả, đau thương. Vì thế, nếu không thể đối xử được tử tế với nhau thì cũng đừng vạch ra ranh giới làm con người thêm đau khổ, bất an, xa cách. Là người đệ tử Phật, ta quyết tâm đừng để chính mình là giềng mối của sự bất hòa và nguyện lòng cố gắng kết nối tình thương, hàn gắn những đổ vỡ, hóa giải những xung đột trong cuộc sống, đem đạo lý gieo rắc đến mọi nơi để cõi nhân gian này là cõi bình an hạnh phúc.
Chú thích:
(*) Lục hoà là 6 nguyên tắc sống hoà hợp, đoàn kết trong tình thân thương đầy thánh thiện của cộng đồng những người đệ tử của đức Phật tại gia cũng như xuất gia. Đó là:
Giới hoà đồng tu : Hoà đồng trên nguyên tắc Kỷ luật
Thân hoà đồng trụ : Hoà đồng trên nguyên tắc Cư trú
Khẩu hoà vô tránh : Hoà đồng trên nguyên tắc Không tranh cãi
Lợi hoà đồng huân : Hoà đồng trên nguyên tắc Quyền lợi
Ý hoà đồng duyệt : Hoà đồng trên nguyên tắc Thái độ vui vẻ
Kiến hoà đồng giải : Hoà đồng trên nguyên tắc Chia sẻ hiểu biết
BÀI ĐỌC THÊM
SỐNG HÒA HỢP
Trong Tiểu Kinh Rừng Sừng Bò, câu chuyện ba Tôn giả Anuruddha, Nadiya và Kimbila sống đời sống thanh tịnh hòa hợp được giới thiệu và tán thán. Đức Phật ấn chứng rằng, ai nghe đến tên của ba Tôn giả Alahán sống hòa hợp này sẽ được nhiều công đức lành. Khi Đức Phật đến thăm ba vị Tôn giả, Ngài hỏi:
- Các ông có thể sống hòa thuận với nhau được hay chăng?
Các Tôn giả trả lời:
- Chúng con sống với nhau hòa thuận như nước hòa với sữa.
Đức Phật lại hỏi:
- Làm thế nào các ông sống được như vậy ?
- Kính Bạch Đức Thế Tôn! Vì con không sống bằng tâm của con mà con sống bằng tâm của huynh đệ con.
Câu trả lời thật tuyệt vời! Trước thời Đức Phật chưa có câu trả lời này và vĩnh viễn đời sau không có câu trả lời hay hơn nữa. “Con không sống bằng tâm con mà con sống bằng Tâm của huynh đệ con”. Sở dĩ các Tôn giả ấy sống hòa hợp một cách tuyệt vời như vậy vì họ sống bằng Tâm của huynh đệ mình. Một khi thân khác nhau nhưng Tâm vẫn tương đồng, họ sẽ nhìn nhau bằng ánh mắt thiện cảm, sống vui vẻ bên nhau, không tranh cãi hơn thua. Đó là một điều tuyệt đẹp trong cuộc sống. Chỉ trong Đạo Phật, những vị chứng được cái Vô ngã của Alahán mới có thể nói được như vậy, mới có thể sống được cuộc đời như vậy.
Chúng ta chưa có được cái tâm như các vị Thánh trong Đạo Phật nhưng trong thẳm sâu tâm hồn mỗi người đều khát khao cuộc sống bình yên, hạnh phúc. Nhường nhịn, yêu thương, tôn trọng lẫn nhau sẽ góp phần đem lại an vui, hạnh phúc cho mình và cho người giữa cuộc đời đầy bất an, đau khổ.


