Ta phải hiểu rằng sống trên đời này là ta đã thọ nhận vô vàn ân nghĩa. Từ bát cơm ta ăn, bộ quần áo ta mặc, những vật dụng hằng ngày tất cả đều là công sức của rất nhiều người. Phải nhớ rằng trên đôi vai ta đã trĩu nặng ơn đời. Do đó, khi đã thọ ơn thì dù là những điều rất nhỏ ta cũng không được phép quên và phải sống sao cho xứng đáng để đáp đền. Đó là đạo đức của lòng biết ơn.
Thọ ơn là thọ nhận ơn nghĩa, sự giúp đỡ của người và vật xung quanh mình. Dù rằng bổn phận của mỗi người là phải tự lo cho chính mình nhưng có rất nhiều lúc trong cuộc sống ta không đủ khả năng, sức khỏe, tài lực … để tự lo cho bản thân nên đã phải cần đến sự giúp đỡ của người khác. Người càng đạo đức và trí tuệ bao nhiêu sẽ càng thấy cặn kẽ những ân nghĩa mà mình đã thọ nhận bấy nhiêu.
Sống trong cuộc đời ta mang nặng nhiều ân nghĩa. Đặc biệt, trong đó có bốn trọng ân mà Đức Phật đã dạy ta cần phải tôn thờ. Đó là ơn cha mẹ dưỡng nuôi, ơn Sư Trưởng (thầy cô, thầy tổ) dạy dỗ, ơn Tổ Quốc chở che và ơn Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng) đã cho ta Chánh Pháp nhiệm màu để tu tập và hoàn thiện đạo đức mình từng ngày.
Cha mẹ cho chúng ta hình hài, tảo tần sớm khuya nuôi nấng thậm chí còn hi sinh cả sinh mạng để chăm lo cho con cái nên công lao đó tựa núi cao, biển rộng không gì đong đếm được. Vì vậy chúng ta phải yêu thương, chăm sóc và hiếu kính với cha mẹ mình. Trên hết, giúp cha mẹ biết đạo lý là sự đền ơn chân chính nhất.
Phải biết ơn những người Thầy đã thắp lên trong tim ta những lý tưởng cao đẹp để sống, biết ơn Thầy Cô nơi mái trường, hay bất kì ai đã dạy dỗ, dìu dắt ta trong đời. Bởi đây là những người đã truyền trao kiến thức, đạo lý làm người, nâng dậy tâm hồn để ta sống một cuộc đời có giá trị. Công ơn ấy cũng không kém gì công lao nuôi nấng của cha mẹ. Do vậy ta phải hết lòng quý kính, tiếp các Vị để đem đạo lý, tri thức truyền bá rộng rãi đến tất cả mọi người, mang thêm lợi lạc cho cuộc đời.
Đức Phật đã chỉ cho ta con đường thoát khỏi đau khổ bởi luân hồi sinh tử để tiến đến Vô ngã. Nhờ vào Chánh Pháp thiêng liêng mà kho tàng giáo lý được lưu truyền mãi mãi. Quý Tăng Ni là những người duy trì mạng mạch của Phật Pháp, thay Phật giáo hóa độ sinh. Nếu không có Tam Bảo thì con người sẽ mãi trôi lăn trong dòng nghiệp với vô số sai lầm và tội lỗi. Do đó chúng ta phải đền ơn Tam Bảo bằng cách học hỏi giáo pháp từng ngày, thực hành lời Phật dạy, đem lời dạy đó đến mọi người và giữ gìn giáo lý ấy cho muôn đời sau.
Các cấp lãnh đạo chính quyền là những người điều hành đất nước. Họ đã rất vất vả lo toan vì sự phát triển, an ninh, hòa bình của quốc gia và bình an, hạnh phúc của người dân. Do đó, ta phải trả ơn bằng cách luôn trung thành với đất nước của mình, biết đặt lợi ích của Tổ Quốc, đồng bào lên trên lợi ích cá nhân, luôn ủng hộ và tuân theo sự lãnh đạo của chính quyền.
Trong thời chiến, những người chiến sĩ đã ngã xuống để giành lại độc lập, tự do, hòa bình cho đất nước. Ngày nay, để bảo vệ hoà bình vẫn có nhiều sự hy sinh thầm lặng để bảo vệ biên cương, biển đảo, giữ gìn bình an cho cuộc sống. Chúng ta phải luôn trân trọng và ghi khắc những công ơn lặng thầm lớn lao đó mà gắng công xây đắp bảo vệ, sống có trách nhiệm với cuộc đời, với quê hương đất nước.
Ta còn thọ ơn những người khác như: anh chị em trong gia đình đã thương yêu đùm bọc che chở cho ta, bạn bè chia sẻ nhau những hiểu biết, niềm vui nỗi buồn, nương tựa lúc khó khăn; hàng xóm láng giềng giúp đỡ nhau lúc hoạn nạn; người nông dân vất vả trên cánh đồng mang lại bữa ăn cho ta, người công nhân tận tụy dệt từng sợi vải để ta mặc. Ngoài ra ta còn nhận được sự hỗ trợ vô hình của các vị chư Thiên, hương linh... Vì vậy mà ta phải luôn cố gắng sống thiện lành, yêu thương muôn loài, tu tập làm phước hồi hướng cho họ.
Thiên nhiên là cái nôi của sự sống. Bầu không khí ta thở, giọt nước ta uống, mảnh đất ta bước đi, dòng sông, con suối ta tắm mát,… tất cả vận hành theo quy luật tự nhiên mang lại sự sống cho muôn loài. Dù đó là điều hiển nhiên, nhưng mỗi người phải có trách nhiệm bảo tồn thiên nhiên. Vì nếu không có thiên nhiên chúng ta không thể tồn tại trên cõi đất này.
Ngoài biết ơn những người giúp đỡ, thương yêu mình, ta cũng rất biết ơn những người cho mình sự khó khăn hay nghịch cảnh. Vì nhờ họ, ta học được hạnh nhẫn nhục, có thêm động lực để phấn đấu vươn lên. Khi vượt qua được những nghịch cảnh đó ta sẽ trưởng thành và vững vàng hơn.
Bất cứ khi nào nhận được sự giúp đỡ dù chỉ là rất nhỏ, ta cũng phải quý trọng và biết ơn. Lòng biết ơn này là dấu hiệu của đạo đức vì khi ta biết yêu quý sự tử tế thì chính mình cũng sẽ cư xử tử tế với người khác.
Ta nguyện lòng biết ơn chân thành đối với người ta từng thọ ơn. Ta cũng nguyện lòng sẽ đền ơn lại nhiều hơn gấp nhiều lần những điều mà mình đã thọ nhận. Ta cũng không bao giờ cho phép mình xem những sự đền ơn đó là đã đủ. Đó là đạo đức của người thọ ơn.
Trái với lòng biết ơn là sự vô ơn không nhớ đến những ân nghĩa người khác đã dành cho mình. Và tệ hơn nữa là ỷ lại sự giúp đỡ từ người khác để sống hưởng thụ, lười biếng mà không biết phấn đấu, vươn lên. Thọ nhiều ân nghĩa kiếp này mà vô ơn không trả thì kiếp sau phải rơi vào cảnh khốn cùng không người giúp đỡ, có khi phải bị đọa làm trâu, làm ngựa, kéo cày, kéo xe để trả món nợ của mình. Hiểu được điều này, ta đừng bỏ sót bất kỳ một công ơn, sự giúp đỡ nào của người khác dành cho mình.
Theo nhân quả thì dù là ơn nghĩa, nhưng vẫn là duyên nợ trả vay của chúng sinh với nhau. Hiểu được điều này, khi biết phước mình còn mỏng, ta phải cố gắng hết sức để tự mình vượt qua chứ không nên trông chờ hay đòi hỏi, ỷ lại vào sự giúp đỡ của người khác. Vì như vậy thì nợ lại chồng thêm nợ, không biết khi nào mới thoát ra được. Trong trường hợp bức thiết phải cần sự giúp đỡ, ta chỉ nên nhận sự giúp đỡ của người có đạo đức, vì ta sẽ nghe lời họ làm những việc có lợi ích. Ngược lại, nếu ta nhận sự giúp đỡ từ người xấu, ta phải tiếp tay cho điều bất thiện.
Tuy ta dè dặt nhận ân nghĩa từ người khác nhưng cũng không nên quá cực đoan mà từ chối nhận sự giúp đỡ, tử tế của người khác vì như thế là ta trở nên ích kỷ, hẹp hòi. Khi nhận ơn, ta tìm cơ hội đền trả. Nếu được ta hãy san sẻ với người khác, dùng làm nhiều điều lợi lạc cho mọi người.
Có nhiều trường hợp ta không thể đền ơn trực tiếp với ân nhân của mình. Tuy nhiên, chúng ta có thể đền ơn gián tiếp bằng cách đối xử tử tế, giúp đỡ, đem lại lợi ích cho rất nhiều người khác. Ví dụ có người hi sinh mạng sống để cứu mình thì ơn này khó trả vô cùng. Ta chỉ có thể trả bằng cách dùng cả cuộc đời lại sống có ý nghĩa, phụng sự, mang nhiều niềm vui đến cho mọi người. Và nguyện lòng đem hết những công đức đó hồi hướng cho ân nhân của mình.
Có khi chúng ta chúng ta trót thọ ân nghĩa từ những người xấu nhưng quyết không trả nợ bằng cách để họ sai xử làm những điều trái với đạo lý. Chúng ta phải tỉnh táo thoát ra và trả ơn họ bằng cách khác. Thường xuyên lễ Phật sám hối cho người đó, tìm cách đưa họ về với đạo và làm thật nhiều công đức để hồi hướng cho ân nhân giúp họ hoàn lương, trở thành người đạo đức.
Hằng ngày ta nên có một khoảng thời gian để nhớ về những ân nghĩa mà ta thọ nhận trong cuộc đời. Ví dụ như buổi sáng trước khi thức dậy hoặc trước khi nâng chén cơm lên ăn thì ta luôn tác ý biết ơn và nguyện lòng sống vị tha, phụng sự để đền đáp những ân nghĩa này một cách xứng đáng nhất. Có như vậy ta mới có thêm sức mạnh để vượt qua mọi khó khăn, tăng trưởng đạo đức để sau này đền ơn tất cả.
Lời kết.
Cách đền ơn cao cả nhất là cách sống cao đẹp. Ta nguyện sống trọn đời vị tha, không ích kỉ cho riêng mình nữa, nguyện lòng sống cống hiến, phụng sự, hy sinh vì tất cả mọi người. Trong mỗi lời nói, hành động cũng như trong những ý nghĩ thầm kín, chúng ta đều vì mọi người, không bao giờ vì bản thân mình. Chỉ có sống vị tha trọn vẹn như vậy mới có thể đền đáp được những công ơn mà ta đã thọ nhận trong cuộc đời.
BÀI ĐỌC THÊM
LÒNG BIẾT ƠN
Sáng tác: TT. Thích Chân Quang
(Lời 1)
Lòng biết ơn này dâng Đức Phật
Người cho con nhiệm màu chân lý
Vầng thái Dương soi vào cuộc đời
Đưa lối cho con sẽ thoát ra kiếp luân hồi
Lòng biết ơn này dâng cha mẹ
Thương yêu con nuôi nấng nên người
Chăm lo con giây phút không ngơi
Là áng mây to dợp phủ bóng cao vời
Còn biết bao tình nghĩa trong đời
Thầy giữa sân trường nắng lên rồi
Phấn trắng rơi bụi vương áo mới
Từng bước con đi về với tương lai
Nguyện con sẽ sống vì tất cả
Lòng từ bi lan khắp bao la
Tình người trong tim ấm bay xa
Và Phật từ bi đưa lối con qua.
(Lời 2)
Lòng biết ơn này dâng Đức Phật
Lời kinh xưa vang rền trong gió
Người bước qua thế gian muộn phiền
Soi sáng tim con ánh ban mai chiếu huy hoàng
Nghìn kiếp xưa trôi lăn đau khổ
Con mang ơn của rất nhiều người
Cơn mưa rơi hay nắng chơi vơi
Nhận biết bao nhiêu điều tình nghĩa bên trời
Giờ trái tim này có bao lời
Để nói lên cùng ánh mặt trời
Sẽ sống cho tình yêu thế giới
Rồi nắm tay nhau tìm đến tương lai
Nguyện con sẽ đi về muôn ngả
Trải lòng thương lan khắp bao la
Dù nghìn năm sông núi phôi pha
Mà một lòng son luôn bước theo Cha!


